Nga Jona Cenameri

“Sheshi është thjesht një studio televizive e algoritmit. Është vendi ku filmohet materiali për ta ushqyer algoritmin dhe për ta justifikuar atë”, deklaroi kryeministri Edi Rama më 20 qershor, gjatë mbledhjes së Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste.

Rama argumentoi se algoritmi shpërblen konfliktin, indinjatën dhe frikësimin, ndërsa për protestën u shpreh:

“Një protestë nuk është më protestë, është skenë, është treg, një treg emocionesh, klikimesh, një treg morali, madje edhe një treg karrierash”

Më 11 korrik, gjatë një bashkëbisedimi me të rinjtë në Jalë, kryeministri e i dha nuanca këtij qëndrimi.

“Nuk kam thënë se algoritmi ishte arsyeja e protestës”, tha Rama. Ai pranoi se protesta kishte arsye që lidheshin me jetën e përditshme të qytetarëve, por argumentoi se algoritmi amplifikonte zhurmën, pakënaqësinë, videot e manipuluara dhe lajmet e rreme, të cilat, sipas tij, “i hedhin benzinë një zjarri që nuk është ndezur nga algoritmi, por nga njerëzit”

Rama shtoi se algoritmi nuk ishte organizatori i protestës dhe se duhej dalluar “ku mbaron motivi i sinqertë” i protestuesve dhe ku fillon manipulimi nga aktorë të tjerë.

Më 19 korrik, protestuesit u mblodhën në Tiranë për të 50-tën ditë radhazi për të kërkuar dorëheqjen e kryeministrit Rama. Protesta e përnatshme në kryeqytet e nisur si reagim ndaj dhunës dhe për mbrojtjen e Zvërnecit, vazhdon nga 31 maji 2026 pa ndërprerje.

Çfare po ndodh? 

Për të kuptuar se çfarë ndodh përtej përmbajtjes që qarkullon në rrjetet sociale, Faktoje intervistoi tetë persona të angazhuar në forma të ndryshme në protestë.

Dëshmitë e tyre nuk përfaqësojnë të gjithë protestën dhe nuk pretendojnë të përmbledhin qëndrimet e çdo pjesëmarrësi. Ato janë disa zëra mes shumë zërave, grupimeve dhe rrymave që bashkëjetojnë në shesh. Megjithatë, ndihmojnë për të kuptuar origjinën e pakënaqësisë, mënyrën e organizimit, rolin e platformave digjitale dhe debatet për vazhdimin e protestës.

Zvërneci

Për ekspertin e mjedisit Olsi Nika, ngjarja në Zvërnec ishte “pika që derdhi gotën”, por jo domosdoshmërisht e vetmja ngjarje, që mund të ndizte një reagim të tillë.

Sipas tij, shkëndija mund të kishte ardhur edhe nga tërheqja zvarrë e një gruaje në Rrjoll, nga protesta e prodhuesve të midhjeve në Butrint apo nga një problematikë si trajtimi i pacientëve me kancer, etj.

“Gota duhet të mbushet, pastaj të derdhet. Kjo ishte pika që derdhi gotën”, thotë Nika.

Ai e konsideron domethënës faktin që shkëndija këtë herë ishte mjedisore, pasi ndërhyrjet në territor dhe zonat e mbrojtura kishin prodhuar prej kohësh pakënaqësi, por nuk kishin sjellë më parë një reagim kaq të gjerë.

Për Nikën, Zvërneci nuk duhet parë vetëm si vendi ku ndodhi episodi që nxiti protestën. Ai e përshkruan atë si “një nga tablotë më përfaqësuese” të problemeve të krijuara gjatë tranzicionit.

Në leximin e tij, “në Zvërnec u ndërthurën konfliktet e pazgjidhura të pronësisë, epërsia e interesave private, roli i sigurisë private dhe mungesa e një reagimi të menjëhershëm institucional”. Ai e sheh gardhin dhe dhunën ndaj protestuesit si “simbole të një marrëdhënieje ku qytetari përballet jo me institucionet, por me interesin privat që vepron në territor”.

Nika kritikon gjithashtu mënyrën se si një pjesë e mediave e pasqyroi ngjarjen dhe protestën. Sipas tij, fillimisht incidenti në Zvërnec nuk mori vëmendjen që meritonte, ndërsa më pas transmetimet u përqendruan kryesisht te mikrofoni dhe folësit para Kryeministrisë, duke lënë jashtë zëra të tjerë të sheshit.

“Zvërneci është një pasqyrë që tregoi se si bëhen gjërat në Shqipëri”, thotë ai.

Sipas Nikës, protesta e kapërceu shpejt kauzën fillestare mjedisore. 

Drejtuesi

Të intervistuarit përgjithësisht bien dakord se protesta nuk drejtohet nga një dorë e vetme. 

“A ka një organizator qendror? Jo. A ka grupe që koordinohen për të dhënë kontribut? Po, dhe janë disa”, thotë Migen Qiraxhiu, aktivist dhe bashkëthemelues i Qëndresës Qytetare.

Sipas tij, një nga arsyet pse protesta ka ruajtur pjesëmarrjen është bindja e qytetarëve se nuk po përdoren për t’i shërbyer një individi apo një force të vetme politike.

Brenda protestës, thotë Qiraxhiu, veprojnë të rinj që kujdesen për hapësirën e fëmijëve, studentë që krijojnë instalacione dhe pankarta, grupi i tupanëve dhe flamingove, personat që administrojnë qendrën e zërit dhe të rinjtë që kujdesen për marshimin pas përfundimit të pjesës formale para Kryeministrisë.

“Protesta ka shumë zëra, shumë grupe dhe shumë forma kontributi, dhe pikërisht kjo është një nga pikat e saj më të forta”, thotë Qiraxhiu.

Natasha Paja, dizajnere dhe pjesë e grupit Trivet Art, e përshkruan organizimin përmes ndarjes konkrete të punëve.

“Dikush merret me mbarëvajtjen e mikrofonit, dikush me këndin kreativ të fëmijëve, dikush me ritmin e rezistencës, dikush me thirrjet. Ka persona që kontribuojnë në komunikimin me diasporën dhe një grup që merret me marshimin e mbrëmjes”, thotë ajo.

Sipas Pajës, organizimi është horizontal: njerëzit përfshihen aty ku kanë mundësi të kontribuojnë, pa pasur një drejtues me legjitimitetin për të marrë vendime në emër të të gjithë protestës.

Edhe Entela Ndrevataj, aktiviste feministe dhe pjesë e Kolektivit Feminist (bashkesi vullnetare dhe autonome), thotë se protesta nuk ka një strukturë klasike, por se pikërisht kjo ka krijuar hapësirë për grupime të ndryshme.

“Sheshi është hapësirë e përbashkët dhe si i tillë nuk është imponuar një grupim mbi një tjetër”, thotë ajo.

Për Ndrevatajn, korrupsioni “ndërthuret edhe me një mënyrë autoritare e patriarkale të ushtrimit të pushtetit, ku vendimet merren nga lart dhe pasuria publike trajtohet si pronë private”.

Flamingot

Sokol Çunga, aktivist, historian dhe përkthyes, merr pjesë si individ dhe jo si pjesë e një strukture organizative. Ai e përshkruan protestën si të sinqertë dhe të artikuluar jo vetëm përmes mikrofonit, por edhe përmes pankartave dhe flamingos.

Për nivelin e koordinimit, Çunga është më skeptik.

“I vetmi koordinim që shoh unë është ora dhe vendi, si dhe ‘kush do t’i transportojë flamingot?”, thotë ai.

Sipas tij, turma ndryshon çdo ditë në formë, përmasa dhe përbërje dhe nuk vjen në shesh me dirigjim apo me një synim tërësisht të unifikuar. Për këtë arsye, Çunga nuk mendon se protesta, si një trup i vetëm, mund të hartojë plane të hollësishme politike apo institucionale.

“Hapat pasardhës mbeten më të thjeshtë dhe më të prekshëm: përditë në bulevard!”

Grupi organizator 

Ndryshe nga pjesëmarrësit që shohin vetëm koordinim të shpërndarë, Ilir Xhemalaj, aktivist dhe themelues i Sindikatës Kombëtare të Operatorëve Telefonikë, thotë se që prej ditës së parë ka ekzistuar një grup aktivistësh që kujdeset për mbarëvajtjen e pjesës formale të protestës.

Grupi përbëhet, sipas tij, nga aktivistë mjedisorë, sindikalistë, naftëtarë dhe persona nga fusha të tjera. Ata kujdesen për foninë, folësit dhe zhvillimin e tubimit para Kryeministrisë.

“Fonia ka një pagesë që ne të gjithë si aktivistë e kemi paguar nga xhepi ynë”, thotë Xhemalaj.

Ai shpjegon se, përveç disa intelektualëve të ftuar në fillim, folësit e tjerë presin radhën për të marrë mikrofonin.

“Kriteri për folësit është thjesht të mbash radhën. Del një, futet një dhe secili flet për mendimet dhe problematikat e tij”, thotë ai.

Përgjegjësia e grupit, sipas Xhemalajt, përfundon me mbylljen e fjalimeve. Marshimi që pason dhe aksione të tjera mund të organizohen nga persona të ndryshëm dhe nuk janë automatikisht vendime të të njëjtit grup.

Për Xhemalajn, rëndësia e platformave digjitale ka qenë e pamohueshme.

“Janë pikërisht rrjetet sociale që kanë bërë të mundur mbarëvajtjen, zhvillimin dhe masivitetin e kësaj proteste. Gen Z ka arritur t’i shfrytëzojë shumë mirë rrjetet sociale për t’i bërë thirrje popullit që të dilte në shesh”, thotë ai.

Algoritmi 

Migen Qiraxhiu e kthen argumentin e kryeministrit për algoritmin në drejtim të kundërt.

Sipas tij, Rama nuk kishte pasur problem me algoritmin kur komunikimi digjital e mbante vëmendjen të përqendruar te qeveria dhe figura e tij.

“Problemi lind kur algoritmi nuk është më në anën e tij. Algoritmi nuk krijon vetë ngjarje; ai ndjek interesin, reagimin dhe vëmendjen që prodhon një ngjarje reale”, thotë Qiraxhiu.

Për të, protesta “i ka marrë jo vetëm sheshin dhe debatin publik, por edhe algoritmin”.

Arnen Sula sqaron se organizata që drejton nuk është pjesë e strukturës organizative të protestës dhe se ai merr pjesë si qytetar dhe aktivist.

“Çdo protestë matet nga njerëzit që marrin pjesë në të, jo nga algoritmet”, thotë Sula. “Platformat digjitale mund të ndihmojnë në organizim dhe komunikim, por ato nuk mund të zëvendësojnë praninë fizike të qytetarëve”

Sipas tij, kur qytetarët dalin në shesh për javë me radhë, kjo tregon se ekziston një shqetësim që nuk mund të reduktohet në një fenomen të rrjeteve sociale.

Olsi Nika e interpreton përqendrimin e Ramës te algoritmi si përpjekje për të shmangur përgjegjësinë për arsyet që kanë prodhuar protestën.

“Të mohosh që ka një protestë kur njerëzit janë në shesh, kur protesta bën xhiron e mediave dhe kur ka një fluks të jashtëzakonshëm të shfaqjes së zemërimit edhe në rrjet, dhe ta quash këtë thjesht algoritëm, është taktikë e një strategjie të dështuar”, thotë ai.

Mikrofoni

Pikërisht elementi që Xhemalaj e paraqet si punë organizative, fonia dhe radha e folësve, shihet me skepticizëm nga Olsi Nika.

Nika thotë se personat pranë mikrofonit përfaqësojnë vetëm një pjesë të protestës.

“Edhe teknikisht, edhe fizikisht ka një protestë tjetër aty ku mbaron të dëgjuarit e mikrofonit”, thotë ai.

Sipas tij, përqendrimi i kamerave te podiumi i improvizuar krijon përshtypjen se folësit përfaqësojnë të gjithë sheshin, ndërsa lë jashtë pjesëmarrësit që ndodhen më larg dhe arsyet e tyre për të protestuar.

Nika sheh te mikrofoni edhe rrezikun e protagonizmit personal dhe të shfryrjes së kontrolluar të revoltës.

“Unë mikrofonin e konsideroj si mjetin që vret protestën dhe vret revoltën”, thotë ai.

Për Xhemalajn, fonia është një infrastrukturë e nevojshme për t’u dhënë fjalën grupeve dhe qytetarëve të ndryshëm. Për Nikën, përqendrimi te mikrofoni mund të krijojë një hierarki dukshmërie brenda një proteste që paraqitet si horizontale.

Politika

Në shesh ka edhe aktivistë dhe përfaqësues me përkatësi politike.

Emiljando Kita, aktivist i Lëvizjes Bashkë, thotë se mbështet kërkesat që janë artikuluar nga protestuesit, nga anulimi i ligjeve të kundërshtuara deri te dorëheqja e kryeministrit.

“Kur populli del në rrugë, koordinimi ndodh natyrshëm, pasi qëllimi është i përbashkët”, thotë ai.

Protesta ka mbledhur në shesh edhe përfaqësues dhe aktivistë të forcave të tjera politike, mes tyre Partia “Mundësia”, Partia Lëvizja Shqipëria Bëhet dhe Partia Demokratike, kjo e fundit kryesisht përmes të rinjve të saj.

Migen Qiraxhiu argumenton se një nga arsyet pse protesta nuk është identifikuar plotësisht me një forcë të vetme është se mesazhet e saj kanë qenë kritike ndaj dy figurave kryesore politike të tranzicionit, Edi Ramës dhe Sali Berishës.

“Kuvendi Kombëtar”

Përplasja më e qartë për të ardhmen e protestës lidhet me idenë e krijimit të një “Kuvendi Kombëtar” ose asambleje qytetare.

