Rënia e Shqipërisë me tre vende në Indeksin Botëror të Lirisë së Medias të Reporterëve pa Kufij duket se ka zemëruar Kryeministrin Rama.
Në një përpjekje për të sulmuar besueshmërinë e Indeksit, Rama zgjodhi të mbështetej tek një raport i prodhuar me Inteligjencë Artificiale nga një start-up shqiptar, pronari i të cilit rezulton i lidhur me projekte strategjike në sektorin e turizmit dhe ndërtime në jug të vendit.
Shqipëria u rendit e 83-ta nga 180 vende në raportin e vitit 2026 të RSF-së, duke zbritur me tre vende nga një vit më parë. Organizata argumenton se liria e medias dhe pavarësia editoriale në vend mbeten të kërcënuara nga ndërthurja e interesave politike dhe ekonomike, mungesa e transparencës, presioni ndaj gazetarëve dhe vetëcensura në redaksi. Në raport thuhet gjithashtu se gazetarët përballen me intimidim nga politika dhe krimi i organizuar.
Reagimi i Ramës erdhi në profilin e tij në rrjetin social X, platformë që e përdor shpesh për të komunikuar në gjuhën angleze. Fillimisht ai solli në vëmendje një raport të programit SIGMA-OECD për Agjencinë për Media dhe Informim (MIA), institucion qeveritar përgjegjës për komunikimin publik të qeverisë.
âPor ja qĂ« e vĂ«rteta qenkĂ«sh ndryshe, shumĂ« ndryshe, sepse kjo Agjencia pĂ«r Media dhe Informim e qeverisĂ«, e pagĂ«zuar nĂ« lindjen e saj me bombat e me baltĂ«n e pushtetit tĂ« katĂ«rt, luaka njĂ« rol krejt tjetĂ«râ, shkroi Rama nĂ« X, duke argumentuar se komunikimi i qeverisĂ« shqiptare ishte vlerĂ«suar pozitivisht nga institucione ndĂ«rkombĂ«tare.
RSF iu kundĂ«rpĂ«rgjigj se âne masim lirinĂ« e medias, jo komunikimin e qeverisĂ«â, duke i qĂ«ndruar gjetjeve se situata e medias nĂ« ShqipĂ«ri reflekton sulme politike, transparencĂ« tĂ« ulĂ«t dhe kĂ«rcĂ«nime ndaj gazetarĂ«ve.
âNuk thashĂ« kurrĂ« qĂ« ju e matni komunikimin qeveritar, por tani qĂ« e pĂ«rmendni, thjesht po mendoj: a nuk Ă«shtĂ« ndoshta njĂ« ide e mirĂ« qĂ« tĂ« lexoni raportet e atyre qĂ« e bĂ«jnĂ« vĂ«rtet?â reagoi sĂ«rish Rama, pa reflektuar nĂ« asnjĂ« moment mbi problematikat e ngritura nĂ« raportin e RSF-sĂ«.
NĂ« vazhdĂ«n e kĂ«tij komunikimi publik me RSF-nĂ«, kryeministri solli njĂ« tjetĂ«r âprovĂ«â pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur argumentin e tij: njĂ« raport tĂ« realizuar nga platforma shqiptare âBuletin Intelligenceâ.
Sipas gjetjeve të raportit, të bazuar në analizën e 4500 artikujve të publikuar në 43 media gjatë 66 ditëve monitorim, zëri i opozitës rezultonte 3.57 herë më i lartë se ai i qeverisë, ndërsa burimet kritike ndaj qeverisë 4.67 herë më dominuese se ato pro-qeveritare.
âAkuzat mĂ« tĂ« ashpra kundĂ«r qeverisĂ« dhe meje qarkullojnĂ« lirshĂ«m nĂ« rreth 70 tituj kryesorĂ«â, argumentoi Rama, duke shtuar se nĂ« njĂ« âmjedis vĂ«rtet mediatik tĂ« kapurâ, njĂ« gjĂ« e tillĂ« nuk do tĂ« ekzistonte.
Megjithatë, një analizë sasiore e përmbajtjeve mediatike nuk reflekton domosdoshmërisht pluralizmin apo lirinë editoriale. Një numër i lartë kritikash ndaj qeverisë nuk përjashton ekzistencën e presionit politik, varësinë ekonomike të mediave apo vetëcensurën në redaksi, pikërisht elementët që ngre si shqetësim raporti i RSF-së.
Por pĂ«rtej pĂ«rmbajtjes sĂ« raportit, pyetje ngre edhe vetĂ« burimi qĂ« Kryeministri pĂ«rdor si referencĂ«. Platforma âBuletinâ, e krijuar nĂ« vitin 2020, ka publikuar vetĂ«m njĂ« raport tĂ« tillĂ« monitorimi, pikĂ«risht atĂ« tĂ« pĂ«rdorur nga Rama nĂ« debat me RSF-nĂ«.
ShoqĂ«ria âBuletin shpkâ zotĂ«rohet 80% nga Mandi ShĂ«nediela dhe 20% nga Ardit Dine.
PĂ«rveç platformĂ«s mediatike, ShĂ«nediela rezulton i pĂ«rfshirĂ« edhe nĂ« sektorin e turizmit dhe ndĂ«rtimit. Ai zotĂ«ron kompaninĂ« âBhospitalityâ, e cila operon nĂ« menaxhimin e âKep Merli Resort and Villasâ, njĂ« prej projekteve elitare turistike nĂ« jug tĂ« ShqipĂ«risĂ« qĂ« ka marrĂ« nga qeveria statusin âInvestitor Strategjikâ.
Po ashtu, ai figuron si konsulent nĂ« kompaninĂ« âBoiken Developmentsâ, me emrin tregtar âKep Merliâ, kompani nĂ« pronĂ«si tĂ« Agim ShĂ«nedielĂ«s dhe me aktivitet nĂ« fushĂ«n e ndĂ«rtimit.
Kështu, burimi që Kryeministri zgjodhi të përdorë për të treguar se qeveria nuk e ka kapur median, konfirmon një nga gjetjet kryesore të Reporterëve pa Kufij, se media është e lidhur me interesa ekonomike në sektorë që varen drejtpërdrejt nga vendimmarrja dhe politikat qeveritare.
Edhe pse kanĂ« kaluar dy javĂ« nga denoncimi i parĂ« i ambientalistĂ«ve pĂ«r ndĂ«rhyrjen me makineri tĂ« rĂ«nda nĂ« zonĂ«n e mbrojtur PishĂ«âPoroâNartĂ«, institucionet vijojnĂ« tĂ« ofrojnĂ« transparencĂ« tĂ« cunguar.
Në një përgjigje të mbërritur sot për Citizens.al, një pjesë e të cilës u nda edhe në fomën e një deklaratenga Inspektorati Kombëtar i Mbrojtjes së Territorit (IKMT) bëhet zyrtarisht i ditur për herë të parë emri i kompanisë që po zhvillon punimet.
IKMT njofton se shoqĂ«ria âZvĂ«rnec South Adriatic Developmenetâ po kryen punime pĂ«rgatitore rrethimi dhe ndĂ«rtimi tĂ« rrugĂ«ve me leje tĂ« KĂ«shillit KombĂ«tar tĂ« Territorit, tĂ« miratuar me vendimin Nr. 5 tĂ« datĂ«s 29 prill 2026.
Institucionet janĂ« kujdesur ta ndajnĂ« kĂ«tĂ« dokument me njĂ«ri-tjetrin, por jo me publikun. MegjithĂ« ndjeshmĂ«rinĂ« e lartĂ« dhe shqetĂ«simet e ambientalistĂ«ve pĂ«r njĂ« âkatastrofĂ« mjedisoreâ, vendimi nr. 5 nuk gjendet nĂ« faqen e KKTU, por pĂ«rmendet vetĂ«m nĂ« rendin e ditĂ«s pĂ«r mbledhjen e 29 prillit.  IKMT sqaron se leja e zhvillimit pĂ«r projektin nuk Ă«shtĂ« lĂ«shuar ende, dhe se kjo Ă«shtĂ« njĂ« leje âpĂ«rgatitoreâ nĂ« funksion tĂ« ndĂ«rtimit.
Projekti quhet âZvĂ«rnec Peninsulaâ dhe sipas pĂ«rshkrimit do tĂ« pĂ«rfshijĂ« godina nga 1 deri nĂ« 8 kate pĂ«r banim, hotel, shĂ«rbime edhe sipas emĂ«rtimit edhe njĂ« port.
A po i besohet ZvĂ«rneci njĂ« kompanie âguaskĂ«â?
Sipas dokumentave zyrtare, pas kompanisĂ« âZvĂ«rnec South Adriatic Developmentâ qendrojnĂ« dy emra tĂ« panjohur pĂ«r publikun shqiptar: Nikita Maximovich Vinogradov, shtetas holandez, i lindur nĂ« vitin 1991, dhe Zoya Georgieva Gyurova, shtetase bullgare, e lindur nĂ« vitin 1988. Ata janĂ« pronarĂ« pĂ«rfitues me nga 50% tĂ« kompanisĂ« qĂ« po kryen punime nĂ« zonĂ«n e mbrojtur PishĂ«âPoroâNartĂ«.
PronĂ«sia e kompanisĂ« kalon pĂ«rmes njĂ« zinxhiri shoqĂ«rish tĂ« regjistruara nĂ« HolandĂ«, âUniversal Properties Projects B.Vâ, âBlue Industries Investment Holding B.Vâ dhe âDutch Trust Management B.Vâ, e cila shĂ«nohet nĂ« ekstrakt si subjekti qĂ« âushtron kontrollin e fundit mbi trustâ. Pra, kompania shqiptare qĂ« ka marrĂ« lejen nga qeveria, kontrollohet pĂ«rmes njĂ« strukture ndĂ«rlikuar me disa shtresa qĂ« e bĂ«jnĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu lexuar nga publiku.
Një nga zonat e fundit të mbrojtura e të pa prekura të bregdetit shqiptar po i besohet një kompanie me pronësi të fshehur pas disa hallkave me shtetas të huaj dhe një trust-i. Ndërsa punimet kanë filluar, asnjë nga dokumentet e projektit nuk është bërë i njohur për publikun.
Organizatat ndërkombëtare në alarm
EuroNatur dhe organizata tĂ« tjera mjedisore kanĂ« reaguar ashpĂ«r ndaj situatĂ«s nĂ« PishĂ«âPoroâNartĂ«, duke kĂ«rkuar ndalimin e menjĂ«hershĂ«m tĂ« punimeve, transparencĂ« tĂ« plotĂ« mbi lejet dhe procedurat e ndjekura, si edhe njĂ« hetim pĂ«r tĂ« verifikuar nĂ«se ShqipĂ«ria po respekton angazhimet e saj ndaj standardeve europiane tĂ« mbrojtjes sĂ« mjedisit.
Sipas organizatës EuroNatur dhe partnerëve të saj, punimet po kryhen pa një proces transparent, pa përfshirjen e publikut dhe pa respektuar standardet e vlerësimit të ndikimit në mjedis, çka konsiderohet shkelje e ligjeve shqiptare dhe e detyrimeve të marra në kuadër të procesit të integrimit evropian.
