❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Today — 5 June 2026Revista Monitor

Qeveria si ekuilibristi në tel mes investitorëve dhe qytetarëve të anashkaluar

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
5 June 2026 at 22:13

Reagimi, që nisi nga një rast konkret, duket se përkon me pikën ku kupa është mbushur nga mënyra si janë trajtuar ndër vite prona publike, territori dhe buxheti i shtetit. Për shumë qytetarë, protesta është edhe shprehje e ndjesisë se janë anashkaluar, shpërfillur dhe përjashtuar nga përfitimet që duhet të prodhojnë burimet natyrore të vendit


 

EDITORIAL – NĂ« fillim tĂ« viteve ’90, ShqipĂ«ria kishte njĂ« pasuri qĂ« nuk ishte krijuar nga ekonomia, por ishte trashĂ«guar nga natyra, me njĂ« territor pothuajse tĂ« paprekur.

Malet, lumenjtë, pyjet dhe bregdeti nuk ishin kthyer ende në produkt tregu, në projekte ndërtimi apo në metra katrorë për shitje. Ishin pjesë e një peizazhi që, pavarësisht varfërisë së vendit, mbante një potencial të madh për të ardhmen.

Por zhvillimi që pasoi ishte i shpejtë, shpesh kaotik dhe rrallë në harmoni me territorin. Zhvendosjet masive të popullsisë nga zonat rurale dhe qytetet e vogla drejt qendrës krijuan presion mbi qytetet, ndërsa infrastruktura mbeti pas.

Rrugët, kanalizimet, hapësirat publike, gjelbërimi dhe standardet minimale urbane nuk ecën me të njëjtin ritëm me ndërtimin.

Shqipëria filloi të zgjerohej pa një plan të qartë se çfarë qytetesh donte të ndërtonte dhe çfarë jete donte të ofronte.

Mbi tridhjetë vjet më vonë, duket sikur historia ka mbetur në vend dhe vendi vazhdon të jetojë me të njëjtat dilema. Territori po konsumohet me një ritëm që të kujton mënyrën si dikur shfrytëzoheshin minierat.

Tirana është kthyer në një kantier të përhershëm, ku ndërtimi shihet si motor i të ardhurave dhe si instrument për të mbushur arkën publike, por shumë më pak si industri që duhet të jetë e qëndrueshme në afatgjatë dhe kullat vetëm pritet të shtohen.

NĂ« DurrĂ«s e Golem, po vazhdojnĂ« tĂ« jepen leje nĂ« bregdet, por kĂ«tĂ« herĂ« pĂ«r ndĂ«rtesa tĂ« larta, si pĂ«r tĂ« shfrytĂ«zuar nĂ« maksimum edhe atĂ« pak hapĂ«sirĂ« qĂ« ka mbetur, pa marrĂ« parasysh “hakmarrjen e natyrĂ«s”, teksa vija bregdetare po ndryshon dhe uji po hyn gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« nĂ« tokĂ«.

Edhe Jugu po pëson gradualisht fatin e Golemit. Kodrat po mbushen me ndërtime dhe, në emër të turizmit, në shumë raste po ngrihen vila private e rezidenca me vlerë të kufizuar për ekonominë lokale. Edhe zonat e mbrojtura, që duhet të ishin kufiri i fundit i paprekshëm, janë bërë më të ekspozuara pas ndryshimeve ligjore që lejojnë ndërtime në to.

ËshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« ShqipĂ«risĂ« i duhen investime tĂ« mĂ«dha dhe serioze nĂ« turizĂ«m. Vendi ka nevojĂ« pĂ«r kapital, punĂ«sim, standarde mĂ« tĂ« mira shĂ«rbimi dhe struktura qĂ« rrisin vlerĂ«n e ekonomisĂ«. NĂ«se investimi Ă«shtĂ« transparent, nuk cenon natyrĂ«n, respekton ligjin (dhe kĂ«tĂ« e bĂ«n jo vetĂ«m formalisht pĂ«r t’u fshehur pas gishtit), merr nĂ« konsideratĂ« interesat e ligjshme tĂ« aktorĂ«ve tĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« projekt, investimi Ă«shtĂ« njĂ« vlerĂ« e shtuar, pasi ai Ă«shtĂ« zhvillim. Investimet e huaja cilĂ«sore nĂ« turizĂ«m duhet tĂ« mirĂ«priten nĂ«se synojmĂ« tĂ« sjellin standarde tĂ« reja (jo thjesht vila) dhe tĂ« dalim nga modeli i investitorĂ«ve strategjikĂ«, pa strategji zhvillimi, apo shpesh edhe pa fonde.

Por, po aq e vërtetë është se nuk kemi më luksin të shfrytëzojmë pa kriter atë pak hapësirë që na ka mbetur. Një vend i vogël nuk mund të sillet sikur territori është i pafund.

Dhe Shqipëria nuk është më ajo e 30 viteve më parë. Dhe, mbi të gjitha, nuk janë më të njëjtë njerëzit e saj. Brezi i tranzicionit pranoi shumë gjëra në emër të mbijetesës dhe të nevojës për të ndërtuar një ekonomi nga e para.

Brezi i sotĂ«m ka kĂ«rkesa tĂ« tjera. ËshtĂ« mĂ« i arsimuar, mĂ« i informuar, mĂ« i lidhur me botĂ«n dhe mĂ« pak i gatshĂ«m tĂ« pranojĂ« si tĂ« pashmangshme atĂ« qĂ« dikur konsiderohej normale.

Pikërisht për këtë arsye, kundërshtimet që po shfaqen sot nuk duhen parë thjesht si reagime ndaj një resorti, një lejeje ndërtimi apo një projekti të caktuar. Në thelb, ato janë reagime ndaj një modeli zhvillimi që për shumë vite e ka trajtuar territorin si një burim të pashtershëm dhe interesin afatshkurtër si më të rëndësishëm se e ardhmja.

Fakti që ato po vijnë nga brezi i ri dhe mbi të gjitha kanë një përfshirje masive është shumë domethënës. Reagimi, që nisi nga një rast konkret, duket se përkon me pikën ku kupa është mbushur nga mënyra si janë trajtuar ndër vite prona publike, territori dhe buxheti i shtetit.

Për shumë qytetarë, protesta është edhe shprehje e ndjesisë se janë anashkaluar, shpërfillur dhe përjashtuar nga përfitimet që duhet të prodhojnë burimet natyrore të vendit.

Sfida e qeverisë nuk është vetëm të tërheqë investime, por të mos humbasë qytetarët gjatë rrugës. Ajo duhet të ecë si ekuilibristi në tel, mes kapitalit që kërkon hapësirë dhe qytetarëve që kërkojnë të mos ndihen të huaj në vendin e tyre.

NĂ«se ky ekuilibĂ«r prishet, zhvillimi nuk shihet mĂ« si mundĂ«si, por si pĂ«rjashtim dhe diçka qĂ« u merret qytetarĂ«ve nĂ« vend qĂ« t’u shĂ«rbejĂ« atyre.

Në fund, Shqipëria nuk do të gjykohet nga numri i kullave, vilave apo resorteve që ndërtoi. Do të gjykohet nga ajo që arriti të ruajë. Sepse një pyll i prerë, një breg i betonizuar, një qytet pa ajër dhe një mal i mbushur me ndërtime nuk janë vetëm humbje peizazhi. Janë humbje të së ardhmes. Dhe e ardhmja, ndryshe nga prona, nuk ndahet me ligj. Ajo, ose ruhet për të gjithë, ose humbet për të gjithë.

The post Qeveria si ekuilibristi në tel mes investitorëve dhe qytetarëve të anashkaluar appeared first on Revista Monitor.

ShqipĂ«ria tĂ« pĂ«rshpejtojĂ« tranzicionin e gjelbĂ«r dhe modernizimin ekonomik pĂ«r t’u afruar me BE

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
5 June 2026 at 22:10

Intervistë me presidenten e BEI-t, Nadia Calviño

 

Shqipëria do të përballet në vitet e ardhshme me sfida të mëdha që lidhen me tranzicionin e gjelbër, modernizimin e infrastrukturës, digjitalizimin dhe rritjen e qëndrueshmërisë ekonomike në rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Europian.

NĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r “Monitor”, presidentja e BankĂ«s Europiane tĂ« Investimeve (BEI), Nadia Calviño, thotĂ« se BEI synon tĂ« rrisĂ« financimin pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« me 60% gjatĂ« vitit 2026, duke e kthyer vendin nĂ« njĂ« nga pĂ«rfituesit kryesorĂ« tĂ« investimeve europiane nĂ« rajon.

Sipas saj, sfidat kryesore mbeten transformimi i sektorit energjetik, përmirësimi i rrjetit hekurudhor, zgjerimi i internetit me shpejtësi të lartë, përballimi i rreziqeve klimatike dhe rritja e aksesit në financim për bizneset shqiptare.

Calviño thekson se BEI do të luajë rol kyç jo vetëm si financues, por edhe si partner strategjik për të ndihmuar Shqipërinë të përshtatet me standardet dhe tregun e përbashkët të BE-së.

 

Banka Europiane e Investimeve ka qenë partner financiar kyç për Shqipërinë. Si po ndryshon roli i Bankës ndërsa vendi ecën përpara në procesin e anëtarësimit në BE?

Më lejoni të përgëzoj Shqipërinë për përparimin e madh në rrugën e saj të pranimit në BE, siç u tha edhe në takimin tim me kryeministrin Rama. Si motori i investimeve për pranimin në BE, Grupi i Bankës Europiane të Investimeve po mbështet të ardhmen e Shqipërisë në Bashkimin Europian.

Ne kemi investuar 1 miliard euro në Shqipëri deri më sot, me ndikim të madh në sektorët e transportit, energjisë, ujit dhe atë digjital. Në vitin 2026, BEI synon të rrisë financimin me 60% në vend, krahasuar me vitin e kaluar. Ky është një sinjal i qartë se financimi i BE-së vazhdon të rritet, ndërsa vendi përparon drejt anëtarësimit.

 

Tranzicioni i gjelbër mbetet përparësi kyçe për BE-në. Si po e përkthen BEI këtë agjendë në investime konkrete në Shqipëri dhe në Ballkanin Perëndimor?

Ne jemi financuesi kryesor i projekteve të energjisë në Europë. Në vitin 2025, Grupi i BEI-t investoi një vlerë rekord prej 33 miliardë eurosh, në energji të pastër dhe efikasitet energjetik në të gjithë botën.

Në të gjithë Ballkanin Perëndimor, ne tashmë po mbështesim burimet e rinovueshme të energjisë, po përmirësojmë rrjetin dhe rehabilitojmë infrastrukturën për të rritur sigurinë energjetike.

Në Shqipëri, ne gjithashtu synojmë të luajmë rol transformues përtej dekarbonizimit të NVM-ve, duke mbështetur diversifikimin e energjisë, kapacitetin hidroenergjetik dhe qëndrueshmërinë e rrjetit.

 

 

Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme janë shpeshherë më të ndjeshmet ndaj ndryshimeve strukturore. Si po i mbështet BEI NVM-të në Shqipëri që të përshtaten me tranzicionin e gjelbër dhe digjital?

GjatĂ« vizitĂ«s sime nĂ« ShqipĂ«ri, zĂ«vendĂ«spresidenti i BEI-t, Robert De Groot, nĂ«nshkroi linjĂ«n e parĂ« tĂ« kreditimit prej 20 milionĂ« eurosh me “Intesa Sanpaolo Bank Albania” nĂ« kuadĂ«r tĂ« Instrumentit tonĂ« tĂ« ri pĂ«r Inovacion dhe Transformim tĂ« GjelbĂ«r.

Kjo do të mbështesë Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme shqiptare për financim të favorshëm dhe për të investuar në inovacion, digjitalizim dhe prodhim më të gjelbër. Dhe ne po i ndihmojmë ato të integrohen në ekonominë europiane.

Gjithashtu pata mundĂ«sinĂ« tĂ« vizitoja njĂ« dyqan Ă«mbĂ«lsirash dhe furrĂ« buke “Le Bon”, me seli nĂ« TiranĂ«, i cili tregon qartĂ« se si financimi i Grupit tĂ« BEI-t krijon histori suksesi, duke i ndihmuar bizneset lokale qĂ« tĂ« rriten dhe tĂ« krijojnĂ« vende pune.

Në dhjetë vitet e fundit, mbi 20 000 Ndërmarrje të Vogla dhe të Mesme në Shqipëri kanë përfituar nga mbështetja jonë, në partneritet me bankat tregtare në vend.

 

Duke pasur parasysh mjedisin global gjithnjë e më të fragmentuar, si e shihni rolin e Europës dhe të institucioneve si BEI në forcimin e qëndrueshmërisë ekonomike dhe autonomisë strategjike?

Në një botë të mbushur me sfida, Europa është një etalon stabiliteti dhe paqeje, dhe një superfuqi me një treg të madh të vetëm prej gati gjysmë miliard njerëzish.

Së bashku me vendet e zgjerimit të BE-së dhe fqinjësisë, të gjithë mund të kontribuojmë në formësimin e rendit të ri global, bazuar në vlerat tona të përbashkëta demokratike.

Grupi i BEI-t Ă«shtĂ« motori i investimeve pĂ«r anĂ«tarĂ«simin nĂ« BE. ËshtĂ« nĂ« ADN-nĂ« tonĂ«. NĂ« pronĂ«si tĂ« 27 shteteve anĂ«tare tĂ« BE-sĂ«, ne veprojmĂ« nĂ« pĂ«rputhje tĂ« plotĂ« me politikat e BE-sĂ« dhe jemi partnerĂ« nĂ« çdo valĂ« zgjerimi.

Grupi i BEI-t është i pranishëm si para edhe pas anëtarësimit. Dhe mbështetja jonë për Shqipërinë është një shembull shumë i mirë i asaj që Europa u ofron bizneseve dhe qytetarëve.

 

Ballkani PerĂ«ndimor po shihet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« si njĂ« vend me rĂ«ndĂ«si strategjike pĂ«r BE-nĂ«. ÇfarĂ« roli mund tĂ« luajĂ« ShqipĂ«ria nĂ« forcimin e qĂ«ndrueshmĂ«risĂ« ekonomike dhe zinxhirĂ«ve tĂ« furnizimit tĂ« BE-sĂ«?

Anëtarët e ardhshëm të BE-së janë aksionarë të ardhshëm të BEI-t. Me zhbllokimin e njohurive dhe instrumenteve financiare, duke përfshirë grantet e BE-së, ne ndihmojmë në ndërtimin e infrastrukturave moderne dhe të qëndrueshme, të cilat sjellin ndryshim për qytetarët, në fusha të tilla si energjia, transporti, shëndetësia, arsimi ose infrastruktura ujore.

Shqipëria është një partner fqinj i besueshëm dhe jam e bindur se do të shfrytëzojë sa më shumë mundësitë që e presin në të ardhmen e saj europiane.

 

Digjitalizimi Ă«shtĂ« njĂ« tjetĂ«r shtyllĂ« kyçe e integrimit. Si po i mbĂ«shtet BEI pĂ«rpjekjet e ShqipĂ«risĂ« pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me Tregun e PĂ«rbashkĂ«t Digjital tĂ« BE-sĂ«?

Ne po pĂ«rgatisim njĂ« projekt me qĂ«llim zgjerimin e internetit me shpejtĂ«si tĂ« lartĂ« nĂ« pjesĂ«t e rurale dhe ku nuk ofrohet shĂ«rbim interneti nĂ« ShqipĂ«ri. Ai synon tĂ« pĂ«rmirĂ«sojĂ« lidhjen pĂ«r shkollat ​​dhe institucionet publike dhe tĂ« rrisĂ« mbulimin e internetit me brez tĂ« gjerĂ« pĂ«r familjet nĂ« rreth 70%.

Ky Ă«shtĂ« njĂ« shembull se si mbĂ«shtetja europiane do t’i ndihmojĂ« njerĂ«zit dhe bizneset shqiptare tĂ« integrohen plotĂ«sisht nĂ« ekonominĂ« digjitale europiane.

 

Projekti

Ne po përgatisim një projekt me qëllim zgjerimin e internetit me shpejtësi të lartë në pjesët e rurale dhe ku nuk ofrohet shërbim interneti në Shqipëri. Ai synon të përmirësojë lidhjen për shkollat dhe institucionet publike dhe të rrisë mbulimin e internetit me brez të gjerë për familjet në rreth 70%.

 

Infrastruktura e transportit mbetet pengesë për rritjen. Sa i rëndësishëm është modernizimi i sektorit hekurudhor në Shqipëri dhe çfarë roli po luan BEI në këtë proces?

Transformimi i sistemit hekurudhor nĂ« ShqipĂ«ri do t’u sjellĂ« dobi drejtpĂ«rdrejt qytetarĂ«ve dhe do ta lidhĂ« mĂ« mirĂ« ShqipĂ«rinĂ« me rajonin dhe Bashkimin Europian, duke ndĂ«rtuar lidhje mĂ« tĂ« forta ekonomike dhe njerĂ«zore me rajonin.

FjalĂ«t i kthejmĂ« nĂ« vepra. PĂ«r shembull, ne po mbĂ«shtesim linjĂ«n hekurudhore DurrĂ«s–RrogozhinĂ«, qĂ« do tĂ« lidhĂ« portin kryesor tĂ« vendit me korridoret kryesore rajonale, dhe modernizimin e linjĂ«s VlorĂ« – Han i Hotit, qĂ« do tĂ« forcojĂ« lidhjen ndĂ«rkufitare me Malin e Zi dhe do tĂ« mbĂ«shtesĂ« integrimin mĂ« tĂ« mirĂ« nĂ« rrjetin hekurudhor europian.

 

 

Rreziqet klimatike po bëhen më të dukshme në të gjithë rajonin. Si po i mbështet BEI projektet e përshtatjes ndaj ndryshimeve klimatike në Shqipëri, përtej përpjekjeve për zbutje të tyre?

Grupi i BEI-t do tĂ« dyfishojĂ« financimin pĂ«r pĂ«rshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike nĂ« 30 miliardĂ« euro deri nĂ« vitin 2030. Kjo Ă«shtĂ« gjĂ«ja e duhur dhe e zgjuar pĂ«r t’u bĂ«rĂ«, pasi çdo euro e investuar nĂ« parandalim dhe pĂ«rshtatje ndaj ndryshimeve klimatike kursen midis 5 dhe 7 euro nĂ« vlerĂ« dĂ«mesh dhe rindĂ«rtimi.

Pra, ne duhet të sigurohemi që ekonomitë tona të jenë të qëndrueshme ndaj ndryshimeve klimatike.

Në Shqipëri, përmbytjet dhe thatësirat kanë treguar qartë nevojën për këto investime. Kështu, BEI po mbështet rrjetin e ujësjellësit në Tiranë, për më shumë se 800 000 njerëz.

Ne gjithashtu hartuam plane për menaxhimin e rrezikut nga përmbytjet për basenet e lumenjve në vend. Kjo do të mundësojë ndërtimin e infrastrukturës kritike për mbrojtjen nga përmbytjet dhe rezistencën ndaj ndryshimeve klimatike.

 

Aksesi nĂ« financim mbetet sfidĂ« pĂ«r shumĂ« biznese nĂ« rajon. Cilat janĂ« pengesat kryesore qĂ« identifikoni nĂ« ekosistemin financiar tĂ« ShqipĂ«risĂ«? ÇfarĂ« roli mund tĂ« luajĂ« BEI nĂ« mbĂ«shtetjen e bizneseve pĂ«r tĂ« pĂ«rmirĂ«suar standardet dhe pĂ«r tĂ« pĂ«rmbushur kĂ«rkesat e BE-sĂ«?

Ne e kanalizojmë financimin përmes sektorit financiar, në mënyrë që kompanitë e vogla dhe të mesme të kenë akses në financim më të lirë, për të rritur efikasitetin e tyre energjetik, si dhe për të modernizuar e për të digjitalizuar bizneset e tyre.

BEI gjithashtu ofron asistencë teknike përmes shërbimeve tona këshillimore, duke mbështetur Bankën e Shqipërisë dhe bankat lokale për të nxitur investimet e gjelbra midis Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme dhe për të forcuar qëndrueshmërinë e tyre ekonomike.

 

 

Si e vlerësoni ritmin e zbatimit të projektit në Shqipëri dhe çfarë përmirësimesh do të rekomandonit për të rritur kapacitetin përthithës?