Ilir Xhemalaj thotë se nisma nuk synon të flasë në emër të protestës dhe as të ngrejë institucione paralele. Ajo duhet të shërbejë si hapësirë ku qytetarët dhe intelektualët japin ide për vazhdimin e protestës. Xhemalaj sqaron se Kuvendi nuk është krijuar, janë zhvilluar vetëm pak takime të grupit të punës për formimin e tij.

“Ne po përgatitemi për një maratonë, po përgatitemi për një betejë të gjatë dhe normalisht na duhen idetë e çdo personi”, thotë ai.

Të tjerë protestues e shohin nismën me rezerva.

Migen Qiraxhiu thotë se ishte përfshirë në një grup në ëhatsApp ku prezantohej ideja, por ishte larguar pasi kishte lexuar materialet. Ai e konsideron legjitime krijimin e nismave të reja, përfshirë organizata apo parti politike, por kundërshton çdo pretendim për të folur në emër të gjithë protestës pa mandat të qartë.

“Çdo nismë ka të drejtë të organizohet dhe të propozojë ide, por duhet të jetë e qartë se përfaqëson vetëm themeluesit dhe mbështetësit e saj, jo automatikisht të gjithë protestuesit”, thotë ai.

Edhe Arnen Sula mendon se një Kuvend Kombëtar mund të krijojë perceptimin se një grup po merr përsipër përfaqësimin e një sheshi që nuk ka strukturë të centralizuar.

Natasha Paja e quan nismën “një metodë të vjetër për një koncept të vjetër”, ndërsa Entela Ndrevataj thotë se, në këtë fazë, sheshi duhet të mbetet hapësira kryesore dhe se një grup nuk duhet t’i mbivendoset shumicës.

Për Sokol Çungën, informacioni i shpërndarë për nismën ishte i paqartë dhe krijonte përshtypjen e një procesi kaotik. Ai nuk beson se një kuvend i tillë mund të përballet me forcat politike ekzistuese dhe e sheh protestën masive e paqësore si mjetin kryesor.

Olsi Nika është më kritik. Ai i konsideron struktura të tilla paralele dhe argumenton se ndryshimet duhet të kalojnë përmes mekanizmave ekzistues: votës, parlamentit, drejtësisë dhe medias. Sipas tij, energjia e sheshit duhet të ushtrojë presion që këto mekanizma të funksionojnë dhe jo të zëvendësohen nga një strukturë që nuk ka mandat nga të gjithë protestuesit.

Vazhdimi

Pas 51 ditëve protestë, të intervistuarit nuk paraqesin një strategji të vetme. Qëndrimet e tyre mund të ndahen mes vazhdimit të presionit në shesh, kalimit drejt veprimit institucional dhe nevojës për një organizim më të strukturuar.

Sokol Çunga kërkon vazhdim të përditshëm të pranisë në bulevard. Natasha Paja e sheh gjithashtu sheshin si përparësi, por thotë se paralelisht duhet të punohet me aspektet ligjore, komunikimin me institucionet europiane dhe aksionet në zona të tjera të vendit.

Entela Ndrevataj mendon se është ende herët për krijimin e një lëvizjeje me kryesi dhe përfaqësi. Ajo propozon bashkëpunim më të ngushtë mes ekspertëve ligjorë, mediatikë dhe mjedisorë, duke ruajtur transparencën dhe karakterin horizontal të protestës.

Arnen Sula vendos theksin te qëndrueshmëria dhe lidhja e presionit publik me institucionet e drejtësisë.

“Protesta nuk mund ta zëvendësojë drejtësinë, por mund ta mbështesë atë duke kërkuar llogaridhënie dhe duke mos lejuar që çështjet të harrohen”, thotë ai, duke përmendur SPAK-un dhe organet e tjera përgjegjëse.

Migen Qiraxhiu propozon iniciativa ligjore, kërkesa institucionale, monitorime, denoncime të dokumentuara dhe forcim të mekanizmave të kontrollit qytetar.

“Plagët e 36 viteve tranzicion nuk mund të shërohen brenda 43 ditësh”, thotë ai.

Për Qiraxhiun, një nga rezultatet më të rëndësishme të protestës mund të jetë ndryshimi i marrëdhënies mes qytetarit dhe pushtetit: nga qytetarë që u kërkojnë fotografi politikanëve, te qytetarë që i filmojnë dhe u kërkojnë llogari.

Ilir Xhemalaj kërkon një organizim më të gjerë, lidhje me rrethet dhe diasporën dhe përgatitje për vazhdimin gjatë verës.

“Protesta do të vazhdojë pa ndalim deri në shtator”, deklaroi ai gjatë intervistës, duke e përshkruar verën si sfidën kryesore për ruajtjen e pjesëmarrjes.

Emiljando Kita e sheh vazhdimin përmes ndërthurjes së presionit në shesh me aksione politike dhe denoncime ligjore.

Olsi Nika jep vlerësimin më kritik për fazën ku ka mbërritur lëvizja.

Sipas tij, protesta e di qartë se çfarë nuk do, qeverinë dhe mënyrën aktuale të ushtrimit të pushtetit, por ende nuk ka arritur të artikulojë me të njëjtën qartësi modelin politik dhe institucional që kërkon të ndërtojë.

“Protesta ka mbaruar dhe rroftë protesta”, thotë Nika.

Ai kërkon një riorganizim të juristëve, ekonomistëve, gazetarëve, analistëve dhe ekspertëve, në mënyrë që energjia e protestës të kthehet në argument, presion institucional dhe veprim konkret.

Sipas tij, protesta mund të hyjë në një fazë ku është “më e pakët në numra, por shumë e fortë në argument”, proces që ai mendon se mund të marrë formë në shtator.

Rrjetet sociale 

Rrjetet sociale kanë pasur një rol të rëndësishëm në mobilizimin, zgjerimin dhe dukshmërinë e protestës. Këtë nuk e mohojnë as zërat e intervistuar. Por pas përmbajtjes online qëndron edhe një organizim real, megjithëse i shpërndarë dhe pa një drejtim të vetëm.

The post Protesta përballë “algoritmit” të Ramës, flasin zërat e angazhuar nga sheshi appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Reperi amerikan Kanye West ka blerë një apartament në Golem, Durrës

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

—————————————————————————-

Në portalet shqipfolëse po qarkullon lajmi se reperi amerikan Kanye West ka blerë një apartament në Golem, Durrës. Ky lajm shoqërohet dhe me një imazh që duket se tregon reperin në ballkonin e një apartamenti me pamje nga bregdeti shqiptar.

Pretendimi qarkulloi pak ditë përpara koncertit të debatueshëm të Kanye West që u mbajt në Tiranë më 11 korrik 2026.

Koncerti i reperit amerikan në Tiranë ka qenë në qendër të diskutimeve publike pasi pak ditë para tij qeveria shqiptare shpenzoi 400 milionë lekë nga fondi rezervë i buxhetit të shtetit për të mbështetur aktivitetin, edhe pse fillimisht kishte deklaruar se koncerti nuk do të financohej nga fondet publike.

Me anë të motorit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se imazhi ishte postuar fillimisht në rrjete sociale nga një agjente imobiliare shqiptare.

Në TikTok, megjithëse jo në Instagram, postimi është etiketuar si i gjeneruar me anë të programeve kompjuterike të inteligjencës artificiale (AI).

Kjo konfirmohet edhe nga mjeti zyrtar të verifikimit të OpenAI, i cili identifikon imazhet e krijuara me inteligjencë artificiale përmes pranisë së teknologjisë SynthID.

Rezultati konfirmoi se fotografia përmban një gjurmë SynthID me origjinë nga OpenAI, çka tregon se imazhi është gjeneruar me inteligjencë artificiale.

SynthID është projektuar për t’i mbijetuar modifikimeve të zakonshme të imazheve, si prerja, ndryshimet e ngjyrave, fotografimi i ekranit apo kompresimi i skedarëve, duke e bërë të mundur gjurmimin e origjinës së përmbajtjes së gjeneruar.

The post Kanye West nuk shfrytëzoi koncertin për të blerë shtëpi në Golem appeared first on Faktoje.al.

Faktoje, organizata e parë në Shqipëri për verifikimin e fakteve dhe promovimin e integritetit të informacionit, kërkon një Menaxher/e për Grante dhe Partneritete, i/e cili/a do të kontribuojë në zhvillimin strategjik të organizatës përmes mobilizimit të burimeve financiare dhe ndërtimit të partneriteteve me donatorë kombëtarë dhe ndërkombëtarë.

Kërkojmë një profesionist/e që:

 Ka përvojë në hartimin dhe menaxhimin e granteve;
 Ka aftësi të shkëlqyera në shkrimin e projekteve dhe raportimin ndaj donatorëve;
 Njeh menaxhimin e ciklit të projektit dhe buxhetimin;
 Komunikon shumë mirë në gjuhën shqipe dhe angleze;
 Punon në mënyrë të pavarur dhe në ekip.

Çfarë ofrojmë?

• Një mjedis pune profesional dhe bashkëpunues;
• Angazhim në projekte me ndikim kombëtar dhe ndërkombëtar;
• Mundësi zhvillimi profesional dhe bashkëpunimi me rrjete prestigjioze ndërkombëtare.

 Vendndodhja: Tiranë

 Dërgoni CV-në dhe letrën e motivimit në: [email protected]

 Afati i aplikimit: 20 / 08 / 2026

Vetëm kandidatët e përzgjedhur për intervistë do të kontaktohen.

The post Faktoje shpall vakant pozicionin: Menaxher/e për Grante dhe Partneritete appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Toka është e sheshtë dhe njerëzit nuk kanë gërmuar më thellë se 12.3 km thellësi, megjithëse në shkollë na mësohet se njeriu ka shkuar në mbi 4000 milje thellësi

Verdikti: E paprovuar

————————————————————————

Një video që ka marrë mbi njëmijë pëlqime në Facebook nis me pohimin e habitshëm se “Toka është e sheshtë.” Më pas, dy protagonistet shpjegojnë se gropa më e thellë e gërmuar ndonjëherë nga njeriu është 12.3 km e thellë edhe pse, në shkollë, na ka mësuar se njeriu ka shkuar në mbi 4000 milje thellësi.

Ironikisht, teoritë shkencore për formën sferike dhe përbërjen e Tokës etiketohen si “spekulime” pa prova ndërsa modeli i kozmologjisë vedike ofrohet si i vërtetë, pa ndonjë provë, në videon që mbyllet duke porositur shikuesin se nëse do të dalë “jashtë matricës” duhet të ndjekin seancën e meditimit të drejtuar nga autorja e videos.

Është e vërtetë se gropa më e thellë e gërmuar nga njeriu, pusi super i thellë Kola, është rreth 12.3 km i thellë. Kjo nuk provon në asnjë mënyrë se Toka është e sheshtë.

Ndërkaq, shkenca nuk pretendon se njeriu ka arritur mbi 4000 milje ose rreth 6 mijë km në thellësi të Tokës. Ky duket se është një keqinterpretim i ‘rrezes’ së sferoidit të Tokës, e cila është përllogaritur nga rreth 3963 deri në 3950 milje.

Eratosteni mati rrezen e Tokës mbi 2200 vite më parë, rreth vitit 200 para erës sonë. Duke matur këndin në të cilin binte hija e një shkopi vertikal në mesditë në Aleksandri dhe më pas në Syrene dhe duke matur ndryshimin midis këtyre dy këndeve, ai më pas, bazuar në njohuritë e tij për distancën midis këtyre dy qyteteve, llogariti perimetrin e Tokës. Duke pjesëtuar perimetrin me dyfishin e π (3.1415…). Vlerësimet e gabimit të matjeve të Eratostenit variojnë nga 0.5% në 17%.

Njerëzit e kanë ditur që Toka është një sferë për më shumë se 2000 vjet. Grekët e lashtë matën hijet gjatë solsticeve verore dhe gjithashtu llogaritën perimetrin e Tokës. Që atëherë, shkencëtarët kanë zbuluar vetëm më shumë prova se kjo është e vërtetë, duke përfshirë shikimin e vetë Tokës nga hapësira.

“Zari Blu” shkrepur nga ekipi i Apollo 17 më 7 dhjetor 1972

Sipas Shkollës Klimatike të Columbia University, “nëse Toka do të ishte e sheshtë, do ta dinit, sepse shumë gjëra do të funksiononin ndryshe.”

Studiuesit vunë në dukje se, nëse Toka do të ishte e sheshtë, gjëra si graviteti, dielli dhe fushat magnetike nuk do të silleshin siç sillen aktualisht.

James Davis, një gjeofizikant në Columbia, thotë se shërbime të tilla si GPS nuk do të ishin të mundshme në një tokë të sheshtë, sepse satelitët nuk do të ishin në gjendje të rrotulloheshin rreth planetit.

Në fakt, në vitin 2019, fizikantët u sfiduan në American Journal of Physics për të zhvilluar një “përgjigje të thjeshtë, të drejtpërdrejtë” për të hedhur poshtë ‘provat’ e një Toke të sheshtë.

Fizikanti në pension Bruce Sherwood përdori një simulim 3D të një Toke të sheshtë për të treguar se si gjërat do të dukeshin me sy të lirë nëse do të jetonim atje në vend të një Toke sferike.

Ai zbuloi se një nga mospërputhjet kryesore midis një Toke të sheshtë dhe një ‘Tokë të rrumbullakët’ do të ishte ndryshimi i madhësisë së diellit dhe yjeve të tjerë, si dhe rritja e dukshmërisë së yjësive që tani shfaqen vetëm në hemisferat jugore ose veriore.

Këto efekte nuk vërrehen sepse Toka nuk është e sheshtë: ajo është një sferoid. Forma e saj përcaktohet nga graviteti, i cili tërheq materien drejt qendrës dhe i jep trupave qiellorë formën karakteristike të rrumbullakët.