Drejtori ekzekutiv i EuroNatur, Gabriel Schwaderer, deklaroi se këto ndërtime jo vetëm që rrezikojnë një nga zonat më të rëndësishme natyrore të Europës, por edhe dëmtojnë besueshmërinë e Shqipërisë në procesin e anëtarësimit në BE.
Reagim tĂ« fortĂ« ka pasur edhe nga organizata BirdLife Europe, e cila deklaroi se fadromat po shkatĂ«rrojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« paligjshme njĂ« nga zonat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme natyrore tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Organizata thekson se pylli bregdetar i PishĂ« PoroâNartĂ«s Ă«shtĂ« habitat i flamingove, pelikanit kaçurrel dhe njĂ« pikĂ« kyçe ndalese pĂ«r miliona zogj shtegtarĂ« qĂ« lĂ«vizin mes EuropĂ«s dhe AfrikĂ«s.
BirdLife Europe përmend gjithashtu se në këtë zonë është planifikuar një projekt i madh zhvillimi i lidhur me Jared Kushner, megjithëse mbetet ende e paqartë nëse punimet aktuale kanë lidhje direkte me të.
FundjavĂ«n e kaluar, mĂ« 7 maj, aktivistĂ« dhe organizata mjedisore, pĂ«rfshirĂ« edhe Qendra pĂ«r Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror nĂ« ShqipĂ«ri (PPNEA), protestuan me thirrjen âHiqni duart nga VjosĂ«âNartaâ. NjĂ« tjetĂ«r protestĂ« pritet tĂ« mbahet nĂ« fundjavĂ«n e 16 majit.
AktivistĂ«t kĂ«rkojnĂ« ndalimin e menjĂ«hershĂ«m tĂ« punimeve nĂ« PishĂ« PoroâNartĂ« dhe transparencĂ« tĂ« plotĂ« mbi atĂ« qĂ« po ndodh nĂ« terren. Ata kundĂ«rshtuan gjithashtu deklaratat e ministrit tĂ« Mjedisit, cili Ă«shtĂ« shprehur se ânĂ« zonĂ« nuk po ndodh asnjĂ« degradimâ, por vetĂ«m rrethim i njĂ« prone private pĂ«r arsye tĂ« survejimeve gjeologjike.
âNĂ« vend qĂ« tĂ« merren masa tĂ« menjĂ«hershme pĂ«r verifikimin e situatĂ«s dhe ndalimin e punimeve, po vĂ«rehet njĂ« tendencĂ« pĂ«r tâi justifikuar kĂ«to ndĂ«rhyrje, ndĂ«rkohĂ« qĂ« aktiviteti nĂ« zonĂ« po intensifikohetâ, deklaroi PPNEA.
Organizata kërkon gjithashtu që Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura, IKMT dhe Policia e Shtetit të ushtrojnë përgjegjësitë e tyre ligjore dhe të marrin menjëherë territorin në mbrojtje, duke ndaluar çdo aktivitet të paligjshëm brenda zonës së mbrojtur.
NjĂ« grup qytetarĂ«sh po mbledhin firma pĂ«r hartimin e njĂ« ligji tĂ« ri. Ata kĂ«rkojnĂ« qĂ« shteti shqitar tâu japĂ« fĂ«mijĂ«ve mundĂ«sinĂ« tĂ« trajtohen jashtĂ« vendit nĂ« rast sĂ«mundjeje.
Janë të shumta rastet që hasim në rrjetet tona sociale ku familjarët, nga pamundësia ekonomike, ndërmarrin fushata për të mbledhur të ardhura me qëllim kurimin e fëmijëve jashtë vendit, në rastet kur nuk ju jepet asnjë shpresë në sistemin shëndetësor shqiptar.
Sot fati i tyre varet nga zemërgjerësia e qytetarëve, të cilët rreken të dhurojnë sa munden.
Shkak për këtë nismë u bë rasti i një fëmije nga Korça, i cili arriti të kurohej jashtë shtetit falë një fushate mbledhjesh fondesh.
âLindi ideja pikĂ«risht nga njĂ« grup qytetarĂ«sh korçarĂ« pĂ«r propozimin e njĂ« projektligji nĂ« parlament, pikĂ«risht me qĂ«llimin e kurimit tĂ« kĂ«tyre fĂ«mijĂ«ve jashtĂ« shtetit, por me fonde tĂ« shtetit, pra me financim shtetĂ«rorâ, u shpreh Evis Miço, avokate nĂ« profesion dhe pjesĂ« e NismĂ«s pĂ«r FĂ«mijĂ«t.
Sipas Miços, grupi i juristëve që punoi mbi projektligjin analizoi legjislacionin aktual shqiptar dhe praktikat e vendeve të Bashkimit Evropian për të ndërtuar një mekanizëm të shpejtë dhe më funksional.
âKa njĂ« ligj ekzistues qĂ« Ă«shtĂ« ai i sigurimit tĂ« detyrueshĂ«m shĂ«ndetĂ«sor, i cili trajton si tĂ« gjithĂ« shtetasit e tjerĂ« edhe fĂ«mijĂ«t, por ky projektligj i trajton fĂ«mijĂ«t si njĂ« target grup i posaçëmâ, u shpreh Evis Miço.
Sipas saj, projektligji i propozuar do të ofrojë procedura më të shpejta, afate më të shkurtuara ku institucioni shëndetësor aktivizon menjëherë procedurën e trajtimit të sëmundjen jashtë vendit.
âKy nuk mund tĂ« jetĂ« standardi ynĂ«â
Për Ardit Konomin, inxhinier në profesion dhe pjesë e Nismës për Fëmijët, Shqipëria ka vonuar prej kohësh krijimin e një mekanizmi të tillë.
âKa pasur shumĂ« raste ShqipĂ«ria, fĂ«mijĂ«sh, familjesh, prindĂ«rish, gjyshĂ«rish qĂ« kanĂ« kaluar peripeci tĂ« rĂ«nda, nĂ« tentativĂ« pĂ«r tĂ« siguruar alternativĂ« mjekĂ«sore pĂ«r kĂ«ta fĂ«mijĂ«. Ky projektligj zgjidh ekzaktĂ«sisht kĂ«tĂ« lloj krize, kĂ«tĂ« lloj situate shumĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« qĂ« krijohetâ, u shpreh Konomi.
Sipas Konomit solidariteti ka ekzistuar gjithmonë, por nuk mund të mbetet zgjidhja e vetme.
âTĂ« kĂ«rkuarit financim tĂ« fondacionet bamirĂ«se, te njerĂ«zit ka funksionuar deri diku sepse krijon ndjeshmĂ«ri shumĂ« tĂ« lartĂ«, janĂ« njerĂ«z tĂ« ndjeshĂ«m, tĂ« dashur e pozitivĂ«. Por nĂ« fund tĂ« fundit ky nuk mund tĂ« jetĂ« standardi ynĂ«â, u shpreh Ardit Konomi pĂ«r Citizens.al.
Përballimi i kostove financiare nga shteti shqiptar, nënkupton llogaritje e këtij shpenzimi në buxhetin e shtetit. Mirëpo, sipas Konomit, ndërhyrja në buxhetin e shtetit është e papërfillshme.
âNuk janĂ« efekte financiare tĂ« rĂ«nda pĂ«r buxhetin, bĂ«het fjalĂ« pĂ«r zero pikĂ«-gjĂ«ra tĂ« vogla, shumĂ« tĂ« vogla pĂ«r buxhetin e shtetitâ, u shpreh Konomi.
Ai argumenton se në një plan afatgjatë mund të sjellë edhe ulje të kostove sociale dhe shëndetësore.
âDuke llogaritur kostot qĂ« ka shteti me çdo lloj trajtimi qĂ« ofron nĂ« kushtet e sotme, duke llogaritur kushtet e paaftĂ«sisĂ« e cila shtrihet gjatĂ« gjithĂ« jetĂ«s dhe çdo element tjetĂ«r tĂ« lidhur, qoftĂ« nĂ« aspektin social, shĂ«ndetĂ«sor, normalisht qĂ« kostot do tĂ« zĂ«rohenâ, argumenton Konomi.
Nga burokracia te roli proaktiv i shtetit
Organizata âQĂ«ndresa Qytetareâ i Ă«shtĂ« bashkuar nismĂ«s, duke kontribuuar pĂ«r mbledhjen e firmave nĂ« qytetin e TiranĂ«s.
Migen Qiraxhi nga Qëndresa Qytetare, thotë se problemi nuk qëndron te mungesa e fondeve, por edhe të mënyra se si janë menaxhuar ato deri më sot. Ndërsa shton se dhe në rastet kur ka ekzistuar një kuadër ligjor, ka qenë i pa aksesueshmë për qytetarët e thjeshtë.
âNe kemi parĂ« qĂ« pĂ«rgjatĂ« gjithĂ« kĂ«tyre dekadave ja kanĂ« dalĂ« ta pĂ«rfitojnĂ« si shĂ«rbim ata tĂ« cilĂ«t kanĂ« qenĂ« zyrtarĂ« tĂ« lartĂ«, qĂ« burokracia Ă«shtĂ« thyer, por Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« e pamundur pĂ«r qytetarin e thjeshtĂ« pĂ«r ta aksesuar kĂ«tĂ« kuadĂ«râ, u shpreh Qiraxhi pĂ«r Citizens.al.
Sipas Qiraxhit, kur bëhet fjalë për qytetarët për ti ardhur në ndihmë fëmijëve me vështirësi shëndetësore, solidariteti i tyre është i jashtëzakonshëm. Por jo të gjithë, mund të ndërtojnë një fushatë mbledhjesh fondesh.
âĂfarĂ« ndodh me ato familje dhe me ata fĂ«mijĂ« tĂ« cilĂ«t nuk e kuptojnĂ« se çdo tĂ« thotĂ« njĂ« fushatĂ« ndĂ«rgjegjĂ«suese, nuk e kuptojnĂ« se çdo tĂ« thotĂ« tĂ« bĂ«sh njĂ« âGoFundMeâ. Nuk arrijnĂ« dot tĂ« penetrojnĂ« nĂ« ato qĂ« janĂ« fondacione tĂ« cilat bĂ«jnĂ« njĂ« punĂ« tĂ« jashtĂ«zakonshme, por e kanĂ« tĂ« limituar mundĂ«sinĂ« e tyre pĂ«r tĂ« ndihmuarâ, tha Migen Qiraxhi.
Ndaj, sipas tij ky projektligj e bën institucionin shtetëror proaktiv pa pasur nevojën e ndërgjegjësimit.
âShteti jep zgjidhje tĂ« menjĂ«hershme. Nuk e diagnostikon dot, e çon nĂ« njĂ« institucion mĂ« tĂ« avancuar. Ka njĂ« diagnozĂ« qĂ« nuk e kuron dot, menjĂ«herĂ« Ă«shtĂ« ai vetĂ« qĂ« merr mekanizmin dhe vihet nĂ« lĂ«vizje pĂ«r ta kuruar jashtĂ« venditâ, sjell nĂ« vĂ«mendje Qiraxhi se si do tĂ« funksionojĂ« shteti nĂ« rast tĂ« miratimit tĂ« projektligjit.