ShqipĂ«ria mund tĂ« mbĂ«shtetet te BEI nĂ« rrugĂ«n e saj drejt anĂ«tarĂ«simit nĂ« BE dhe nĂ« tĂ« gjitha instrumentet e disponueshme tĂ« BEI-t, duke pĂ«rfshirĂ« shĂ«rbimet tona kĂ«shillimore. SĂ« bashku, mund t’i shndĂ«rrojmĂ« prioritetet nĂ« projekte qĂ« u sjellin dobi qytetarĂ«ve shqiptarĂ«, tĂ« tilla si rrjet modern hekurudhor apo infrastrukturĂ« mĂ« tĂ« fortĂ« ujore.

 

Me sytë nga e ardhmja, cilat janë përparësitë e BEI-t në Shqipëri gjatë pesë viteve të ardhshme?

Duke parë përpara, fokusi ynë do të jetë sektori i transportit, energjia e rinovueshme, infrastruktura digjitale, përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike dhe rritja e financimit për Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme.

BEI do të vijojë të mbetet partner i besueshëm dhe mbështetës i Shqipërisë, duke punuar së bashku për të realizuar projekte që përmirësojnë jetën e njerëzve dhe ndihmojnë në prosperitetin tonë të përbashkët.

 

E ardhmja

Fokusi ynë do të jetë sektori i transportit, energjia e rinovueshme, infrastruktura digjitale, përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike dhe rritja e financimit për Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme

 

The post ShqipĂ«ria tĂ« pĂ«rshpejtojĂ« tranzicionin e gjelbĂ«r dhe modernizimin ekonomik pĂ«r t’u afruar me BE appeared first on Revista Monitor.

Pa mjekë; A është gati Shqipëria përballë kërcënimeve të reja pandemike

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
5 June 2026 at 22:08

Edhe pse pĂ«rvoja e Covid-19 solli investime tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« logjistikĂ«n spitalore dhe UrgjencĂ«n KombĂ«tare, pabarazia gjeografike dhe nĂ«nfinancimi kronik mbeten pengesa serioze pĂ«r t’u pĂ«rballuar me pandemi tĂ« reja si ajo e pĂ«rmasave tĂ« Covid-19. Mungesa kritike e mjekĂ«ve, e nxitur nga emigracioni, si dhe varĂ«sia e laboratorĂ«ve nga importet rrezikojnĂ« tĂ« sjellin pĂ«rgjigje tĂ« vonuara nĂ« kriza. EkspertĂ«t bĂ«jnĂ« thirrje pĂ«r krijimin e rezervave tĂ« emergjencĂ«s dhe forcim tĂ« poleve rajonale spitalore

 

Blerina Hoxha

Bota në të cilën jetojmë sot e ka lehtësuar qarkullimin e sëmundjeve ngjitëse nga një kontinent në tjetrin më shpejt se kurrë më parë. Lëvizja e lirë ka nxitur udhëtimet, teksa modernizimi i transportit ka sjellë lehtësimin e lëvizjes si për njerëzit, ashtu edhe për viruset.

Po kalojnë gjashtë vite që kur pandemia Covid-19 paralizoi botën në vitin 2020, teksa trauma ende e freskët u nxit së fundi nga Hantavirusi, Ebola. Sëmundjet ngjitëse që tani shpërthejnë në Afrikë dhe Azi na frikësojnë më shumë se më parë, por a është Shqipëria gati të përballojë një pandemi tjetër të përmasave të Covid-19, pa përjetuar dramën e vitit 2020?

Ekspertët e shëndetësisë dhe mjekët pohojnë se sistemi është padyshim më i sprovuar dhe më i koordinuar se në vitin 2020, por mbeten ende sfida që kanë të bëjnë me mungesë të infrastrukturës në shërbimin parësor dhe burimet njerëzore në të gjithë zinxhirin e infrastrukturës së shëndetësisë.

ShqipĂ«ria u rendit e katĂ«rta nĂ« botĂ« pĂ«r nivelin e vdekjeve reale nga Covid-19 nĂ« raport me popullsinĂ«, pas Azerbajxhanit, BosnjĂ«-HercegovinĂ«s dhe BullgarisĂ«, sipas tĂ« dhĂ«nave nga “Health Data”, njĂ« institut amerikan pĂ«r vlerĂ«simin e shĂ«ndetit.

Sipas raportit, Shqipëria kishte në total 529 vdekje për 100 mijë banorë, për periudhën mars 2020 deri në maj 2021, duke u renditur e katërta ndër 20 vendet me vdekjet reale më të larta nga Covid-19.

 

Plani 2030, si po forcohen kapacitetet shëndetësore për pandemitë

Sistemi i shëndetit publik në Shqipëri ka shënuar progres të rëndësishëm, ku padyshim konsolidimi i Urgjencës Kombëtare dhe digjitalizimi i plotë i sistemeve të survejancës për agjentët infektivë përfaqësojnë dy nga pikat tona më të forta, tha Alban Ylli, ekspert i politikave të shëndetit publik.

Z. Ylli tha se, në këtë dekadë, vëmendja e politikave shëndetësore është e përqendruar në disa drejtime jetike. Së pari, rritja e kapaciteteve laboratorike do të marrë hov të ri vitin e ardhshëm me fillimin e punës së Qendrës së re të Referencës Kombëtare.

Së dyti, po investohet me përparësi në trajnimin e ekspertëve, mjekë, epidemiologë, infermierë dhe staf mbështetës, për të garantuar hetim epidemiologjik dhe komunikim risku gjatë krizave shëndetësore.

Ai tha se Ministria e ShĂ«ndetĂ«sisĂ« po punon nĂ« njĂ« sistem kapilar, pĂ«rmes programit “Solidar”. “Kemi nisur punĂ«n pĂ«r pĂ«rgatitjen e strukturave tĂ« kujdesit parĂ«sor me plane dhe mekanizma ndĂ«rsektorialĂ« pĂ«r tĂ« reaguar nĂ« kohĂ« emergjence.

E gjithĂ« kjo arkitekturĂ« do tĂ« funksionojĂ« si njĂ« trup i vetĂ«m duke integruar dhe duke standardizuar shkĂ«mbimin e tĂ« dhĂ«nave klinike, laboratorike dhe mjedisore nĂ« tĂ« gjitha platformat tona digjitale”, tha ai..

 

Burimi: Eurostat, të dhëna kombëtare per Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut

 

Sa është e përgatitur Shqipëria

Nëse një pandemi e re do të godiste sot, Shqipëria nuk do të gjendej në befasi si në marsin e vitit 2020, pasi mekanizmat e reagimit emergjent janë krijuar dhe testuar.

Sidoqoftë, qëndrueshmëria afatgjatë e sistemit do të varet shumë nga shpejtësia e përhapjes së virusit dhe nga aftësia për të mbajtur dhe për të motivuar stafin mjekësor ekzistues, tha mjeku pneumolog Luan Dyrmishi, i cili punoi në front të pandemisë Covid-19.

Përvoja e Covid-19 shërbeu si një precedent për sistemin shëndetësor shqiptar, duke e detyruar atë të ndërtonte pothuajse nga e para një strukturë logjistike dhe menaxhuese për emergjencat e mëdha.

Nëse do të ndodhte një krizë tjetër, Shqipëria do të mbështetej në disa asete dhe përvoja konkrete që u krijuan gjatë asaj periudhe. Në aspektin operacional, kjo do të ishte më e lehtë, porse vendit i nevojiten ende investime në kapacitete dhe logjistikë, si në mjekë, në mjedise spitalore dhe në survejancë, tha mjeku Dyrmishi.

 

Problem mungesa e stafit mjekësor

Mungesa e stafit mjekësor në Shqipëri është një problem madhor për të siguruar shërbime dinjitoze në kohë normale, por në rast pandemie ky është një problem i madh për shpëtimin e jetëve, tha Gazment Koduzi, mjek dhe ekspert me përvojë i politikave shëndetësore.

Sipas të dhënave të Bankës Botërore, Shqipëria kishte gjatë periudhës së pandemisë 1.9 mjekë për 1000 banorë, ndërkohë që mesatarja e Bashkimit Europian është mbi 3.5 mjekë për 1000 banorë.

Organizata BotĂ«rore e ShĂ«ndetĂ«sisĂ« e vendos pragun minimal tĂ« fuqisĂ« punĂ«tore shĂ«ndetĂ«sore rreth 2.3 – 2.5 mjekĂ« pĂ«r funksion bazĂ« tĂ« sistemit shĂ«ndetĂ«sor nĂ« kohĂ« normale, por ky nivel nuk Ă«shtĂ« i mjaftueshĂ«m pĂ«r pandemi.

Përvoja e Covid-19 tregoi se vendet që arritën ta menaxhojnë më mirë presionin mbi spitalet kishin zakonisht një densitet më të lartë mjekësh, shpesh mbi 3.5 deri në 5 mjekë për 1000 banorë, të shoqëruar me një numër edhe më të lartë infermierësh dhe kapacitete të forta në kujdesin intensiv.

Këto vende nuk e shmangën pandeminë, por arritën të dominonin kolapsin e sistemit. Vendi ynë vijon të vuajë emigracionin e lartë të mjekëve, teksa shërbimet janë të qendërzuara në Tiranë dhe në rrethe ka mungesa të mëdha.

“PĂ«r dy vite me radhĂ«, gjatĂ« pandemisĂ« 2020-2021, ka qenĂ« mĂ« keq se njĂ« front lufte. Ishte njĂ« rraskapitje, me vetĂ«m dy ose tre orĂ« gjumĂ«. NdĂ«rkohĂ« qĂ« po punonim nĂ« spitalet Covid me superintensitet, qindra mesazhe, grafi dhe skanerĂ« vinin nĂ« telefon.

ShumĂ« pacientĂ« qĂ« po kalonin sĂ«mundjen nĂ« shtĂ«pi kĂ«rkonin kĂ«shilla. Thjesht ishte e pamundur tĂ« ofroheshe pĂ«r tĂ« gjithĂ«â€, tha P. Malaj, mjek pneumolog i cili ishte nĂ« front tĂ« menaxhimit tĂ« sĂ«mundjes gjatĂ« pandemisĂ«.

Zoti Koduzi pohon se mjekët punojnë me mbingarkesë edhe aktualisht. Me plakjen e popullsisë dhe përhapjen e sëmundjeve jongjitëse, barra e punës sa vjen e rritet, ndërkohë që gati gjysma e mjekëve të diplomuar në vendin tonë kanë emigruar jashtë vendit.

 

Burimi: Shoqata Europiane e Kardiologjisë

 

Kapacitetet laboratorike dhe diagnostikuese

Infrastruktura e shëndetit publik për parandalim dhe kapjen në kohë të rastit (testimi), është një dobësi tjetër që sistemi shëndetësor duhet të përmirësojë, tha z. Koduzi.

Pandemia e Covid-19 tregoi qartĂ« rĂ«ndĂ«sinĂ« e testimit tĂ« shpejtĂ« dhe tĂ« pĂ«rhapur, por edhe kufizimet strukturore tĂ« ShqipĂ«risĂ« nĂ« kĂ«tĂ« drejtim. Sipas tĂ« dhĂ«nave nga Instituti i ShĂ«ndetit Publik, kapacitetet testuese u rritĂ«n ndjeshĂ«m gjatĂ« viteve 2020–2021, por mbetĂ«n tĂ« pĂ«rqendruara kryesisht nĂ« TiranĂ«.

Një analizë e Bankës Botërore për vendet e Ballkanit Perëndimor thekson se sistemet laboratorike në rajon janë të fragmentuara dhe shumë të varura nga importi i reagjentëve.

Kjo varësi u bë e dukshme kur zinxhirët globalë të furnizimit u ndërprenë, duke shkaktuar vonesa në testim. Në Shqipëri, transporti i mostrave nga zonat rurale drejt qendrave laboratorike krijoi shumë vonesa, duke reduktuar efektivitetin e gjurmimit të rasteve.

Në një pandemi të re, kjo do të thotë se sistemi rrezikon të reagojë me vonesë, duke lejuar përhapjen e virusit përpara se të identifikohet në mënyrë sistematike, tha eksperti Koduzi, sipas të cilit diagnostikimi mbetet një hallkë që ende nuk garanton shpejtësinë dhe mbulimin e nevojshëm me kapacitetet aktuale.

 

Infrastrukturë e dobët dhe jo e barabartë

Infrastruktura spitalore në Shqipëri karakterizohet nga një përqendrim i fortë në kryeqytet dhe mungesa e pajisjeve mjekësore sipas standardeve të OBSH-së. Pjesa më e madhe e shërbimeve të specializuara ofrohen në Tiranë, veçanërisht në QSUT. Ndërkohë, spitalet rajonale kanë më pak kapacitete intensive dhe pajisje të avancuara.

Zoti Koduzi tha se shpërndarja joefikase e burimeve është një nga sfidat kryesore të sistemeve shëndetësore në Shqipëri dhe gjithashtu mungesa e pajisjeve mjekësore mbetet problem i madh edhe tani në kohë normale.

TĂ« dhĂ«nat e vitit tĂ« kaluar treguan se Qendra Spitalore “NĂ«nĂ« Tereza” pĂ«rballoi gati gjysmĂ«n e fluksit tĂ« shĂ«rbimeve spitalore nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin.

Gjatë Covid-19, kjo u reflektua në presionin e lartë mbi spitalet në Tiranë. Në një pandemi të re, mungesa e strukturave fleksibël për izolim dhe trajtim mund të çojë në përhapje brenda spitaleve dhe në ulje të cilësisë së shërbimit.

Aktualisht, spitalet kryesore disponojnë pajisje teknologjike nga imazheria diagnostikuese me skanerë, rezonanca magnetike, aparate grafie digjitale dhe ekografi të gjeneratës së re, por vendi ende nuk e ka një Petskaner në sistemin publik. Megjithatë, sfidat e sistemit lidhen me menaxhimin dhe mirëmbajtjen e tyre.

Sipas raporteve të auditimit të Kontrollit të Lartë të Shtetit, një nga problemet kryesore është përqendrimi i madh i teknologjisë së lartë në Tiranë, gjë që krijon  pabarazi gjeografike dhe i detyron pacientët nga rrethe të ndryshme të udhëtojnë drejt kryeqytetit për ekzaminime të specializuara.

Kjo situatĂ« rĂ«ndohet edhe mĂ« shumĂ« nga mungesa e kontratave tĂ« rregullta dhe tĂ« shpejta tĂ« servisit. Pajisjet qĂ«ndrojnĂ« me muaj tĂ« tĂ«rĂ« jashtĂ« funksionit pĂ«r shkak tĂ« vonesave nĂ« sigurimin e pjesĂ«ve tĂ« kĂ«mbimit, duke i detyruar qytetarĂ«t t’i drejtohen sektorit privat dhe duke rritur shpenzimet e tyre tĂ« drejtpĂ«rdrejta.

 

Burimi: INSTAT, Ministria e Financave

 

Shëndetësi e nënfinancuar

Financimi i shëndetësisë në Shqipëri mbetet ndër më të ulëtit në Europë, tha z. Koduzi, i cili e konsideroi burimin madhor të problematikës në shëndetësinë shqiptare. Të dhënat nga INSTAT tregojnë se shpenzimet për shëndetësinë janë rreth 3% e PBB-së, ndërkohë që mesatarja e BE-së është mbi 8%.

Po ashtu, shpenzimet për frymë janë disa herë më të ulëta se në vendet europiane. Ky nivel financimi nuk lejon krijimin e kapaciteteve rezervë, të cilat janë jetike në emergjenca.

Sistemi funksionon kryesisht për të mbuluar nevojat bazë, pa hapësirë për investime të mëdha në modernizim dhe zgjerim. Në një pandemi, kjo mungesë fleksibiliteti financiar bëhet  pengesë serioze, pasi kërkesa për burime rritet ndjeshëm në një kohë shumë të shkurtër. Nënfinancimi, në këtë kuptim, është problemi që ushqen të gjitha të tjerat, duke e bërë sistemin më pak rezistent ndaj goditjeve të mëdha.

Zoti Koduzi tha se për mungesë të financimeve, pagat më të ulëta dhe kushtet e punës më pak konkurruese nxisin largimin e mjekëve dhe infermierëve, duke krijuar mungesa kronike në staf dhe duke rritur ngarkesën mbi ata që mbeten.

Një tjetër pasojë e drejtpërdrejtë e mungesës së financimeve është degradimi i infrastrukturës dhe teknologjisë mjekësore. Në rast se kërkesa rritet papritur, spitalet mbingarkohen shpejt, shtretërit e kujdesit intensiv bëhen të pamjaftueshëm dhe stafi detyrohet të punojë përtej kapaciteteve të tij.

Në këto kushte, edhe sëmundje që normalisht do të ishin të menaxhueshme bëhen më të rrezikshme për shkak të vonesave në trajtim dhe mungesës së burimeve.

 

Mangësi në të dhëna dhe informacion

Gjatë diskutimit me mjekun Dyrmishi mbi menaxhimin e situatave pandemike dhe sfidat e sistemit shëndetësor, u theksua se një nga vështirësitë kryesore gjatë periudhave të tilla ka qenë mungesa e përvojës së mjekëve në përballjen me raste të këtij niveli kompleksiteti, si dhe ndryshimi i shpeshtë i informacionit mbi mënyrat e trajtimit.

Një problem thelbësor ka qenë mungesa e një protokolli të unifikuar dhe zyrtar të trajtimit sipas fazave të sëmundjes.

Në vend të një udhëzimi të qartë dhe të standardizuar, situata shpesh është menaxhuar në mënyrë të decentralizuar, duke u mbështetur te vendimmarrja individuale e mjekëve dhe te përvoja e përgjithshme e sistemit shëndetësor, e cila është konsideruar e pamjaftueshme për një krizë të këtij niveli, tha mjeku.

Gjithashtu, trajtimi i pacientëve është kryer në të gjitha nivelet e shërbimit shëndetësor pa një ndarje të qartë sipas fazave të sëmundjes, duke ndikuar drejtpërdrejt në efektivitetin e mjekimit dhe në rezultatet klinike. Kjo qasje e njëtrajtshme, pa diferencim të rasteve sipas ashpërsisë së tyre, është vlerësuar si një nga faktorët që ka ndikuar në ecurinë dhe mbijetesën e pacientëve gjatë periudhës së krizës.

Eksperti Koduzi tha se informacioni është i fragmentuar dhe jo gjithmonë i aksesueshëm në kohë reale për vendimmarrje. Në pandemi, kjo kufizon aftësinë për të gjurmuar përhapjen dhe për të ndërmarrë masa të shpejta.

Për më tepër, mungesa e analizës parashikuese e bën sistemin më shumë reaktiv sesa proaktiv. Në një krizë shëndetësore, të dhënat dhe protokollet janë baza e çdo vendimi dhe çdo boshllëk në këtë drejtim përkthehet në reagim të vonuar dhe më pak efikas.

 

ÇfarĂ« duhet tĂ« bĂ«jmĂ« gati

Mjekët pohuan se sipas analizës, gjatë pandemisë shumë familje shqiptare u përballën me kosto të larta për trajtimin në shtëpi, duke shpenzuar për analiza private dhe ilaçe të shtrenjta. Kjo situatë ka kontribuar në varfërimin e tyre dhe mbingarkesën e spitaleve.

Mjeku Malaj propozon krijimin e njĂ« “Pakete Farmaceutike tĂ« EmergjencĂ«s” me rimbursim tĂ« menjĂ«hershĂ«m tĂ« barnave, protokolle mĂ« tĂ« rrepta pĂ«r shmangien e abuzimit me recetat mjekĂ«sore, si dhe ofrimin falas tĂ« analizave bazĂ« nĂ« laboratorĂ«t publikĂ«.

Eksperti Koduzi rekomandon forcimin e poleve rajonale shëndetësore në Shkodër, Fier, Vlorë, Elbasan dhe Korçë, me kapacitete të plota të terapisë intensive dhe pavijone të specializuara. Po ashtu, sugjerohet zhvillimi i telemjekësisë për konsultime në kohë reale mes spitaleve rajonale dhe specialistëve në Tiranë.