The post Kufizimi i gërmimit në thellësi nuk provon se toka është e sheshtë appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Presidenti amerikan Donald Trump ka paralajmëruar presidentin serb Vuçiç se përshkallëzimi ushtarak ndaj Kosovës do të sillte pasoja të rënda, duke përmendur edhe ndërhyrjen e NATO në 1999.

Verdikti: E paprovuar

———————————————————————–

Në rrjetet sociale shqipfolëse po qarkullon lajmi se presidenti amerikan Donald Trump i ka dërguar një paralajmërim presidentit serb Aleksandar Vuçiç, duke theksuar se çdo përshkallëzim ushtarak ndaj Kosovës do të sillte pasoja të rënda. Sipas pretendimeve, ai kishte përmendur edhe ndërhyrjen e NATO në vitin 1999 si kujtesë e reagimit ndërkombëtar ndaj konfliktit në Kosovë.

Megjithatë, postimet nuk ofrojnë ndonjë provë, burim apo referencë për këtë deklaratë. Nuk tregohet se kur dhe ku Trump ka bërë deklaratën e pretenduar.

Nga një kërkim me fjalë kyçe, Faktoje nuk arriti të gjejë ndonjë burim të besueshëm për deklaratën e pretenduar.

Megjithatë, ajo vjen pas Dialogut Strategjik mes ShBA dhe Serbisë, që u mbajt në Washington DC më 17 korrik 2026 mes Sekretarit amerikan të Shtetit Marco Rubio dhe Ministrit të Jashtëm serb Marko Djuric.

Në deklaratën e përbashkët pas këtij takimi nuk përmendet Kosova. Megjithatë, në një deklaratë për mediat, Djuric tha se kishe transmetuar “përshëndetje nga njerëzit nga Kosova dhe Metohia, të cilët kanë nevojë për ndihmë dhe mbështetje.”

Ndërkaq, në shtator 2025, ShBA pezulloi pa afat Dialogun Strategjik të planifikuar me Kosovën. Sipas njoftimit të botuar në faqen e ambasadës amerikane në Prishtinë, kjo erdhi “për shkak të shqetësimeve rreth veprimeve të qeverisë së përkohshme që kanë rritur tensionet dhe paqëndrueshmërinë, duke kufizuar aftësinë e Shteteve të Bashkuara për të punuar në mënyrë produktive me Kosovën në prioritetet e përbashkëta.”

Këto pretendime me gjasa e kanë origjinën në disa video që duket se tregojnë Trump duke paralajmëruar Vuçiç në mënyrën e përshkruar. Megjithatë, siç kanë shpjeguar kolegët kosovarë të Hibrid, videot në fjalë nuk janë reale, por të gjeneruara me AI.

The post I pabazë ky paralajmërim i Trump ndaj Vuçiç për Kosovën appeared first on Faktoje.al.

Gjatë Konferencës Ndërqeveritare Shqipëri-BE më 14 korrik 2026, kryeministri shqiptar Edi Rama deklaroi se Shqipëria duhet të shfuqizojë ligjin e investimeve strategjike, njërin prej ligjeve në qendër të pakënaqësisë që ka shtyrë shqiptarët të protestojnë në kryeqytet për mbi 50 ditë radhazi, krahas ligjit për zonat e mbrojtura për të cilin Rama nuk e pranoi fjalën “shfuqizim”

Megjithatë, deputeti i Partisë Socialiste dhe ish-Ministri i Mbrojtjes Pirro Vengu kishte deklaruar në një program televiziv se ky ligj ishte shfuqizuar tashmë, që në Qershor.

E ndërsa kryeministri Edi  Rama tha se qeveria po punonte ngushtësisht me Komisionin për çfarë do ta zëvendësojë ligjin, Vengu deklaroi më 13 korrik se Ligji për Investimet Strategjike nuk është më në fuqi.

“Protestuesit thonë: ligji për investimet strategjike. Pak kush thotë që nuk është më në fuqi ai ligj. Ka skaduar. Nuk prodhon më efekte,” tha Vengu për Euronews Albania. “Ai ligj nuk rinovohet siç është bërë zakonisht vit pas viti. Ai nuk prodhon efekte sot. Ai nuk është më në fuqi.” 

Pyetur se deri kur e ka ligji afatin e fuqisë, Vengu u përgjigj se e kishte deri në Qershor 2026.

Specifikisht, Vengu i referohet ligjit nr. 55/2015 “Për investimet strategjike në Republikën e Shqipërisë,” i cili synonte nxitjen dhe tërheqjen e investimeve strategjike, në sektorë kyç të ekonomisë, nëpërmjet procedurave favorizuese, lehtësuese apo përshpejtuese të mbështetjes e të shërbimeve ndaj investitorëve.

Statusi i investitorit strategjik i jepej projekteve në energji, transport, turizëm, bujqësi, apo  zona me përparesi zhvillimin, që investonte 30 milionë euro, apo 50 milionë euro për projekte me procedurë të veçantë. 

Statusin “Investim/investitor strategjik, procedurë e veçantë” e përfitonin edhe projektet në sektorë të tjerë me kusht që vlera e investimit të ishte 100 milionë euro. 

Miratuar më 28 maj 2015, ligji fillimisht parashikonte si afat përfundimi 31 dhjetorin 2018. Neni 36 përcaktonte ditën e fundit të vitit 2018 si afatin përfundimtar për paraqitjen e kërkesave për të përfituar statusin e investitorit strategijk.

Megjithatë, duke filluar nga viti 2018, afati është shtyrë disa herë, me argumentin se Ministria e Financave synon të hartojë një ligj të ri. Në fillim me propozimin e Këshillit të Ministrave, e më pas me nismën e deputetëve të PS, afati është shtyrë gjashtë herë.

Eksperti  i  ekonomisë Zef Preçi dhe  gazetarja Ola Xama kanë shpjeguar më parë për Faktoje se shtyrjet e njëpasnjëshme nuk janë shoqëruar me transparencë, monitorime apo vërtetime se si ligji ka ndikuar vërtet në ekonomi.

Më së fundmi, afati i ligjit është shtyrë deri në fund të Dhjetorit 2026.

Më 30 janar 2025, Kuvendi i Shqipërisë miratoi ligjin nr. 8/2025 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 55/2015, ‘Për investimet strategjike në Republikën e Shqipërisë’, i ndryshuar.” Neni 9 i këtij ligji zëvendëson togfjalëshin “data 31 dhjetor 2024” me togfjalëshin “data 31 dhjetor 2026” në nenin 36 të ligjit nr. 55/2015.

Në fakt, neni 36 i versionit të përditësuar të ligjit nr. 55/2015 që shfaqet në faqen e Qendrës së Botimeve Zyrtare, parashikon si afat përfundimi 31 dhjetorin 2026.

Kështu, nisur nga verifikimi i kryer dhe të dhënat e mbledhura, deklaratën e deputetit socialist Pirro Vengu e vlerësojmë si të pavërtetë.

The post Ligji për investimet strategjike është ende në fuqi appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Ditmir Bushati është vetëshpallur kryeministër sepse ia kërkuan të huajt

Verdikti: I pavërtetë

Barbara Halla 

Pretendimet që po qarkullojnë në disa portale dhe në rrjetet sociale se ish-ministri i Jashtëm, Ditmir Bushati, është vetëshpallur kryeministër i qeverisë teknike, nuk mbështeten në fakte. Këto pretendime janë të pabazuara dhe rezultojnë pjesë të një vale dezinformimi që ka shoqëruar zhvillimet politike dhe protestat e javëve të fundit në vend, siç e ka treguar mbulimi i Faktoje në javët e fundit. 

Narrativa buron online, në artikuj që pretendojnë se Bushati, i cili shërbeu si Ministër i Jashtëm midis viteve 2013-2019 nën qeverinë e Ramës, u ka thënë personave me të cilët takohet se është zgjedhur nga ndërkombëtarët për të drejtuar një qeveri teknike. Në tekst përmenden gjithashtu takime të supozuara me figura të Partisë Socialiste, të cilat paraqiten si dëshmi e mbështetjes politike që ai gëzon. Megjithatë, artikulli nuk ofron asnjë provë konkrete për këto pretendime. Nuk publikohen deklarata të regjistruara, dokumente, burime të identifikuara apo konfirmime nga institucione ose aktorë politikë që do t’i mbështesnin këto pohime.

Një shqyrtim i faqeve zyrtare të Bushatit, apo deklaratave publike dhe komunikimeve që ka kryer ai javët e fundit, nuk tregojnë asnjë rast ku ai të jetë vetëshpallur kryeministër apo të ketë pretenduar se është përzgjedhur nga faktorët ndërkombëtarë për të drejtuar një qeveri teknike. Po ashtu, nuk ekziston asnjë konfirmim zyrtar nga institucionet shqiptare apo partnerët ndërkombëtarë që të mbështesë këtë pretendim.

Artikulli mbështetet kryesisht në insinuata, gjuhë ironike dhe pretendime të paatribuuara, pa ofruar elementet minimale të verifikimit gazetaresk. Për shembull aty flitet po ashtu për thirrjen që është bërë online që figura mediatike e Marin Memës të kandidojë për kryeministër të vendit. Pra, nuk bëhet fjalë për një informacion serioz apo të bazuar në fakte, po thjesht në spekulime që synojnë tërheqjen e vëmendjes dhe mbledhjen e sa më shumë klikimeve. Nuk ka asnjë burim që të vërtetojë se Ditmir Bushati është shpallur kryeministër, apo se një gjë e tillë do të ndodhi. 

The post E pabazë kjo vetëshpallje e Ditmir Bushatit si kryeminstër i qeverisë teknike appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Skuadra britanike u përgatit të përdorë Viagrën për të përballuar problemet shëndetësore kundër Meksikës në Botëror

Verdikti: Mungon Konteksti

Barbara Halla 

Pretendimi se kombëtarja e futbollit angleze do të përdorte Viagra për të përballuar efektet e lartësisë në ndeshjen kundër Meksikës në Kupën e Botës 2026 ka marrë dhenë si në mediat botërore dhe ato shqiptare. Edhe pse medikamenti sildenafil (i njohur me emrin tregtar Viagra) nuk është i ndaluar nga Agjencia Botërore Anti-Doping (WADA) dhe është studiuar për efektet e tij në lartësi të mëdha, nuk ka asnjë provë që Anglia planifikoi ta përdorte atë si pjesë të përgatitjeve për ndeshjen në stadiumin “Azteca.” 

Me datë 5 korrik, Anglia luajti kundër Meksikës në kryeqytetin e kësaj të fundit. Pak ditë para nisjes së ndeshjes, pretendimi u përhap në disa portale duke sugjeruar se mjekët e kombëtares angleze “me shumë mundësi do të përdorin viagrën” për të ndihmuar lojtarët të përballojnë mungesën e oksigjenit në Mexico City, që ndodhet rreth 2,240 metra mbi nivelin e detit. Megjithatë, këto pohime nuk mbështeten nga deklarata zyrtare apo prova konkrete. 

Lajmi ka zanafillën nga tabloid anglez “The Sun”, i njohur për lajme skandaloze. Në titullin e artikullit nuk thuhet që skuadra angleze do ta përdori Viagrën, por thjesht që ky medikament nuk është i regjistruar në listën e medikamenteve që ndalohen nga WADA. Vetë autori i artikullit nënvizon se pavarësisht kësaj hipoteze nuk kishte asnjë plan zyrtar nga federate britanike për t’iu drejtuar Viagrës. Megjithatw, titulli i “The Sun” ka mjaftuar qw lajmi tw shpwrndahet si i vwrtetw nw shumw media dhe portale sportive në botë.

I pyetur për raportimet, trajneri i Anglisë, Thomas Tuchel, i hodhi poshtë ato, duke deklaruar se informacioni nuk është i vërtetë. Edhe mesfushori Jordan Henderson i trajtoi me humor spekulimet gjatë konferencës për shtyp para ndeshjes. 

Siç e shpjegon Yahoo News, është e vërtetë se sildenafil fillimisht u zhvillua për trajtimin e hipertensionit pulmonar dhe se disa studime kanë shqyrtuar nëse ai mund të përmirësojë qarkullimin e gjakut dhe furnizimin me oksigjen në kushte të lartësive të mëdha. Megjithatë, rezultatet shkencore janë të përziera dhe nuk provojnë se medikamenti përmirëson në mënyrë domethënëse performancën sportive te atletët e shëndetshëm. Për këtë arsye, ai nuk konsiderohet një substancë që rrit performancën në gara.

Edhe pse Viagra nuk figuron në listën e substancave të ndaluara të WADA-s, nuk ekziston asnjë provë publike që kombëtarja e Anglisë e përdori atë në ndeshjen kundër Meksikës.

Shënim: Data 20 korrik 2026 faqja radar.albania e ka korigjuar lajmin, pas verfikimit të Faktoje. Lajmit të raportuar i është ndryshuar vlerësimi fillestar në Facebook.

The post Ekipi anglez nuk përdori Viagra para përballjes me Meksikën në Botëror appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Vendosja e specit djegës në shputat e këmbëve shëron disa sëmundje

Verdikti: I pavërtetë

Barbara Halla

Pretendimi se vendosja e specit djegës brenda çorapeve mund të ndihmojë në shërimin e sëmundjeve ose të përmirësojë ndjeshëm qarkullimin e gjakut është i pabazuar. Ky pretendim është rikthyer së fundmi në Facebook përmes një postimi që përdor pothuajse të njëjtën foto, të njëjtën gjuhë dhe të njëjtën narrativë si artikuj të publikuar vite më parë, të cilët janë verifikuar dhe hedhur poshtë nga Faktoje.

Edhe më herët, Faktoje ka analizuar këtë pretendim dhe ka konstatuar se ai bazohet në një interpretim të shtrembëruar të informacionit. Në versionin që po qarkullon aktualisht nuk paraqiten prova shkencore, nuk citohen studime dhe nuk specifikohen sëmundjet që pretendohet se mund të trajtohen, megjithëse titulli lë të kuptohet se bëhet fjalë për një metodë me efekte të gjera shëndetësore.