20 mijë firmat që priten të mblidhen duhet të dërgohen në Komisionin Qendror të Zgjedhjeve (KQZ) brenda qershorit.
KQZ-ja bën verifikimet e duhura dhe më pas shkon në parlament ku ndiqet në tre komisione, atë të ligjit, të financave dhe shëndetësisë. Në rastin më të mirë, për të kaluar më pas në votim në kuvend.
Vendimi i Gjykatës së Tiranës për të urdhëruar heqjen e disa artikujve që lidhen me biznesmenin Dionis Teqja ka nxitur reagime dhe shqetësime nga organizatat e medias në vend.
Ato paralajmërojnë për rrezikun e censurës paraprake dhe ndikimin që masa të tilla mund të kenë mbi lirinë e shprehjes.
MĂ« 24 prill 2026, gjykata vendosi njĂ« masĂ« âsigurimi padieâ nĂ« kuadĂ«r tĂ« njĂ« procesi civil pĂ«r âdĂ«m jopasurorâ, tĂ« ngritur nga Teqja kundĂ«r dhjetĂ« mediave online dhe portaleve.
Sipas të dhënave të bëra publike nga organizatat e medias, padia parashikon një kërkesë për dëmshpërblim prej 500 mijë euro ndaj një prej mediave dhe 20 mijë euro ndaj secilës prej nëntë mediave të tjera, duke e çuar vlerën totale të kërkesës në rreth 680 mijë euro.
ĂĂ«shtja lidhet me raportime mediatike mbi njĂ« procedurĂ« civile ku ishte pĂ«rfshirĂ« biznesmeni, ndĂ«rsa disa prej mediave e kanĂ« paraqitur njĂ« njoftim procedural civil si âshpallje nĂ« kĂ«rkimâ, term qĂ« nĂ« pĂ«rdorimin publik nĂ« ShqipĂ«ri lidhet zakonisht me çështje penale dhe kĂ«rkim policor.
NĂ« vendimin e siguruar nga gjykata, sipas organizatave, argumentohet se mediat kanĂ« pĂ«rdorur âtituj sensacionalĂ« dhe tĂ« pavĂ«rtetĂ«â, duke krijuar perceptimin se biznesmeni ishte shpallur nĂ« kĂ«rkim nga autoritetet e drejtĂ«sisĂ«.
Gjykata ka urdhëruar heqjen e menjëhershme të artikujve nga portalet, rrjetet sociale dhe çdo mjedis tjetër digjital, si dhe bllokimin e aksesit publik ndaj tyre deri në përfundimin e shqyrtimit në themel të çështjes.
Shqetësimi për censurën paraprake
Rrjeti i Gazetarëve të Sigurt deklaroi se, megjithëse e drejta për mbrojtjen e reputacionit është legjitime dhe mediat duhet të raportojnë me saktësi e përgjegjësi, çdo kufizim ndaj përmbajtjes mediatike duhet të jetë proporcional dhe i arsyetuar me kujdes.
Rrjeti u shpreh se nuk paragjykon saktësinë e raportimeve të kundërshtuara dhe as themelin e padisë civile.
âShqetĂ«simi ynĂ« lidhet me precedentin qĂ« mund tĂ« krijohet kur gjykatat urdhĂ«rojnĂ« heqjen dhe bllokimin e pĂ«rmbajtjes mediatike pĂ«rpara njĂ« vendimi pĂ«rfundimtar, sidomos kur masa Ă«shtĂ« e gjerĂ«, merret pa dĂ«gjuar mediat e prekura dhe nuk kufizohet qartĂ« nĂ« atĂ« qĂ« Ă«shtĂ« rreptĂ«sisht e nevojshmeâ, deklaroi Rrjeti i GazetarĂ«ve tĂ« Sigurt.
Rrjeti shprehu shqetĂ«sim pĂ«r faktin se masa Ă«shtĂ« marrĂ« ânĂ« dhomĂ« kĂ«shillimi, pa praninĂ« e palĂ«veâ, pĂ«rpara se çështja tĂ« shqyrtohet nĂ« themel. Sipas tyre, urdhri Ă«shtĂ« i gjerĂ« dhe nuk bĂ«n dallim tĂ« qartĂ« mes formulimeve fillestare tĂ« kundĂ«rshtuara, versioneve tĂ« korrigjuara apo ripublikimeve tĂ« tjera.
âShqetĂ«simi ynĂ« lidhet me precedentin qĂ« mund tĂ« krijohet kur gjykatat urdhĂ«rojnĂ« heqjen dhe bllokimin e pĂ«rmbajtjes mediatike pĂ«rpara njĂ« vendimi pĂ«rfundimtar,â thuhet nĂ« reagimin e SafeJournalists, i cili i referohet gjithashtu standardeve tĂ« nenit 10 tĂ« KonventĂ«s Evropiane pĂ«r tĂ« Drejtat e Njeriut dhe jurisprudencĂ«s sĂ« GjykatĂ«s Evropiane pĂ«r kufizimet paraprake ndaj medias.
Sipas rrjetit, masa më pak kufizuese si korrigjimi, sqarimi apo e drejta e përgjigjes duhet të konsiderohen përpara urdhrave për heqje përmbajtjeje.
Në të njëjtën linjë reagoi edhe Këshilli Shqiptar i Medias dhe Aleanca e Mediave Etike, të cilat e konsideruan problematik përdorimin e masave të përkohshme gjyqësore për bllokimin e publikimeve para shqyrtimit në themel.
âKushtetuta e ndalon censurĂ«n paraprake tĂ« mjeteve tĂ« komunikimitâ, thuhet nĂ« deklaratĂ«n e tyre, ku theksohet se masa tĂ« tilla rrezikojnĂ« tĂ« pĂ«rdoren si instrument presioni ndaj medias dhe tĂ« nxisin vetĂ« censurĂ«n.
Sipas Këshillit Shqiptar të Medias është shqetësuese kur masa të tilla formulohen në mënyrë të gjerë, duke përfshirë portale dhe rrjete sociale pa përcaktuar me saktësi përmbajtjen konkrete, shprehjet konkrete dhe arsyen pse çdo ndërhyrje është e domosdoshme.
âNjĂ« urdhĂ«r i pĂ«rgjithshĂ«m pĂ«r heqje pĂ«rmbajtjeje krijon pasiguri juridike, nxit vetĂ« censurĂ« dhe u jep palĂ«ve tĂ« fuqishme njĂ« instrument presioni ndaj mediasâ, shprehet KĂ«shilli Shqiptar i Medias.
Dy organizatat argumentojnë se reputacioni duhet të mbrohet përmes mjeteve proporcionale, si e drejta e përgjigjes, korrigjimi, përgënjeshtrimi apo dëmshpërblimi pas një vendimi përfundimtar gjyqësor.
Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë reagoi ndaj vendimit, duke kërkuar ruajtjen e ekuilibrit mes mbrojtjes së reputacionit dhe lirisë së medias.
Asociacioni theksoi se masat për heqjen ose bllokimin e publikimeve duhet të trajtohen me kujdes të veçantë për shkak të ndikimit që mund të kenë mbi ushtrimin e profesionit të gazetarit dhe të drejtën e publikut për informim.
âNĂ« çdo rast, shifrat marramendĂ«se qĂ« kĂ«rkohen si dĂ«mshpĂ«rblim ndaj gazetarĂ«ve dhe mediave, qĂ« arrijnĂ« deri nĂ« 500 mijĂ« euro ndaj gazetarit Arsen Rusta, janĂ« tĂ«rĂ«sisht abuzive dhe formĂ« presioni ndaj tij dhe tĂ« tjerĂ«veâ, thuhet nĂ« reagim.
Organizatat e medias kanë bërë thirrje që raste të tilla të trajtohen në përputhje me standardet evropiane për lirinë e shprehjes dhe mbrojtjen e gazetarisë, ndërsa kanë kërkuar forcimin e mekanizmave të vetërregullimit dhe përdorimin e mjeteve alternative për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve mes qytetarëve dhe mediave.
NĂ« njĂ« nga sallat e TiranĂ«s, ku Fondacioni âSĂ« Bashkuâ prezantonte platformĂ«n e parĂ« online mbi seksualitetin pĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara, prania e Maximiliano Ulivierit nuk ishte thjesht ajo e njĂ« folĂ«si tĂ« ftuar.
Ishte prania e një njeriu që prej vitesh ka zgjedhur të flasë aty ku të tjerët kanë heshtur, dhe të prekë një temë që shoqëria shpesh e shmang: dëshirën, intimitetin dhe dinjitetin seksual të personave me aftësi të kufizuara.
Sot 56 vjeç, Maximiliano jeton në Bolonja të Italisë bashkë me gruan dhe vajzën e tij gjashtëvjeçare, Sofian. Të dyja e kanë shoqëruar edhe në Tiranë, ndërsa Sofia e ndërpret me përqafime ndërsa Maksimiliano jep intervistë për televizionet shqiptare.
Ulivieri është përdorues i karriges me rrota dhe aktualisht punon në bashkinë e Bolonjës si menaxher i diversitetit, ndërsa e vazhdon aktivitetin e tij si aktivist në promovimin e shëndetit dhe të drejtave seksuale dhe riprodhuese për personat me aftësi të kufizuara.
Por përtej titujve, historia e tij duket si një rrëfim i gjatë përballjeje me një heshtje që ai e quan më të rëndë se vetë diskriminimi.
âTridhjetĂ« vitet e para tĂ« jetĂ«s sime kanĂ« qenĂ« tĂ« varrosura nĂ« heshtjen ndaj dĂ«shirave tĂ« mia dhe kĂ«shtu kam dashur qĂ« askush tĂ« mos pĂ«rjetojĂ« kurrĂ« eksperiencĂ«n qĂ« kam pĂ«rjetuar unĂ«â, thotĂ« ai, duke e kthyer pĂ«rvojĂ«n personale nĂ« pikĂ«nisje tĂ« aktivizmit.
Për të, nuk ka një moment të vetëm zgjimi që e shtyu të bëhej i zëshëm mbi historinë e tij personale, por një akumulim vitesh në të cilat mungesa e fjalës u bë barrë. Dhe pikërisht kjo heshtje, sipas tij, është ajo që e ka shtyrë të mos pranojë që të tjerët të kalojnë të njëjtën përvojë.
Në mënyrën si shoqëria i sheh personat me aftësi të kufizuara, Ulivieri gjen ende një plagë të hapur. Ai flet për situata të përditshme ku trajtimi ndryshon nga konteksti në kontekst.
âNĂ« varĂ«si tĂ« konteksteve ku ndodhem, vazhdoj ende tĂ« trajtohem si njĂ« person me njĂ« diversitet shumĂ« tĂ« madh dhe nĂ« ato momente sinqerisht, pavarĂ«sisht se jam njĂ« person i fortĂ« dhe jam bĂ«rĂ« shumĂ« i rritur dhe gjithashtu i pavarur nĂ« kĂ«tĂ« aspekt, nĂ« ato momente ndihem ende pak ndryshe dhe kjo diferencĂ« ende mĂ« trishtonâ, shprehet Maximiliano pĂ«r Citizens.al.