Ai tha se pandemia Covid-19 tregoi mungesën e një stoku kombëtar materialesh mjekësore, duke e bërë Shqipërinë të varur nga importet dhe donacionet. Ai tha se duhen krijuar magazina të posaçme të biosigurisë me pajisje mbrojtëse, ilaçe dhe kite testimi, si dhe sistem i rrotullimit të stokut për të shmangur skadencat.

Ekspertët pohojnë se përgatitja për pandemitë e ardhshme nuk mund të bëhet gjatë krizës, por përmes reformave afatgjata në kohë paqeje, duke kërkuar vullnet politik dhe rishikim të thellë të sistemit shëndetësor.

Pandemia e Covid-19, përveçse një krizë shëndetësore globale, ishte një test i vërtetë stresi për çdo sistem publik. Në Shqipëri, pandemia ekspozoi boshllëqe të vjetra, por edhe u ndërtuan mekanizma të rinj që ndryshuan përgjithmonë mënyrën e menaxhimit të emergjencave.

NjĂ« nga mĂ«simet mĂ« tĂ« forta tĂ« pandemisĂ« lidhet me infrastrukturĂ«n spitalore. PĂ«rpara vitit 2020, ShqipĂ«ria kishte vetĂ«m rreth 4–5 shtretĂ«r tĂ« terapisĂ« intensive pĂ«r 100,000 banorĂ«, ndĂ«r mĂ« tĂ« ulĂ«tat nĂ« EuropĂ«. Ky kufizim u kthye nĂ« pikĂ«n mĂ« tĂ« rrezikshme tĂ« sistemit gjatĂ« valĂ«ve tĂ« para tĂ« virusit.

Përmes investimeve në spitalet Covid dhe në rrjetin rajonal, numri i shtretërve të terapisë intensive u zgjerua me mbi 300%, duke krijuar një rezervë që më parë nuk ekzistonte.

Nga rreth 60–70 ventilatorĂ« funksionalĂ« nĂ« fillim tĂ« krizĂ«s, vendi arriti nĂ« qindra tĂ« tillĂ« brenda dy viteve, tĂ« shpĂ«rndarĂ« nĂ« spitalet rajonale. PĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, qytetet jashtĂ« TiranĂ«s u bĂ«nĂ« pjesĂ« aktive e trajtimit tĂ« rasteve kritike.

Spitalet që më parë mbështeteshin te bombolat e lëvizshme u pajisën me linja qendrore dhe impiante të oksigjenit likuid në mbi 15 institucione publike. Kjo reduktoi varësinë logjistike dhe rriti sigurinë në trajtimin e pacientëve të rëndë.

Gjithashtu u rinovuan dhe u pĂ«rmirĂ«suan sistemet e gjurmimit dhe tani brezi i sotĂ«m i mjekĂ«ve ka njĂ« pĂ«rvojĂ« tĂ« fortĂ« pĂ«r t’u pĂ«rgjigjur nĂ« njĂ« rast tĂ« ngjashĂ«m.

 

Burimi: INSTAT

 

 

The post Pa mjekë; A është gati Shqipëria përballë kërcënimeve të reja pandemike appeared first on Revista Monitor.

OBSH identifikon kërcënimet e ardhshme pandemike, çfarë mund ta kërcënojë Europën

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
5 June 2026 at 22:06

Pas pandemisë Covid-19, Organizata Botërore e Shëndetësisë ka forcuar dhe thelluar kërkimin shkencor në drejtim të patogjenëve me rrezik të lartë në shpërthimin e një pandemie në të ardhmen.

Botimi i posaçëm i OrganizatĂ«s BotĂ«rore tĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ« (OBSH), “Prioritizimi i patogjenĂ«ve: NjĂ« kuadĂ«r shkencor pĂ«r gatishmĂ«rinĂ« nĂ« kĂ«rkimin e epidemive dhe pandemive” saktĂ«son patogjenĂ«t, por edhe strategjinĂ« globale se si duhet tĂ« mbrohet njerĂ«zimi nga kĂ«rcĂ«nimet e ardhshme.

OBSH-ja e zhvendosi fokusin nga menaxhimi i krizave te parandalimi strategjik. Kjo do tĂ« thotĂ« se duke studiuar njĂ« “prototip” me rrezik tĂ« lartĂ«, shkencĂ«tarĂ«t ndĂ«rtojnĂ« njĂ« mburojĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ« grupin e patogjenĂ«ve.

 

Viruset me rrezik të lartë global

OBSH-ja ka identifikuar familjet virale me rrezikshmërinë më të lartë për shkak të karakteristikave të tyre vdekjeprurëse dhe mungesës së mbrojtjes mjekësore.

OBSH-ja veçon virusin Lassa, duke vĂ«nĂ« nĂ« dukje se ka “mungesĂ« tĂ« kundĂ«rmasave mjekĂ«sore (MCM)” dhe se pĂ«r virusin Lujo, shkalla e vdekshmĂ«risĂ« arrin nĂ« “80% nĂ« tĂ« vetmin shpĂ«rthim tĂ« njohur”. Virusi Lassa Ă«shtĂ« njĂ« patogjen qĂ« shkakton Ethet Hemorragjike Lassa, njĂ« sĂ«mundje virale akute dhe shpeshherĂ« e rĂ«ndĂ«.

Ky virus është klasifikuar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) si një nga patogjenët me rrezik të lartë dhe me potencial pandemik, për shkak të mungesës së vaksinave apo trajtimeve specifike të licencuara.

Sëmundja u zbulua për herë të parë në vitin 1969 në qytetin Lassa në Nigeri, është endemike dhe gjen përhapje të vazhdueshme në pjesë të Afrikës Perëndimore. Rezervuari natyror i virusit është një lloj i veçantë miu i Afrikës Perëndimore.

NjerĂ«zit infektohen pĂ«rmes kontaktit direkt me urinĂ«n, jashtĂ«qitjet apo pĂ«shtymĂ«n e kĂ«tyre minjve. Edhe virusi “Lujo” i sĂ« njĂ«jtĂ«s familje ka rrezik tĂ« lartĂ« pasi ai pĂ«rhapet shumĂ« lehtĂ« nga njeriu te njeriu.

 

Ebola

Kërkimi i OBSH-së vë në dukje se Ebola mbetet një nga patogjenët më agresivë dhe më të frikshëm në historinë e mjekësisë moderne.

NĂ« kuadrin e ri shkencor tĂ« OrganizatĂ«s BotĂ«rore tĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ« (OBSH), ky virus nuk trajtohet vetĂ«m si rrezik lokal afrikan, por si njĂ« “patogjen prototip”, çka do tĂ« thotĂ« se çdo zbulim apo dĂ«shtim rreth tij pĂ«rcakton fatin e pĂ«rballjes me viruse tĂ« ngjashme tĂ« panjohura (pĂ«rfshirĂ« “Patogjenin e panjohur tĂ« cilĂ«suar si X”).

Ebola shkakton një sëmundje akute dhe të rëndë, e cila nëse nuk trajtohet ka një shkallë vdekshmërie që luhatet nga 50% deri në 90%, në varësi të variantit dhe cilësisë së kujdesit shëndetësor.

Virusi nuk transmetohet përmes ajrit (si gripi apo Covid-19), por përmes kontaktit të drejtpërdrejtë me lëngjet trupore të një personi të infektuar apo të vdekur.

Kjo e bĂ«n jashtĂ«zakonisht tĂ« rrezikshĂ«m pĂ«r stafin mjekĂ«sor dhe familjarĂ«t. NjĂ« nga rreziqet mĂ« komplekse tĂ« zbuluara sĂ« fundmi Ă«shtĂ« se virusi mund tĂ« “fshihet” nĂ« zona tĂ« trupit qĂ« janĂ« tĂ« mbrojtura nga sistemi imunitar te personat qĂ« janĂ« shĂ«ruar plotĂ«sisht.

Virusi i fshehur mund të riaktivizohet muaj apo edhe vite më vonë, duke shkaktuar shpërthime të reja të papritura të sëmundjes.

Ndonëse rezervuari natyror i virusit janë lakuriqët e natës që hanë fruta (Fruit bats) në Afrikën Sub-Sahariane, rreziku për rajonet e tjera si Europa mbetet përmes udhëtimeve të shpejta ndërkombëtare.

 

Virusi i Etheve Hemorragjike Krime-Kongo (ÇHF)

Organizata BotĂ«rore e ShĂ«ndetĂ«sisĂ« (OBSH) ngre alarmin pĂ«r familjen Nairoviridae. Por çfarĂ« e bĂ«n kĂ«tĂ« grup virusesh njĂ« “armĂ« biologjike” natyrore aq tĂ« rrezikshme? PĂ«rfaqĂ«suesi kryesor dhe mĂ« famĂ«keq i kĂ«saj familjeje Ă«shtĂ« Virusi i Etheve Hemorragjike Krime-Kongo (ÇHF).

Pas pickimit nga një rriqër e infektuar (e gjinisë Hyalomma) ose kontaktit me gjakun e bagëtive të infektuara, sëmundja shpërthen në mënyrë të papritur dhe agresive. Brenda pak orësh, pacienti kalon nga një gjendje krejtësisht normale në ethe shumë të larta (mbi 39°C-40°C) që nuk bien lehtë.

Kjo fazë zgjat vetëm 3 deri në 7 ditë, dhe shpesh ngatërrohet me gripin e rëndë ose infeksione të tjera tropikale, çka bën që pacientët të humbasin kohë të çmuar pa u izoluar dhe pa marrë kujdesin e duhur.

Virusi sulmon qelizat që bëjnë mpiksjen e gjakut. Numri i tyre bie në nivele kritike.

Trupi pëson kolaps të plotë të quajtur shok hemorragjik. Vdekja ndodh zakonisht në javën e dytë të sëmundjes (midis ditës së 5-të dhe të 14-të) si pasojë e dështimit të të gjitha organeve jetësore ose humbjes masive të gjakut. Vdekshmëria luhatet nga 5% deri në 40%.

Virusi përbën  rrezik masiv për mjekët dhe infermierët. Nëse një pacient me hemorragji trajtohet pa pajisje mbrojtëse të nivelit të lartë, lëngjet e tij trupore infektojnë stafin.

Ky virus nuk Ă«shtĂ« i izoluar vetĂ«m nĂ« AfrikĂ«. Ai quhet “Krime-Kongo” sepse u identifikua pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« Krime (1944) dhe mĂ« pas nĂ« Kongo (1969). Ai Ă«shtĂ« tashmĂ« i pranishĂ«m nĂ« Ballkan.

 

Nipah

Virusi Nipah është zoonotik (transmetohet nga kafshët te njerëzit). Rezervuari i tij natyror janë lakuriqët e natës që ushqehen me fruta. Njerëzit infektohen duke konsumuar fruta ose lëngje (si p.sh. lëngu i ëmbël i palmave të hurmave të Arabisë) që janë kontaminuar me urinë ose pështymë të lakuriqëve të infektuar.

Në shpërthimin e parë të madh në Malajzi (1998), virusi kaloi nga lakuriqët te derrat e fermave dhe pastaj te njerëzit. Te derrat, virusi shkakton një sëmundje të rëndë respiratore jashtëzakonisht ngjitëse.

NĂ« shpĂ«rthimet mĂ« tĂ« fundit (nĂ« Bangladesh dhe Indi), virusi ka treguar njĂ« aftĂ«si tĂ« rrezikshme pĂ«r t’u transmetuar direkt nga njĂ« person i infektuar te tjetri.

Ajo që e bën virusin Nipah tmerrues në aspektin klinik është aftësia e tij për të sulmuar njëkohësisht dy nga sistemet më jetike të trupit, sistemin respirator dhe sistemin nervor qendror.

PĂ«r mĂ« tepĂ«r, virusi mund tĂ« mbetet “i fjetur” nĂ« trup dhe tĂ« shkaktojĂ« njĂ« encefalit vdekjeprurĂ«s muaj apo edhe vite pas infektimit fillestar. NdĂ«rkohĂ« nuk ka asnjĂ« medikament antiviral tĂ« provuar qĂ« eliminon virusin. Trajtimi i vetĂ«m qĂ« u ofrohet pacientĂ«ve nĂ« spitale Ă«shtĂ« kujdesi mbĂ«shtetĂ«s.

Për shkak të këtij vakumi mjekësor, shkalla e vdekshmërisë luhet në nivele jashtëzakonisht të larta.

 

Pandemitë që mund të kërcënojnë Europën

Në analizën gjeografike të tabelave të OBSH-së, Rajoni Europian (EUR) është i shënjuar me kryq (X) si zonë e ekspozuar direkt ndaj disa prej patogjenëve më agresivë.

 

Koronaviruset

Raporti i OBSH-së nënvizon se Europa ka rrezikshmëri të lartë të ekspozohet nga nëngjinitë e koronavirusëve që tashmë kanë dëshmuar potencial shkatërrues global.

NjĂ« nga kĂ«to Ă«shtĂ« “sarbecovirus”, njĂ« nĂ«ngjini qĂ« pĂ«rfshin SARS-CoV qĂ« shkaktoi shpĂ«rthimin e vitit 2003 dhe SARS-CoV-2 pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r pandeminĂ« Covid-19. SARS-CoV u shfaq nĂ« vitin 2002 nĂ« provincĂ«n Guangdong tĂ« KinĂ«s.

Shkaktoi epideminĂ« e SARS-it 2002–2004, me rreth 8,000 raste dhe njĂ« shkallĂ« vdekshmĂ«rie afro 10%. Ai u zhduk nga qarkullimi njerĂ«zor pas masave tĂ« rrepta tĂ« izolimit.

Ndërsa u rishfaq në formën e SARS-CoV-2 në fund të vitit 2019 në Wuhan të Kinës dhe shkaktoi pandeminë globale të COVID-19.

Ndryshe nga paraardhësi i tij, ky virus kishte  vdekshmëri më të ulët për rast individual, por  një aftësi jashtëzakonisht më të madhe transmetimi, shpesh asimptomatike, gjë që çoi në miliona vdekje globalisht për shkak të numrit masiv të infektimeve.

Merbecovirus është një nëngjini tjetër që përfshin MERS-CoV, Sindroma Respiratore e Lindjes së Mesme. Rezervuari i tyre kryesor dhe burimi i transmetimit të drejtpërdrejtë te njerëzit janë devetë dromedarë. Ka një shkallë mjaft të lartë vdekshmërie (rreth 35%).

Europa ka popullata të mëdha lakuriqësh nate dhe kafshësh të egra ose ferma intensive. OBSH këmbëngul në monitorimin e tyre pasi këto viruse pësojnë mutacione të shpejta.

NĂ«se njĂ« virus i tillĂ« pĂ«son ndryshime nĂ« proteinĂ«n “Spike”, pjesa me tĂ« cilĂ«n lidhet me qelizat, ai mund tĂ« fitojĂ« sĂ«rish aftĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« infektuar njerĂ«zit nĂ« mĂ«nyrĂ« masive.

 

H1N1

OBSH-ja e klasifikon Europën si rajon në rrezik të vazhdueshëm si nga gripi i shpendëve, ashtu edhe ai njerëzor me viruset e H1N1 dhe H5Nx, duke bërë thirrje për gatishmëri ndaj mutacioneve të tyre.

H1N1 ishte pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r “Gripin Spanjoll” tĂ« vitit 1918 dhe pandeminĂ« e vitit 2009. Ai qarkullon rregullisht midis njerĂ«zve dhe derrave, duke pasur njĂ« aftĂ«si tĂ« lartĂ« pĂ«r t’u pĂ«rhapur nga njeriu te njeriu. Sot, virusi H1N1 qarkullon si njĂ« grip i zakonshĂ«m sezonal.

Për shkak se popullata ka fituar imunitet ndër vite (përmes infektimeve të kaluara dhe vaksinave), shkalla e vdekshmërisë është mjaft e ulët.

H5Nx, gripi i shpendëve, prek kryesisht shpendët e egër dhe ata të fermave. Megjithatë, vitet e fundit ka pasur  rritje alarmante të rasteve kur virusi ka kaluar te gjitarët (vjedullat, vulat, macet dhe lopët qumështore) dhe herë pas here te njerëzit që janë në kontakt të ngushtë me ta. Europa ka një industri tejet të zhvilluar të shpendëve dhe ndodhet në rrugët kryesore të migracionit të shpendëve të egër.

Nëse një virus H5Nx pëson mutacion ose kombinon gjenet me një virus të gripit njerëzor, ai mund të kthehet në një virus që transmetohet lehtësisht nga njeriu te njeriu, duke sjellë një pandemi me vdekshmëri potencialisht të lartë.

 

Virusi i Nilit Perëndimor

Ky patogjen transmetohet kryesisht nga mushkonjat e zakonshme. OBSH raporton se shpendët janë bujtësit kryesorë, ndërsa njerëzit dhe kuajt janë infektuesit njerëzorë. Mund të shkaktojë ethe të lehta, por në raste të rënda shkakton encefalit (infeksion të trurit) fatal.

Gjithashtu, patogjenët Denga dhe Zika transmetohen nga mushkonjat Tigër, e cila tashmë është e pranishme në pjesën më të madhe të Europës Jugore dhe Qendrore, përfshirë Shqipërinë.

Z. Denga shkakton ethe të forta dhe dhembje kockash, ndërsa Zika është jashtëzakonisht e rrezikshme për gratë shtatzëna sepse shkakton mikrocefali te fetusi.

Encefaliti i transmetuar nga rriqrat, ndryshe nga të tjerët, transmetohet nga pickimi i rriqrave në zonat pyjore të Europës Qendrore dhe Veriore, duke prekur sistemin nervor qendror.

 

Lia e Majmunit/Mpox

Pas shpalljes së emergjencave globale nga OBSH në vitet e fundit, ky virus ka treguar se mund të përhapet përtej rezervuarit të tij tradicional (brejtësit në Afrikën Qendrore dhe Perëndimore) përmes kontaktit të ngushtë njerëzor.

Lia e majmunit (Mpox) është një sëmundje virale e shkaktuar nga virusi Mpox, i cili bën pjesë në të njëjtën familje me linë e vërtetë, por Mpox është përgjithësisht më pak e rëndë dhe shumë më pak vdekjeprurëse.

Emri “lia e majmunit” ka mbetur historik, pasi u zbulua pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« vitin 1958 te disa majmunĂ« laboratori nĂ« DanimarkĂ«. MegjithatĂ«, majmunĂ«t nuk janĂ« rezervuari kryesor i kĂ«tij virusi; nĂ« natyrĂ« ai qarkullon kryesisht te brejtĂ«sit e vegjĂ«l (gjumashĂ«t, miqtĂ« e fushĂ«s dhe ketrat) nĂ« pyjet tropikale tĂ« AfrikĂ«s.

 

Patogjeni X

PĂ«rveç patogjenĂ«ve tĂ« njohur tashmĂ«, shkencĂ«tarĂ«t konsiderojnĂ« pĂ«rhapjen e viruseve tĂ« reja tĂ« panjohura mĂ« parĂ«, tĂ« cilĂ«suar “Patogjeni X”, pĂ«rmes ndryshimeve klimatike dhe lĂ«vizjes globale qĂ« e bĂ«n rajonin e EuropĂ«s pjesĂ« tĂ« vijĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« rrezikut.

Kafshët mund të jenë burim i patogjenëve të rinj. 75% e sëmundjeve të reja infektive te njeriu e kanë origjinën nga kafshët. Në natyrë ekzistojnë rreth 1.67 milionë viruse të pazbuluara te gjitarët dhe shpendët.

Fermat e stërmëdha me mijëra derra ose shpendë shërbejnë si rezervat mutacionesh. Nëse një virus i egër hyn në këto ferma, ai mund të ndryshojë me shpejtësi të frikshme.

PĂ«r shkak tĂ« ngrohjes globale, shtresat e akullit tĂ« pĂ«rhershĂ«m nĂ« Siberi dhe Arktik po shkrijnĂ«. Aty ndodhen tĂ« ngrira kufoma njerĂ«zish dhe kafshĂ«sh nga epoka tĂ« shkuara. ShkencĂ«tarĂ«t kanĂ« arritur tĂ« zgjojnĂ« viruse “zombi” qĂ« kanĂ« qĂ«ndruar tĂ« ngrira pĂ«r 50,000 vjet.

Rreziku që një virus i lashtë, ndaj të cilit njerëzimi nuk ka asnjë imunitet, të rikthehet në qarkullim është real.