Në fakt, substanca aktive e specit djegës, kapsaicina, është studiuar për vetitë e saj biologjike dhe përdoret në disa produkte mjekësore, si kremra apo preparate për lehtësimin e disa llojeve të dhimbjes. Megjithatë, nuk ekzistojnë prova shkencore që vendosja e specit djegës të papërpunuar brenda çorapeve përmirëson qarkullimin e gjakut apo shëron sëmundje.

Studimet mbi kapsaicinën i referohen kryesisht konsumit të specit djegës ose përdorimit të përbërësit të përpunuar në produkte farmaceutike të testuara, jo aplikimit të specit të freskët në lëkurë. Përkundrazi, kontakti i drejtpërdrejtë i specit djegës me lëkurën mund të shkaktojë irritim, djegie dhe reaksione të padëshiruara, veçanërisht tek personat me lëkurë të ndjeshme.

Postimi që po qarkullon aktualisht nuk sjell asnjë informacion të ri, por riciklon një pretendim të vjetër, duke ripërdorur pothuajse të njëjtin tekst dhe të njëjtën figurë. Bazuar në verifikimin e mëparshëm të Faktoje dhe mungesën e provave shkencore që mbështesin këtë praktikë, pretendimi se vendosja e specit djegës në çorape ndihmon në shërimin e sëmundjeve është i rremë.

The post Kujdes nga kura popullore e specit djegës në çorape appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Vaksina mRNA e Pfizer kundër Covid-19 vazhdon të prodhojë proteinën thumb në gjak 3.6 vite pas administrimit.

Verdikti: E paprovuar

——————————————————————-

Në rrethet konspiracioniste vijojnë të përsëriten narrativa kundër vaksinës së Covid-19 edhe disa vite pas përfundimit të pandemisë. Së fundmi, edhe në rrjetet shqipfolëse, po qarkullon një video ku dikush i identifikuar si Dr. Peter McCullough pretendon se, në njërin nga pacientët e tij, vaksina mRNA e Pfizer kundër Covid-19 vazhdon të prodhojë proteinën “thumb” në gjak 3.6 vite pas administrimit.

Si zakonisht, postimi i mësipërm nuk ofron ndonjë provë, burim apo ide për të mbështetur këtë pretendim.

Megjithatë, Faktoje gjeti se postimi me gjasa i referohet një raporti rasti të botuar në qershor 2026 në revistën Medical Research Archives ku McCullough është njëri nga autorët. Një pjesë e autorëve të mbetur janë të punësuar nga McCullough Foundation.

Sipas raportit, një burrë 55-vjeçar pati simptoma pas tre dozave të vaksinës Pfizer-BioNTech anti-Covid me mRNA dhe iu nënshtrua testimeve të gjera afatgjata. Sipas autorëve, testimi identifikoi mRNA nga vaksina në ekzozome qarkulluese, proteina peplomere në plazmë/ekzome dhe inde të lëkurës, dhe elementë të ADN plazmidike në një biopsi të lëkurës më shumë se 3.5 vjet pas dozës së fundit. Ky është rasti i vetëm mbi të cilin është ndërtuar raporti i publikuar.

Në 2022, Bordi Amerikan i Mjekësisë së Brendshme rekomandoi heqjen e licensës së kardiologut Peter McCullough, pas pretendimeve të tij të rreme mbi vaksinimin anti-Covid.

McCullough ende rekomandon trajtimin e pacientëve me COVID-19 me Hidroksilklorinë dhe Ivermectin, edhe pse të dyja janë treguar se nuk funksionojnë kundër sëmundjes. Ai gjithashtu promovon dhe shet produkte të “detoksifikimit të proteinave peplomere” për njerëzit që janë vaksinuar, pavarësisht se nuk ka prova që njerëzit e vaksinuar kanë nevojë për ndonjë detoksifikim të tillë.

Revista ku është botuar raporti, Medical Research Archives, duket se ka besueshmëri të dobët. Një numër universitetesh dhe institucionesh kanë njoftuar pjesëtarët e tyre se ofertat që mund të marrin nga Medical Research Archives ose European Society of Medicine maskojnë atë që disa e konsiderojnë si një biznes mjaft grabitqar me tarifa të konsiderueshme botimi.

Sipas Shoqërisë Amerikane së Sëmundjeve Infektive (IDSA) proteinat peplomere të gjeneruara pas vaksinimit zgjasin për disa javë në trup. 

Nuk ka prova se proteinat peplomere riprodhohen vazhdimisht brenda qelizave njerëzore. 

Studime shkencore të deritanishme, konfirmojnë se kodi mRNA që udhëzon qelizat të krijojnë këto proteina çmontohet nga qeliza pak pasi proteina krijohet. mRNA është shumë delikate, një nga arsyet pse vaksinat mRNA duhet të ruhen me kujdes në temperatura shumë të ulëta.

Disa prova sugjerojnë se proteina peplomere e prodhuar gjatë infeksionit SARS-CoV-2 mund të jetë toksike për organe si zemra. Megjithatë, ky efekt nuk mund të ekstrapolohet drejtpërdrejt tek proteinat peplomere të provokuara nga vaksinat anti-Covid, të cilat janë të ndryshme nga ato të virusit dhe prodhohen në sasi shumë më të vogla. Në fakt, provat e disponueshme tregojnë se proteina peplomere e prodhuar përmes vaksinimit është përgjithësisht e sigurt.

Një përmbledhje e botuar në revistën shkencore The Lancet në korrik 2026 shqyrtoi provat mbi vaksinat mRNA dhe zbuloi se vaksinat e mRNA janë të sigurta dhe efektive, se efektet anësore serioze janë të rralla dhe se e njëjta platformë që po përdoret kundër Covid-19 tashmë po përshtatet për të luftuar kancerin. Ajo mbështetet në prova laboratorike, prova klinike dhe të dhëna reale nga miliarda doza të administruara në dhjetëra vende.

The post Jo serioz raporti se proteina e vaksinës Pfizer qëndron aktive në trup pas 3.6 vitesh appeared first on Faktoje.al.

Nga Marilín Gonzalo dhe Miguel Ros, 14 Korrik 2026

– Më 9 korrik 2025, një incident në Torre Pacheco (Murcia, Spanjë) shkaktoi një valë postimesh në X, TikTok dhe Telegram. 

Disa nga këto postime bënin thirrje për “shënjestrim ndaj marokenëve”. 

Duke marrë shkas nga ky rast, pyetja që mbetet për diskutim është se, çfarë e bën keqinformimin të shndërrohet në një stuhi sociale? 

Për herë të parë, një ekip ndërdisiplinor gazetarësh dhe shkencëtarësh ka shkuar përtej analizimit të thjeshtë të asaj se “çfarë” po thuhet, për të zbërthyer, se “si” mendja jonë e përpunon informacionin kur e marrim.

Një bashkëpunim i parë i kësaj natyre ka bashkuar përvojën në terren të verifikuesve të fakteve të Newtral me punën rigoroze akademike të studiuesve të Qendrës për Kërkime mbi Mendjen, Trurin dhe Sjelljen (CIMCYC) në Universitetin e Granadës.

Projekti kërkimor, i titulluar “Psikologjia e Dezinformimit“, u përzgjodh nga Qendra Europiane e Gazetarisë dhe Universiteti NOVA i Lisbonës përmes programit të financimit të Journalism Science Alliance. 

Në fund, u arrit të zbulohej një “paketë retorike” e mekanizmave psikologjikë që përsëritet rregullisht, pavarësisht platformës. Ky bashkëpunim bëri të mundur edhe zhvillimin e një modeli të fuqishëm të inteligjencës artificiale, të testuar dhe të vlefshëm që riprodhon kriteret e ekspertëve. 

Pra, mund të gjendet një ekuilibër mes kohës që kërkon reflektimi apo analiza shkencore dhe shpejtësisë së gazetarisë, për të dhënë  rezultate të sigurta dhe të qëndrueshme

• Kjo analizë ekzaminoi tre platforma të mediave sociale, përmbajtja e të cilave dha rezultate të ngjashme: X (75.4%), Telegram (83.6%) dhe TikTok (71.4%).
• Periudha kohore e analizuar ishte 8–24 korrik 2025.
• U identifikuan dhe u analizuan tetë kategori mekanizmash psikologjikë të lidhura me dezinformimin, duke përfshirë përzgjedhjen selektive të fakteve, efektin brenda grupi/jashtë grupi, dehumanizimin dhe përdorimin e emocioneve.

Përqindja e mesazheve që përmbajnë mekanizma psikologjikë të lidhur me dezinformimin:

Postime rreth trazirave në Torre Pacheco, Korrik 2025

Grafik: Newtral.es, Burimi: Newtral dhe CIMCYC në Universitetin e Granadës, Krijuar me Datawrapper

Si na manipulojnë mesazhet që shohim në media sociale?

Megjithëse nuk mund të analizojmë saktësinë e çdo mesazhi, mund të arrijmë në përfundimin se shumica e postimeve në media sociale që përmbajnë përmbajtje rreth trazirave që ndodhën në Torre-Pacheco, në korrik 2025, përfshinin një ose më shumë nga mekanizmat psikologjikë që, sipas kërkimeve të mëparshme, shoqërohen zakonisht me dezinformimin dhe përhapjen e paragjykimeve. 

Në platformën X, shifra është 74.4%; në TikTok, 71.4%; dhe në Telegram, 83.6%.

Me fjalë të tjera, çdo thirrje për veprim shoqërohet gjithmonë me dehumanizim ose me një përshkrim negativ të kundërshtarit. Kjo ndodh në të tre platformat, me një shpeshtësi që varion nga 99% deri në 100%. 

“Dikush le të shkojë tani në Torre Pacheco. Më duhet një dozë vrasje Maurësh” Shembull i një mesazhi përçmues në X/Twitter me thirrje për veprim.

Ja se si shpërndahen mekanizmat në secilën rrjet social, së bashku me përkufizimet e tyre. Mund ta shihni kuptimin e secilit mekanizëm duke parë si me poshtë.

Frekuenca e secilit mekanizëm psikologjik të lidhur me dezinformimin:

Të dhëna nga X/Twitter, Telegram dhe TikTok.

Burimi: Analizë e Newtral dhe CIMCYC në Universitetin e Granades. Krijuar me Flourish:  Krijo një grafik

Përdorues që përhapin keqinformimin 

Përhapja e përmbajtjes duke përdorur mekanizma të lidhur me keqinformimin vjen nga një grup i vogël përdoruesish. Analiza e Newtral dhe CIMCYC në Universitetin e Granadës zbulon se 12.4% e përdoruesve të Twitter-it gjenerojnë gjysmën e mesazheve që përdorin këto mekanizma.

• E njëjta gjë vlen edhe për Telegram-in, ku vetëm 14 kanale gjenerojnë gjysmën e videove që përdorin mekanizmat si më siper.
• Në TikTok, kjo nuk vlen. Përhapja e mesazheve të lidhura me këto mekanizma është më e shpërndarë: 41% e llogarive gjenerojnë 50% të përmbajtjes.

Sinjalizimi social

Pas analizimit të gjithë këtyre të dhënave, ekspertët që morën pjesë në studim arritën në përfundimin se synimi komunikues i dërguesve nuk është aq shumë përhapja e një narrative (qoftë e rreme apo mashtruese), sesa shprehja e një opinioni ose e një grupi vlerash të caktuara 

Është gjithashtu e rëndësishme të theksohet se studimi bazohet në interpretimet e një paneli ekspertësh, të cilet në fund të fundit mbështeten në përshtypje që mund të jenë subjektive, edhe pse ka një bazë rigoroze metodologjike, estetike dhe shkencore.

Çfarë u analizua

Analiza u krye mbi 288,347 mesazhe dhe 175 video të lidhura me Torre-Pacheco, brenda periudhës kohore të përshkruar sa më sipër.

Shumica e mesazheve u nxorën nga platforma X: 167,840 mesazhe. Pjesa tjetër është nga Telegram (120,507 mesazhe), ndërsa 175 videot janë nga TikTok.

Këto analiza zbuluan tetë mekanizma psikologjikë të lidhur me dezinformimin, të identifikuar përmes një modeli klasifikimi të zhvilluar nga Newtral, bazuar në mostra të kataloguara nga ekspertët e Universitetit të Granadës. 

Karakteristikat janë të sqaruara si më poshtë:

Burimet e informacionit (e lidhur me karakteristikat e burimit: për shembull, një person që admirojmë ose një figurë autoriteti qe ka ndikim të madh). Kjo kategori përfshin gjithashtu pohime mbi besueshmërinë e burimeve (“shtypi është i njëanshëm”).

Efektet brenda-grupi/jashtë-grupi: mesazhet që i drejtohen  ndjenjës së përkatësisë dhe identitetit të grupit, shpesh krijojnë një vijë ndarëse mes “neve” dhe “atyre”.

Prova sociale ose konsensusi i rremë: Njerëzit priren të bëjnë atë që bën shumica në një situatë të caktuar; konsensusi i rremë nënkupton rastet kur supozojmë se shumica ndan bindjet tona (“është logjikë e zakonshme”).

Paraqitje e pjesshme ose e shtrembëruar e informacionit: 

Një pjesë jo e plotë e informacionit paraqitet sikur të ishte e tëra, ose shtrembërohet për t’iu përshtatur një narrative. Kjo përfshin “zgjedhjen e rastësishme të fakteve” (cherry-picking), paragjykime në përzgjedhje, përdorimin e dëshmive anekdotike, mohimin e normave bazë, kurthe grafike, paragjykimin e konfirmimit dhe dilema të rreme

Përfundime shkakësore të pajustifikuara: Këto raste përfshijnë teori konspirative, marrëdhënie shkak-pasojë të thjeshtuar, dhe ngatërrimin mes korrelacionit dhe marrëdhënies shkak- pasojë. Korniza konspirative i atribuohet një ngjarje, një plani të fshehtë të realizuar nga një fuqi e padukshme. Marredhenia shkak- pasojë e thjeshtuar i redukton narrativat në një shkak të vetëm, shpesh duke gjetur një “fajtor” për t’u akuzuar. 