Edhe pse e ka ndërtuar një forcë të brendshme dhe një pavarësi profesionale e personale, ai pranon se këto momente ende e trishtojnë.
âNdjehem ende ndryshe kur shikimi i tĂ« tjerĂ«ve mĂ« vendos nĂ« njĂ« kategori tjetĂ«r,â thotĂ« ai.
Jeta e tij personale, si bashkëshort dhe baba, është për të një tjetër dimension i jetës së tij.
Vajza e tij, Sofia nuk është vetëm një pjesë e jetës familjare, por edhe një dritare përmes së cilës ai shpreson të ndryshojë mënyrën se si brezat e rinj e shohin diversitetin.
âDo tĂ« doja qĂ« ajo tĂ« mĂ«sonte dhe tâu mĂ«sonte tĂ« gjithĂ« personave tĂ« tjerĂ« qĂ« do tĂ« njohĂ«, sidomos tĂ« gjithĂ« shokĂ«ve tĂ« saj tĂ« shkollĂ«s, aty ku nĂ« fillim ekziston mĂ« lehtĂ«sisht mundĂ«sia pĂ«r tĂ« zgjeruar mendjen e njerĂ«zve, dhe do tĂ« doja qĂ« ajo tĂ« sillte pĂ«rvojĂ«n e saj te tĂ« gjithĂ« personat e tjerĂ« qĂ« ndoshta nuk kanĂ« pĂ«rvojĂ« me persona me aftĂ«si tĂ« kufizuaraâ, shprehet Maximiliano pĂ«r vajzĂ«n e tij.
Por ky rrugĂ«tim nuk ka qenĂ« pa kosto. NĂ« Itali, ai thotĂ« se ka pasur njĂ« kohĂ« kur Ă«shtĂ« etiketuar si âmiku i djallitâ, pĂ«r shkak tĂ« temave qĂ« ngrinte publikisht, tĂ« cilat nuk i fliste askush.
âPor prej shumĂ« vitesh profesionalizmi im dhe mbi tĂ« gjitha tĂ« gjithĂ« personat qĂ« punojnĂ« me mua kanĂ« njĂ« profesionalizĂ«m aq tĂ« lartĂ« saqĂ« askush nuk mĂ« thotĂ« mĂ« asgjĂ«â, rrĂ«fen ai.
Për Maximilianon, seksualiteti nuk është një çështje që prek vetëm personat me aftësi të kufizuar, por ju përket të gjithëve.
âNĂ« Itali, kjo temĂ« e seksualitetit nuk Ă«shtĂ« njĂ« çështje shumĂ« natyrale pĂ«r ta folur. MĂ« pas jetohet nĂ« shumĂ« forma, edhe nĂ« forma tĂ« fshehta, nĂ« vende tĂ« fshehta, ku jetohen edhe fantazitĂ« edhe drejtimet mbi seksologjinĂ«. Pak e vĂ«shtirĂ« pĂ«r tu folur lirshĂ«mâ, rrĂ«fen Maximiliano.
Për të, shoqëria nuk është gjithëpërfshirëse sepse të gjithë bëhen njësoj, por sepse lejon që njerëzit të jetojnë ndryshe, pa u detyruar të përshtaten me një model të vetëm.
âPĂ«rfshirja e vĂ«rtetĂ« Ă«shtĂ« ajo kur ti mĂ« lejon tĂ« jetoj jetĂ«n time edhe nĂ« mĂ«nyrĂ« ndryshe nga mĂ«nyra se si mendon ti. Kjo Ă«shtĂ« pĂ«rfshirja reale,â thotĂ« ai, duke e zhvendosur debatin nga barazia formale te liria reale.
Megjithatë, beteja nuk është mbyllur. Përkundrazi, ai e sheh si një proces të vazhdueshëm, ku një nga sfidat më të mëdha mbetet autonomia.
âUnĂ« jam gjithmonĂ« i varur nga kushdo, fillimisht nga nĂ«na ime, pastaj nga asistentet e mia, mĂ« pas nga gruaja ime. Beteja e vĂ«rtetĂ« dhe mĂ« e vĂ«shtirĂ« Ă«shtĂ« ajo e autonomisĂ« sĂ« personave, pĂ«r tâi bĂ«rĂ« personat me aftĂ«si tĂ« kufizuara sa mĂ« tĂ« pavarur tĂ« jetĂ« e mundurâ, rrĂ«fen Maximiliano.
Në Tiranë, të folurit për aftësinë e kufizuar, tanimë nuk është tabu, veçse një nevojë për përditshme. Por, të folurit për seksualitetin për personat me aftësi të kufizuar, vijon ende të mbetet tabu edhe brenda vetë komunitetit.
Ndaj, Fondacioni âSĂ« Bashkuâ ka hapur sĂ« fundmi njĂ« platformĂ« online, tĂ« quajtur âPakTabu.orgâ ku advokohet me zĂ« tĂ« lartĂ« pĂ«r tĂ« drejta seksuale dhe riprodhuese pĂ«r personat me aftĂ«si tĂ« kufizuar.
âPak vende tĂ« tjera kanĂ« njĂ« platformĂ« tĂ« ngjashme ku personat me aftĂ«si tĂ« kufizuar mund tĂ« marrin informacion, por edhe mund tĂ« ndajnĂ« shqetĂ«sime, pyetje, kuriozitete nĂ« lidhje me kĂ«tĂ« temĂ« e cila Ă«shtĂ« pak e diskutuar nĂ« mjedisin tonĂ« dhe pak gjendet informacion, nĂ«se kemi nevojĂ« pĂ«r njĂ« tĂ« tillĂ«â, u shpreh Suela Lala, drejtuese e Fondacionit âSĂ« Bashkuâ gjatĂ« prezantimit tĂ« platformĂ«s.
TĂ« pranishĂ«m nĂ« kĂ«tĂ« tryezĂ« ishin persona me aftĂ«si tĂ« kufizuar, si dhe pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« institucioneve sikurse ZĂ«vendĂ«s Ministrja e ShĂ«ndetĂ«sisĂ« dhe Mbrojtjes Sociale Ina Majko, Letizia Fischioni, Drejtore e PĂ«rkohshme e AgjencisĂ« Italiane tĂ« BashkĂ«punimit pĂ«r Zhvillim, AICS TiranĂ«, Mario de Rosa, Sekretar i ParĂ«, Zyra Tregtare nga Ambasada e ItalisĂ« nĂ« TiranĂ«, si dhe Elsona Agolli, analiste programi mbi ĂĂ«shtjet Gjinore dhe PopullsinĂ«, UNFPA ShqipĂ«ri.
Para 10 vitesh, më 20 korrik 2016, 140 deputetët e Kuvendit të Shqipërisë miratuan me votë unanime ndryshimet kushtetuese që hodhën themelet e reformës në drejtësi. Me këtë reformë nisi edhe procesi i vetingut, një mekanizëm që synonte të vlerësonte aftësitë profesionale, transparencën mbi pasurinë dhe integritetin e çdo gjyqtari dhe prokurori në vend.
Për herë të parë, vendi përjetoi një reformim të thellë të sistemit të drejtësisë dhe u krijua përshtypja se besimi te drejtësia po rikthehej, në përputhje me standardet dhe vlerat e Bashkimit Evropian.
Sipas të dhënave të bëra publike në vitin 2022, rreth 60% e trupës së gjyqtarëve dhe prokurorëve në Shqipëri i janë nënshtruar vetingut. Në totalin e vendimeve të dhëna nga Komisioni i Pavarur i Kualifikimit, 185 gjyqtarë e prokurorë janë shkarkuar nga detyra, duke shkaktuar jo pak ngarkesa dhe presion të shtuar tek sistemi i drejtësisë.
Një ngjarje e pa precendentë u shënua më 6 tetor 2025, kur gjyqtarit Astrit Kalaja u ekzekutua me armë në sallën e gjyqit. Reagimet pas kësaj ngjarje ishin të forta, ku nuk mungonte revolta e brendshme e njerëzve ndaj pritjeve të gjata në dyert e gjykatës dhe akuzat për padrejtësi.
Siguria e gjyqtarëve, ende në pritje të zgjidhjeve konkrete
Engert Pëllumbi, gjyqtar i Shkallës së Parë në Gjykatën e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, si dhe kryetar i Shoqatës së Gjyqtarëve, tregon për Citizens.al se u desh humbja e jetës së një kolegu, që çështja e sigurisë të merrte përmasa alarmante dhe aktorët e përfshirë të ndërgjegjësoheshin për nevojën e përmirësimit të kushteve në gjykatat shqiptare.
Sipas tij, Gjykata e Lartë dhe dy gjykatat e posaçme për korrupsionin dhe krimin e organizuar në Tiranë e kanë më shumë nën kontroll çështjen e sigurisë, pasi disponojnë mjete të përshtatshme si detektorë, skanerë dhe punonjës sigurie.
âKĂ«shilli i LartĂ« GjyqĂ«sor, nĂ« bashkĂ«punim me MinistrinĂ« e Brendshme dhe MinistrinĂ« e DrejtĂ«sisĂ«, po punon pĂ«r rritjen e sigurisĂ« nĂ« gjykata, por deri tani nuk ka ende masa konkrete dhe procesi mbetet nĂ« fazĂ«n e hartimit tĂ« akteve pĂ«rkatĂ«seâ, â u shpreh PĂ«llumbi.
Ndryshe paraqitet situata në Gjykatën e Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm në Elbasan. Një nga gjyqtarët e kësaj strukture, Drenica Demiraj, relativisht e re në profesion, me vetëm gjashtë muaj angazhim, thekson se në këtë gjykatë mungon stafi i mjaftueshëm për të garantuar sigurinë e gjyqtarëve dhe administratës.
âMĂ« ka rastisur tĂ« jem nĂ« njĂ« sallĂ« gjyqi ku i padituri pranonte se kishte konsumuar lĂ«ndĂ« narkotike, por kur kĂ«rkuam siguri nĂ« sallĂ«, na u tha se i vetmi punonjĂ«s sigurie ishte roja te hyrja e gjykatĂ«s dhe nuk mund ta linte postinâ, â shprehet Demiraj.
Sipas saj, problem mbeten edhe sallat e gjyqeve, të cilat nuk janë të mjaftueshme për trupën gjykuese.
âJemi gjashtĂ« gjyqtarĂ« me vetĂ«m tre salla nĂ« dispozicion, ndaj detyrohemi tâi alternojmĂ« ato dhe tĂ« zhvillojmĂ« deri nĂ« 18â20 seanca nĂ« ditĂ«â, â pĂ«rfundon ajo.
Gjyqtarë të tjerë theksojnë nevojën për rritjen e burimeve financiare dhe një angazhim të posaçëm të Policisë së Shtetit për sigurimin e perimetrit të jashtëm të gjykatave dhe prokurorive. Ata pohojnë se sfidat me të cilat përballen çdo ditë shpesh mbeten të padukshme për shoqërinë.