Aksidentet laboratorike ose bioterrorizmi janë rreziqe potenciale. Rreziku i një rrjedhjeje aksidentale nga një laborator i sigurisë së lartë (BSL-4) ose modifikimi i qëllimshëm i një virusi ekzistues mbetet pjesë e skenarëve të Patogjenit X.

 

The post OBSH identifikon kërcënimet e ardhshme pandemike, çfarë mund ta kërcënojë Europën appeared first on Revista Monitor.

Nuk çalojnë autobusët nga POS-i

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
5 June 2026 at 22:04

Editorial / NjĂ« sondazh i “Monitor”, i realizuar njĂ« vit mĂ« parĂ« mbi transportin publik nĂ« kryeqytet, dha njĂ« sinjal tĂ« qartĂ«: qytetarĂ«t nuk janĂ« kundĂ«r autobusit. Ata janĂ« kundĂ«r mĂ«nyrĂ«s se si funksionon ai.

Plot 84% e të anketuarve e vlerësonin transportin publik si të dobët, ndërsa një pjesë e konsiderueshme deklaronin se do të hiqnin dorë nga përdorimi i makinës personale nëse Tirana do të kishte një sistem publik funksional, të rregullt dhe dinjitoz.

Ky është ndoshta treguesi më domethënës për debatin që duhet të bëjmë sot. Në një qytet të mbytur nga trafiku, ku çdo ditë humben orë të tëra në lëvizje, transporti publik nuk është thjesht një çështje autobusi.

ËshtĂ« çështje ekonomie, produktiviteti, cilĂ«sie jete dhe zhvillimi urban. NjĂ« sistem funksional do tĂ« shĂ«rbente si stimuli mĂ« i madh pĂ«r tĂ« ulur pĂ«rdorimin e makinave private dhe pĂ«r tĂ« lehtĂ«suar trafikun kronik tĂ« qyteteve tona.

Paradoksi është se shqiptarët, edhe pse përballen me një nga sistemet më pak të modernizuara në Europë, janë ndër përdoruesit më të mëdhenj të transportit publik. Sipas të dhënave të Eurostat, Shqipëria është e treta në Europë për përdorimin më të lartë të transportit publik në Europë.

Por kjo nuk vjen si rezultat i një infrastrukture moderne apo zgjedhjeje komode. Përkundrazi, vjen nga mungesa e alternativave. Shqipëria nuk ka metro, nuk ka tramvaj, ndërsa sistemi hekurudhor praktikisht është jashtë funksionit. Për shumë qytetarë, autobusi mbetet i vetmi opsion.

Në këtë realitet erdhi edhe vendimi i fundit i qeverisë për vendosjen e pagesave cashless me POS në disa sektorë të ekonomisë, përfshirë transportin publik. Në parim, nisma duhet përshëndetur.

Formalizimi i pagesave, reduktimi i cash-it dhe lehtësimi për turistët janë hapa pozitivë dhe të domosdoshëm për një ekonomi që kërkon të afrohet me standardet europiane.

Por problemi nis kur modernizimi reduktohet vetëm te pajisja.

Operatorët e transportit publik reaguan menjëherë, duke kërkuar shtyrjen e afatit për POS-et dhe duke paralajmëruar vështirësi praktike në zbatim. Administrata tatimore u tërhoq pjesërisht, duke deklaruar se nuk do të ketë penalitete të menjëhershme. Dhe këtu lind pyetja thelbësore: a është vërtet problemi kryesor i transportit publik shqiptar mungesa e POS-it?

Sepse Shqipëria vazhdon të jetë ndër të paktat vende në Europë ku në autobus ende qarkullon faturinoja që pret biletën me dorë. Nuk ka një sistem të integruar elektronik, nuk ka karta qytetare funksionale, nuk ka abonime inteligjente të lidhura me linjat, nuk ka transparencë mbi kostot e sistemit dhe as një debat serioz nëse çmimi aktual i biletës mbulon realisht shpenzimet e operatorëve.

Në shumë vende të BE-së, modernizimi nuk nisi nga detyrimi për të vendosur një pajisje pagese. Ai nisi nga rikonceptimi i të gjithë sistemit.

Në Vjenë, Varshavë apo Pragë, qytetarët përdorin karta të integruara për autobusë, tramvaje, metro dhe trena urbanë. Në Talin të Estonisë, transporti publik për banorët është falas dhe financohet përmes taksave lokale.

Në Londër, sistemi funksionon me pagesa të automatizuara dhe tarifa të integruara ditore, por pas dekadash investimesh në infrastrukturë, kontroll dhe menaxhim.

Ndërkohë në Shqipëri, debati po nis nga fundi. Përpara se të diskutojmë POS-et, duhet të diskutojmë çfarë transporti publik duam. A duhet të vazhdojë modeli aktual me autobusë privatë që konkurrojnë për mbijetesë?

A duhet subvencionuar më fort transporti publik? A duhet rritur çmimi i biletës për të mbuluar kostot reale dhe për të financuar modernizimin? A duhet krijuar një autoritet i unifikuar metropolitan për transportin?

Pa këto pyetje, POS-i rrezikon të mbetet thjesht një pajisje e vendosur mbi një sistem të vjetër.

NĂ« ShqipĂ«ri, shpesh tentohet tĂ« kalohet direkt te faza “high-tech”, (ashtu siç ndodhi me ministren e parĂ« virtuale nĂ« botĂ«, DiellĂ«n), por pa ndĂ«rtuar mĂ« parĂ« themelet bazĂ« tĂ« funksionimit (e-Albania sot mĂ« shumĂ« nuk punon sesa punon, meqĂ« ra sĂ«rish fjala!). Edhe nĂ« rastin e transportit publik, kĂ«rkohet pagesĂ« digjitale nĂ« njĂ« sistem qĂ« ende nuk ka standardizuar vetveten. KĂ«rkohet modernitet nĂ« sipĂ«rfaqe, ndĂ«rkohĂ« qĂ« struktura mbetet primitive.

Modernizimi nuk është vendosja e një aparati mbi autobus. Modernizimi është krijimi i një sistemi të tërë që funksionon: me linja efikase, orare të sakta, pagesa të integruara, transparencë financiare, informacion në kohë reale dhe politika që e bëjnë qytetarin të zgjedhë autobusin jo nga halli, por nga komoditeti.

 

The post Nuk çalojnë autobusët nga POS-i appeared first on Revista Monitor.

IA-ja krijon një dilemë të frikshme si ajo e Luftës së Ftohtë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
5 June 2026 at 22:02

Amerika dhe Kina po peshojnë bashkëpunimin dhe konkurrencën

 

Elitat si në Pekin, ashtu edhe në Uashington, janë të shqetësuara nga përparimi i shpejtë i teknologjisë. Sa më inteligjente bëhen modelet e IA-së, aq më jetike janë ato për përparimin ekonomik brenda vendit dhe peshën gjeopolitike jashtë tij.

Por paralelisht rriten edhe rreziqet që ato paraqesin. Që nga krijimi i bombës atomike, Fuqitë e Mëdha nuk janë përballur me një dilemë të tillë.

Administrata e Trump-it po e kupton gjithnjë e më shumë këtë realitet. Ajo ka hequr dorë nga qasja laissez-faire (ndërhyrje minimale e shtetit) ndaj rregullimit të teknologjisë, pas përplasjeve të fundit me Anthropic, një laborator amerikan, dhe po shqyrton mundësinë që modelet e reja të kontrollohen nga qeveria përpara publikimit.

Anthropic tha në prill se kishte krijuar Mythos, një model aq të aftë për të zbuluar dobësi në mbrojtjen kibernetike, sa nuk mund të publikohej për përdorim të gjerë. Amerika dhe rivalët e saj e morën seriozisht këtë zhvillim.

Pas njĂ« skepticizmi fillestar, mediat shtetĂ«rore kineze vunĂ« nĂ« dukje “aftĂ«sitĂ« e paprecedenta pĂ«r sulme kibernetike” tĂ« Mythos, ndĂ«rsa njĂ« transmetues rus e quajti atĂ« “mĂ« tĂ« rrezikshĂ«m se njĂ« bombĂ« bĂ«rthamore”.

Frika se modelet gjithnjë e më të fuqishme mund të nisin sulme kibernetike, të projektojnë armë biologjike apo të dalin jashtë kontrollit njerëzor e ka bërë urgjente diplomacinë mbi IA-në.

Disa në Amerikë dhe Kinë po shqyrtojnë në heshtje nëse mund të bien dakord për vendosjen e kufijve mbrojtës për një teknologji që secila palë e konsideron thelbësore për të mposhtur tjetrën. Mosbesimi është i madh.

AsnjĂ«ra palĂ« nuk dĂ«shiron tĂ« ngadalĂ«sojĂ« zhvillimin e vet dhe tĂ« rrezikojĂ« t’i japĂ« avantazh kundĂ«rshtarit.

Disa figura të teknologjisë në Amerikë mendojnë se të qenët i pari që ndërton një model IA-je vetëpërmirësues dhe rrjedhimisht gjithnjë e më të fuqishëm mund të krijojë avantazh të jashtëzakonshëm strategjik.

Ekspertët kinezë priren ta shohin IA-në si çelës për rritjen ekonomike: më shumë energji bërthamore sesa armë bërthamore.

 

Interesi

Amerika dhe Kina kanĂ« njĂ« “interes tĂ« pĂ«rbashkĂ«t” pĂ«r sigurinĂ« e IA-sĂ«, u tha Xue Lan pjesĂ«marrĂ«sve nĂ« njĂ« aktivitet nĂ« Kapitol nĂ« fund tĂ« prillit. “NĂ«se njĂ« vend nuk Ă«shtĂ« i sigurt, askush prej nesh nuk Ă«shtĂ« i sigurt”, tha ai. Xue dhe Yi Zeng, drejtuesi i Institutit tĂ« SigurisĂ« sĂ« IA-sĂ« nĂ« Pekin, kĂ«rkuan pĂ«rpjekje globale pĂ«r tĂ« rregulluar dhe madje pĂ«r tĂ« ngadalĂ«suar zhvillimin e IA-sĂ«.

Kjo përputhet me politikën kineze. Menjëherë pas shfaqjes së ChatGPT në vitin 2022, Kina nisi të promovojë bashkëpunimin ndërkombëtar për IA-në dhe krijimin e një organi të OKB-së.

DiplomatĂ«t kinezĂ« kanĂ« hedhur idenĂ« e “pezullimit tĂ« pĂ«rkohshĂ«m” tĂ« zhvillimit tĂ« IA-sĂ« dhe argumentojnĂ« se duhet tĂ« miratohen standarde globale pĂ«r tĂ« garantuar qĂ« njerĂ«zit tĂ« mbeten nĂ« kontroll.

Plani i tyre kërkon që Perëndimi të ndajë teknologjinë e IA-së me vendet e varfra, në mënyrë që bota të mos ndahet mes vendeve që e zotërojnë teknologjinë dhe atyre që mbeten pas.

Një qasje dypalëshe duket më e mundshme dhe parapëlqehet nga zyrtarët në Uashington.

Së bashku, Amerika dhe Kina zotërojnë 90% të fuqisë kompjuterike më të avancuar në botë dhe për këtë arsye janë të vetmet me peshë reale rregullatore. Zyrtarët amerikanë e shohin gjithashtu ekosistemin kinez të IA-së si një burim të veçantë rreziku.

Modelet kineze janĂ« kryesisht “open source”, qĂ« do tĂ« thotĂ« se parametrat qĂ« i bĂ«jnĂ« ato funksionale publikohen lirisht, duke u dhĂ«nĂ« aktorĂ«ve keqdashĂ«s akses tĂ« lehtĂ« nĂ« mjete tĂ« fuqishme IA-je.

Bisedimet nuk do tĂ« ishin krejtĂ«sisht tĂ« reja. Trump dhe Xi ranĂ« dakord tĂ« “punonin sĂ« bashku” pĂ«r IA-nĂ« kur u takuan nĂ« Busan tĂ« KoresĂ« sĂ« Jugut nĂ« tetor.

Më parë, në vitin 2024, Joe Biden siguroi një marrëveshje nga Xi që armët bërthamore do të kontrolloheshin nga njerëzit dhe jo nga IA-ja. Por ritmi i rreziqeve në zhvillim po detyron një rishikim të çdo qasjeje të pjesshme ndaj bashkëpunimit.

 

Kodet

Studiues amerikanĂ« dhe kinezĂ« tashmĂ« bashkĂ«punojnĂ« nĂ« mĂ«nyra mĂ« pak publike. PĂ«r shembull, disa nga laboratorĂ«t mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« KinĂ«s, pĂ«rfshirë Baidu, kanĂ« adoptuar kod “open source” tĂ« shkruar nga zhvillues tĂ« Anthropic pĂ«r tĂ« rregulluar mĂ«nyrĂ«n se si komunikojnĂ« agjentĂ«t e IA-sĂ«.

Gjatë viteve të fundit janë zhvilluar edhe disa dialogë jozyrtarë mes drejtuesve të teknologjisë dhe ish-zyrtarëve nga Amerika dhe Kina, ndonjëherë në fshehtësi.

Megjithatë, pjesëmarrësit thonë se ekspertët teknikë të nevojshëm për të bërë përparim real në harmonizimin e standardeve shpesh nuk janë të pranishëm.

Tani duken tĂ« mundshme tri forma bashkĂ«punimi. SĂ« pari, dialogu. Amerika dhe Kina mund tĂ« angazhohen nĂ« “sigurim strategjik”, thotĂ« njĂ« zyrtar perĂ«ndimor.

Në bisedimet për armët bërthamore, vendet diskutojnë rregullisht planet e tyre për menaxhimin e rrezikut, ndërtimin e besimit dhe uljen e mundësisë së keqllogaritjeve. Amerika dhe Kina mund të shkruajnë rregulla për IA-në paralelisht, por jo në koordinim.

“NĂ«se lexojnĂ« tĂ« njĂ«jtat studime teknike dhe ndajnĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n bazĂ« faktesh, mund tĂ« ndĂ«rmarrin veprime tĂ« arsyeshme nĂ« pĂ«rgjigje”, thotĂ« Karson Elmgren nga Instituti amerikan pĂ«r PolitikĂ«n dhe StrategjinĂ« e IA-sĂ«.

Së dyti, Amerika dhe Kina mund të bien dakord për mënyrën e testimit të sigurisë së modeleve. Pa ndarë rezultatet, të dyja palët mund të respektojnë standarde të përbashkëta për sjellje të rrezikshme apo mënyra për të identifikuar motive që nuk përputhen me ato të krijuesve njerëzorë.

ËshtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« dallosh tĂ« dhĂ«nat e pĂ«rdorura pĂ«r monitorimin e sigurisĂ« sĂ« IA-sĂ« nga informacioni i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r zhvillimin e saj, vĂ«ren Jeffrey Ding nga Universiteti George Washington. Duke mos i bĂ«rĂ« publike rezultatet, tĂ« dyja palĂ«t mund tĂ« shmangin frikĂ«n e rrjedhjes sĂ« tĂ« dhĂ«nave teknike.

SĂ« treti, “beso, por verifiko”. NĂ«se Trump dhe Xi do tĂ« ndiheshin ambiciozĂ«, ata mund tĂ« kĂ«rkonin njĂ« marrĂ«veshje formale pĂ«r zhvillimin e testeve tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta tĂ« sigurisĂ« dhe ndarjen e rezultateve tĂ« tyre.

Por kjo ndoshta do të kërkonte mekanizma ndërhyrës për të kontrolluar respektimin e marrëveshjes.

Këto mund të përfshijnë inspektime ose transmetimin e të dhënave mbi aktivitetin e qendrave të të dhënave te një arbitër ndërkombëtar, si Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike e OKB-së, e cila monitoron materialet bërthamore.

Të gjitha këto forma bashkëpunimi duken ende shumë larg. Studiuesit amerikanë të IA-së janë skeptikë nëse zyrtarët kinezë janë të sinqertë.

LaboratorĂ«t kinezĂ« tĂ« IA-sĂ« kanĂ« qenĂ« relativisht mĂ« pak rigorozĂ« pĂ«r sigurinĂ«, ndoshta sepse modelet e tyre ende nuk janĂ« mjaftueshĂ«m tĂ« fuqishme pĂ«r tĂ« paraqitur kĂ«rcĂ«nime ekzistenciale, ose sepse u mungojnĂ« koha dhe fondet pĂ«r t’i testuar.

Dokumentet shoqëruese të modelit v4 të DeepSeek, të publikuara muajin e kaluar, nuk përfshinin mbrojtjet që janë të zakonshme në laboratorët amerikanë.

Ryan Fedasiuk, ish-zyrtar i administratĂ«s Biden, sugjeron se shqetĂ«simet e deklaruara nga Kina pĂ«r sigurinĂ« e IA-sĂ« janĂ« performative dhe bĂ«hen “pĂ«r t’i nxjerrĂ« amerikanĂ«t nĂ« pozitĂ« tĂ« keqe”.

 

Debati

PavarĂ«sisht mbĂ«shtetjes publike tĂ« KinĂ«s pĂ«r qeverisjen globale tĂ« IA-sĂ«, ajo deri tani ka kundĂ«rshtuar diskutimet e detajuara me AmerikĂ«n pĂ«r kĂ«tĂ« çështje. NĂ« vitin 2024, Amerika dĂ«rgoi zyrtarĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« sigurisĂ« dhe ekspertĂ« teknikĂ« pĂ«r t’u takuar me homologĂ«t e tyre kinezĂ« nĂ« GjenevĂ«.

Kina dërgoi zyrtarë politikë që refuzuan të diskutonin sigurinë e IA-së derisa Amerika të hiqte kontrollet e eksportit për çipat kompjuterikë të avancuar, sipas personave të njohur me bisedimet.

Diplomatët amerikanë ankohen se Kina ka një histori të gjatë të manipulimit të dialogut për përfitime politike: ajo ndërpreu diskutimet për ndryshimet klimatike në vitin 2022 sepse Nancy Pelosi vizitoi Tajvanin, për shembull.

Diskursi kinez për IA-në, përfshirë diskutimet e fundit për Mythos, pasqyron ndonjëherë paranojën se laboratorët amerikanë përdorin shqetësimet për sigurinë për të kontrolluar zhvillimin e teknologjisë.

Disa druhen se ndarja e të dhënave mbi sigurinë është një manovër për të përvetësuar sekretet teknologjike të Kinës. Tong Zhao, ekspert për negociatat mbi kontrollin e armëve bërthamore në Carnegie Endoëment, thotë se strategët kinezë janë përgjithësisht skeptikë ndaj marrëveshjeve me një palë teknologjikisht superiore.

Historia e KinĂ«s me “traktatet e pabarabarta” nĂ« shekullin XIX i ka bĂ«rĂ« zyrtarĂ«t tĂ« kujdesshĂ«m ndaj marrĂ«veshjeve qĂ« mund tĂ« ngadalĂ«sojnĂ« zhvillimin e tyre ose t’i mbyllin nĂ« njĂ« status tĂ« dorĂ«s sĂ« dytĂ«.

BashkĂ«punimi bĂ«het edhe mĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r shkak tĂ« rreziqeve tĂ« mĂ«dha qĂ« pĂ«rfshihen. “NĂ«se nuk fitojmĂ« nĂ« IA, atĂ«herĂ« loja ka mbaruar”, tha sekretari amerikan i Thesarit pĂ«r “The Wall Street Journal” nĂ« prill. Xi e ka cilĂ«suar sĂ« fundmi IA-nĂ« si “pĂ«rcaktuese tĂ« epokĂ«s”.

Megjithatë, shumë shpejt liderët amerikanë dhe kinezë mund të fillojnë ta shohin IA-në si ekzistenciale edhe për arsye të tjera.

“FatkeqĂ«sisht, provat historike sugjerojnĂ« se momentumi i vĂ«rtetĂ« vjen vetĂ«m pas njĂ« aksidenti tragjik”, thotĂ« Ding, duke pĂ«rmendur standardet globale tĂ« vendosura pas katastrofĂ«s kimike tĂ« Bhopalit nĂ« vitin 1984 ose katastrofĂ«s sĂ« Çernobilit nĂ« vitin 1986. Negociatat pĂ«r IA-nĂ« mbeten njĂ« provĂ« e vĂ«rtetĂ« pĂ«r inteligjencĂ«n njerĂ«zore.

Burimi: The Economist

The post IA-ja krijon një dilemë të frikshme si ajo e Luftës së Ftohtë appeared first on Revista Monitor.