Dehumanizimi: Është një proces mendor që çon në perceptimin e njerëzve dhe grupeve të tjera si inferiorë dhe më pak njerëzorë. Ndonjëherë përfshin mohimin e aspekteve thelbësore të njerëzimit (racionalitet, qytetari, vetëkontroll). Herë të tjera, merr formën e metaforave që përdorin kafshët si figurë krahasimi, duke e portretizuar grupin e targetuar me terma të tillë si “bisha”, “buburreca” dhe “derra”. Në kërkimin tonë, duke pasur parasysh prevalencën e ulët të shembujve të qartë të dehumanizimit në mesazhet e analizuara, modeli pati prirje të përfshinte në këtë kategori të gjitha mesazhet që përmbanin gjuhë përçmuese dhe fyerje, qofshin ato rreptësisht dehumanizuese apo jo, dhe pavarësisht nëse ishin drejtuar ndaj grupeve të emigrantëve apo përdoruesve të tjerë të mediave sociale.

Përdorimi i emocioneve: Gjuhë e ngarkuar emocionalisht që synon të nxisë marrësin (apo personin e targetuar) dhe ta vendosë ate në një gjendje më pak të prirur për reflektim, por më të gatshëm për veprim impulsiv. Fokusi është tek emocionet negative dhe nxitëse, zemërimi/urrejtja, frika dhe, në një masë më të vogël, neveria. 

Thirrje për veprim: Janë apele për të ndërmarrë një veprim. Fillimisht, fokusi ishte te thirrjet për sjellje ose qëllime agresive apo të dhunshme ndaj emigrantëve, por shumica e mesazheve të klasifikuara në këtë kategori përfshijnë gjithashtu veprime, që nuk janë domosdoshmërisht agresive (për shembull, “duhet t’i dëbojmë”, “ata duhet të largohen”).

Postime në X/Twitter të lidhura me Torre-Pacheco, të renditura automatikisht sipas numrit të mekanizmave të lidhur.

Të dhëna për postime me të paktën një retweet dhe një “like”. Madhësia e rrethit përfaqëson shumën e të gjitha metrikave të angazhimit.

Burimi: Analizë e Newtral dhe CIMCYC në Universitetin e Granadë. Krijuar me Flourish: Krijo një Diagram me shpërndarje

Ky artikull paraqet gjetjet e një studimi të kryer nga Newtral dhe kërkues nga Qendra për Kërkime mbi Mendjen, Trurin dhe Sjelljen (CIMCYC) në Universitetin e Granadës.

Studimi identifikon tregues të mekanizmave psikologjikë në postimet e mediave sociale të lidhura me dezinformimin gjatë trazirave në Torre-Pacheco, Murcia, në korrik 2025. Në këtë kontekst, periudha kohore e analizuar është 9-24 korrik.

Shifrat e paraqitura janë rezultat i modelit të klasifikimit të zhvilluar nga Newtral në këtë studim, i cili u trajnua duke përdorur mostra të ndryshme të shënuara manualisht nga ekspertët e CIMCYC.

Pak detaje teknike për kërkuesit e dezinformimit dhe verifikuesit e fakteve. Modeli i klasifikimit i përdorur bazohet në arkitekturën spanjolle RoBERTa me 125 milionë parametra. Ky model u trajnua duke përdorur 900 mesazhe reale që u shënuan manualisht nga ekspertët e CIMCYC në Universitetin e Granadës.

Detyra e identifikimit të mekanizmave u formulua si një problem klasifikimi binar me shumë etiketa për tetë mekanizmat psikologjikë të lidhur me dezinformimin. Kur modeli merr një mesazh, e analizon atë dhe bazuar në përmbajtjen e tij, gjeneron një probabilitet për secilin mekanizëm.

Me këtë probabilitet, duhet të përcaktohet një prag për të vendosur nëse një mesazh përmban një mekanizëm apo jo. Këto pragje u caktuan pas kryerjes së një vlefshmërie të kryqëzuar pesë-palëshe (k = 5) me një ndarje të dhënash 80% trajnim dhe 20% vlefshmëri. Në këtë mënyrë, kemi kalibruar pragjet e probabilitetit duke maksimizuar rezultatin F1 – një metrikë që vlerëson performancën e një modeli klasifikimi – mbi të dhënat e etiketuara nga ekspertët. Kjo siguron që sjellja e modelit të përputhet sa më shumë të jetë e mundur me kriteret e ekspertëve.

Një shënim: Newtral kreu analizën e të dhënave, ndërsa modeli i klasifikimit u zhvillua në mënyrë të pavarur nga interpretimi i rezultateve (Universiteti i Granadës).

Përfundimet e paraqitura bazohen në rezultatet e versionit të gjashtë të modelit të klasifikimit. Me çdo version, rezultatet janë përmirësuar dhe gabimet e mospërputhjet janë zgjidhur.

Ky studim pati disa kufizime.Shumë mesazhe janë fragmente bisedash të shkurtra në të cilat konteksti vizual (imazhe ose video) humbet, ose janë shumë të shkurtra, me pak informacion dhe hapësirë të kufizuar për të shprehur një ide. Mesazhet e shprehura në mënyrë ironike ose sarkastike shpesh u interpretuan nga modeli statistikor sikur të ishin për t’u marrë fjalë për fjalë.

Për më tepër, mungesa e disa treguesve gjatë fazës së mostrimit i bën disa tregues më pak të besueshëm. Në disa raste, kjo ndikon në konkluzionet, pasi klasifikimi ka qenë më i përgjithshëm sesa dëshirohej (p.sh., mesazhet në kategorinë “dehumanizim” përfshijnë kryesisht fyerje ose komente përçmuese – jo domosdoshmërisht dehumanizuese – dhe nuk janë gjithmonë të drejtuara ndaj emigrantëve, por ndodhin edhe mes përdoruesve të platformës). Së fundi, mekanizmi i lidhur me shtrembërimin ose paraqitjen e njëanshme të informacionit bazohet në nivelin e ulët të pajtueshmërisë ndërmjet ekspertëve të ndryshëm, për rrjedhojë, ai përbën një tregues të paqartë që është më i vështirë për t’u mësuar nga modeli.

Marrë nga Newtral.es. Përshtati në shqip: Elkan Velo 

The post Si përhapet urrejtja në rrjetet sociale  appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Presidenti shqiptar Bajram Begaj ka dekoruar artisten Çiljeta Xhilaga me titullin Mjeshtre e Madhe e Punës

Verdikti: E pavërtetë

—————————————————

Në rrjetet sociale shqipfolëse po qarkullon pretendimi se presidenti i Shqipërisë, Bajram Begaj, ka dekoruar artisten Çiljeta Xhilaga me titullin Mjeshtre e Madhe e Punës.

Pretendimi shoqërohet edhe me një imazh të etiketuar si i gjeneruar me programe të inteligjencës artificiale (AI). 

Megjithatë, si imazhi, edhe pretendimi është i rremë.

Nga një kërkim në faqen zyrtare të Presidencës, nuk figuron se këngëtarja ka marrë ndonjë dekoratë nga ky institucion.

Lajmi i dekorimit të saj u përgënjeshtrua edhe nga vetë këngëtarja në rrjetet e saj sociale, në një replikë të ashpër ndaj kantautorit Gjergj Leka. Ky i fundit kishte reaguar publikisht më herët duke e marrë për të vërtetë lajmin e dekorimit.

Titulli “Mjeshtre e Madhe e Punës” teknikisht nuk ekziston në Republikën e Shqipërisë. Titulli “Mjeshtër i madh” është një dekoratë që u jepet punonjësve të fushave të ndryshme të shkencës, artit, sportit, drejtimit, prodhimit dhe biznesit për punë të shquara.

Më herët këtë muaj, Faktoje përgënjeshtroi një pretendim të ngjashëm mbi dekorimin e reperit amerikan Kanye West me titullin Nderi i Kombit.

The post Çiljeta Xhilaga nuk u dekorua nga presidenti si “Mjeshtre e madhe” appeared first on Faktoje.al.

Nga Erion Abule

Nga auditimi i Kontrollit të Lartë të Shtetit në mbi 7 drejtori vendore të Agjencisë Shtetërore të Kadastrës del një panoramë që shkon përtej shkeljeve individuale. 

Auditimi në terren është zhvilluar nga 21 prill 2025 deri më 30 maj 2025, mbi bazën e Programit të Auditimit, datë 15.04.2025. Raporti përfundimtar është miratuar dhe publikuar në janar 2026

Raporti nuk evidenton vetëm raste të administrimit të dobët të pronës publike, por një problem shumë më të thellë: mungesën pothuajse të plotë të zbatimit të rekomandimeve, mosmarrjen e masave disiplinore dhe një sistem kontrolli që, sipas vetë auditimit, nuk arrin të korrigjojë shkeljet e konstatuara.

Raporti përfundimtar i KLSH-së, i publikuar në janar 2026 pas auditimit të kryer në shtatë drejtori vendore të ASHK-së, (Tirana Jug, Tirana Veri, Tirana Rurale I, Tirana Rurale II, Kamëz-Vorë, Durrës dhe Shkodër), tregon se mekanizmi i llogaridhënies në institucionin që administron pronën shtetërore dhe private pothuajse nuk funksionon.

Shifra më domethënëse e raportit është ajo që lidhet me masat disiplinore. 

Moszbatimi i rekomandimeve: 99% e masave të injoruara

Nga 142 masa të rekomanduara nga KLSH dhe të pranuara nga vetë ASHK-ja, është zbatuar vetëm një. 

Plot 141 masa, ose 99.3 për qind e tyre, kanë mbetur pa u ekzekutuar. 

Po aq problematik është edhe zbatimi i rekomandimeve në tërësi. 

Nga 300 rekomandime të rikërkuara nga audituesit, 193 rezultojnë ende të pazbatuara.

Auditimi thekson se asnjë nga shtatë drejtoritë nuk ka respektuar detyrimin ligjor për t’iu përgjigjur KLSH-së brenda afatit 20-ditor dhe asnjë nuk ka raportuar mbi ecurinë e zbatimit të rekomandimeve brenda afatit gjashtëmujor, siç kërkon ligji. 

Kështu, përtej moszbatimit të rekomandimeve, nuk është respektuar as mekanizmi ligjor që duhet të garantonte ndjekjen e tyre.

Një nga rastet më domethënëse, është ai i Drejtorisë Vendore Tirana Jug. KLSH kishte kërkuar masa disiplinore për 18 punonjës, përfshirë edhe zgjidhjen e kontratës së punës për disa prej tyre. 

Verifikimi i audituesve konstaton se Drejtoria e Përgjithshme e ASHK-së, nuk kishte marrë asnjë masë për zbatimin e këtyre rekomandimeve. 

Kjo e zhvendos përgjegjësinë nga niveli lokal edhe tek administrata qendrore, e cila, sipas auditimit, nuk ka vepruar për të ndëshkuar shkeljet e evidentuara.

ASHK kundërshton gjetjet 

Përballë gjetjeve të KLSH-së, drejtoresha e Agjencisë Shtetërore të Kadastrës, Lorena Goxhobelli, paraqiti në Kuvend 15.07.2026 (rreth 6 muaj pas publikimit të raportit zyrtar) një panoramë më pozitive të zbatimit të rekomandimeve në shtatë drejtoritë vendore të audituara. Sipas saj, nga 123 rekomandime të verifikuara, 90 janë zbatuar, ose rreth 73.2%, ndërsa 33 rekomandime nuk janë zbatuar për shkak të pamundësisë objektive të ekzekutimit, pasi, sipas ASHK-së, nuk kanë ekzistuar kushtet për marrjen e masave.

Duke i ndarë sipas drejtorive, Goxhobelli deklaroi se në Durrës janë zbatuar 7 nga 8 masa të rikërkuara, ose 87.5%; në Shkodër nga dy rekomandime, një është zbatuar dhe një është në proces; në Tirana Jug nga 19 rekomandime, 9 janë zbatuar plotësisht, ndërsa 10 nuk janë plotësuar.

Për Tiranën Veri, ajo deklaroi se nga 23 rekomandime, 16 janë në proces zbatimi dhe 7 nuk janë zbatuar.

Në Tiranën Rurale I, nga 15 rekomandime, 13 janë zbatuar pjesërisht dhe 2 nuk janë zbatuar.

Për Tiranën Rurale II, Goxhobelli tha se rreth 73% e rekomandimeve janë zbatuar, ndërsa 10 kanë mbetur pa u zbatuar. Në Kamëz–Vorë, sipas saj, rreth 79% e rekomandimeve janë zbatuar plotësisht ose pjesërisht, ndërsa 4 nuk janë zbatuar.

Megjithatë, këto shifra nuk përputhen drejtpërdrejt me mënyrën se si KLSH ka paraqitur rezultatet e auditimit.

Mospërputhjet 

Raporti i KLSH-së nuk bazohet në 123 rekomandime, por në 300 rekomandime të rikërkuara, nga të cilat 193 rezultojnë të pazbatuara.

Diferenca lidhet me mënyrën e kategorizimit: ASHK ka konsideruar si të adresuara edhe disa raste, ku rekomandimi nuk është realizuar plotësisht, por ku institucioni argumenton se ka ndërmarrë hapa ose se zbatimi ka qenë objektivisht i pamundur. Një debat i veçantë lidhet me rekomandimet për masa disiplinore.

Goxhobelli deklaroi se nga rekomandimet për marrjen e masave ndaj punonjësve, në 38 raste zbatimi ishte objektivisht i pamundur, pasi punonjësit nuk ishin më pjesë e administratës së ASHK-së.