âDeri mĂ« sot kjo situatĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rballuar me sakrificĂ« personale nga magjistratĂ«t, gjĂ« qĂ« ndoshta nuk Ă«shtĂ« e dukshme pĂ«r opinionin publik, edhe pĂ«r shkak tĂ« mentalitetit disi tĂ« mbyllur dhe hermetik qĂ« ekziston brenda sistemit tĂ« magjistraturĂ«s shqiptareâ, â thekson Elton FrashĂ«ri, gjyqtar pranĂ« GjykatĂ«s sĂ« ShkallĂ«s sĂ« ParĂ« tĂ« Juridiksionit tĂ« PĂ«rgjithshĂ«m Elbasan.
Stoku i dosjeve shumëvjeçare, presion mbi cilësinë e punës
Dosjet e shpërndara në zyrat e Gjykatës së Elbasanit, shpesh edhe në dysheme, e bëjnë të vështirë lëvizjen. Drenica Demiraj tregon se kur ka nisur punën është përballur me rreth 280 dosje të vjetra, vetëm për seksionin civil.
âDosjet e vjetra, tĂ« rishqyrtuara disa herĂ« dhe tĂ« kaluara nĂ« trupa tĂ« ndryshĂ«m gjykues, mbeten njĂ« nga vĂ«shtirĂ«sitĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha pĂ«r sistemin, pasi zvarritjet shumĂ«vjeçare kanĂ« sjellĂ« edhe raste kur palĂ«t nĂ« proces kanĂ« ndĂ«rruar jetĂ«â, â pohon Drenica.
Sipas saj, ka nevojë për rishikimin e Vendimit nr. 483, datë 22.07.2025, të Këshillit të Lartë Gjyqësor, i cili përcakton standardet minimale kohore dhe sasiore për shqyrtimin e çështjeve nga gjyqtarët e Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm.
âVendimi parashikon qĂ« njĂ« gjyqtar i shkallĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« shqyrtojĂ« tĂ« paktĂ«n 200 çështje me palĂ« kundĂ«rshtare dhe 200 pa palĂ« kundĂ«rshtare nĂ« vit, njĂ« ngarkesĂ« shumĂ« e lartĂ«, e cila krijon presion dhe ndikon edhe nĂ« vlerĂ«simin tonĂ« nĂ« vazhdimâ, â vijon gjyqtarja.
Gjyqtari Elton Frashëri thotë se është e nevojshme të lehtësohet menaxhimi i dosjeve të mbartura dhe i çështjeve të reja që vijnë në gjykatë. Sipas tij, kjo nuk zgjidhet vetë, por kërkon masa konkrete si nga politika, ashtu edhe nga institucionet përgjegjëse.
âNĂ« fillimet e mia, nĂ« vitin 2022, menaxhimi i stokut tĂ« dosjeve ishte shumĂ« i vĂ«shtirĂ«, por sot, edhe pse me njĂ« eksperiencĂ« ende modeste, arrij tĂ« pĂ«rballoj mĂ« lehtĂ« dhe mĂ« me efikasitet volumet e punĂ«s sĂ« pĂ«rditshmeâ, â thotĂ« FrashĂ«ri.
Presioni i pushtetit politik mbi sistemin gjyqësor
E ndërsa reforma në drejtësi ndodhet në një moment delikat, institucionet ndërkombëtare kanë bërë thirrje për një sistem të drejtë dhe të pavarur në gjykimin e figurave të rëndësishme politike. Në këtë proces, gjyqtarë dhe prokurorë të ndershëm po përpiqen të ruajnë integritetin e një sistemi që mbetet një nga hallkat kryesore për vlerësimin dhe integrimin evropian të vendit. Pavarësisht stokut të dosjeve, presioneve politike dhe tundimeve të korrupsionit, disa prej tyre po përpiqen të krijojnë një fytyrë të re të sistemit të drejtësisë.
Gjyqtari Engert Pëllumbi tha për Citizen se fërkimet ndërmjet pushtetit ekzekutiv dhe atij gjyqësor tregojnë se pushteti gjyqësor nuk është më ai që ka qenë para reformës në drejtësi.
âPushteti gjyqĂ«sor po ndĂ«rgjegjĂ«sohet pĂ«r rolin e tij nĂ« shoqĂ«ri dhe kjo Ă«shtĂ« njĂ« lajm i mirĂ«, pasi tregon se po kryen detyrĂ«n pĂ«r tĂ« cilĂ«n e ngarkon Kushtetutaâ, â thekson ai.
Sipas tij, pas krijimit të SPAK-ut dhe gjykatave të posaçme, miti i pandëshkueshmërisë është rrëzuar dhe janë forcuar garancitë për një proces të rregullt ligjor.
âQytetarĂ«t kanĂ« pritshmĂ«ri tĂ« larta nga reforma nĂ« drejtĂ«si dhe reagimet pĂ«r gjykatat e posaçme janĂ« kryesisht pozitive. Detyra e gjyqtarit nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m profesion, por edhe mision dhe vokacionâ, â thotĂ« ai.
Gjyqtari Elton Frashëri nënvizon se një publik më i ndërgjegjësuar kufizon mundësitë e presionit mbi sistemin e drejtësisë.
âKjo do tĂ« dekurajonte pĂ«rpjekjet pĂ«r ndikim apo trysni, qoftĂ« tĂ« rastĂ«sishme apo tĂ« qĂ«llimshmeâ, â pĂ«rmbyll ai.
Prej dhjetĂ« muajsh, banorĂ«t e fshatit Kurdari po i bĂ«jnĂ« roje pĂ«rroit tĂ« LusĂ«s. Njoftimi se makineritĂ« apo ndokush nga firma Ă«shtĂ« parĂ« nĂ« fshat, Ă«shtĂ« ankthi dhe mĂ« tĂ« cilin po jetojnĂ« sĂ« fundmi, ndĂ«rsa prej kohĂ«sh nuk kanĂ« lejuar nisjen e punimeve pĂ«r hidrocentralin âDomaâ.
â10 muajt e fundit me firmĂ«n Doma ne natĂ« pĂ«r natĂ« e ditĂ« pĂ«r ditĂ« jemi sikur me qenĂ« nĂ« alarm. Vjen njĂ« informacion âerdhi Domaâ dhe ne njoftojmĂ« tĂ« gjithĂ« njerĂ«zit dhe do shkojmĂ« atje te ekskavatoriâ, shprehet Milazim Hystuna, kryetari i fshatit Kurdari.
Milazimi bashkĂ« me Halimin, Luftimin, Ilirin, Rexhepin e dhjetĂ«ra banorĂ« tĂ« tjerĂ«, njĂ« pjesĂ« e tyre edhe nĂ« moshĂ«, na pritĂ«n nĂ« kafen e fshatit tĂ« quajtur âKadiuâ, njĂ« vendtakim i tyre i pĂ«rditshĂ«m pĂ«r shqetĂ«simet e fshatit.
Në sytë e tyre shihet mirënjohje sa herë shohin fytyra të reja që vijnë në ato anë, si një formë mbështetjeje për rezistencën e tyre disa vjeçare tanimë.
PĂ«r ta, uji nuk Ă«shtĂ« thjesht burim natyror. ĂshtĂ« toka, bagĂ«tia, jeta dhe historia e fshatit.
âPara ca vitesh Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« njĂ« licencĂ« pĂ«r bĂ«rjen e tre hidrocentraleve, mos mĂ« mirĂ« katĂ«r hidrocentraleve, por pas kĂ«tij fshihet edhe njĂ« firmĂ« tjetĂ«r e cila do tĂ« ndĂ«rtojĂ«, ka ardhur para tre-katĂ«r ditĂ«sh njĂ« jave dhe dy hidrocentrale tĂ« tjera mbi veprĂ«n e marrjes sĂ« ujit. GjĂ« tĂ« cilĂ«n populli e ka kundĂ«rshtuarâ, shprehet Halim Kadiu, ndĂ«rsa rrĂ«fen se nuk do tĂ« lejojnĂ« asnjĂ« hidrocentral mbi lumenjtĂ« e tyre.
Një muaj më parë, banorët nxorën një ekskavator që ishte vendosur pranë përroit të Lusës, ndërsa kishte hapur një pjesë të rrugës.
âNĂ« njĂ«farĂ« mĂ«nyre ne i bĂ«jmĂ« roje atij ekskavatori dhe njoftojmĂ« njĂ«ri tjetrin qĂ« ai tĂ« mos vijĂ« tĂ«  fillojĂ« punimet. Ne me kĂ«tĂ« nuk dimĂ« se çfarĂ« tĂ« bĂ«jmĂ« mĂ« tjetĂ«r. Kemi treguar njĂ« maturi, njĂ« kulturĂ«, jemi treguar shumĂ« shumĂ« tĂ« urtĂ«, se ne jemi nĂ« shtĂ«pinĂ« tonĂ«, jemi nĂ« vendin tonĂ«. Ai do qĂ« tĂ« vijĂ« kĂ«tu tĂ« na marrĂ« ujin, nĂ«se na merr ujin ai na ka marrĂ« edhe jetĂ«nâ, u shpreh Milazim Hystuna pĂ«r Citizens.al.
Kjo situatë ka krijuar konflikt dhe përplasje mes banorëve dhe policisë, të cilët kanë shoqëruar në komisariat dhjetëra të rinj të zonës.
âJu kam thĂ«nĂ« bashkĂ«moshatarĂ«ve tĂ« mi, unĂ« jam 83 vjeç, hajde 10 veta, nĂ«se ai do tĂ« nxjerrĂ« sherr me disa tĂ« rinj ne i kemi mbaruar hesapet, se jemi kaq vite. Le tĂ« na shkeli ne, atĂ«herĂ« tĂ« marri ujinâ, tha Luftim Ăeliku, njĂ« prej banorĂ«ve tĂ« pranishĂ«m pĂ«r shoqĂ«rimet e tĂ« rinjve nĂ« komisariatin e policisĂ«.
âNe kemi dy vjet qĂ« pĂ«rballemi me firmĂ«n âDomaâ. Normalisht, lemĂ« punĂ«t tona dhe shkojmĂ« atje. Firma ka rreth 10-15 çuna qĂ« I ka hedhur nĂ« gjyq pĂ«r pengesĂ« pune. Ne normalisht kĂ«rkojmĂ« tĂ« drejtĂ«n tonĂ« se kemi tĂ« drejtĂ« se jemi nĂ« tokĂ«n tonĂ«, nĂ« shtĂ«pinĂ« tonĂ«â, tha Ilir Topalli pĂ«r Citizens.al.
Sipas banorëve angazhimi i përditshëm për të bërë roje dhe vëzhguar makineritë ka bërë që të mos fokusohen të punët e tyre të përditshme në bujqësi e blegtori.
âQĂ« mĂ« datĂ«n 24 korrik, punĂ«t e bujqĂ«sisĂ« kanĂ« mbetur mbrapa se pĂ«rditĂ« jemi kĂ«tu, ora shtatĂ« e mĂ«ngjesit deri nĂ« orĂ«n tre. Po kjo nuk tĂ« lĂ« as tĂ« bĂ«sh punĂ«n, as me bĂ«rĂ« asgjĂ«. Prodhimet duhet tĂ« dalin nĂ« treg se Ă«shtĂ« pranverĂ« tani. ĂshtĂ« mbrapa shumĂ«â, shprehet Halim Kadiu.