Si e mbështeti administrata tatimore rimëkëmbjen ekonomike të Greqisë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
5 June 2026 at 22:00

Greqia dikur ishte kthyer në simbolin e krizës ekonomike europiane: e përjashtuar nga tregjet, e varur nga mbështetja e jashtme financiare, me të ardhura tatimore të pamjaftueshme për të financuar shërbimet publike dhe për të mbështetur rritjen ekonomike.

Sot, ajo është një nga vetëm pesë vendet e Bashkimit Europian që regjistron suficit primar buxhetor. Kjo është një kthesë e fortë që tregon sa shumë janë konsoliduar financat publike të vendit.

Ky transformim pasqyron, në një masë jo të vogël, reformimin e administratës tatimore, e cila ka ngushtuar gradualisht boshllëqet e pajtueshmërisë fiskale dhe ka rindërtuar besueshmërinë financiare, duke u kthyer në një nga motorët e heshtur të rimëkëmbjes më të gjerë ekonomike të Greqisë.

Kontrolli mĂ« i fundit vjetor i FMN-sĂ« mbi ekonominĂ« greke (konsultimi sipas Nenit IV) vlerĂ«son se vendi Ă«shtĂ« i pozicionuar mirĂ« pĂ«r t’u pĂ«rballur me goditjet e jashtme, pĂ«rfshirĂ« ato qĂ« burojnĂ« nga lufta nĂ« Lindjen e Mesme.

Kjo reflekton forcimin e qëndrueshmërisë fiskale dhe stabilitetit financiar. Suficiti primar u rrit në gati 5% të PBB-së në vitet 2024-2025, ndërsa raporti i borxhit publik ndaj PBB-së ka rënë me rreth 65 pikë përqindjeje nga kulmi i vitit 2020.

Paralelisht, kushtet e financimit janë përmirësuar, ndërsa kostot e huamarrjes së shtetit janë kthyer në nivele të ngjashme me ato para krizës financiare globale të vitit 2008.

Axhenda e reformave nuk ka përfunduar. Por shkalla dhe renditja e transformimit të Greqisë ofrojnë mësime të vlefshme për vendet e tjera që ndjekin reforma tatimore. Një punim i ri i FMN-së në këtë fushë evidenton dy ide kryesore.

Së pari, qeveritë nuk mund të arrijnë objektivat e tyre të reformës fiskale nëse sistemi tatimor nuk është i drejtë, i besueshëm dhe transparent. Së dyti, ndërtimi i këtyre kapaciteteve kërkon kohë.

Në Greqi, reforma u zhvillua në tri faza të ndërlidhura dhe që forconin njëra-tjetrën: stabilizimi (2010-2012), ndërtimi i institucioneve (2013-2017) dhe transformimi digjital (2018-2025), të mbështetura gjatë gjithë kohës nga zhvillimi i kapaciteteve nga FMN-ja.

 

 

2010-2012: Stabilizimi

Përballë rrezikut të kolapsit ekonomik, Greqia kërkoi ndihmë financiare nga ajo që u njoh më pas si Trojka: FMN-ja, Komisioni Europian dhe Banka Qendrore Europiane.

Ndërhyrjet e para në administratën tatimore u fokusuan në stabilizimin e të ardhurave dhe krijimin e bazës për reforma më të thella.

Këto përfshinin një plan kundër evazionit fiskal, programe të synuara për të përmirësuar mbledhjen e të ardhurave nga tatimpaguesit e mëdhenj dhe individët e pasur, si dhe një plan reformash afatmesëm.

Një nga sukseset e hershme ishte digjitalizimi i deklarimit të TVSH-së. Deri në vitin 2014, 96% e tatimpaguesve të regjistruar dorëzonin deklaratat e TVSH-së në kohë, nga 65% në vitin 2010.

Nisma tĂ« tjera, veçanĂ«risht pĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« forcuar mbledhjen e tĂ« ardhurave nga korporatat e mĂ«dha, individĂ«t e pasur dhe debitorĂ«t tatimorĂ«, rezultuan mĂ« tĂ« vĂ«shtira pĂ«r t’u mbajtur nĂ« kohĂ«, duke nxjerrĂ« nĂ« pah kufijtĂ« e reformave qĂ« nuk adresonin nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« mjaftueshme qeverisjen dhe ndĂ«rhyrjen politike.

 

2013-2017: Ndërtimi i institucioneve të qëndrueshme

Faza e dytë e reformave në Greqi nxori në pah një mësim të rëndësishëm: reformat në administratën tatimore nuk mund të funksionojnë në mënyrë efektive pa autonomi, përgjegjësi të qarta dhe lidership të fortë.

Duke nisur nga gushti i vitit 2012, Greqia konsolidoi rrjetin e zyrave tatimore, duke reduktuar numrin e zyrave lokale nga 288 në 119 në pak më shumë se një vit, ndërsa operacionet u riorganizuan sipas funksioneve dhe jo sipas ndarjes gjeografike.

Me përmirësimin e mbledhjes së të ardhurave, duke forcuar kështu vullnetin politik për të vijuar reformat, hapi tjetër ishte dhënia e më shumë autonomie administratës tatimore.

Një ligj i rëndësishëm në vitin 2016 transferoi përgjegjësinë për administrimin tatimor te një autoritet i ri i pavarur, me buxhetin dhe kuadrin e vet të qeverisjes.

Ligji përcaktoi gjithashtu që bordi drejtues dhe guvernatori i administratës tatimore të përzgjidheshin përmes një gare të hapur me kritere të përcaktuara qartë.

Autoriteti i Pavarur për të Ardhurat Publike (Independent Authority for Public Revenue-IAPR) nisi funksionimin në vitin 2017, duke i dhënë Greqisë një administratë tatimore të mbrojtur nga ndërhyrjet politike dhe të fokusuar te rezultatet.

Ndikimi ishte i prekshëm. Gjatë kësaj periudhe, raporti i të ardhurave tatimore ndaj PBB-së u rrit me 1.8 pikë përqindjeje, nga 25.8% në vitin 2013 në 27.6% në vitin 2017, duke reflektuar rritjen e pajtueshmërisë fiskale dhe forcimin e kapaciteteve institucionale.

 

2018-2025: Transformimi dixhital

Megjithëse mjetet digjitale ishin prezantuar edhe më herët, shtysa vendimtare erdhi pasi themelet institucionale ishin vendosur fort.

Në këtë fazë, administrata tatimore kishte tashmë qeverisjen, aftësitë dhe besueshmërinë e nevojshme për ta bërë digjitalizimin funksional dhe të qëndrueshëm.

Midis viteve 2020 dhe 2025, pjesërisht si reagim ndaj pandemisë, Greqia vuri në zbatim një paketë të integruar sistemesh digjitale, nga analizat e brendshme administrative deri te faturimi elektronik në kohë reale dhe lidhja e pikave të shitjes.

Këto reforma e bënë pajtueshmërinë më të lehtë për tatimpaguesit dhe u dhanë audituesve mjete më të avancuara për të identifikuar rreziqet dhe për të fokusuar kontrollet aty ku ishte më e nevojshme.

Rezultatet ishin të qarta. Respektimi i detyrimeve për TVSH-në u rrit ndjeshëm, ndërsa të ardhurat nga TVSH-ja u rritën me 2.4 pikë përqindjeje të PBB-së gjatë 15 viteve, nga 7.1% në vitin 2010 në rreth 9.5% në vitin 2025.

 

 

Një cikël pozitiv dhe mësime përtej Greqisë

Të marra së bashku, reformat e Greqisë krijuan një cikël pozitiv: qeverisja më e mirë mundësoi digjitalizimin; digjitalizimi përmirësoi pajtueshmërinë; të ardhurat më të larta dhe më të qëndrueshme forcuan besimin publik dhe besueshmërinë fiskale.

Deri në vitin 2025, raporti i të ardhurave tatimore ndaj PBB-së në Greqi arriti në 28%, nga 20.5% në vitin 2009.

Ndërsa rritja e të ardhurave pasqyron edhe ndryshime më të gjera ekonomike dhe politike, përmirësimet në administratën tatimore luajtën një rol qendror duke zgjeruar bazën tatimore, duke forcuar zbatimin dhe duke rritur besimin në sistem.

Procesi vazhdon. Sfida e radhës është që përfitimet e fundit të bëhen të qëndrueshme, duke integruar mënyrat e reja të punës në proceset e përditshme.

Prioritetet përfshijnë përdorimin më sistematik të analizës së të dhënave dhe Inteligjencës Artificiale për menaxhimin e rreziqeve të pajtueshmërisë, përmirësimin e mëtejshëm të shërbimeve dhe besimit të tatimpaguesve, si dhe garantimin që aftësitë dhe stafet të ecin në të njëjtin ritëm me ndryshimet e shpejta teknologjike.

Megjithëse në disa aspekte është unik, rasti i Greqisë ofron një mësim me vlerë të madhe dhe të zbatueshëm gjerësisht. Përpjekja e qëndrueshme, e mbështetur te qeverisja e mirë, renditja e kujdesshme e reformave dhe investimi te njerëzit, mund ta shndërrojë një reagim ndaj krizës në forcë të qëndrueshme institucionale.

Burimi origjinal: IMF Blog

 

The post Si e mbështeti administrata tatimore rimëkëmbjen ekonomike të Greqisë appeared first on Revista Monitor.

Trium Communications i bashkohet IPREX, Rrjetit Kryesor të Agjencive të Pavarura të Komunikimit

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
5 June 2026 at 16:09

Trium Communications, një nga agjencitë kryesore të komunikimit në Shqipëri, i është bashkuar IPREX, një rrjeti global të agjencive të pavarura të komunikimit dhe PR, duke u bërë kështu partneri ekskluziv i IPREX në Shqipëri.

IPREX, i cili u krijua më shumë se 40 vjet më parë, bashkon më shumë se 1100 profesionistë të komunikimit nga mbi 100 tregje globale, duke u mundësuar kështu agjencive anëtare të saj të bashkëpunojnë, të ndajnë ekspertizën dhe të ofrojnë zgjidhje komunikimi në nivel ndërkombëtar.

PĂ«r Trium Communications, ky emĂ«rim shĂ«non njĂ« moment tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m: agjencia pĂ«rfiton nga aftĂ«sia e saj dukshĂ«m e pĂ«rmirĂ«suar si pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur kompanitĂ« shqiptare me ambicie ndĂ«rkombĂ«tare, ashtu edhe pĂ«r t’u ofruar organizatave globale qasje tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« ekspertizĂ«n lokale nĂ« ShqipĂ«ri dhe nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor.

“Bashkimi me IPREX Ă«shtĂ« njĂ« arritje e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r Trium Communications dhe njĂ« dĂ«shmi e cilĂ«sisĂ« sĂ« punĂ«s, profesionalizmit dhe ekspertizĂ«s qĂ« ekipi ynĂ« u sjell klientĂ«ve çdo ditĂ«â€, tha Adrian Bunguri, Themelues dhe Drejtor i PĂ«rgjithshĂ«m i Trium Communications. “NdĂ«rsa bizneset operojnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« pĂ«rtej kufijve, klientĂ«t tanĂ« kĂ«rkojnĂ« si njohuri lokale ashtu edhe shtrirje ndĂ«rkombĂ«tare. PĂ«rmes IPREX, ne tani mund t’i lidhim ata me partnerĂ« tĂ« besuar komunikimi nĂ« mĂ« shumĂ« se 100 tregje nĂ« mbarĂ« botĂ«n, duke vazhduar tĂ« ofrojmĂ« shĂ«rbimin e personalizuar dhe mbĂ«shtetjen strategjike qĂ« identifikojnĂ« agjencinĂ« tonĂ«.”

Anëtarësimi në IPREX jepet vetëm me ftesë, pas një procesi rigoroz verifikimi, i projektuar për të siguruar që agjencitë anëtare përmbushin standardet e larta të IPREX në lidhje me përsosmërinë profesionale, shërbimin ndaj klientit dhe integritetin e biznesit. Ky rrjet njihet globalisht për suksesin e tij në zhvillimin e bashkëpunimit midis agjencive të pavarura dhe ndihmën e klientëve për të ekzekutuar programe komunikimi shumë-tregjesh me rëndësi lokale dhe qëndrueshmëri globale.

“Duke pasur parasysh nivelin aktual tĂ« pasigurisĂ« ekonomike, ndryshimit politik dhe zhvillimit tĂ« tejskajshĂ«m tĂ« inteligjencĂ«s artificiale, klientĂ«t kanĂ« nevojĂ«, mĂ« shumĂ« se kurrĂ«, pĂ«r kĂ«shilltarĂ« tĂ« cilĂ«ve u besojnĂ« nĂ« terren; njerĂ«z me njohuri dhe marrĂ«dhĂ«nie tĂ« vĂ«rteta lokale, jo vetĂ«m njĂ« prani nĂ« njĂ« hartĂ«. KĂ«ta partnerĂ« tĂ« rinj zgjerojnĂ« jo vetĂ«m shtrirjen tonĂ«, por edhe diversitetin e njohurive dhe pĂ«rvojĂ«s sĂ« disponueshme nĂ« tĂ« gjithĂ« rrjetin”, tha Heidi Otway, Presidente Globale e IPREX.

Që nga themelimi i saj, Trium Communications ka ndërtuar një reputacion të fortë në komunikimet e korporatave, fushatat mediatike, çështjet publike, marrëdhëniet me median, komunikimet në kriza, komunikimet dixhitale dhe fushatat e integruara për klientë lokalë dhe ndërkombëtarë.

Si njĂ« partner i IPREX, Trium Communications do tĂ« fitojĂ« akses nĂ« njĂ« rrjet global profesionistĂ«sh tĂ« lartĂ« tĂ« komunikimit, ekspertizĂ« nĂ« industri, praktikat mĂ« tĂ« mira, programe trajnimi dhe mundĂ«si biznesi ndĂ«rkufitare, duke rezultuar nĂ« forcimin e mĂ«tejshĂ«m tĂ« aftĂ«sisĂ« sĂ« saj pĂ«r t’u ofruar klientĂ«ve zgjidhje komunikimi tĂ« nivelit botĂ«ror.

 

 

 

 

 

 

 

The post Trium Communications i bashkohet IPREX, Rrjetit Kryesor të Agjencive të Pavarura të Komunikimit appeared first on Revista Monitor.

Shpallet fituesi i garĂ«s pĂ«r ndĂ«rtimin e aksit rrugor Milot–Balldren

✇Revista Monitor
By: Ornela
5 June 2026 at 15:43

Ministri i InfrastrukturĂ«s dhe i EnergjisĂ« Enea Karakaçi ka bĂ«rĂ« tĂ« ditur nĂ« njĂ« dalje pĂ«r mediat se Ă«shtĂ« shpallur fituesi i garĂ«s pĂ«r ndĂ«rtimin e aksit rrugor Milot–Balldren. Kompania qĂ« ka marrĂ« mĂ« shumĂ« pikĂ« nĂ« vlerĂ«simin e Komisionit ka rezultuar Salillari me tĂ« cilĂ«n tashme pritet te lidhet dhe kontrata.

Ministri tha se ky është  një aks i shumëpritur, pjesë e Korridorit Adriatiko-Jonian, i cili do të lehtësojë ndjeshëm qarkullimin e automjeteve në të gjithë veriun e vendit.

Ky është një aks i rëndësishëm, pjesë e korridorit adriatiko-jonian dhe ndërlidh veriun e Shqipërisë me pjesët e tjera të Shqipërisë. Procedura ka qenë jo e lehtë pasi ka pasur disa tentativa të mëparshme, që nuk kanë rezultuar të suksesshme, tha ministri, por pa thënë emrin e fituesit. Fituesi nuk është i shpallur ende as në sistem.

Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë ka tentuar disa herë të japë këtë këtë segment me koncesion por që për arsye të  ndryshme nuk është finalizuar deri tani.

Vlera e koncesionit sipas publikimit tĂ« procedurĂ«s ishte 364 milionĂ« euro pa TVSH pĂ«r njĂ« kohĂ«zgjatje kontrate 35 vjet.  “Gjurma e propozuar e rrugĂ«s “Milot-Balldre” fillon nĂ« nyjen e Milotit, ku do tĂ« lidhet me segmentet e tjera rrugore Milot-ThumanĂ«-Kashar-Lekaj dhe me RrugĂ«n e Kombit, dhe do tĂ« pĂ«rfundojĂ« nĂ« rrugĂ«n ekzistuese TiranĂ« –ShkodĂ«r, nĂ« Balldre” thuhej nĂ« dokumentin e MIE pĂ«r shpalljen e tenderit

 

Projekti i rrugës

Në dokumentet e ministrisë kur u shpall tenderi sqarohet se segmenti ekzistues i rrugës që shërben për drejtimin nga Miloti në Balldre dhe zonat përreth, është me dy drejtime (vajtje-ardhje). Rruga ekzistues ka një gjatësi më të madhe nga propozimi i ri, parametra teknik të lëvizjes në këtë rrugë janë të një niveli shumë të ulët.

Kjo rrugë kalon nëpër qytetin e Lezhës, me trafik shumë të rënduar dhe rrjedhimisht, ka kohë më të gjatë udhëtimi dhe konsum më të madh karburanti etj. Seksionet e rrugës ekzistuese funksionojnë brenda kapacitetit të tyre, por në periudha të ndryshme sidomos gjatë sezonit veror mbingarkohet jashtë kapacitetit, si efekt i frekuentimit të plazheve që ndodhen në këtë zonë (plazhi i Shëngjinit, plazhi i Tales, plazhi i Velipojës) dhe portit të Shëngjinit.

“Sipas parashikimit tĂ« kĂ«rkesĂ«s sĂ« trafikut, kapaciteti do tĂ« tejkalohet sĂ« shpejti, duke rritur numrin e automjeteve nĂ« qarkullim, duke sjell pamundĂ«sinĂ« e pĂ«rballimit te kĂ«tij kapaciteti nga rruga ekzistuese. Autostrada e re do tĂ« shtrihet nga Miloti nĂ« Balldre, si vazhdim i autostradĂ«s Kashar-ThumanĂ«Milot, duke pĂ«rmirĂ«suar kĂ«tĂ« pjesĂ« nga rrugĂ« kategoria “C” nĂ« autostradĂ« tĂ« kategorisĂ« “A”.

Aksi Milot-Balldre që parashikohet në këtë studim është i gjatë rreth 17 km. Seksioni i propozuar plotëson karakteristikat e një autostrade të kategorisë A.

Ky aks do tĂ« ketĂ« njĂ« karrexhatĂ« dyfishe me nga dy korsi, me njĂ« ndarĂ«se korsish dhe korsi tĂ« emergjencĂ«s, bankine, tunel me dy tuba, vepra arti tĂ« mĂ«dha mbi lumin Mat dhe lumin Drin, vepra arti tĂ« vogla, rrugĂ«t paralele tĂ« kategisĂ« F2, nyjet nĂ« disnivel bashkĂ« me rrugĂ«t lidhĂ«se, rrugĂ« alternative pa pagesĂ« tĂ« kategorisĂ« “C” nĂ« njĂ« distancĂ« jo mĂ« pak se 1 km nga aksi kryesor, si dhe operimin dhe mirĂ«mbajtjen e InfrastrukturĂ«s sĂ« Operimit pĂ«rfshirĂ« kabinat, sistemin e portave tĂ« automatizuara pĂ«r lejimin e hyrje daljeve nĂ« RrugĂ«, sensorĂ«t e trafikut dhe elementet e tjera matĂ«se, sistemin elektronik pĂ«r mbledhjen e Tarifave dhe tĂ« monitorimit tĂ« trafikut, serverat e nevojshĂ«m pĂ«r mbajtjen dhe pĂ«rpunimin e tĂ« dhĂ«nave tĂ« trafikut dhe tĂ« arkĂ«timeve pĂ«rkatĂ«se, si dhe çdo element tjetĂ«r tĂ« nevojshĂ«m pĂ«r realizimin e shĂ«rbimit tĂ« mundĂ«simit tĂ« aksesit nĂ« RrugĂ« tĂ« PĂ«rdoruesve, arkĂ«timin e TarifĂ«s, kontrollin e trafikut dhe ofrimin e ndihmĂ«s pĂ«r PĂ«rdoruesit, parandalimin e shkeljeve, duke pĂ«rfshirĂ« reagimin nĂ« rast ndĂ«rhyrjesh urgjente” thuhet nĂ« dokument.