Ajo tha gjithashtu se në 22 raste janë zhvilluar procedurat disiplinore, por pas shqyrtimit të prapësimeve nuk janë konstatuar kushtet ligjore për vendosjen e masës, ndërsa në 2 raste janë vendosur masa disiplinore, të cilat sipas saj duhet të konsiderohen si rekomandime të përmbushura.

Nga ana tjetër, KLSH i ka vlerësuar rekomandimet mbi bazën e rezultatit final të kërkuar.

Nëse masa disiplinore e rekomanduar nuk është vendosur, rekomandimi konsiderohet i pazbatuar.

Për këtë arsye, raporti i KLSH-së konstaton se nga 142 masa disiplinore të rekomanduara dhe të pranuara nga ASHK-ja, është zbatuar vetëm një, ndërsa pjesa tjetër rezultojnë të pazbatuara.

Pra, diferenca mes dy interpretimeve nuk lidhet vetëm me shifrat, por edhe me kriterin e përdorur për matjen e zbatimit: ASHK vlerëson edhe procesin dhe arsyet e moszbatimit, ndërsa KLSH vlerëson nëse rekomandimi është realizuar në formën konkrete të kërkuar nga auditimi.

968 milionë lekë të ardhura të munguara 

Problemi nuk kufizohet vetëm te përgjegjësia administrative. Raporti i KLSH evidenton edhe pasoja të drejtpërdrejta financiare për shtetin. 

Vetëm rastet e përmbledhura në raport, arrijnë në rreth 968 milionë lekë detyrime të paarkëtuara, të ardhura të munguara dhe dëme në administrimin e pronës publike. 

Duke përfshirë edhe gjetjet e tjera financiare të evidentuara nga auditimi, vlera kalon 1 miliard lekë.

Në Kamëz-Vorë, për shembull, nga faturat e lëshuara për parcelat ndërtimore të legalizimeve rezultojnë mbi 342 milionë lekë ende të palikuiduara. 

Në Tiranë Veri evidentohet një tjetër shumë prej rreth 385 milionë lekësh për parcela të faturuara, por të papaguara. 

Në raste të tjera raporti flet për taksa urbanistike të papaguara, qira të munguara të truallit shtetëror dhe dëme të shkaktuara nga administrimi joefektiv i pronës publike.

Një kapitull i rëndësishëm i auditimit lidhet me procesin e legalizimeve. KLSH dokumenton raste kur objekte janë legalizuar në kundërshtim me kriteret ligjore, përfshirë ndërtime në zona të planifikuara për arsim, pranë hekurudhës, nën linja të tensionit të lartë, buzë kanaleve apo mbi diga. 

Në disa raste janë legalizuar edhe objekte të ndërtuara me materiale të përkohshme, të cilat nuk plotësonin kushtet ligjore për legalizim.

Megjithatë, edhe rekomandimet për rishikimin apo shfuqizimin e këtyre vendimeve rezultojnë kryesisht të pazbatuara.

Një nga rastet më të detajuara në raport është ai i një shoqërie private të anonimizuar si “K.D.” ShPK. 

Sipas KLSH-së, kompania ka përfituar sipërfaqe shumë më të madhe trualli nga sa lejonte ligji dhe ka hyrë në proces legalizimi ndonëse objekti nuk duhej të përfshihej në këtë procedurë. 

Audituesit llogarisin se vetëm nga shmangia e pagesës së qirasë për truallin shtetëror, buxhetit i kanë munguar mbi 51 milionë lekë. 

Edhe në këtë rast, rekomandimi për korrigjimin e situatës rezulton i pazbatuar.

Legalizime problematike dhe tjetërsim pronash 

Raporti ngre shqetësim edhe për një fenomen tjetër: tjetërsimin e pronave gjatë kohës që rekomandimet mbeten pa u zbatuar.

Në një nga rastet e trajtuara, vetë drejtoria pranon se pasuria është bashkuar me prona të tjera dhe është transferuar tek palë të treta pa u vendosur kufizimet e kërkuara. 

Edhe pse institucionet vonojnë marrjen e masave, pronat vazhdojnë të qarkullojnë në treg, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë rikthimin në gjendjen e ligjshme.

Auditimi evidenton gjithashtu raste ku mungon dokumentacioni mbi privatizimin e pronave shtetërore, si edhe çështje që tashmë janë objekt hetimi nga organet e drejtësisë, përfshirë SPAK-un dhe prokuroritë e zakonshme. 

KLSH nuk ngre akuza penale, por dokumenton se disa prej rasteve të konstatuara po hetohen në kuadër të procedimeve penale.

Pse jemi në këtë gjendje?

Raporti i KLSH-së nuk flet vetëm për shkelje në administrimin e pronës.  Ai thekson një problem shumë më të madh institucional: mungesën e mekanizmave efektivë që t’i rregullojnë ato. 

Kur rekomandimet pranohen, por nuk zbatohen; kur masat disiplinore nuk merren; kur raportimet ligjore nuk kryhen dhe kur pronat vazhdojnë të tjetërsohen ndërkohë që procedurat mbeten pezull, sistemi i kontrollit humbet funksionin e tij parandalues.

Për këtë arsye, pyetja që mbetet pas këtij auditimi, nuk është vetëm se sa shkelje janë konstatuar, por nëse ekziston realisht vullneti institucional për t’i korrigjuar ato. 

Vetë KLSH ka kërkuar që të gjitha drejtoritë të zbatojnë rekomandimet brenda gjashtëmujorit të parë të vitit 2026, por afati ka përfunduar. 

Analiza

Për të interpretuar gjetjet e raportit, Faktoje.al, pyeti ekspertin e ekonomisë Ilir Ciko mbi pasojat ekonomike dhe institucionale të moszbatimit të rekomandimeve të KLSH-së.

Sipas Cikos, raporti i KLSH nuk evidenton vetëm shkelje në administrimin e pronave, por një problem më të thellë institucional.

“Raporti shkon më tej dhe dokumenton një sistem ku korrigjimi nuk funksionon”, thotë ai, duke theksuar se megjithëse 98% e rekomandimeve janë pranuar nga ASHK, vetëm rreth 21% janë zbatuar.

Sipas ekspertit, pasoja e parë ekonomike lidhet me cenimin e të drejtës së pronës, pasi “shkeljet e konstatuara nuk janë thjesht gabime teknike. Ato janë transferime pasurie, nga pasuria publike tek privatët”, ndërsa vonesat në korrigjimin e tyre e bëjnë gjithnjë e më të vështirë rikuperimin e pronës publike.

Si pasojë të dytë, Ciko veçon dëmtimin e regjistrit kadastral dhe të sigurisë juridike. 

Sipas tij, “një regjistër me sipërfaqe të fryra, zëra kadastralë të pasaktë dhe mospërputhje me vendimet gjyqësore”, dëmton besimin e qytetarëve te shteti, bizneseve dhe investitorëve, duke rritur kostot e kredidhënies dhe të investimeve.

Ndërsa pasoja e tretë është institucionale. Eksperti Ciko thekson se fakti që të shtatë drejtoritë kanë shkelur të njëjtat detyrime ligjore “tregon se shkaku nuk qëndron te drejtuesit e veçantë, por në mënyrën e reagimit institucional”. 

Sipas tij, kjo krijon te qytetarët perceptimin se “rregullat zbatohen ndaj tyre, por jo njësoj ndaj administratës së shtetit”.

Ndikimi ekonomik 

Duke u ndalur te ndikimi ekonomik, Ilir Ciko vlerëson se problematikat nuk mbeten vetëm në planin administrativ. 

Për ekspertin e ekonomisë, problematikat e evidentuara nga KLSH kanë ndikim të drejtpërdrejtë në financat publike dhe, në fund, koston e përballojnë taksapaguesit. 

Ai shpjegon se dëmi vjen në tre drejtime: së pari, përmes të ardhurave të paarkëtuara nga kalimi i pronësisë, taksat dhe qiratë e truallit shtetëror; së dyti, përmes “legalizimit nën çmimin real”, ku diferenca e vlerës së tregut, sipas tij, “nuk zhduket, por transferohet”, duke krijuar një “subvencion të heshtur” në favor të përfituesve; dhe së treti, përmes kostove që sjell korrigjimi i vendimeve të gabuara. 

“Shteti paguan dy herë: së pari për vendimin e gabuar dhe së dyti për anulimin e tij,” shprehet eksperti, duke iu referuar kostove administrative, proceseve gjyqësore dhe rasteve kur nevojiten edhe kompensime.

Ndryshimi, “jo pa reforma ligjore”

Duke u ndalur te mekanizmat e llogaridhënies, Ciko vlerëson se problemi nuk qëndron vetëm te moszbatimi i rekomandimeve, por te mungesa e përgjegjësisë individuale. 

Sipas tij, treguesi më domethënës i raportit, është se “nga 142 masa disiplinore të rekomanduara dhe të pranuara, është zbatuar një e vetme”, çka tregon se “99% e përgjegjësisë individuale të identifikuar nga KLSH është lënë mënjanë”. 

Ai shton se “KLSH rekomandon, por institucioni i audituar vendos nëse do të disiplinojë veten”, duke krijuar një sistem ku auditimet prodhojnë raporte, por jo ndryshim real. 

Për të garantuar zbatimin e rekomandimeve, eksperti Ciko propozon ndryshime ligjore dhe institucionale, si vendosjen e sanksioneve për mosraportimin dhe moszbatimin e rekomandimeve, kalimin e kompetencës për masat disiplinore te një autoritet i pavarur dhe krijimin e një regjistri publik që pasqyron statusin e zbatimit të çdo rekomandimi.

Ai thekson se këto mangësi përbëjnë edhe një dobësi në kuadër të procesit të integrimit në Bashkimin Evropian.

“Kur audituesi konstaton se një leje legalizimi është lëshuar në kundërshtim me ligjin, urdhri i kufizimit nuk duhet të varet nga vullneti i drejtorisë që e lëshon lejen. Një mekanizëm kufizimi me efekt automatik, i rishikueshëm në gjykatë, do të ndalte qarkullimin e pasurive të kontestuara dhe do të shmangte vonesat”, përfundon eksperti Ilir Ciko.

The post Kadastra nën lupën e KLSH, shkelje dhe 968 milionë lekë dëm  appeared first on Faktoje.al.

Rrjeti SEE Check ka hapur një thirrje për aplikime për një vlerësues të jashtëm që do të kryejë vlerësimin përfundimtar të projektit të financuar nga BE “SEE Check Network – luftimi i dezinformimit dhe keqinformimit përmes një rrjeti verifikuesish të fakteve”.

Rrjeti SEE Check bashkon gjashtë organizata të verifikimit të fakteve nga pesë vende të Evropës Juglindore, të cilat punojnë për të forcuar qëndrueshmërinë e rajonit ndaj dezinformimit përmes verifikimit të fakteve, edukimit mediatik dhe mbështetjes për median e pavarur.

Vlerësuesi i përzgjedhur do të kryejë një vlerësim të pavarur të arritjeve, efektivitetit, ndikimit dhe qëndrueshmërisë së projektit gjatë gjithë periudhës së zbatimit. Vlerësimi do të mbulojë të gjitha rezultatet e projektit dhe organizatat partnere, me vëmendje të veçantë ndaj performancës së Rrjetit SEE Check, efektivitetit të skemës së nën-granteve, cilësisë dhe shtrirjes së produkteve të verifikimit të fakteve, si dhe kontributit të projektit në forcimin e qëndrueshmërisë kundër dezinformimit. Vlerësimi do të kryhet në përputhje me kriteret e vlerësimit të OECD DAC.

Thirrja është e hapur për profesionistë të kualifikuar me të paktën tre vite përvojë në vlerësim, përvojë të provuar në vlerësimin e projekteve të financuara nga BE dhe ekspertizë në media, dezinformim, shoqëri civile dhe Ballkanin Perëndimor. Kërkohen aftësi të forta analitike, njohuri mbi metodologjinë Logframe dhe kriteret OECD DAC, si dhe aftësi të shkëlqyera të të shkruarit në anglisht.

Aplikimet duhet të përfshijë një CV, një propozim teknik, një ofertë financiare (në EUR), të paktën dy referenca profesionale dhe një raport vlerësimi si shembull pune.

Afati i aplikimit është 30 korrik 2026. Për çdo pyetje të mundshme, ju lutemi na kontaktoni në adresën e emailit:  [email protected]

Për informacion të detajuar mbi detyrën, kualifikimet e kërkuara, produktet e pritshme, metodologjinë e vlerësimit dhe procedurën e aplikimit, ju lutemi shihni Termat e Referencës në këtë link.

The post Thirrje për vlerësues të jashtëm: Projekti i Rrjetit SEE Check appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Ekipi i futbollit të Egjiptit u dënua në Kampionatin Botëror 2026 për fjalët e trajnerit të tyre në mbështetje të Palestinës

Verdikti: Mungon konteksti

—————————————————————————-

Një postim që ka marrë mbi një mijë pëlqime në Facebook pretendon se ekipi kombëtar egjiptian i futbollit u dënua gjatë Botërorit 2026 për mbështetjen që trajneri i tyre kishte shprehur ndaj Palestinës.

Megjithatë, ky pretendim nuk i referohet ndonjë njoftimi apo vendimi zyrtar.

Ndeshja e Kupës së Botës midis Egjiptit dhe Argjentinës u luajt më 7 korrik 2026, kur Egjipti humbi. Pas disa kundërshtimeve të vendimeve të gjyqtarëve të ndeshjes, dy minuta pas fillimit të kohës shtesë, trajneri i egjiptianëve, Hossam Hassan ngriti krahët lart në formë “X” për të sinjalizuar abuzime raciste. Pas ndeshjes, Hassan tha se skuadra e tij ishte viktimë e një grupi futbollistik që favorizonte Messin dhe Argjentinën.