Në këtë zonë, një pjesë të rëndësishme zë edhe liqeni artificial, i cili ushqehet nga ujërat që vinë nga mali i Balgjajt dhe përrenjtë përreth. Liqen, i cili kontribuon në aktivitetin ditor bujqësor të zonës.
âKur Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« ky liqen, janĂ« 20 familje kĂ«tu qĂ« kanĂ« pasur tokat e veta. Kur kĂ«ta i kanĂ« dhuruar tokĂ«n e vet, vallĂ« po ky njeri, jo qĂ« nuk dhuron, por vjen ta marri ujin e kĂ«tij fshati, moralisht ne jemi shumĂ« tĂ« vrarĂ« nga veprimi qĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« me kĂ«to firmat pĂ«rkatĂ«seâ, u shpreh Luftim Ăeliku.
Ashtu sikurse janë shprehur prej fillimit, banorët vijojnë të theksojnë se projekti është miratuar pa dëgjesë publike dhe pa transparencë.
âNjĂ«herĂ« nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« dĂ«gjesa publike. Ai tĂ« vijĂ« kĂ«tu, nĂ« qoftĂ« se do tĂ« marrĂ« edhe pesĂ« vota, ne ja kemi falur ujin. PesĂ« vota tĂ« marri, por ti marri kĂ«tu hapur, ti marrĂ« nĂ« mes tĂ« burrave. TĂ« mblidhet fshati dhe tĂ« thotĂ« unĂ« jam dakord. I gjithĂ« fshati nuk Ă«shtĂ« dakord tÂŽja japĂ« ujin se Ă«shtĂ« absurdâ, tha mes tĂ« tjerash Milazim Hystuna, kryetari i fshatit Kurdari.
Sipas banorëve, i vetmi përfitues në këtë mes është kompania dhe jo ata.
âKjo Ă«shtĂ« prona ime, prona jote, pronĂ« e tĂ« gjithĂ«ve. A e vĂ« nĂ« dispozicion pĂ«r komunitetin tĂ« paktĂ«n 20-40%? UnĂ« ta marr çantĂ«n prapĂ« nĂ« krah dhe tĂ« iki nĂ« Greqi, tĂ« iki nĂ« Gjermani apo nĂ« Angli? KĂ«tu kanĂ« investuar me qindra milionĂ« lekĂ« bĂ«het fjalĂ«â, u shpreh i indinjiuar Halim Kadiu.
Sipas tij, banorët janë investuar në zonë duke venë 350 kokë bagëti, e përpos këtyre janë investuar edhe në vreshtari.
NĂ« shtator tĂ« 2025-Ă«s, banorĂ«t nisĂ«n procesin gjyqĂ«sor, duke ngritur padi kundĂ«r kĂ«shillit bashkiak Klos, AgjencisĂ« KombĂ«tare tĂ« Zhvillimit tĂ« Territorit (AZHT) dhe shoqĂ«risĂ« âGlobal Interprise Groupâ qĂ« do tĂ« ndĂ«rtojĂ« hidrocentralin.
âNe kemi nisur njĂ« proces gjyqĂ«sor dhe nĂ« shkallĂ«n e parĂ«, nĂ« gjykatĂ«n administrative, masĂ«n e sigurisĂ« gjykata ka qenĂ« pro firmĂ«s. Nuk dua tĂ« gjykoj gjyqtarĂ«t, mbase e kanĂ« e dinĂ« mĂ« mirĂ«, por mĂ« duket krejt absurde. Ne kĂ«rkojmĂ« tĂ« mbrojmĂ« tokĂ«n tonĂ«, ujin tonĂ« siç e ka dhĂ«nĂ« zoti i madhâ, tha Milazim Hystuna.
Sipas avokates së banorëve, Dorina Prethi çështja tanimë është në apel. Prethi tha për Citizens.al se në gjykatë tanimë janë dorëzuar materiale të reja dhe është kërkuar përshpejtimi i seancës, pasi situata në terren rrezikohet të kthehet në konflikt social.
Një dekadë rezistencë
Pesë fshatrat e njësisë administrative Suç: Suç, Kurdari, Kurqelaj, Skënderaj dhe e Kujtim, kanë qenë shënjestër të veprave energjetike prej vitit 2006. Në atë kohë projekti për ndërtimin e një HEC-i në lumin e Lusës nuk u konkretizua.
NĂ« vitin 2017-2018 dy shoqĂ«ri tĂ« ndryshme si âIndrolusaâ dhe âGlobal Interprise Groupâ aplikuan pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar hidrocentrale nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ«.
NĂ« vitin 2017, qeveria i dha leje firmĂ«s âIdrolusaâ pĂ«r ndĂ«rtimin e HEC-eve âLusa 1 dhe Lusa 2â, por afatet ligjore pĂ«rfunduan dhe kĂ«to vepra nuk u realizuan.
Paralelisht, nĂ« vitin 2018, shoqĂ«ria âGlobal Interprise Groupâ donte tĂ« ndĂ«rtonte nĂ« tĂ« njĂ«jtin lum hidrocentralin âDomaâ. Ndaj zhvilloi njĂ« dĂ«gjesĂ« publike, ku morĂ«n pjesĂ« 19 banorĂ«.
Në dokumentet nga Ministria e Mjedisit dhe Agjencia Kombëtare e Mjedisit, thuhet se ata shprehën dakordësinë për zhvillimin e hidrocentralit. Mirëpo, 12 prej tyre, janë shprehur me shkrim se firma e pjesëmarrjes së tyre u është manipuluar si deklaratë dakordësie.
âDeklarojmĂ« se kemi marrĂ« pjesĂ« si dĂ«gjues pĂ«r projektin âDomaâ, por nuk kemi shprehur dakordĂ«si pasi bie ndesh me interesat jetikĂ«â, thanĂ« ata nĂ« deklaratĂ«.
Më pas, një tjetër tentativë për të zhvilluar një dëgjesë me komunitetin për zhvillimin e projekteve hidrike u përsërit në vitin 2020, por u refuzua masivisht nga banorët dhe u mblodhën 631 firma kundër.
Kompania ia ka dalë të marrë lejen përmes një procesi konsultimi publik të pazbardhur ende, për të cilët banorët shprehen se nuk janë pyetur. Banorët janë organizuar sërish në protesta, duke mos lejuar asnjë mjet të rëndë pune të shkojë në terren. Ndërsa së fundi kanë nisur edhe procesin gjyqësor.
Në gusht 2025, banorët nënshkruan një memorandum ku kërkonin pezullim të menjëhershëm të çdo veprimi ndërtimor për hidrocentralet në përroin e Lusës si dhe shfuqizimin e lejve të dhëna për ndërtimin e HEC-eve. Ky memorandum u nënshkrua nga 503 banorë të Njësisë Administrative Suç.
Banorët iu drejtuan edhe institucioneve ndërkombëtare, sikurse Ambasadës Amerikane dhe Delegacionit Evropian në Shqipëri. Në shtator ata morën përgjigje vetëm nga Delegacioni Evropian, i cili shprehej se kanë ndjekur shqetesimet e banorëve dhe i shohin me prioritet të drejtat e qytetarëve, të drejtat e pronës dhe respektimin e mbrojtjes së mjedisit.
âDelegacioni i BE-sĂ« nĂ« ShqipĂ«ri nuk ka mandat ligjor pĂ«r tĂ« ndĂ«rhyrĂ« nĂ« çështje individuale, por do ta ndjekĂ« kĂ«tĂ« rast nĂ« kuadĂ«r tĂ« dialogut qĂ« zhvillohet me institucionet e qeverisĂ« shqiptare gjatĂ« procesit tĂ« negociatave tĂ« anĂ«tarĂ«simitâ, thuhej nĂ« komunikimin e Delegacionit tĂ« BE-sĂ« nĂ« ShqipĂ«ri.
Fadroma dhe makineri të rënda të ngarkuara me zhavorr kanë shënjuar disa rrugë në Peizazhin e Mbrojtur Pishë-Poro-Nartë. Në terren nuk ka asnjë tabelë informuese apo logo të kompanive ndërtuese, përveç një autoboti të kompanisë Kastrati që sipas punëtorëve furnizon makineritë e rënda.
TĂ« pyetur nga Citizens.al, punonjĂ«sit e pranishĂ«m nuk pranuan tĂ« tregojnĂ« kush i ka kontraktuar, ndĂ«rsa u shprehĂ«n se janĂ« duke kryer punime provizore, rrethim tĂ« zonĂ«s âpĂ«r tĂ« mbrojtur njerĂ«zit qĂ« tĂ« mos hyjnĂ«â.
âKjo Ă«shtĂ« njĂ« pronĂ« privateâ, u shpreh njĂ« nga punonjĂ«sit me jelek pune fosforeshent, por pa logo. Pyetjes nĂ«se kĂ«to punime janĂ« pĂ«r ndĂ«rtimin e njĂ« resorti, njĂ« prej punonjĂ«sve iu pĂ«rgjigj me nĂ«nqeshje se po, por tanimĂ« nuk jemi nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ«.
Punimet në Peizazhin e Mbrojtur Pishë-Poro-Nartë/Citizens.al
TĂ« pranishĂ«m nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« ishin edhe aktivistĂ« tĂ« organizatĂ«s mjedisore PPNEA si dhe pĂ«rfaqĂ«sues dhe aktivistĂ« tĂ« organizatĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare âBirdLife Europe and Central Asiaâ.
âKamionĂ«t vazhdojnĂ« operojnĂ« me ritme tĂ« jashtĂ«zakonshme dhe pĂ«r ne ky Ă«shtĂ« njĂ« shqetĂ«sim i madh, pasi kjo Ă«shtĂ« pikĂ«risht zona qĂ« Ă«shtĂ« targetuar dhe reklamuar nga Jared Kushner kĂ«tu e dy vite tĂ« shkuara tashmĂ«, si pjesĂ« e njĂ« mega resorti qĂ« do tĂ« ndĂ«rtojĂ« nĂ« tĂ« gjithĂ« vijĂ«n bregdetare tĂ« ZvĂ«rnecit dhe tĂ« PishĂ«-Porosâ, u shpreh pĂ«r Citizens.al AleksandĂ«r Trajçe nga PPNEA.
Sipas Trajçes, në një vend kandidat për në Bashkimin Evropian, veprime të tilla pa transparencë janë të paimagjinueshme.
âSulmi i vazhdueshĂ«m qĂ« i Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« zonĂ«s duke filluar qĂ« me ndĂ«rtimin ilegal tĂ« aeroportit tĂ« VlorĂ«s qĂ« filloi qĂ« nĂ« vitin 2021 dhe ja ku jemi sot nĂ« mes tĂ« ditĂ«s, ku praktikisht planet pĂ«r resortet famĂ«keqe po fillojnĂ« tĂ« konkretizohen nĂ« terrenâ, deklaroi Trajce.
AktivistĂ«t shpalosĂ«n edhe njĂ« banderolĂ« me mesazhin âLarg duart nga Nartaâ.
Banderola e shpalosur nga aktivistët mjedisorë/Citizens.al
Ariel Brunner, drejtues i organizatĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare âBirdlife Europe and Central Asiaâ tha pĂ«r Citizens.al se po vĂ«zhgojnĂ« çfarĂ« po ndodh nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« tĂ« mbrojtur tĂ« DeltĂ«s sĂ« VjosĂ«s.