The post Shpallet fituesi i garĂ«s pĂ«r ndĂ«rtimin e aksit rrugor Milot–Balldren appeared first on Revista Monitor.

Ibrahimaj: Investimi i “Lutech” konfirmon potencialin e ShqipĂ«risĂ« si qendĂ«r e inovacionit

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
5 June 2026 at 14:45

Ministrja e EkonomisĂ« dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, mori pjesĂ« nĂ« ceremoninĂ« e inaugurimit tĂ« selisĂ« sĂ« re tĂ« kompanisĂ« “Lutech” nĂ« ShqipĂ«ri, nĂ« prani tĂ« pĂ«rfaqĂ«suesve tĂ« kompanisĂ«, Ambasadorit tĂ« ItalisĂ« nĂ« ShqipĂ«ri dhe tĂ« ftuarve tĂ« tjerĂ«.

Gjatë fjalës së saj, ministrja Ibrahimaj vlerësoi investimin e Lutech si një dëshmi konkrete të transformimit që po kalon ekonomia shqiptare dhe të besimit në rritje që kompanitë ndërkombëtare po tregojnë ndaj potencialit të vendit.

“Vendimi i Lutech pĂ«r tĂ« zgjeruar praninĂ« e saj nĂ« ShqipĂ«ri dhe pĂ«r tĂ« investuar nĂ« fusha strategjike si Inteligjenca Artificiale, Analiza e tĂ« DhĂ«nave, Cloud Computing dhe Transformimi Digjital Ă«shtĂ« njĂ« votĂ« e fortĂ« besimi pĂ«r talentin shqiptar dhe pĂ«r perspektivĂ«n e ekonomisĂ« sonĂ«â€, u shpreh Ibrahimaj.

Ministrja theksoi se Shqipëria po tërheq gjithnjë e më shumë investime me vlerë të shtuar të lartë, të mbështetura mbi kapitalin njerëzor, aftësitë profesionale dhe potencialin e të rinjve shqiptarë.

Ajo vuri në dukje se mbi 250 profesionistë shqiptarë janë tashmë pjesë e Qendrës Globale të Kompetencës së Lutech në Tiranë, duke kontribuar në projekte komplekse dhe inovative për tregjet evropiane dhe globale.

“Zhvillimi i kapitalit njerĂ«zor mbetet njĂ« nga prioritetet tona kryesore. Investimet nĂ« arsimin profesional, aftĂ«sitĂ« digjitale dhe lidhjen mes universiteteve dhe tregut tĂ« punĂ«s janĂ« thelbĂ«sore pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« ekonomi konkurruese dhe tĂ« orientuar drejt inovacionit”, tha ministrja.

Duke vlerësuar fokusin e kompanisë në Inteligjencën Artificiale dhe teknologjitë e avancuara, Ibrahimaj theksoi se Shqipëria synon të jetë një pjesëmarrëse aktive në transformimin digjital global dhe se partneritete të tilla përshpejtojnë këtë proces.

Ministrja mirĂ«priti gjithashtu pĂ«rfshirjen e “Lutech” nĂ« ekosistemin e Durana Tech Park, duke e cilĂ«suar atĂ« si njĂ« hap tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r krijimin e njĂ« qendre rajonale tĂ« inovacionit, kĂ«rkimit dhe teknologjisĂ«.

Ibrahimaj nënvizoi se ky investim përfaqëson një kapitull të ri në marrëdhëniet ekonomike mes Shqipërisë dhe Italisë, të bazuar gjithnjë e më shumë te teknologjia, inovacioni dhe ekonomia digjitale.

“ShqipĂ«ria mbetet e hapur ndaj investimeve qĂ« sjellin dije, teknologji, punĂ«sim tĂ« kualifikuar dhe vlerĂ« afatgjatĂ«. Ambicia jonĂ« Ă«shtĂ« tĂ« ndĂ«rtojmĂ« njĂ« ekonomi moderne, inovative dhe plotĂ«sisht tĂ« integruar nĂ« hapĂ«sirĂ«n ekonomike evropiane”, pĂ«rfundoi ministrja Ibrahimaj.

Marco Alberti, Ambasador i ItalisĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, deklaroi se “detyra e njĂ« ambasade Ă«shtĂ« tĂ« promovojĂ« mĂ« tĂ« mirĂ«n e vendit tĂ« saj jashtĂ« kufijve, pĂ«r tĂ« krijuar vlerĂ«. Kjo Ă«shtĂ« ajo qĂ« po bĂ«jmĂ«. Hapja e selisĂ« sĂ« re tĂ« Lutech nĂ« TiranĂ« Ă«shtĂ« njĂ« shenjĂ« e prekshme e partneritetit tĂ« ri strategjik mes ItalisĂ« dhe ShqipĂ«risĂ«. NjĂ« kompani nĂ« rritje tĂ« shpejtĂ«, nĂ« njĂ« sektor kyç pĂ«r zhvillimin e vendit”.

Giuseppe Di Franco, CEO i Grupit Lutech, than w fjalwn e tij se “hapja e selisĂ« sĂ« TiranĂ«s pĂ«rfaqĂ«son njĂ« hap tĂ« mĂ«tejshĂ«m nĂ« ndĂ«rtimin e Lutech si njĂ« aktor evropian nĂ« fushĂ«n e teknologjisĂ« digjitale dhe InteligjencĂ«s Artificiale. TĂ« rritesh nuk do tĂ« thotĂ« vetĂ«m tĂ« zgjerosh praninĂ« ndĂ«rkombĂ«tare, por mbi tĂ« gjitha tĂ« lidhĂ«sh talentet dhe kompetencat pĂ«r tĂ« krijuar vlerĂ« pĂ«r klientĂ«t tanĂ«. Me Global Competence Center synojmĂ« tĂ« forcojmĂ« njĂ« model qĂ« kombinon afĂ«rsinĂ« me tregjet dhe kapacitetin e ofrimit tĂ« shĂ«rbimeve nĂ« shkallĂ« globale”.

Gianluca Ciminata, CEO i Lutech Balkans dhe drejtues i Global Competence Center tĂ« Lutech, theksoi se “inaugurimi i selisĂ« sĂ« re nĂ« TiranĂ« pĂ«rfaqĂ«son njĂ« moment kyç nĂ« rrugĂ«timin tonĂ« tĂ« rritjes ndĂ«rkombĂ«tare. PĂ«rmes Global Competence Center synojmĂ« tĂ« krijojmĂ« njĂ« mjedis dinamik dhe tĂ« hapur, tĂ« integruar ngushtĂ« me qendrĂ«n e KĂ«rkimit dhe Zhvillimit, ku njerĂ«zit mund tĂ« forcojnĂ« kompetencat e tyre dhe tĂ« kontribuojnĂ« nĂ« projekte inovative pĂ«r tregjet globale.”

Zgjedhja e Shqipërisë konfirmon strategjinë e Lutech për të investuar në territore me zhvillim të shpejtë teknologjik, për të vlerësuar talentet vendase dhe për të kontribuar në ndërtimin e ekosistemeve inovative.

Në këtë kontekst, selia e re synon të bëhet edhe një pikë takimi mes kompanisë, universiteteve dhe profesionistëve të rinj, duke nxitur zhvillimin e aftësive dhe krijimin e mundësive të reja të karrierës.

Me Tiranën, Lutech zgjeron praninë e tij gjeografike dhe forcon një model zhvillimi që e sheh Evropën si një sistem të integruar kompetencash, inovacioni dhe talentesh.

-Profili i Grupit Lutech

Grupi Lutech, lider në Itali dhe një nga aktorët kryesorë evropianë në fushën e teknologjisë digjitale dhe Inteligjencës Artificiale, projekton, zhvillon dhe menaxhon zgjidhje për transformimin digjital, inovacionin dhe rritjen e kompanive dhe institucioneve, falë njohjes së thellë të proceseve specifike të industrive të ndryshme.

Me 6,000 profesionistë dhe një volum biznesi prej 1 miliard eurosh, Grupi Lutech udhëheq ndryshimin përmes një modeli që kombinon konsulencën strategjike, zbatimin dhe qeverisjen, duke maksimizuar rezultatet për klientët e tij dhe duke ofruar një paketë të plotë dhe të integruar shërbimesh.

Lutech zgjeron dhe përditëson vazhdimisht portofolin e zgjidhjeve dhe shërbimeve të tij përmes blerjeve strategjike dhe investimeve të vazhdueshme në njerëz, platforma dhe tregje të reja gjeografike.

 

The post Ibrahimaj: Investimi i “Lutech” konfirmon potencialin e ShqipĂ«risĂ« si qendĂ«r e inovacionit appeared first on Revista Monitor.

CEO i Airbnb futet në garën e AI, krijon laborator të ri kërkimor

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
5 June 2026 at 14:29

Drejtori ekzekutiv i Airbnb, Brian Chesky, po përgatitet të hyjë më thellë në garën globale të inteligjencës artificiale me krijimin e një laboratori të ri AI, sipas raportimeve të Bloomberg dhe TechCrunch.

Lëvizja shënon një hap të ri për Chesky, i cili deri më tani ka qenë një nga figurat më të afërta me drejtuesit e industrisë së AI, veçanërisht me Sam Altman, por pa zhvilluar vetë teknologji të këtij niveli. Sipas burimeve të cituara nga TechCrunch, ai synon të financojë dhe mbështesë një laborator të dedikuar për kërkimin dhe zhvillimin e inteligjencës artificiale.

Detajet mbi projektin mbeten të kufizuara dhe nuk është bërë e ditur se cilat do të jenë produktet apo teknologjitë që do të zhvillohen. Megjithatë, raportimet sugjerojnë se fusha si ndërveprimi mes njeriut dhe kompjuterit, dizajni i produkteve dhe përvoja e përdoruesit mund të jenë ndër prioritetet kryesore të laboratorit të ri.

Chesky do të vazhdojë të mbajë postin e drejtuesit të Airbnb, ndërsa laboratori pritet të funksionojë si një njësi më vete. Projekti vjen në një kohë kur gjithnjë e më shumë liderë të Silicon Valley po kërkojnë të ndërtojnë zgjidhjet e tyre të AI, në vend që të mbështeten vetëm te modelet e krijuara nga kompani si OpenAI, Google apo Anthropic.

Në fakt, Chesky ka qenë prej kohësh një mbështetës i zhvillimeve në AI. Ai ka pasur një rol këshillues pranë OpenAI dhe ka bashkëpunuar ngushtë me Sam Altman për çështje të menaxhimit dhe rritjes së kompanive teknologjike. Marrëdhënia mes tyre daton që nga vitet e hershme të Airbnb dhe programit të inkubimit të startup-eve Y Combinator.

Nisma e re lidhet edhe me strategjinĂ« mĂ« tĂ« gjerĂ« tĂ« Airbnb pĂ«r t’u transformuar nĂ« njĂ« platformĂ« tĂ« mbĂ«shtetur fuqishĂ«m nga AI. GjatĂ« vitit tĂ« kaluar, Chesky ka deklaruar se kompania synon tĂ« bĂ«het njĂ« aplikacion “AI first”, ku asistentĂ«t inteligjentĂ« do tĂ« ndihmojnĂ« pĂ«rdoruesit jo vetĂ«m tĂ« kĂ«rkojnĂ«, por edhe tĂ« planifikojnĂ« dhe rezervojnĂ« udhĂ«time nĂ« mĂ«nyrĂ« automatike.

Airbnb tashmë përdor inteligjencën artificiale në disa funksione të platformës, nga shërbimi ndaj klientit te kërkimi dhe krijimi i listimeve për pronarët. Sipas vetë Chesky, rreth 60% e kodit të prodhuar nga inxhinierët e kompanisë gjenerohet tashmë me ndihmën e AI.

Krijimi i laboratorit të ri sugjeron se ambiciet e Chesky po shkojnë përtej përdorimit të teknologjive ekzistuese dhe drejt zhvillimit të zgjidhjeve të tij në një treg ku konkurrenca për inteligjencën artificiale po bëhet gjithnjë e më intensive./ TECHCRUNCH

The post CEO i Airbnb futet në garën e AI, krijon laborator të ri kërkimor appeared first on Revista Monitor.

Studimi i Ilir Ciko: Produktet e njëjta në markete në Shqipëri janë 83% më të shtrenjta se në Europë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
5 June 2026 at 14:25

Studiuesi Ilir Ciko ka prezantuar disa gjetje paraprake tĂ« studimit “Indeksi i KonkurrencĂ«s nĂ« Treg (MCI) pĂ«r Ballkanin PerĂ«ndimor: 2026”, si pjesĂ« e tretĂ« e njĂ« serie studimesh qĂ« tregojnĂ« nivelin e konkurrencĂ«s nĂ« tregjet e ShqipĂ«risĂ« dhe rajonit.

Ky nivel shprehet dhe matet përmes aftësisë së tregjeve për të lejuar devijimin e çmimeve nga ato të BE-së për produkte identike, të tregtuara nga të njëjtët operatorë europianë, duke u konsideruar një faktor përcaktues i deformimit të lartë të evidentuar në treg.

Sipas një postimi të tij në rrjetet sociale, studimi tregon se të gjitha vendet e rajonit kanë pësuar përmirësim të lehtë krahasuar me vitin e mëparshëm, përjashtuar Maqedonisë së Veriut që tregon përkeqësim të lehtë, dhe Malit të Zi që ka pasur përmirësim të konsiderueshëm.

Shqipëria mbetet tregu me barrën më të rëndë mbi konsumatorin në të gjithë Ballkanin Perëndimor, me indeksin MCI 83 dhe barrën më të lartë për konsumatorin në rajon (100).

Për konsumatorin e thjeshtë shqiptar, rezultatet dëshmojnë se produktet që ai blen në markete europiane në Shqipëri, zhveshur nga efekti i ndryshëm i TVSH-së, kushtojnë mesatarisht 83% më shumë se saktësisht të njëjtat produkte të shitura saktësisht nga të njëjtat kompani në tregun Europian, ndërkohë që fuqia blerëse e tij, është vetëm 41% e mesatares së BE.

“MegjithĂ« thirrjen publike, asnjĂ« nga operatorĂ«t e pĂ«rfshirĂ« nĂ« studimin e parĂ«, para dy viteve, nuk ka reflektuar ndonjĂ« ulje tĂ« dukshme çmimi nĂ« treg, ndonĂ«se Leku vijon tĂ« forcohet ndaj Euros.

Po kĂ«shtu, asnjĂ« nga institucionet publike qĂ« kanĂ« detyrĂ« tĂ« monitorojnĂ« tregun dhe mbrojnĂ« konsumatorin, nuk ka marrĂ« ndonjĂ« masĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« fenomen qĂ« u kushton 130-260 milionĂ« euro nĂ« vit konsumatorĂ«ve shqiptarĂ«, ndonĂ«se prej kohĂ«sh, janĂ« plotĂ«sisht nĂ« dijeni pĂ«r sa mĂ« sipĂ«r”, thotĂ« studiuesi Ciko.

Këtë vit, dy ekonomi të reja referuese përfshihen në studim: Kroacia (pjesë e rajonit dhe anëtare e BE-së) dhe Ukraina, si vend i përfshirë nga lufta. Të dy vendet rezultojnë me nivel konkurrence shumë më të mirë se vendet e rajonit (MCI).

Ciko thotë se punimi i plotë do të publikohet së shpejti.

The post Studimi i Ilir Ciko: Produktet e njëjta në markete në Shqipëri janë 83% më të shtrenjta se në Europë appeared first on Revista Monitor.

Amerika i kërkon Kosovës të bëhet pjesë e gazit amerikan me çdo kusht

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
5 June 2026 at 14:23

Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë i ka bërë thirrje Qeverisë së Kosovës për qasjen në gazin e lëngshëm natyror nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Një thirrje të tillë e ka bërë edhe Ambasada e Shteteve të Bashkuara.

 

Amerika po e shtyn hapur Kosovën drejt projekteve amerikane të gazit natyror, ndërsa paralajmërimi është i qartë: nëse vonohet, Kosova rrezikon të mbetet jashtë hartës së re energjetike të Ballkanit.

Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë i ka bërë thirrje Qeverisë që qasjen në gazin e lëngshëm natyror amerikan dhe ndërtimin e infrastrukturës së gazit ta trajtojë si prioritet strategjik kombëtar. Sipas saj, Kosova vazhdon të mbështetet në termocentrale të vjetruara me linjit, ndërkohë që importi i energjisë po rëndon ekonominë dhe po e ekspozon vendin ndaj luhatjeve të tregut energjetik.

Në reagim thuhet se remontet e kapaciteteve ekzistuese, rritja e kërkesës për energji dhe pasiguria në tregjet ndërkombëtare po e bëjnë të domosdoshëm diversifikimin e burimeve energjetike.

Oda Amerikane thekson se shtetet e rajonit tashmë po lidhen me korridore të reja të gazit dhe me projekte të LNG-së, ndërsa Kosova rrezikon të mbetet jashtë kësaj arkitekture të re energjetike rajonale.

“Sfida me tĂ« cilĂ«n pĂ«rballet Kosova nuk Ă«shtĂ« mĂ« disponueshmĂ«ria e furnizimit, por gatishmĂ«ria e vendit pĂ«r ta shfrytĂ«zuar atĂ«â€, thuhet nĂ« reagim, ku kĂ«rkohen investime nĂ« infrastrukturĂ«, ndryshime ligjore dhe angazhim mĂ« i madh me partnerĂ«t strategjikĂ«.

Sipas Odës Amerikane, lidhja me gazin amerikan nuk shihet vetëm si çështje energjie, por edhe si çështje strategjike dhe gjeopolitike për Kosovën. Ata vlerësojnë se qasja në gaz do të ulte varësinë nga importi i shtrenjtë i energjisë elektrike, do të ndihmonte integrimin e energjisë së ripërtëritshme dhe do të rriste konkurrueshmërinë e industrive kosovare përballë rregullave gjithnjë e më të ashpra të Bashkimit Evropian për emetimet e karbonit.

NĂ« fund, Oda Amerikane i kĂ«rkon QeverisĂ« “vullnet politik” dhe hapa konkretĂ« pĂ«r integrimin e KosovĂ«s nĂ« rrjetet rajonale tĂ« gazit, duke paralajmĂ«ruar se mungesa e veprimit mund ta zgjasĂ« cenueshmĂ«rinĂ« energjetike dhe ta kufizojĂ« potencialin ekonomik tĂ« vendit.

NdĂ«rkohĂ«, Ambasada e Shteteve tĂ« Bashkuara nĂ« KosovĂ« ka rishpĂ«rndarĂ« editorialin e tĂ« NgarkuarĂ«s me PunĂ« tĂ« SHBA-sĂ« nĂ« KosovĂ«, Anu Prattipati, ku kĂ«rkohet qĂ« Kosova t’u bashkohet projekteve amerikane tĂ« gazit natyror nĂ« Ballkan.

Prattipati ka theksuar se Kosova duhet tĂ« veprojĂ« shpejt, pasi “mundĂ«sia po mbyllet”. Sipas saj, nĂ«se vonohet, Kosova mund tĂ« mbetet i vetmi vend nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor pa qasje nĂ« gazin natyror tĂ« lĂ«ngshĂ«m amerikan.

“MundĂ«sia pĂ«r t’iu bashkuar kĂ«tyre projekteve po mbyllet. Vonesa e kĂ«tij vendimi rrezikon qĂ« furnizimet amerikane tĂ« GNL-sĂ« tĂ« zotohen diku tjetĂ«r”, ka paralajmĂ«ruar ajo.

Diplomatja amerikane ka përmendur projektet rajonale si Korridori Vertikal i Gazit, terminali lundrues i LNG-së në Kroaci dhe gazsjellësi që lidh terminalin e Aleksandrupolisit në Greqi me Shkupin, si mundësi konkrete ku Kosova mund të përfshihet.

Ajo ka theksuar se lidhja me një projekt ekzistues do të ulte kostot dhe afatet e ndërtimit, ndërsa ka bërë të ditur se Qeveria amerikane posedon mekanizma financimi për ndërtimin e infrastrukturës së gazit natyror.

Prattipati ka rikujtuar edhe faturën e rëndë energjetike të Kosovës, duke iu referuar të dhënave të Doganës së Kosovës, sipas të cilave vendi ka shpenzuar rreth 735 milionë euro për import të energjisë elektrike në katër vitet e fundit.