Pas ndeshjes, Shoqata Egjiptiane e Futbollit (EFA) u ankua për atë që e perceptoi si arbitrim të padrejtë gjatë ndeshjes.

“Mbrojtja e të drejtave dhe interesave të ekipit kombëtar egjiptian nuk është një çështje që mund të injorohet, minimizohet ose trajtohet si dytësore”, tha EFA në një deklaratë. “Është një përgjegjësi që e mbajmë me bindje dhe vendosmëri të plotë.”

Megjithatë, në asnjë pjesë të deklaratës së tyre, EFA nuk tha apo nënkuptoi se arbitrimi i padrejtë ishte si pasojë e mbështetjes së trajnerit të Egjiptit ndaj Palestinës.

Shefi i arbitrimit të FIFA, Pierluigi Collina tha se, ndërsa diskutimi konstruktiv rreth vendimeve do të jetë gjithmonë pjesë e futbollit, “akuzat e pabaza nuk kanë vend në sportin tonë.”

Më herët, më 6 korrik, trajneri Hassan, bëri thirrje për mbështetje për palestinezët gjatë një konference zyrtare për shtyp të FIFA. 

“Nëse një person kudo në botë nuk ndien keqardhje për popullin palestinez, atëherë ai ka humbur një pjesë të njerëzimit të tij”, u tha ai gazetarëve pasi njëri e kishte pyetur për valëvitjen e flamurit palestinez pasi Egjipti eliminoi Australinë në Dallas më 3 korrik.

“Ajo që doli nga unë ishte thjesht një reagim njerëzor. Përpara se të jem arab, mysliman, i krishterë apo ndonjë gjë tjetër, unë jam një qenie njerëzore. Përmes futbollit – fuqisë së butë të botës – dua të dërgoj një mesazh: ju lutem lëreni popullin palestinez të jetojë. U kërkoj atletëve dhe gazetarëve kudo që të ndihmojnë në përhapjen e këtij mesazhi. Kur njerëzit flasin për të drejtat e njeriut, të drejtat e kafshëve dhe drejtësinë, ne duhet të flasim edhe për civilët palestinezë,” shtoi Hassan.

Më 3 korrik, Hassan valëviti një flamur palestinez në fushë pas fitores së ekipit të tij ndaj Australisë, duke thënë se po ua kushtonte atë si egjiptianëve, ashtu edhe palestinezëve.

Pyetur në lidhje me këtë veprim dhe nëse ai do të sillte ndonjë masë apo ndëshkim për trajnerin, FIFA tha se flamuri palestinez lejohet të shfaqej në Kupën e Botës. 

“Flamujt që përfaqësojnë të 211 Shoqatat Anëtare të FIFA-s lejohen në turnetë e FIFA-s dhe mbështetësit janë të mirëpritur t’i shfaqin ato në përputhje me rregulloret e stadiumit dhe Kodin e Sjelljes së Stadiumit të FIFA-s”, tha organi drejtues për Associated Press në një deklaratë. Shoqata e Futbollit të Palestinës është një nga organizatat anëtare të FIFA.

The post FIFA nuk ndëshkoi në arbitrim Egjiptin për shkak të mbështetjes së Gazës appeared first on Faktoje.al.

Në Shqipëri, verat e fundit kanë sjellë gjithnjë rrezikun e zjarreve që përpijnë mijëra hektarë pyje e kullota, duke lënë pas dëme të mëdha mjedisore. Paralelisht me këtë kërcënim të përsëritur, premtimi për krijimin e një kapaciteti ajror zjarrfikës ka mbetur i pambajtur. Në janar 2026, ministri i atëhershëm i Mbrojtjes, Pirro Vëngu, deklaroi se Shqipëria ishte ende në proces për sigurimin e avionëve zjarrfikës, duke ndryshuar afatet e mëparshme të shpallura nga qeveria.

“Po blejmë dy avionë zjarrfikës, në terma afatmesëm do kemi katër. Në buxhetin 2026 është buxheti për 2. Jemi duke negociuar kontratën”, deklaroi Vëngu.

Sipas tij, synimi ishte që njëri prej avionëve të mbërrinte gjatë këtij viti, por ai pranoi se operacionalizimi i plotë mund të kërkonte më shumë kohë.

“Afati operacional, duke ditur që do prodhohen për ne dhe duhet të formojmë edhe pilotët, na çon në 2027 për t’i pasur në veprimtari zjarrfikëse”, shtoi ministri.

Ministria nuk jep statusin e kontratës

Faktoje iu drejtua Ministrisë së Mbrojtjes për të mësuar se në çfarë faze ndodhet procesi i blerjes së dy avionëve zjarrfikës. Përgjigjja e institucionit nuk jep të dhëna konkrete mbi kontratën.

“Informacioni lidhur me kontratën e cilësuar do të detajohet në një komunikim të mëvonshëm”, thuhet në përgjigjen e Ministrisë së Mbrojtjes.

Kjo përgjigje vjen pas një serie deklaratash të ndryshme nga zyrtarët e mbrojtjes për të njëjtën çështje. Në gusht 2025, ministri Pirro Vëngu deklaronte se procedura ishte përfunduar:

“Kemi alokuar fonde dhe kemi përfunduar procesin për blerjen e dy avionëve zjarrfikës. Buxheti është i siguruar dhe procedurat për blerjen e tyre janë realizuar”, deklaronte ai.

Por pas një kërkese për informacion nga Faktoje, Ministria e Mbrojtjes sqaroi se procesi ishte ende në zhvillim dhe se nuk bëhej fjalë për avionë zjarrfikës të dedikuar, por për avionë shumërolësh me përdorime të tjera, përfshirë edhe kapacitete për ndërhyrje në zjarre.

2025, një nga vitet më të rënda për zjarret

Ndërsa procesi për avionët vijon, zjarret kanë shkaktuar dëme të konsiderueshme. Sipas të dhënave të Sistemit Europian të Informacionit për Zjarret në Pyje (EFFIS), pjesë e shërbimit Copernicus, gjatë vitit 2025 në Shqipëri u regjistruan 132 zjarre, që dogjën rreth 59,933 hektarë sipërfaqe me pyje dhe kullota. 

Për vitin 2026, të dhënat e përditësuara të EFFIS tregojnë deri tani 9 zjarre dhe rreth 528 hektarë sipërfaqe të djegur. 

Megjithatë, rreziku mbetet i lartë. Shërbimet europiane të monitorimit të klimës kanë paralajmëruar se temperaturat ekstreme dhe kushtet e thata po rrisin rrezikun e zjarreve në Europë. Copernicus ka raportuar se vitet e fundit kanë qenë ndër më të nxehtat e regjistruara, me 2025 si një nga vitet më të nxehta në historinë e matjeve. 

Nga premtimi i Peleshit te “legjenda” e dy avionëve

Premtimi për avionët zjarrfikës nuk është i ri. Në janar 2023, ministri i atëhershëm i Mbrojtjes, Niko Peleshi, deklaroi se Shqipëria do të blinte dy avionë shumërolësh për ndërhyrje në raste zjarresh dhe emergjencash.

“Janë disa mjete më modeste në kosto, më të manovrueshme dhe më të përshtatshme për situatat tona të zjarreve”, deklaroi Peleshi.

Një vit më pas, në tetor 2024, Faktoje verifikoi se avionët nuk ishin blerë ende. Ministria parashikonte që ata të viheshin në funksion në fund të vitit 2025 ose në fillim të vitit 2026. 

Në mars 2025, gjatë fushatës elektorale, kryeministri Edi Rama premtoi se avionët do të ishin në dispozicion që atë verë. Por disa muaj më pas (në korrik 2025) Ministria e Mbrojtjes konfirmoi për Faktoje se Forcat e Armatosura nuk dispononin asnjë avion zjarrfikës. 

Sot, në mesin e vitit 2026, pas disa afateve të ndryshuara, statusi i kontratës për dy avionët mbetet ende i paqartë. Afati i radhës për vënien në funksion të tyre është shtyrë drejt vitit 2027, sepse, përveç prodhimit të avionëve, nevojitet edhe trajnimi i pilotëve përpara se ata të mund të përdoren në operacione zjarrfikëse.

Përfundim

Çdo vit, bashkë me rrezikun e zjarreve, rikthehet edhe historia e avionëve zjarrfikës. Nga deklaratat e ministrave te zotimet e kryeministrit, publiku ka dëgjuar shpesh në sezon vere apo në fushata se avionët do të mbërrijnë “së shpejti”. Por ndërsa flakët vazhdojnë të përpijnë sipërfaqe të gjera, avionët mbeten ende në letër, në kontrata të paqarta dhe afate të ndryshuara. Derisa kontrata të bëhet transparente dhe avionët të mbërrijnë, “legjenda e dy avionëve zjarrfikës” do të vazhdojë.

The post “Legjenda” e dy avionëve zjarrfikës appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Patenta amerikane numër 4686605 për kontrollin e klimës është themeli i sistemit HAARP.

Verdikti: E pavërtetë

———————————————————-

Në rrjetet konspiracioniste, përfshi ato shqipfolëse, po flitet për një patentë të “kontrollit të klimës”, e identifikuar si patenta amerikane numër 4686605, që është zbatuar si themeli i sistemit famëkeq HAARP.

Si zakonisht, për të mbështetur këto pretendime nuk ofrohet ndonjë provë, burim apo referencë.

Postimi i mësipërm i referohet një patentë të vërtetë të regjistruar në ShBA, por që nuk lidhet drejtpërdrejt me sistemin e HAARP, një shënjestër e preferuar për teoritë konspirative. 

Në vend të kësaj, ajo tregon një shpikje tjetër të përshkruar si një “metodë dhe aparat për ndryshimin e një rajoni në atmosferën, jonosferën dhe/ose magnetosferën e Tokës.” Eastlund, shpikësi, pohon se modifikimi i motit është i realizueshëm duke krijuar re atmosferike që funksionojnë si lente ose pajisje fokusimi. Megjithatë, nuk ka prova që kjo teknologji është përdorur ndonjëherë nga HAARP, pasi patenta ka skaduar. 

Projekti studimor shkencor amerikan i quajtur HAARP është një projekt i përbashkët i Forcave Ajrore Amerikane dhe Marinës Amerikane i krijuar në vitin 1993, i cili i ka kaluar më vonë Universitetit të Alaskës Fairbanks (UAF) në vitin 2015.

HAARP shfaqet shpesh në narrativat konspiracioniste si një veprimtari djallëzore që përfshin shkaktimin e tërmeteve, uraganëve, përmbytjeve, thatësirave, stuhive, ndërprerjeve të energjisë, rrëzimit të avionëve apo sëmundjeve.

Karakteristika e tij kryesore është një transmetues me frekuencë të lartë që përdoret për të studiuar jonosferën, pjesë e atmosferës së sipërme të tokës. Duke analizuar se si valët e radios ndërveprojnë me elektronet në jonosferë, studiuesit në HAARP janë në gjendje të studiojnë fenomene, të tilla si efektet e aurora borealis, ose dritat veriore, në sistemet radio dhe komunikimet e avionëve në lartësi të mëdha.

HAARP ka si objekt studimi dhe eksperimentimi jonosferën, pjesë e atmosferës së sipërme të tokës. Gati të gjithë fenomenet e motit ndodhin më poshtë jonosferës, në troposferë. Kështu, HAARP nuk ka si të ndikojë në fenomenet e motit.

Që në krijimin e tij, HAARP ka qenë në shënjestrën e teorive konspirative. Fakti që puna studimore që kryen HAARP nuk është lehtësisht e kuptueshme nga publiku i gjerë, bën që këtij projekti t’i vishen fuqi mbinatyrore duke e etiketuar si shkaktar i përmbytjeve, uraganeve, thatësirave, tërmeteve, stuhive, ndërprerjeve të energjisë, rrëzimit të avionëve apo sëmundjeve. Në 2016, dy burra nga Georgia, ShBA, u arrestuan me një arsenal masiv armësh. Ata kishin në plan të shkatërronin HAARP sepse besonin se instituti kërkimor manipulonte motin, kontrollonte mendjet e njerëzve, madje edhe rrëmbente shpirtra.

Sipas shkrimtarit të shkencës, Mick West, “mënyra për të përgënjeshtruar teoritë konspirative rreth HAARP është të përpiqesh t’i shpjegosh njerëzve ekzaktësisht çfarë HAARP bën. Shpjegoi se është thjesht një radiotransmetues që është në një vend në Alaska dhe mund të ndikojë vetëm në një sasi të vogël ajri mbi të. Shpjegoji se fuqia e përdorur nga ky radiotransmetues është shumë shumë e vogël krahasuar me çfarë do të duhesh për të bërë disa nga gjërat që po pretendohen.”

“Faktoje” ka verifikuar dhe më parë pretendime të ngjashme mbi sistemin HAARP.

The post Regjistrimi i një patente për kontrollin e motit nuk provon dyshimet ndaj HAARP appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Ky imazh tregon presidenten e Komisionit Europian Ursula von der Leyen me trafikantin dhe pedofilin amerikan Jeffrey Epstein

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

——————————————————————–

Një imazh që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, duket se tregon presidenten e Komisionit Europian Ursula von der Leyen me trafikantin dhe pedofilin amerikan Jeffrey Epstein.

Imazhi shoqërohet me pretendimin se “von der Leyen përmendet disa herë në dokumentet dhe provat e publikuara,” lidhur me hetimin e trafikantit Epstein dhe “ajo ishte përgjegjëse për sigurimin e njerëzve brenda rrethit të ngushtë të organizatës.”

Megjithëse dosjet janë publike, postimi i mësipërm nuk shoqërohet me ndonjë provë, burim apo referencë nga to që të mbështesë pretendimin.