âMĂ« duhet tĂ« them qĂ« jam i shokuar duke parĂ« se çfarĂ« po ndodh kĂ«tu. Po shohim njĂ« numĂ«r tĂ« madh buldozerĂ«sh qĂ« po hapin rrugĂ«, me sa duket pa asnjĂ« leje. KĂ«tu nuk shohim asnjĂ« tabelĂ« qĂ« tĂ« tregojĂ« kush janĂ« kĂ«ta njerĂ«z dhe çfarĂ« po bĂ«jnĂ«â, u shpreh Brunner.
Sipas tij, është kollaj të hamendësosh se bëhet fjalë për resortet luksoze turistike që janë planifikuar.
âAjo qĂ« po shohim kĂ«tu Ă«shtĂ« qartĂ«sisht e paligjshme sipas ligjit shqiptar dhe gjithashtu plotĂ«sisht e papajtueshme me legjislacionin e BE-sĂ« qĂ« ShqipĂ«ria pritet tĂ« zbatojĂ« nĂ« kuadĂ«r tĂ« procesit tĂ« anĂ«tarĂ«simit nĂ« Bashkimin Evropianâ, u shpreh Ariel Brunner.
Ndërsa i bëri thirrje qeverisë shqiptare që të ndërhyjë dhe ti japë fund kësaj situate.
âTrashĂ«gimia e popullit shqiptar dhe, nĂ« njĂ« kuptim mĂ« tĂ« gjerĂ«, edhe e popujve europianĂ«, qĂ« po shkatĂ«rrohet para syve tanĂ« pa asnjĂ« lloj ligjshmĂ«rie, qeverisjeje apo logjikeâ, deklaroi Brunner.
Përfaqësuesit e organizatave patën një takim edhe me ministrin e mjedisit, ku i kërkuan të veprojë mbi situatën, ndërsa kanë kërkuar edhe një takim me Delegacionin e Bashkimit Evropian në Shqipëri.
Sipas Aleksandër Trajces, kjo që po ndodh është vrull për të shkatërruar sa më shumë deri në mbylljen e negociatave për kapitullin e 27 (kapitulli i mjedisit për integrimin në BE).
âMesazhi qĂ« investitorĂ«t kanĂ« marrĂ« me procesin e negociatave Ă«shtĂ« qĂ« deri nĂ« fund tĂ« 2027, ju tashmĂ« duhet tĂ« vazhdoni tĂ« ndĂ«rtoni, tĂ« operoni, tĂ« shkatĂ«rroni, pasi me mbylljen e kapitullit, kĂ«to gjĂ«ra nuk mund tĂ« ndodhin mĂ«â, deklaroi Trajçe.
Për Brunner, këto që po ndodhin nuk janë në përputhje me mbylljne e kapitullit 27.
âShkatĂ«rrimi aktiv i kĂ«tyre zonave, nĂ« vend qĂ« tĂ« mbrohen, Ă«shtĂ« njĂ« shkelje kaq flagrante saqĂ« nuk e shoh si Komisioni Europian mund ta pranojĂ« kĂ«tĂ«â, deklaroi Areil Brunner pĂ«r Citizens.al.
Ministri i Mjedisit: Pishë-Poro-Nartë kategori e pestë, lejohen aktivitetet turistike
Vija bregdetare e Pishë-Poro-Nartë/Citizens.al
Në një konferencë për shtyp, Ministri i Mjedisit Sofjan Jaupaj i quajti ndërhyrjet në peizazhin e mbrojtur Pishë-Poro-Nartë brenda parametrave ligjorë.
âNuk Ă«shtĂ« duke u zhvilluar asnjĂ« degradim i zonĂ«s sĂ« mbrojtur PishĂ«-Poro-nartĂ«. Zona Ă«shtĂ« peizazh i mbrojtur kategoria V sipas legjislacionit tĂ« zonave tĂ« mbrojturaâ, u shpreh ministri Japupaj.
Sipas ministrit Jaupaj ky lloj aktiviteti në bazë të ligjit për ndikimin në mjedis nuk ka nevojë për atë që quhet standarde, vendim të ndikimit në mjedis.
âNga ana tjetĂ«r subjektet pĂ«rkatĂ«se kanĂ« bĂ«rĂ« tĂ« gjitha njoftimet pranĂ« agjencisĂ« rajonale tĂ« zonave tĂ« mbrojtura ku bĂ«het monitorimi i pĂ«rditshĂ«m i aktivitetet tĂ« survejimit gjeologjik dhe ju siguroj qĂ« nga raportet e fundit qĂ« kanĂ« ardhur nga agjencia e zonave tĂ« mbrojtura, mund ta them me gjuhĂ« popullore qĂ« nuk Ă«shtĂ« prerĂ« asnjĂ« pemĂ«â, deklaroi Jaupaj.
Ministri e quajti konfuzion dashakeqës lidhjen e zonës së Pishë-Poro-Nartës me zonën e mbrojtur të lumit të Vjosës.
âLumi Vjosa Ă«shtĂ« Park KombĂ«tar kategoria II, ndĂ«rsa PishĂ«-Poro-NartĂ« Ă«shtĂ« Peizazh i Mbrojtur kategoria V, ku kategoria V Ă«shtĂ« nĂ« fakt edhe kategoria mĂ« e ulĂ«t e mbrojtjes sĂ« zonave tĂ« mbrojtura, ku normalisht njĂ« pjesĂ« e mirĂ« e investimeve sa i takon edhe investimeve infrastrukturore nĂ« turizĂ«m janĂ« tĂ« lejuara nga legjislacioni i zonave tĂ« mbrojturaâ, u shpreh ministri Jaupaj duke justifikuar punimet nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ«.
Sipas ministrit punimet aty janë me leje nga Këshilli Kombëtar i Territorit.
âĂshtĂ« bĂ«rĂ« vetĂ«m rrethimi i njĂ« prone private pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« survejime gjeologjikeâ, deklaroi ministri Jaupaj. Deri mĂ« tani nuk ka asnjĂ« leje tĂ« zbardhur pĂ«r kĂ«to punime nga KKTU-ja dhe AZHT-ja.
Zona PishĂ«-Poro-NartĂ« ndodhet nĂ« veri tĂ« VlorĂ«s dhe Ă«shtĂ« pjesĂ« e kompleksit ligatinor tĂ« NartĂ«s, pranĂ« deltĂ«s sĂ« VjosĂ«s. Ajo ka statusin âPeizazh i Mbrojturâ, qĂ« lejon vetĂ«m ndĂ«rhyrje tĂ« kufizuara dhe kĂ«rkon procedura tĂ« rrepta ligjore dhe konsultim publik.
Zona Ă«shtĂ« njĂ« nga habitatet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r shpendĂ«t nĂ« ShqipĂ«ri, me rreth 200â300 specie tĂ« regjistruara, pĂ«rfshirĂ« shpendĂ« migratorĂ« me rĂ«ndĂ«si ndĂ«rkombĂ«tare. MegjithatĂ«, ajo ka qenĂ« prej vitesh nĂ«n presion zhvillimi, pĂ«rfshirĂ« projektin e debatueshĂ«m tĂ« Aeroportit tĂ« VlorĂ«s dhe plane tĂ« tjera turistike nĂ« zonat pĂ«rreth.
SĂ« fundmi, janĂ« ngritur shqetĂ«sime edhe pĂ«r projekte tĂ« tjera tĂ« mĂ«dha nĂ« bregdet dhe ligatina, ndĂ«rsa organizatat mjedisore kanĂ« reaguar ndaj ndryshimeve ligjore qĂ« prekin zonat e mbrojtura dhe rolit tĂ« âinvestitorĂ«ve strategjikĂ«â.
Kryeministri Edi Rama ka prezantuar së fundmi planin e qendrës energjetike të Vlorës dhe furnizimin me gaz të lëngshëm të Shqipërisë, në kuadër të një marrëveshje të nënshkruar me Greqinë në partneritet me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
âShqipĂ«ria do tĂ« furnizohet me gaz tĂ« lĂ«ngshĂ«m amerikan pĂ«r njĂ« periudhĂ« 20-vjeçare dhe, pĂ«rmes TEC-it tĂ« VlorĂ«s, do tĂ« prodhojĂ« energji elektrikeâ, u shpreh ai nĂ« podcastin personal tĂ« pĂ«rjavshĂ«m.
Sipas qeverisë, kalimi i funksionimit të termocentralit (TEC) të Vlorës nga nafta në përdorim me gaz shihet si zhvillim pozitiv.
âVlora do tĂ« kthehet kĂ«sisoj nĂ« njĂ« nyje tĂ« rĂ«ndĂ«sishme, si pĂ«r shfrytĂ«zimin ashtu edhe pĂ«r eksportin e gazit pĂ«rmes Trans Adriatic Pipeline (TAP), pasi pjesĂ« e kĂ«saj marrĂ«veshjeje Ă«shtĂ« edhe investimi pĂ«r lidhjen me tubacion tĂ« VlorĂ«s me Fierin, ku ndodhet gazsjellĂ«si trans-adriatikâ, pĂ«rmbylli kryeministri.
I menjĂ«hershĂ«m ka qenĂ« reagimi i konsorciumit tĂ« organizatave LĂ«vizja pĂ«r EnergjinĂ« dhe KlimĂ«n (LEK), tĂ« cilat dolĂ«n me njĂ« deklaratĂ« publike duke u shprehur se âpopulli i VlorĂ«s duhet ta refuzojĂ« masivisht injektimin e kĂ«tij burimi fosil nĂ« ShqipĂ«riâ.
TEC-i i Vlorës, me kapacitet rreth 97 MW, u ndërtua me mjaft kontestime për ndotjen e mundshme të mjedisit. Ideja ishte që një vepër e tillë do të rriste sigurinë energjetike të vendit, por thuajse nuk ka funksionuar që nga përfundimi i tij në vitin 2011 për shkak të problemeve teknike.
Projekti, që kushtoi rreth 130 milionë euro dhe u financua nga institucione ndërkombëtare, është konsideruar shpesh një investim i dështuar. Vendosja në punë përmes kalimit nga nafta në gaz është një ide që ka nxitur debat mbi kostot dhe ndikimin mjedisor.
Kundërshtimet mbi qendrën energjetike të Vlorës
I pyetur nga Citizens.al, aktivisti mjedisor Lavdosh Ferruni kujtoi se kryeministri ka deklaruar shpesh, si në Shqipëri ashtu edhe në arenën ndërkombëtare, se vendi synon të jetë eksportues neto i energjisë nga burime të rinovueshme deri në vitin 2030.
âAtĂ«herĂ« pse duhet kjo energji fosile, pĂ«r aq kohĂ« sa synojmĂ« tĂ« jemi eksportues neto nga burime tĂ« rinovueshme, tĂ« cilat janĂ« mĂ« miqĂ«sore ndaj mjedisit dhe mĂ« ekonomike?â shtroi ai.
NdĂ«rkohĂ«, Mihallaq Qirjo, drejtues i âQendra Burimore e Mjedisitâ (REC Albania), theksoi se vetĂ«m zhvillimet energjetike qĂ« bazohen nĂ« burime tĂ« rinovueshme dhe tĂ« pastra mund tĂ« konsiderohen pozitive.