Sipas saj, centralet me gaz natyror do të ndihmonin stabilizimin e çmimeve, rritjen e prodhimit vendor dhe uljen e varësisë nga fqinjët, ndërsa ka nënvizuar se prioritet i Administratës Trump mbetet ulja e varësisë së Evropës nga energjia ruse.

“Ne e nxisim KosovĂ«n tĂ« hyjĂ« nĂ« partneritet afatgjatĂ« energjetik me AmerikĂ«n pĂ«rmes GNL-sĂ« pĂ«r tĂ« siguruar tĂ« ardhmen e saj energjetike”.

Për një vend si Kosova, ku rreth 90 për qind e energjisë elektrike prodhohet ende nga qymyri, dhe vetëm rreth 10 për qind vjen nga burime të ripërtëritshme si uji, era dhe dielli, gazi mund të shërbejë si alternativë për të thyer varësinë e thellë nga një burim i vetëm.

Kosova deri më tash ka mbetur jashtë sistemit të ndërlidhjes në rrjetin që sjellë gazin amerikan në rajon, por këtë mund ta bëjë duke u ndërlidhur me Shqipërinë ose Maqedoninë e Veriut.

 

The post Amerika i kërkon Kosovës të bëhet pjesë e gazit amerikan me çdo kusht appeared first on Revista Monitor.

Eurozona në prag të recesionit teknik pas rënies së PBB-së së Irlandës

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
5 June 2026 at 14:02

Eurozona është në prag të një recesioni teknik, për shkak të rënies së aktivitetit të kompanive shumëkombëshe me bazë në Irlandë.

Zyra europiane e statistikave, Eurostat, raportoi se PBB-ja e eurozonës ra me 0.2% në tremujorin e parë të këtij viti, pas një rritjeje prej 0.2% në tremujorin e katërt të vitit 2025. Recesion teknik quhet kur PBB-ja bie për dy tremujorë radhazi.

Rënia erdhi kryesisht për shkak të një tkurrjeje prej 12.1% të PBB-së së Irlandës, sipas të dhënave zyrtare të publikuara dje. Kjo u shkaktua nga një rënie prej 27.1% në sektorët e dominuar nga kompanitë shumëkombëshe në Irlandë, pasi u zbeh rritja e fortë e kërkesës për produkte farmaceutike gjatë vitit 2025.

Megjithatë, kërkesa e brendshme e modifikuar e Irlandës, që konsiderohet një matës më i mirë i ekonomisë së saj vendase, u rrit me 0.6%.

Por Eurostat përdor PBB-në si tregues, ndaj rezultati është ky.

Eurostat raportoi gjithashtu se Danimarka shënoi rritjen më të shpejtë tremujore, me +1.9%, e ndjekur nga Estonia dhe Malta, të dyja me +1.1%. Në fund të tabelës së rritjes, pas Irlandës, renditeshin Lituania (-0.3%), Suedia (-0.2%) dhe Franca (-0.1%).

Eurostat fillimisht kishte vlerësuar muajin e kaluar se PBB-ja e eurozonës u rrit me 0.1% në tremujorin e parë të vitit 2026, përpara se të ndikonte rënia e PBB-së së Irlandës, ku u regjistrua tkurrja më e madhe, me -12.1%./ The Guardian

The post Eurozona në prag të recesionit teknik pas rënies së PBB-së së Irlandës appeared first on Revista Monitor.

Kroaci/ Çmime mĂ« tĂ« ulĂ«ta pĂ«r njĂ« sezon veror mĂ« konkurrues

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
5 June 2026 at 13:13

Sektorit të turizmit në Kroaci i është bërë thirrje të ulë çmimet deri në 20% përpara pikut të sezonit veror, në një kohë kur po shtohen shqetësimet për rritjen e kostove të udhëtimit dhe pasigurinë ekonomike globale.

Në Split, parasezoni turistik ka nisur tashmë, ndërsa qyteti vijon të tërheqë një numër të madh vizitorësh, pavarësisht motit jo të favorshëm në pjesën e parë të majit. Aktualisht, turistët amerikanë, britanikë dhe francezë janë ndër më të shumtit në qytet.

Megjithatë, pasiguria rreth ekonomisë globale, e kombinuar me rritjen e kostove të transportit dhe akomodimit, e ka bërë gjithnjë e më të vështirë parashikimin për kulmin e sezonit veror.

Turistët që vizitojnë Splitin thonë se çmimet janë rritur ndjeshëm krahasuar me vitet e mëparshme, ndërsa shqetësimet për anulimet e fluturimeve dhe rritjet e mëtejshme të çmimeve po ndikojnë gjithashtu në planet e udhëtimit.

Në të njëjtën kohë, Kroacia vijon të investojë në promovimin e turizmit. Bordi Kombëtar Kroat i Turizmit (HTZ) dhe ACI organizuan së fundmi një udhëtim studimor në Dalmacinë qendrore për gazetarë ndërkombëtarë të specializuar në turizmin detar, duke nxjerrë në pah pozicionin e Kroacisë si një nga destinacionet kryesore të lundrimit në Europë.

Megjithatë, mbeten pikëpyetje nëse Kroacia po bëhet tepër e shtrenjtë për disa vizitorë.

Leonie Meyer, nga publikimi gjerman Yacht Exclusiv Boote, tha për HRT se Kroacia vijon të ofrojë mundësi për një gamë të gjerë udhëtarësh.

“ËshtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« thuhet. Ka diçka pĂ«r tĂ« gjithĂ« kĂ«tu. Familjet mund tĂ« lundrojnĂ« kĂ«tu, por edhe jahtet e mĂ«dha. ShumĂ« gjermanĂ« sigurisht qĂ« do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« vijnĂ« nĂ« Kroaci sepse Ă«shtĂ« njĂ« destinacion i afĂ«rt”, tha Meyer.

Edhe ofruesit e akomodimit privat mbeten me optimizëm të kujdesshëm për muajt në vijim.

Barbara Marković, presidente e ShoqatĂ«s Kroate tĂ« Akomodimit Familjar, tha se shumĂ« udhĂ«tarĂ« qĂ« i kanĂ« planifikuar tashmĂ« pushimet pritet t’i vazhdojnĂ« planet, pavarĂ«sisht rritjes sĂ« çmimeve.

“Ata qĂ« i kanĂ« planifikuar tashmĂ« pushimet, me shumĂ« gjasa do tĂ« vazhdojnĂ« me planet e tyre tĂ« udhĂ«timit. Sapo tĂ« nisĂ« moti mĂ« i ngrohtĂ«, edhe njĂ« rritje prej rreth 50 eurosh mund tĂ« mos ndihet aq e rĂ«ndĂ«. Besoj se çmimet do tĂ« mbeten brenda kĂ«tyre kufijve dhe nuk do tĂ« rriten mĂ« tej”, tha Marković.

Ministri kroat i Turizmit dhe Sportit, Tonçi Glavina, pranoi se kostot e udhëtimit kanë arritur nivele rekord në rang global, pavarësisht nëse turistët udhëtojnë me avion apo me makinë.

“UdhĂ«timet turistike nuk kanĂ« qenĂ« kurrĂ« mĂ« tĂ« shtrenjta dhe ne duhet t’i pĂ«rshtatemi kĂ«tij realiteti”, tha Glavina, duke u bĂ«rĂ« thirrje tĂ« gjitha segmenteve tĂ« sektorit tĂ« turizmit tĂ« prezantojnĂ« oferta promocionale, tĂ« ulin marzhet e fitimit dhe tĂ« krijojnĂ« paketa mĂ« tĂ«rheqĂ«se udhĂ«timi.

Ai shtoi se Kroacia duhet të orientohet drejt uljeve nga 10% deri në 20% për të mbetur konkurruese.

Pavarësisht thirrjes së qeverisë, shumë biznese të turizmit dhe hotelerisë vijojnë të përballen me presion në rritje nga taksat dhe kostot e punës, duke e bërë të vështirë uljen e çmimeve në shkallë të gjerë.

Ndërsa sezoni veror afrohet, vëmendja do të përqendrohet te rezervimet e minutës së fundit, të cilat tradicionalisht kanë luajtur rol të rëndësishëm në tregun turistik kroat.

 

 

The post Kroaci/ Çmime mĂ« tĂ« ulĂ«ta pĂ«r njĂ« sezon veror mĂ« konkurrues appeared first on Revista Monitor.

Reformohet sistemi i lejeve mjedisore, bizneset plane të detyrueshme për gazrat serrë deri më 2050

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
5 June 2026 at 13:11

Bizneset qĂ« operojnĂ« instalime me ndikim tĂ« lartĂ« nĂ« mjedis do tĂ« detyrohen tĂ« hartojnĂ« plane transformimi deri nĂ« vitin 2050, si pjesĂ« e reformĂ«s sĂ« re tĂ« qeverisĂ« pĂ«r sistemin e lejeve mjedisore. Tek konsultimet publike Ă«shtĂ« publikuar njĂ« draft i ri pĂ«r “lejet mjedisore” ku ndryshojnĂ« disa pika.

Projektligji parashikon se “plani i transformimit” duhet tĂ« pĂ«rcaktojĂ« masat pĂ«r “reduktimin e shkarkimeve tĂ« gazeve serrĂ« nĂ« pĂ«rputhje me objektivin e neutralitetit klimatik deri nĂ« vitin 2050”, me objektiva tĂ« ndĂ«rmjetĂ«m pĂ«r vitet 2030 dhe 2040.

Ndryshimet e lidhin lejen mjedisore me performancën klimatike të industrisë, duke kërkuar përdorimin e teknikave më të mira të disponueshme, eficiencë më të lartë të energjisë dhe burimeve, si dhe reduktim të mbetjeve.

Projektligji ndryshon edhe qĂ«llimin e ligjit, duke pĂ«rcaktuar se ai synon “nxitjen e pĂ«rdorimit tĂ« teknikave mĂ« tĂ« mira tĂ« disponueshme, rritjen e efikasitetit tĂ« pĂ«rdorimit tĂ« burimeve dhe energjisĂ«, si dhe reduktimin e mbetjeve”.

NjĂ« tjetĂ«r risi Ă«shtĂ« Sistemi i Menaxhimit Mjedisor. Sipas projektligjit, operatori duhet tĂ« pĂ«rgatisĂ« dhe zbatojĂ« njĂ« sistem qĂ« pĂ«rfshin objektiva pĂ«r “parandalimin e gjenerimit tĂ« mbetjeve”, “optimizimin e pĂ«rdorimit tĂ« burimeve dhe tĂ« energjisĂ«â€ dhe “parandalimin, reduktimin e pĂ«rdorimit ose shkarkimin e substancave tĂ« rrezikshme”.

Reforma rrit edhe transparencĂ«n publike. NĂ« projektligj parashikohet krijimi i njĂ« “baze tĂ« tĂ« dhĂ«nave tĂ« lejeve”, ku do tĂ« pĂ«rfshihen informacionet mbi vendimet pĂ«r leje, kushtet e lejes, vlerat kufi tĂ« shkarkimeve, rezultatet e monitorimit dhe raportet e inspektimit.

Kjo pritet t’u japĂ« qytetarĂ«ve akses online nĂ« tĂ« dhĂ«na mbi lejet mjedisore, shkarkimet e operatorĂ«ve dhe raportet e inspektimeve, duke rritur mundĂ«sinĂ« e kontrollit publik mbi aktivitetet ndotĂ«se.

Autoritetet do tĂ« kenĂ« mĂ« shumĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r tĂ« rishikuar lejet ekzistuese kur “konfirmohet ndotje mbi normat e lejuara” ose kur “ndodhin incidente tĂ« rĂ«nda, aksidente ose raste mosfunksionimi” me ndikim tĂ« konsiderueshĂ«m nĂ« mjedis.

Projektligji prek edhe fermat intensive të derrave dhe shpendëve, për të cilat Këshilli i Ministrave do të miratojë rregulla të posaçme mbi kapacitetet, monitorimin, raportimin dhe verifikimin e përputhshmërisë.

The post Reformohet sistemi i lejeve mjedisore, bizneset plane të detyrueshme për gazrat serrë deri më 2050 appeared first on Revista Monitor.

Dokumenti, qeveria përgatit bizneset për tregun e BE-së, kosto të reja për standarde e digjitalizim

✇Revista Monitor
By: Nertila
5 June 2026 at 12:55

Qeveria po përgatit një riorganizim të politikave për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, me synimin që bizneset shqiptare të afrohen me standardet e tregut të Bashkimit Europian përpara anëtarësimit të vendit. Ky proces pritet të kërkojë investime të reja nga bizneset në teknologji, aftësi, standarde, certifikime dhe procese më të gjelbra prodhimi, sipas Dokumentit të Politikave për NVM-të 2026-2030.

Dokumenti argumenton se tranzicioni digjital dhe i gjelbër nuk duhet të shihet vetëm si barrë për bizneset, por si pjesë e konkurrueshmërisë së tyre në tregjet europiane.

“Sipas kĂ«tij parimi, tranzicioni i gjelbĂ«r dhe digjital nuk pĂ«rbĂ«n njĂ« kosto pĂ«rputhshmĂ«rie, por njĂ« burim avantazhi konkurrues pĂ«r ndĂ«rmarrjet qĂ« e pĂ«rqafojnĂ« atĂ« herĂ«t”, thuhet nĂ« dokument.

I njëjti nënvizon se  objektivi nuk është vetëm përafrimi i ligjeve shqiptare me ato të Bashkimit Europian, por edhe ndryshimi i mënyrës se si funksionojnë vetë bizneset.

“Objektivi nuk kufizohet vetĂ«m nĂ« pĂ«rputhshmĂ«rinĂ« formale ligjore, por shtrihet nĂ« arritjen e njĂ« konvergjence reale operacionale tĂ« NVM-ve shqiptare me standardet, praktikat dhe kushtet konkurruese tĂ« Tregut tĂ« BrendshĂ«m tĂ« BE-sĂ«â€, thuhet nĂ« dokument.

Vizioni i dokumentit Ă«shtĂ« qĂ« deri nĂ« vitin 2030 ShqipĂ«ria tĂ« ketĂ« “njĂ« ekosistem modern, dinamik dhe konkurrues tĂ« NVM-ve”, tĂ« integruar nĂ« Tregun Unik Europian.

Qeveria synon që bizneset shqiptare të rrisin kapacitetet digjitale, të përmbushin standarde më të larta mjedisore dhe të jenë në gjendje të konkurrojnë në tregjet europiane dhe globale.

Dokumenti parashikon orientimin e ndërmarrjeve drejt programeve të Bashkimit Europian si Horizon Europe, Digital Europe Programme dhe European Digital Innovation Hubs, si pjesë e përpjekjeve për të rritur inovacionin dhe produktivitetin.

Megjithatë, dokumenti pranon se sektori i NVM-ve niset nga një bazë e dobët.

NdĂ«rmarrjet e vogla dhe tĂ« mesme pĂ«rbĂ«jnĂ« 99.9% tĂ« bizneseve aktive nĂ« vend, gjenerojnĂ« 82% tĂ« punĂ«simit dhe 78.1% tĂ« vlerĂ«s sĂ« shtuar nĂ« ekonomi. Por, sipas dokumentit, pesha e tyre e madhe nĂ« ekonomi “nuk Ă«shtĂ« shoqĂ«ruar ende me nivele tĂ« krahasueshme produktiviteti, inovacioni dhe ndĂ«rkombĂ«tarizimi me vendet e Bashkimit Evropian”. Dokumenti rendit si kufizime kryesore “produktivitet tĂ« ulĂ«t krahasuar me mesataren e BE-sĂ«â€, “performancĂ« tĂ« dobĂ«t nĂ« inovacion”, “pjesĂ«marrje tĂ« kufizuar nĂ« eksporte”, “mospĂ«rputhje aftĂ«sish” dhe “akses tĂ« kufizuar nĂ« financĂ«â€.

Një tjetër problem është mënyra se si funksionojnë politikat publike për biznesin.

“Analiza tregon se problemi kryesor nuk qĂ«ndron mĂ« te mungesa e politikave, por te performanca e sistemit tĂ« politikave”, thuhet nĂ« dokument. Sipas tij, arkitektura aktuale karakterizohet nga fragmentimi mes strategjive, institucioneve dhe instrumenteve, si dhe nga lidhje tĂ« dobĂ«ta midis politikave kombĂ«tare dhe ndĂ«rhyrjeve konkrete nĂ« nivel ndĂ«rmarrjeje.

Dokumenti synon ta ndryshojë këtë qasje duke krijuar një kuadër më të integruar për mbështetjen e bizneseve, të lidhur me produktivitetin, konkurrueshmërinë, eksportet, digjitalizimin dhe integrimin në tregje. Për sipërmarrjet shqiptare, kjo do të thotë se afrimi me tregun europian nuk do të jetë vetëm çështje rregullash të reja, por edhe investimesh të reja për të përmbushur standardet, praktikat dhe kushtet e konkurrencës në Bashkimin Europian.

 

The post Dokumenti, qeveria përgatit bizneset për tregun e BE-së, kosto të reja për standarde e digjitalizim appeared first on Revista Monitor.

Europa regjistron rënien e parë të trafikut ajror pas pandemisë në prill, TIA rritje me 25.3%

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
5 June 2026 at 12:15

Për herë të parë që nga rimëkëmbja e transportit ajror europian pas pandemisë Covid-19, trafiku i pasagjerëve ka rënë krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Numri i udhëtarëve në rrjetin e aeroporteve europiane ra me 0.7% në prill 2026, krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar, sipas organizatës europiane të aeroporteve ACI EUROPE.

Grupi thotĂ« se, edhe pse rĂ«nia Ă«shtĂ« e vogĂ«l, ajo “shĂ«non njĂ« moment tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m”.

Ecuria e muajit prill pasqyron një kombinim faktorësh, përfshirë konfliktin në Lindjen e Mesme, i cili ndikoi kryesisht tregun jo-BE+, zhvendosjen e pjesshme të pushimeve të Pashkëve në muajin mars këtë vit, si dhe grevat që goditën rëndë tregun gjerman.

Tregu BE+ vazhdon të rritet, ndërsa dallimet rajonale dhe kombëtare po thellohen

Ndërsa trafiku i pasagjerëve në tregun jo-BE+ ra me 7.6%, tregu BE+ vazhdoi të zgjerohej, duke shënuar rritje prej 0.6%. Vetëm aeroportet e BE-së u rritën me 1.4%.

Brenda tregut jo-BE+, aeroportet në Izrael (-73.4%) pësuan humbje të mëdha, ndërsa aeroportet në tregun kryesor të Turqisë shënuan gjithashtu rënie të trafikut të pasagjerëve (-5.1%). Rënie pati edhe në Gjeorgji (-16.3%) dhe Azerbajxhan (-12.9%), si pasojë e ekspozimit të tyre ndaj zhvillimeve në rajonin e Lindjes së Mesme.

Ndërkohë, disa tregje më të vogla në perëndim të zonës jo-BE+ vazhduan të regjistronin rritje mbresëlënëse: Maqedonia e Veriut (+30.6%), Shqipëria (+25.3%) dhe Moldavia (+24.6%).

Ndër tregjet më të mëdha të BE+, aeroportet në Spanjë (+3.7%) dhe Itali (+2.2%) patën rezultatet më të mira, ndërsa ato në Gjermani (-8.5%), Mbretërinë e Bashkuar (-2.1%) dhe Francë (-0.9%) shënuan rënie të numrit të pasagjerëve.

Performancat më të mira në BE+ u regjistruan nga aeroportet në Sllovaki (+125.2%), Slloveni (+14.6%), Estoni (+12.1%), Maltë (+13.5%) dhe Poloni (+8.3%).

Në anën tjetër, aeroportet në Qipro (-16.1%) dhe Islandë (-11.7%) patën rëniet më të mëdha, të ndjekura nga Austria (-7.4%) dhe Zvicra (-6.1%).

“Prilli shĂ«non njĂ« pikĂ« tĂ« qartĂ« kthese pĂ«r trafikun ajror europian. NdĂ«rsa tashmĂ« po shihnim njĂ« normalizim tĂ« rritjes sĂ« trafikut tĂ« pasagjerĂ«ve pas rimĂ«kĂ«mbjes sĂ« fortĂ« pas pandemisĂ«, paqĂ«ndrueshmĂ«ria gjeopolitike, sidomos lufta nĂ« Lindjen e Mesme po rĂ«ndon mĂ« tej mbi rritjen dhe po nxjerr nĂ« pah dallime tĂ« mĂ«dha nĂ« performancĂ« midis tregjeve”, komentoi shifrat Olivier Jankovec, Drejtor i PĂ«rgjithshĂ«m i ACI EUROPE.