Imazhi i mësipërm nuk gjendet në asnjë nga dosjet e publikuara nga Departamenti amerikan i Drejtësisë në lidhje me Epstein. Emri i von der Leyen shfaqet në dokumente, por referencat janë artikuj gazetash rreth punës së saj si ministre gjermane, rol që ajo mbajti nga 2003 deri në vitin 2019, dhe si presidente e Komisionit Evropian. Lexuesit mund të shfletojnë vetë emailet e Epstein këtu.

Kjo sepse ai nuk është i vërtetë, por është gjeneruar me anë të programeve kompjuterike me inteligjencë artificiale (AI).

Një analizë e kryer me SynthID Detector, një mjet i Google për identifikimin e përmbajtjes së gjeneruar artificialisht me inteligjencën e vet artificiale, zbuloi se imazhi është i gjeneruar me Google AI.

Një zëdhënës i Google ka thënë për AFP se kur zbulohet një gjurmë SynthID, kjo do të thotë që “imazhi është gjeneruar ose modifikuar me AI.” SynthID, i lançuar nga laboratori DeepMind AI i Google në 2023, identifikon imazhet e gjeneruara me Google AI.

SynthID është projektuar për t’i mbijetuar modifikimeve të zakonshme të imazheve, si prerja, ndryshimet e ngjyrave, fotografimi i ekranit apo kompresimi i skedarëve, duke e bërë të mundur gjurmimin e origjinës së përmbajtjes së gjeneruar.

The post I gjeneruar ky takim i von der Leyen me pedofilin Epstein appeared first on Faktoje.al.

Nga Jona Cenameri

Ligji për zonat e mbrojtura, të cilin kryeministri Edi Rama e ka mbrojtur për më shumë se dy vjet si një instrument që balancon natyrën me zhvillimin ekonomik, do të rishikohet për t’u përshtatur me standardet e Bashkimit Europian.

Deklarata u bë më 14 korrik në Bruksel, gjatë Konferencës së IX Ndërqeveritare Shqipëri-BE, në një moment kur kërkesa për shfuqizimin e ndryshimeve të vitit 2024 ishte përfshirë tashmë në 5 kërkesat e formalizuara të protestës së nisur më 31 maj.

Komisionerja europiane për zgjerimin, Marta Kos, deklaroi se Komisioni dhe qeveria shqiptare kishin rënë dakord, përpara nisjes së protestave, që gjatë vitit 2026 të shfuqizoheshin amendamentet e vitit 2024 në ligjin për zonat e mbrojtura dhe do të shfuqizohej ligji për investime strategjike

Sipas saj, ndryshimet janë të nevojshme për mbylljen e negociatave për Kapitullin 27, që përfshin mjedisin dhe ndryshimet klimatike.

Rama ndërhyri për të bërë një dallim mes shfuqizimit të ligjit për investimet strategjike dhe rishikimit të ligjit për zonat e mbrojtura.

Për ligjin e dytë, ai këmbënguli se nuk kishte “asgjë për të shfuqizuar”, duke e cilësuar atë si një nga ligjet më të mira të qeverisë. Megjithatë, kryeministri pranoi se brenda tij do të ndryshohet gjithçka që nuk është në përputhje me standardet europiane dhe se ligji do të përshtatet derisa të arrijë përputhjen “100%” me këto standarde.

Ky formulim bie në kontrast me deklaratat që Rama dhe ministrja e atëhershme e Turizmit dhe Mjedisit, Mirela Kumbaro, bënin në momentin kur ndryshimet ligjore u propozuan dhe u miratuan.

“Nuk pranojmë leksione morale”

Qëndrimi mbrojtës i Ramës ndaj ndryshimeve në ligj u shfaq që në dhjetor 2023, kur nisma ende po diskutohej.

Në dhjetor 2023, gjatë një aktiviteti për Parkun Kombëtar të Vjosës, Rama argumentoi se rishikimi i kuadrit ligjor ishte nxitur nga kërkesat e bashkive dhe nga presioni për zhvillim ekonomik. 

Sipas tij, mes konservimit të natyrës dhe zhvillimit duhej gjetur një “ekuilibër harmonik”.

Kryeministri përdori gjithashtu argumentin se Shqipërisë i nevojitej turizmi i luksit, pasi investime të tilla do të sillnin të ardhura më të larta edhe për qytetarët e zakonshëm. 

Përballë kritikave të ekspertëve të mjedisit, Rama deklaroi se qeveria nuk pranonte “leksione morale” për mënyrën se si duhej të sillej me natyrën.

Ky qëndrim u përsërit edhe në mars 2024, pak javë pas miratimit të ndryshimeve. 

Rama deklaroi se, duke parë çfarë kishte bërë qeveria në 10 vjet për natyrën dhe trashëgiminë kulturore, askush nuk mund t’i jepte asaj leksione. Ai e paraqiti turizmin cilësor si mënyrën për të rritur të ardhurat pa u mbështetur vetëm te shtimi i numrit të turistëve dhe argumentoi se suksesi qëndronte te balanca mes mbrojtjes dhe zhvillimit.

Ligji “100% në një mendje me BE-në”

Ndryshimet u miratuan në Kuvend më 22 shkurt 2024 përmes ligjit nr. 21/2024. Pas reagimit të Delegacionit të Bashkimit Europian, i cili njoftoi se do të ndiqte me vëmendje zbatimin e dispozitave të reja, Rama tha se qeveria ishte “100% në një mendje me Bashkimin Europian”.

Sipas tij, ndryshimet forconin rrugën drejt zhvillimit të qëndrueshëm dhe do ta ndihmonin Shqipërinë të bëhej një destinacion turistik i nivelit të lartë, duke mbrojtur njëkohësisht biodiversitetin.

Edhe ministrja Mirela Kumbaro e mbrojti ligjin. Ajo deklaroi se ndryshimet nuk cenonin mjedisin dhe nuk shkelnin direktivat e BE-së. Sipas saj, ekzistonin “vija të kuqe” që nuk do të prekeshin, ndërsa ndërhyrjet e lejuara do të ishin ekologjike, miqësore me mjedisin dhe të kontrolluara përmes rregullave strikte.

Qëndrimi zyrtar i vitit 2024 ishte, në thelb, se ndryshimet nuk e dobësonin mbrojtjen e territorit dhe se ishin në përputhje me detyrimet europiane.

Protesta dhe mbrojtja e ligjit

Protesta që nisi më 31 maj 2026 e vendosi ligjin sërish në qendër të debatit publik. Krahas kundërshtimit të projektit turistik në zonën Pishë Poro-Nartë, një nga kërkesat e para ishte shfuqizimi i ndryshimeve të miratuara në vitin 2024. 

Në reagimin e tij të parë pas protestës, Rama nuk dha shenja se qeveria do të tërhiqej nga ligji.

Më 1 qershor ai deklaroi se qeveria nuk kishte hequr asnjë territor nga zonat e mbrojtura dhe se kategoritë e mbrojtjes ishin përshtatur me standardet më të larta ndërkombëtare. Sipas tij, Pishë Poro ishte një peizazh i mbrojtur i kategorisë së pestë, ku mbrojtja e natyrës nuk përjashtonte zhvillimin. 

Qëndrimi u bë edhe më i prerë më 9 qershor, gjatë një takimi me gazetarë dhe përfaqësues të mediave nga vendet e BE-së. Rama tha se askush nuk mund t’i jepte qeverisë leksione për mjedisin dhe e cilësoi si “gënjeshtër” pretendimin se ligji ishte ndryshuar për t’i hapur rrugë projektit të lidhur me Jared Kushner.

Sipas tij, ndryshimet e vitit 2024 ishin bërë për të përcaktuar qartë aktivitetet e lejuara në kategoritë e ndryshme të zonave të mbrojtura. Kryeministri këmbënguli se peizazhi i mbrojtur është, edhe sipas standardeve europiane, një hapësirë ku mund të ketë ndërtime. Ai tha se synimi ishte që projekti të bëhej një provë se natyra dhe zhvillimi mund të bashkëjetojnë.

Rama nuk e paraqiti ligjin si një akt që kishte nevojë për korrigjime për t’u përshtatur me BE-në. Përkundrazi, ai argumentoi se ndryshimet dhe klasifikimi i zonës mbështeteshin në standardet europiane, ndërsa pretendimin se ligji ishte ndryshuar posaçërisht për projektin e quajti ‘gënjeshtër’.

Rishikimi

Një ndryshim i parë në gjuhën e përdorur u shfaq më 18 qershor, pas miratimit të një rezolute nga Parlamenti Europian.

Rama kundërshtoi pretendimin se rezoluta ishte fitorja e parë e protestës. Ai tha se protestuesit e kishin pasur “fitoren në xhep” përpara nisjes së tubimeve, pasi mbrojtja e mjedisit ishte një prioritet i qeverisë.

Megjithatë, në të njëjtën deklaratë ai pranoi se ndryshimet në ligjin për zonat e mbrojtura ishin pjesë e agjendës së negociatave me BE-në dhe se në procesin analitik me Komisionin do të identifikohej çdo pikë që nuk përputhej me kriteret dhe standardet europiane.

Deklarata e 14 korrikut e çoi më tej këtë pranim. Rama tha publikisht se ligji do të përshtatej derisa të arrinte përputhjen e plotë me standardet europiane. 

“Për ligjin e Zonave të Mbrojtura, nuk kemi asgjë për të shfuqizuar, edhe pse ka pasur një rezolutë në Parlamentin Europian që e ka kërkuar këtë, por në fakt këtë ligj do ta rishikojmë mbështetur në të gjitha standardet europiane dhe do të ndryshojmë brenda këtij ligji gjithçka që nuk është në përputhje me standardet europiane…”, tha Rama 

Rama vijon ta mbrojë ligjin si një nga më të mirët e qeverisë dhe kundërshton termin “shfuqizim”. Por pranimi se brenda tij ekzistojnë dispozita që mund të mos jenë në përputhje me standardet e BE-së përbën një zhvendosje nga mbrojtja pa rezerva që ai bëri në vitin 2024 dhe në ditët e para të protestës.

Ndryshe është rasti i ligjit për investimet strategjike. Që në shkurt 2026, përpara nisjes së protestës, ishte njoftuar se afati i ligjit aktual do të përfundonte më 31 dhjetor 2026, dhe se qeveria po përgatiste një kuadër të ri ligjor. 

The post Si ndryshoi qëndrimi i Ramës për zonat e mbrojtura appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Në Bashkimin Europian, ata që ndajnë përmbajtje të medias ruse Russia Today, edhe nëse ato janë të vërteta, dënohen me 3 muaj deri në 5 vjet burg

Verdikti: Mungon konteksti

——————————————————————

Në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullon pretendimi se Bashkimi Europian do të dënojë me 3 muaj deri në 5 vjet burg ata që ndajnë përmbajtje të medias ruse Russia Today, edhe nëse ato janë të vërteta.

Postimi nuk ofron ndonjë provë, burim apo referencë për të mbështetur pretendimin, por duket se ai është frymëzuar nga një vendim i Gjykatës Europiane të Drejtësisë (GjED) të 2 korrikut 2026.

Gjykata vendosi se njerëzit që drejtojnë faqe interneti falas të financuara nga donacionet mund të kualifikohen si “operatorë” sipas sanksioneve të BE ndaj Rusisë, edhe nëse nuk janë transmetues tradicionalë mediatikë.

Sipas vendimit të GjED, një gjykatë gjermane mund t’i trajtojë tre persona të akuzuar për ripostimin e videove nga Russia Today Germany në faqen e internetit Traugott Ickeroth si “operatorë” sipas rregullave të BE mbi sanksionet kundër Rusisë, edhe pse faqja e internetit është e aksesueshme lirisht dhe nuk drejtohet nga një transmetues tradicional.

Prokurorët gjermanë akuzojnë tre persona se kanë postuar video nga Russia Today Germany katër herë në vitin 2023 nëpërmjet blogut Live-Ticker të faqes së internetit. Sipas ligjit gjerman, shkelja e ndalimit të transmetimit të BE mund të rezultojë në dënime me burg nga 3 muaj deri në 5 vjet. Të dhënat e gjykatës tregojnë se dy prej të akuzuarve morën mbi 60 mijë euro donacione mes prillit 2022 dhe gushtit 2023.

Postimit të mësipërm i mungon ky kontekst dhe ai pretendon në mënyrë të gabuar se në BE çdokush që ndan përmbajtje të RT automatikisht kryen një krim dhe dënohet me 3 muaj deri në 5 vite burg.

Gjykata vendosi që sanksionet e BE vlejnë edhe për faqet e internetit falas të financuara nga donacionet, jo vetëm për mediat komerciale. Megjithatë, vendimi nuk paraqet një vepër të re penale, as nuk do të thotë që çdo qytetar që ndan një përmbajtje në një bisedë private ose në profilin e tij do të përfundojë automatikisht në burg.

Që nga marsi 2022, BE ka vendosur sanksione që pezullojnë transmetimin dhe shpërndarjen e Russia Today dhe Sputnik, duke argumentuar se ato janë media të kontrolluara nga Kremlini që përdoren për propagandë dhe dezinformim në lidhje me pushtimin rus të Ukrainës. 

Me vendimin e fundit, GjED sqaroi vetëm se termi “operator” mund të përfshijë edhe personat që e bëjnë përmbajtjen të disponueshme publikisht përmes një faqeje interneti, pavarësisht nëse e bëjnë këtë për fitim apo jo. Nëse dikush do të ndëshkohet në të vërtetë varet nga legjislacioni kombëtar dhe rrethanat specifike të rastit.

Vendimi i Gjykatës Evropiane të Drejtësisë nuk përcakton një dënim me burg. Ai thjesht interpreton se si duhet të zbatohen sanksionet europiane. Nëse do të ketë procedura penale dhe çfarë sanksioni do të pasojë është një çështje që rregullohet nga ligjet e secilit shtet anëtar dhe vlerësohet nga gjykatat kombëtare.

The post Bashkimi Europian nuk dënon me 5 vite burg këdo që ndan lajme ruse appeared first on Faktoje.al.