 

Aeroportet më të mëdha dhe më të vogla të Evropës u ndikuan më shumë

NĂ« pĂ«rgjithĂ«si, aeroportet “major” (-3.5%), sĂ« bashku me aeroportet “mega” (-1%) dhe “large” (+0.1%), ishin segmentet mĂ« tĂ« prekura nga konflikti nĂ« Lindjen e Mesme, pasi ato pĂ«rqendrojnĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« lidhjeve ajrore tĂ« EvropĂ«s me kĂ«tĂ« rajon.

Ndër aeroportet kryesore, vetëm Barcelona (+4.1%), Madridi (+3.3%) dhe Amsterdam-Schiphol (+2.7%) panë rritje të trafikut të pasagjerëve në prill.

Mynihu (-16.4%) dhe Frankfurti (-11%) shënuan rëniet më të forta, kryesisht për shkak të jo më pak se shtatë ditëve grevë gjatë muajit.

Aeroporti i Stambollit (-6.8%) dhe Istanbul Sabiha Gökçen (-3.4%) — qĂ« zakonisht janĂ« ndĂ«r performuesit mĂ« tĂ« mirĂ« — shĂ«nuan rĂ«nie nĂ« prill. RĂ«nie tĂ« trafikut pati edhe nĂ« London Gatwick (-8.8%) dhe London Heathrow (-5.34%). NdĂ«rkohĂ«, Rome-Fiumicino (-0.6%) dhe Paris-CDG (0.0%) mbetĂ«n pothuajse nĂ« tĂ« njĂ«jtat nivele.

Në të kundërt, aeroportet mesatare (+2.1%) dhe të vogla (+5.5%), rrjetet e të cilave janë kryesisht brenda Evropës, mbetën në masë të madhe të paprekura. Kjo erdhi falë faktit që kompanitë ajrore me kosto të ulët nuk ulën kapacitetet, si edhe për shkak të zhvendosjes së një pjese të kërkesës nga udhëtimet me distanca të gjata drejt atyre me distanca të mesme dhe të shkurtra.

Megjithatë, krahasuar me nivelet para pandemisë të vitit 2019, aeroportet e vogla vazhduan të kishin performancën më të dobët, me -27.7%. Kjo pasqyron ndryshime strukturore në kushtet e tregut dhe sfida të mëdha për qëndrueshmërinë e tyre financiare.

 

Mallrat dhe lëvizjet e avionëve

Trafiku i mallrave në aeroportet evropiane ra me 5.3% gjatë muajit prill, ndërsa numri i lëvizjeve të avionëve shënoi një rënie të lehtë prej 0.8%.

Të dhënat sipas grupeve të aeroporteve

NĂ« prill, aeroportet qĂ« presin mĂ« shumĂ« se 40 milionĂ« pasagjerĂ« nĂ« vit (Majors), ato me 25–40 milionĂ« pasagjerĂ« (Mega), me 10–25 milionĂ« pasagjerĂ« (Large), me 1–10 milionĂ« pasagjerĂ« (Medium) dhe me mĂ« pak se 1 milion pasagjerĂ« (Small) raportuan ndryshime mesatare pĂ«rkatĂ«sisht prej -3.5%, -1%, +0.1%, +2.1% dhe +5.5%, krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Aeroportet që raportuan rritjen më dinamike të trafikut të pasagjerëve krahasuar me prillin 2025 janë si më poshtë:

Majors: Barcelona BCN (+4.1%), Madrid MAD (+3.3%), Amsterdam AMS (+2.7%), Paris CDG (0%), Rome FCO (-0.6%).

Mega airports: MĂĄlaga AGP (+9.5%), Zurich ZRH (+6.1%), Copenhagen CPH (+5.8%), London STN (+3.1%), Palma de Mallorca PMI (+2.6%).

Large airports: Tirana TIA (+25.3%), Charleroi CRL (+16.2%), Malta MLA (+13.5%), Milan LIN (+13.3%), KrakĂłw KRK (+13%).

Medium airports: Bratislava BTS (+144.7%), Skopje SKP (+31.1%), A Coruña LCG (+25.4%), Chișinău RMO (+24.6%), Timișoara TSR (+21.5%).

Small airports: Stockholm BMA (+699.8%), Bucharest BBU (+210.6%), Hatay HTY (+165.8%), CĂłrdoba ODB (+135.1%), Friedrichshafen FDH (+89.1%)./ ACI Europe

 

The post Europa regjistron rënien e parë të trafikut ajror pas pandemisë në prill, TIA rritje me 25.3% appeared first on Revista Monitor.

Puna është ilaç, por ne vazhdojmë të japim dozën e gabuar

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
5 June 2026 at 11:43

Nga David Hanscom MD

 

Të mbetesh pa punë mund të shkatërrojë sistemin nervor

Ekziston një lidhje e dokumentuar mes të qenët pa punë dhe shëndetit të dobët mendor. Papunësia mund të krijojë shqetësim të rëndë psikologjik dhe anasjelltas.

Mjekësia moderne shpesh dështon të marrë parasysh faktorët socialë gjatë trajtimit të pacientëve.

Largimi i dikujt nga puna ka pasoja të konsiderueshme.

Adresimi i faktorëve socialë duhet të bëhet shumë shpejt prioritet i sistemit shëndetësor.

Në vitin 2012, NBC News raportoi për një valë tronditëse vetëvrasjesh mes punëtorëve italianë të shkatërruar nga kriza ekonomike. Mesazhet që ata kishin lënë pas nuk ishin të ndërlikuara:

“Nuk mund tĂ« jetoj pa punĂ«.”
“Jam njĂ« dĂ«shtim.”
“Biznesi im Ă«shtĂ« si familja ime. NĂ«se ai dĂ«shton, dĂ«shtoj edhe unĂ«.”

Këto nuk janë fjalët e njerëzve që thjesht humbën një pagë. Janë fjalët e njerëzve që humbën vetveten.

Si kirurg i shtyllës kurrizore për 33 vjet, autori thotë se për një kohë të gjatë e përjashtoi veten nga bisedat mbi shëndetin mendor. Në atë kohë, ai nuk e kuptonte se dhimbja kronike mendore dhe dhimbja fizike janë në thelb e njëjta gjë, që lind nga çrregullime në nivel qelizor. Ai besonte se çdo dhimbje ishte strukturore dhe se, nëse nuk identifikohej një burim anatomik, nuk kishte çfarë të bënte.

Puna ose ishte e mundur, ose jo. Kur nuk ishte, ai i largonte pacientët nga puna dhe mendonte se po i ndihmonte.

Kjo ishte gjithashtu më e lehtë sesa të merrej me detaje si puna me orar të reduktuar, detyrat e lehta apo ndërthurja e ndërlikuar mes jetës së një personi dhe diagnozës së tij. Ajo që nuk kuptoi për shumë gjatë ishte se largimi i një personi nga puna nuk është kurrë një akt neutral. Ai mund të jetë, dhe shpesh është, vetë një formë dëmtimi.

Ironikisht dhe tani shqetĂ«sueshĂ«m pĂ«r tĂ«, njerĂ«zit me çdo lloj paaftĂ«sie shpesh etiketohen si “tĂ« vĂ«shtirĂ«â€, “mĂ« pak tĂ« vlefshĂ«m” apo si njerĂ«z qĂ« nuk duan tĂ« rikthehen nĂ« punĂ«. Ata shpesh largohen shpejt nga kujdesi mjekĂ«sor dhe ndihen tĂ« padĂ«gjuar. Autori thotĂ« se ishte mĂ«suar tĂ« besonte se mĂ«nyra pĂ«r tĂ« zgjidhur krizĂ«n e paaftĂ«sisĂ« pĂ«r punĂ« ishte tĂ« bĂ«hej mĂ« i ashpĂ«r dhe t’i shtynte njerĂ«zit tĂ« riktheheshin nĂ« punĂ«. Dhe ai e bĂ«ri kĂ«tĂ«.

Rreth shtatĂ« vite pas fillimit tĂ« praktikĂ«s sĂ« tij, ai kuptoi se njĂ« nga arsyet kryesore pse pacientĂ«t nĂ« paaftĂ«si pĂ«r punĂ« shpesh bĂ«heshin “tĂ« vĂ«shtirĂ«â€ ishte zemĂ«rimi i madh qĂ« ndienin nga fakti se ishin bllokuar mes dhimbjes dhe sistemit. NdĂ«rsa shpresat e tyre shuheshin vazhdimisht pas çdo vizite tjetĂ«r mjekĂ«sore, dĂ«shpĂ«rimi thellohej gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ«. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye ai e quan kĂ«tĂ« situatĂ« “Humnera”, njĂ« vend shumĂ« i errĂ«t ku nuk duket asnjĂ« rrugĂ«dalje.

Fatkeqësisht, gjatë 45 viteve në mjekësi, ai thotë se kjo situatë vetëm është përkeqësuar. Mjekët kalojnë më pak kohë me pacientët, rekomandojnë më shumë ndërhyrje joefektive dhe i kalojnë njerëzit më shpejt në status paaftësie. Por, në thelb, askush nuk dëshiron të shihet si i paaftë dhe i varur nga të tjerët. Njerëzit duan të dëgjohen dhe të shihen, dhe të etiketohesh si diçka tjetër përveç një qenieje njerëzore është shkatërruese. Historia e punëtorëve italianë që kryen vetëvrasje është vetëm një pjesë e këtij realiteti.

Neuroshkenca e ndjenjës së përkatësisë

Sistemi nervor i njeriut nuk është krijuar për izolim dhe mungesë qëllimi. Ai është krijuar për lidhje, kontribut dhe siguri.

Kur ndihemi të sigurt, vërtet të sigurt dhe jo thjesht të stabilizuar nga ana mjekësore, trupi kalon në një gjendje ku shërimi bëhet i mundur. Fiziologjia e kërcënimit bën të kundërtën: e mban organizmin në alarm të vazhdueshëm, e mbush trupin me hormone stresi, intensifikon sinjalet e dhimbjes dhe dobëson pikërisht aftësitë që nevojiten për rikuperim.

Në formën e saj më të mirë, puna është një nga sinjalet më të fuqishme të sigurisë që kemi. Ajo krijon strukturë, lidhje sociale, ndjenjë kompetence dhe stabilitet ekonomik, elemente që sistemi nervor i interpreton si prova se bota nuk është e rrezikshme.

Kur këto sinjale zhduken, truri nuk regjistron thjesht mungesën e tyre. Ai e interpreton boshllëkun si kërcënim.

Pikërisht për këtë arsye izolimi social prodhon simptoma kronike mendore dhe fizike që shpesh nuk identifikohen në analizat tradicionale. Aktivizohen qarqet neurologjike të rrezikut dhe shtigjet e shqetësimit emocional.

PĂ«r sistemin nervor ka mĂ« pak rĂ«ndĂ«si nĂ«se pĂ«rvoja etiketohet si “vetmi” apo “dhimbje shpine”. Sinjali bazĂ« Ă«shtĂ« i njĂ«jtĂ«: diçka nuk shkon dhe nuk jam i sigurt.

 

ÇfarĂ« konfirmojnĂ« sot studimet

Një studim i madh australian i publikuar në BMC Public Health analizoi 369 persona të përfshirë në programin kombëtar të punësimit për personat me aftësi të kufizuara, ku pothuajse gjysma kishin si problem kryesor depresionin, ankthin, PTSD apo psikozën.

Rezultatet ishin të qarta. Ata që punonin kishin nivele dukshëm më të larta të shëndetit mendor dhe mirëqenies sesa ata që nuk punonin. Diferenca nuk ishte e vogël. Te personat me probleme psikologjike, rezultati i shëndetit mendor ishte 47.5 për ata që kishin punë, krahasuar me 36.9 për ata pa punë, një diferencë me rëndësi reale klinike dhe jo vetëm statistikore.

Por studimi bëri diçka edhe më të rëndësishme sesa konfirmimi i asaj që dyshohej prej kohësh. Ai ngriti një pyetje më të vështirë: çfarë marrëdhënieje krijojnë njerëzit me procesin e shërimit kur sistemi i mbështetjes ose i ndihmon, ose i dështon?

Përmes intervistave të thelluara, studiuesit identifikuan pesë histori të ndryshme, pesë mënyra sesi njerëzit përjetojnë lidhjen mes shëndetit mendor, punës dhe mbështetjes që marrin.

Disa njerëz u rikuperuan pavarësisht sistemit, duke gjetur punë falë vendosmërisë së tyre, ndërsa strukturat formale të mbështetjes u krijonin pengesa. Të tjerë u rikuperuan falë sistemit, kur patën fatin të takonin njerëz që i dëgjonin, përshtateshin me nevojat e tyre dhe i trajtonin si qenie njerëzore të plota, jo si objektiva statistikore për punësim.

Të tjerë vazhdonin rikuperimin në një rrugë të paqëndrueshme, të lidhur me shpresën se një ditë puna do të bëhej sërish e mundur. Ndërsa për disa të tjerë, vetë sistemi pengonte rikuperimin: punë të papërshtatshme, mungesë informacioni dhe marrëdhënie përçmuese rëndonin edhe më shumë barrën e problemeve mendore.

Historia më e zakonshme nga të gjitha ishte thjesht mbijetesa: njerëz të rraskapitur, të bllokuar në sisteme që nuk ishin ndërtuar për ta, duke u përpjekur vetëm të mos fundosen.

Studimet sot po konfirmojnë atë që punëtorët italianë e kishin kuptuar instinktivisht prej kohësh.

 

Cilësia e punës dhe mbështetjes ka rëndësi

Jo çdo punë shëron. Puna që nuk përputhet me aftësitë dhe vlerat e një personi, puna e pasigurt apo ajo që përfshin bullizëm dhe mungesë kontrolli, mund ta përkeqësojë shëndetin mendor.

Studimi australian tregoi se njerëzit që punonin më shumë ose më pak orë sesa dëshironin, apo ata me kontrata të përkohshme në vend të atyre të qëndrueshme, kishin nivele më të ulëta mirëqenieje sesa ata me punë të qëndrueshme dhe të përshtatshme për ta.

Ajo që dallonte vazhdimisht përvojat ndihmuese nga ato të dëmshme nuk ishte programi, modeli i financimit apo burokracia. Ishte marrëdhënia njerëzore.

PunonjĂ«sit qĂ« merrnin kohĂ« pĂ«r tĂ« kuptuar historinĂ« e njĂ« personi, pĂ«r tĂ« dĂ«gjuar aspiratat e tij, pĂ«r tĂ« pranuar frikĂ«rat dhe pĂ«r t’iu pĂ«rgjigjur me fleksibilitet dhe respekt, ndihmonin rikuperimin. Ata qĂ« i vendosnin njerĂ«zit nĂ« punĂ« tĂ« papĂ«rshtatshme, fshehnin burimet nĂ« dispozicion apo komunikonin pĂ«rmes presionit dhe autoritetit, jo.

 

Pika e verbër e mjekësisë

Kur autori mendon për pacientët që i largoi nga puna pa kuptuar plotësisht pasojat, ai pranon se po trajtonte vetëm një fragment të personit dhe jo tërësinë e tij.

Mjekësia moderne është jashtëzakonisht efektive në ndërhyrjet akute, por shumë e papërgatitur për të përballuar forcat sociale dhe mjedisore që ndikojnë pjesën më të madhe të sëmundjeve kronike.

Varfëria, izolimi, pasiguria e strehimit, ambientet toksike të punës dhe traumat e vazhdueshme nuk janë faktorë dytësorë. Ato janë ndër shkaqet kryesore që përcaktojnë nëse sistemi nervor do të vazhdojë të jetojë në alarm apo do të kalojë drejt sigurisë dhe shërimit.

Faktorët socialë të shëndetit përbëjnë rreth 80% të sëmundjeve kronike. Këtu përfshihen varfëria, mungesa e mundësive, ambientet shtypëse të punës, abuzimi fizik, emocional apo seksual, paqëndrueshmëria sociale, mungesa e strehimit, bullizmi, rrjetet sociale, ekspozimi i tepërt ndaj tyre, mungesa e mbrojtjes policore dhe autoritarizmi.

Nëse të ardhurat vjetore të një personi në SHBA janë më pak se 40 mijë dollarë, incidenca e çrregullimeve të ankthit arrin në 100%.

Të përpiqesh të shërosh dikë duke injoruar mjedisin ku jeton nuk është thjesht qasje e paplotë. Shpesh është kundërproduktive. Trupi nuk mund të trajtohet si sistem i mbyllur kur ai reagon vazhdimisht ndaj një bote të hapur përreth tij.

Puna është ilaç.

Por si çdo ilaç tjetër, edhe ajo mund të shërojë ose të dëmtojë, në varësi të dozës, cilësisë dhe mënyrës si përjetohet nga personi që e merr, nëse ai ndihet si një rast që po përpunohet apo si një qenie njerëzore që dëgjohet dhe mbështetet.

Mjekët nuk po trajnohen për të njohur apo adresuar këto probleme sociale, as individualisht dhe as kolektivisht. Sistemi mjekësor praktikisht ka hequr dorë nga kjo përgjegjësi.

Sistemet tona mjekĂ«sore, profesionale dhe sociale duhet urgjentisht tĂ« fillojnĂ« t’i trajtojnĂ« njerĂ«zit si qenie njerĂ«zore, brenda rrethanave reale tĂ« jetĂ«s sĂ« tyre.

Jo një ditë në të ardhmen. Tani./ Psychology Today

 

The post Puna është ilaç, por ne vazhdojmë të japim dozën e gabuar appeared first on Revista Monitor.

Hyrjet e të huajve në maj rriten me 16%, sipas të dhënave paraprake

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito
5 June 2026 at 11:40

Në muajin maj 2026, vendi ynë mirëpriti 1,143,595 vizitorë të huaj, një rritje prej 16% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, bënë të ditur të dhënat nga Agjencia për Media dhe Informim. Të dhënat publikohen më pas zyrtarisht nga INSTAT.

Sipas të dhënave të tjera të INSTAT, pas një fillimi të vakët, nga moti i paqëndrueshëm turizmi ka shënuar rigjallërim më pas. Pas rritjes me 11 për qind të të huajve në mars, prilli rezulton me 8.8 për qind më shumë të huaj sesa prilli i vitit të shkuar.

Janari dhe shkurti nisën dobët me rënie të lehtë ose rritje gati zero.

Ndikim pozitiv në turizëm vlerësohet të ketë pasur dhe konfliktet në Lindjen e Mesme, që kanë ndryshuar axhendën e shumë pushuesve, sidomos atyre nga Europa drejt vendeve më të sigurta dhe më afër.

Këtë tendencë e theksoi se Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH), në raportin e fundi rajonal të perspektivës ekonomike.

Sipas bankĂ«s “Presionet mbi konkurrueshmĂ«rinĂ« e jashtme, rreziqet klimatike dhe luhatjet e çmimeve tĂ« energjisĂ«, tĂ« lidhura me konfliktin nĂ« Lindjen e Mesme, pĂ«rbĂ«jnĂ« rreziqe negative.

MegjithatĂ« BERZH thotĂ« se kĂ«to efekte mund tĂ« zbuten pjesĂ«risht nga zhvendosja e flukseve turistike nga disa vende mĂ« pranĂ« konfliktit”.

Sipas të dhënave të INSTAT, Kosova vijon të dominojë, duke sjellë 30% të hyrjeve, e ndjekur nga Italia me rreth 13% dhe më pas Greqia me 8.6%, Maqedonia e Veriut me 8.1%, mali i Zi me 6.6%.

Në prill, një tendencë e dukshme ishte rritja e turistëve nga Franca, me 23% dhe atyre nga Polonia, që pothuajse u dyfishuan, teksa u rritën me 81%.

Turizmi, rikthehen polakĂ«t, Italia dhe Franca kompensojnĂ« “ikjen” e gjermanĂ«ve

The post Hyrjet e të huajve në maj rriten me 16%, sipas të dhënave paraprake appeared first on Revista Monitor.

❌
❌