âKomisioni Evropian thekson vazhdimisht se diversifikimi duhet tĂ« mbĂ«shtetet nĂ« burimet vendase, pasi vetĂ«m nĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ« rritet pavarĂ«sia nga burimet e huajaâ, u shpreh ai.
Ai shtoi se, qoftë si vend tranzit apo përdorues i gazit, Shqipërisë i mungon infrastruktura e shpërndarjes deri te përdoruesi fundor, çka do të thotë se individët dhe bizneset nuk do të përfitojnë drejtpërdrejt nga ky burim energjie fosile.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n linjĂ«, Valbona Mazreku nga organizata âMileukontakt Albaniaâ vlerĂ«soi se nĂ«nshkrimi i memorandumit pĂ«r zhvillimin e hub-it energjetik tĂ« VlorĂ«s dhe marrĂ«veshja pĂ«r furnizimin me gaz natyror tĂ« lĂ«ngshĂ«m pĂ«rbĂ«n rrezik pĂ«r mjedisin dhe njĂ« devijim nga rruga drejt energjive tĂ« pastra.
Ajo shton se investimet nĂ« gaz mund tĂ« krijojnĂ« varĂ«si afatgjatĂ« nga karburantet fosile, ndĂ«rsa âzhvillimi i industrisĂ« sĂ« gazit mund tĂ« cenojĂ« potencialin turistik dhe ekologjik tĂ« VlorĂ«sâ.
Debati mbi të ardhmen energjetike të Vlorës mbetet i hapur, duke reflektuar përplasjen mes nevojës për siguri energjetike dhe angazhimeve për një zhvillim më të qëndrueshëm mjedisor.
Korporata e Investimeve Shqiptare (KISH) negocionte direkt me kompaninĂ« âX-Oneâ, ndĂ«rkohĂ« qĂ« thirrjet publike pĂ«r ndĂ«rtimin e BibliotekĂ«s KombĂ«tare dĂ«shtonin njĂ«ra pas tjetrĂ«s.
NĂ« janar 2025, Korporata shpalli thirrjen pĂ«r zhvillimin tĂ« BibliotekĂ«s me partner privat. Incentiva ishte e qartĂ«, kush merrte pĂ«rsipĂ«r ndĂ«rtimin fitonte tĂ« drejtĂ«n pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« kullĂ« me sipĂ«rfaqe deri nĂ« 60,000 mÂČ te zona e ish-vilave gjermane.
Por, asnjë ofertë nuk u paraqit. Edhe thirrja e dytë, e hapur në mars, dështoi.
NdĂ«rkohĂ« qĂ« kĂ«to thirrje vazhdonin, dokumentet e siguruara nga Citizens.al tregojnĂ« se Korporata kishte nisur komunikimet pĂ«r negocim tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« me âX-One,â e cila njihet pĂ«r faktin se jo shumĂ« larg vendit ku pritet tĂ« ngrihet Biblioteka, do tĂ« ndĂ«rtojĂ« tre kulla deri nĂ« 71 kate.
Më 30 korrik 2025 palët nënshkruan një kontratë, pa garë, pa konkurrencë dhe me hije favorizimi.
Kontrata e nĂ«nshkruar mes KISH dhe X-One, njĂ« kopje tĂ« sĂ« cilĂ«s Citizens.al e disponon, quhet âCopĂ«zat,â njĂ« titull teknik qĂ« mund tĂ« tĂ« shpĂ«rqendrojĂ« vĂ«mendjen, por qĂ« fsheh brenda njĂ« marrĂ«veshje me ndikim tĂ« konsiderueshĂ«m urban.
âCopĂ«zatâ Ă«shtĂ« emri i projektit me tĂ« cilin qeveria i dha KorporatĂ«s hapĂ«sirat mes pallateve nĂ« rrugĂ«n âAdem Jashariâ, tĂ« pashfrytĂ«zueshme si pasuri tĂ« veçuara, por qĂ« si duket i bĂ«nin punĂ« kompanisĂ« X-One.
NjĂ« pjesĂ« tĂ« gjurmĂ«s sĂ« projektit me tre kulla âGrand Park Skylineâ qĂ« X-One planifikon tĂ« ndĂ«rtojĂ«, bie pikĂ«risht te kĂ«to copĂ«za dhe Ă«shtĂ« e paqartĂ« sesi kompania pĂ«rfitoi lejen e zhvillimit duke mos pasur nĂ« zotĂ«rim tĂ« gjithĂ« gjurmĂ«n e pronĂ«s.
KISH i tha Citizens.al se për këtë procedurë të drejtpërdrejtë i referohej rregullores së procedurave (e cila nuk qasej online) dhe VKM-së 137/2024, e cila sipas institutcionit parashikon se kur prona shtetërore është më e vogël se prona e partnerit privat, Korporata mund të negociojë direkt, pa procedurë konkurruese.
Citizens.al i kërkoi Korporatës kopje të rregullores së cituar, dhe një shpjegim më të hollësishëm pasi nga shqyrtimi plotë i VKM-së në fjalë krijohet përshtypja se kemi të bëjmë me një ri-interpretim pasi kjo qasje nuk citohet shprehimisht në akt.
Korporata saktĂ«soi se baza ligjore qĂ« kishte pĂ«rdorur ishte pika 3, gĂ«rma âkâ e VKM 137/2024, ku âprocedura e negocimit tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ«â pĂ«rkufizohet si pĂ«rzgjedhje direkte e partnerit kur ekziston âraporti i posaçëm i tij me projektin e investimit apo me cilĂ«sitĂ« e lidhura me pronĂ«nâ ose kur projekti âpĂ«rbĂ«n njĂ« inovacion/Ă«shtĂ« risi nĂ« tregun vendas apo rrit nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« dukshme dhe tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« vlerĂ«n e pronĂ«sâ.
Ajo shtoi gjithashtu duke i konsideruar si autorizime të posaçme VKM-të 12/2025 dhe 326/2025. Por nga verifikimet e Citizens.al nuk rezultoi të ketë pasur as autorizim të posaçëm nga qeveria dhe as rrethana specifike të raportuara nga KISH.
Ilustrim i projektit të V.Olgiatit për Grand Park Skyline/Citizens.al
NĂ« pĂ«rgjigjen e fundit, Korporata referoi njĂ« link publik ku sipas saj gjendej âRregullorja e Procedurave Konkurrueseâ, megjithĂ«se mĂ« herĂ«t ajo nuk ishte e aksesueshme nĂ« faqen zyrtare.
Kjo Ă«shtĂ« hapĂ«sira ligjore pĂ«rmes sĂ« cilĂ«s u legjitimua negociimi me X-One, qĂ« drejtohet nga sipĂ«rmarrĂ«si Ylli Ujka nĂ« ortakĂ«ri me Ăesk Ivanaj dhe Ilir Trebicka.
Negocim mbi prona që nuk zotëroheshin
Korporata tha fillimisht pĂ«r Citizens.al se nĂ« kĂ«tĂ« marrĂ«veshje kontribuoi me 12 âcopĂ«za toke shtetĂ«roreâ me sipĂ«rfaqe totale prej 2,702 mÂČ,ânga 5 deri 1,114 mÂČ secila.âÂ
Por verifikimet tregojnĂ« njĂ« problem serioz. NĂ« momentin kur nisĂ«n negociatat me âX-Oneâ (prill 2025), KISH nuk ishte ende pronare e tĂ« paktĂ«n 9 prej kĂ«tyre pronave: 4/112, 4/113, 4/114, 4/119, 4/443, 4/450, 4/855, 4/860 dhe 4/861.
Në përgjigjen e saj të mëvonshme, Korporata sqaroi se VKM-ja 326/2025 ka transferuar fillimisht 9 prona, por njëra prej tyre (4/119) është ndarë më pas në tre pasuri të reja (4/979; 4/980; 4/981), duke e çuar numrin në 11, ndërsa pasuria e 12-të (4/869) tha se ishte transferuar veçmas përmes VKM 12/2025.
NjĂ«mbĂ«dhjetĂ« nga 12 pronat janĂ« âbishtaâ parcelash toke qĂ« janĂ« tĂ« lira mes trotuareve dhe pallateve nĂ« rrugĂ«n âAdem Jashariâ. Ato iu transferuan KorporatĂ«s vetĂ«m mĂ« 11 qershor 2025 pĂ«rmes VKM-sĂ« 326/2025, teksa negociatat kishin filluar qĂ« mĂ« 22 prill.
Pra, Korporata ka hyrë në negociim për prona që nuk i kishte ende në pronësi.
Ajo e kundĂ«rshtoi kĂ«tĂ« pĂ«rfundim tĂ« Citizens.al, duke theksuar nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje tĂ« mĂ«vonshme me shkrim se âprocedura e negocimit e nisur nĂ« datĂ«n 23.04.2025 i referohet vetĂ«m pasurisĂ« nr. 4/869â, ndĂ«rsa pĂ«r pronat e tjera negocimi ka vijuar pas transferimit me VKM 326/2025.
Sipas saj, ânĂ« asnjĂ« rast nuk Ă«shtĂ« zhvilluar negociim mbi pasuri qĂ« nuk ishin ende nĂ« pronĂ«si tĂ« KorporatĂ«s, por vetĂ«m veprime pĂ«rgatitore dhe bashkĂ«rendueseâ.
Në këmbim, Korporata pretendon se do të përfitojë 40% të sipërfaqes së ndërtimit total të kompleksit: rreth 25,963 m2, me vlerë të deklaruar prej 65.7 milionë euro.
NĂ« pĂ«rgjigjen e saj, Korporata sqaron se kjo vlerĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rllogaritur mbi bazĂ«n e sipĂ«rfaqes qĂ« pĂ«rfiton nga marrĂ«veshja dhe âçmimeve tĂ« referencĂ«s zyrtare tĂ« zonĂ«s ku do tĂ« zhvillohet projektiâ, si rezultat i pĂ«rfshirjes sĂ« 2,702.88 mÂČ pronĂ« shtetĂ«rore nĂ« projekt.
Kjo vlerĂ« qĂ« realisht Ă«shtĂ« thjesht ende imagjinare, sipas kontratĂ«s, do tĂ« pĂ«rdoret pĂ«r tĂ« financuar ndĂ«rtimin e BibliotekĂ«s KombĂ«tare nga âX-Oneâ.
Në pamje të parë, skema duket funksionale, shteti jep tokë dhe merr në këmbim financimin e një objekti të rëndësishëm publik. Por kronologjia e zhvillimeve e përmbys këtë logjikë.
MĂ« 14 shkurt 2025, âX-Oneâ paraqet kĂ«rkesĂ«n pĂ«r bashkĂ«punim numĂ«r protokolli 128.
MĂ« 17 mars, vetĂ«m katĂ«r ditĂ« mĂ« pas, Korporata i dĂ«rgon âX-Oneâ ftesĂ« pĂ«r propozim me numĂ«r protokolli 178.
Më 7 prill, thirrja publike për Bibliotekën mbyllet pa oferta.
MĂ« 23 prill, nis zyrtarisht negocimi me kompaninĂ« âX-Oneâ.
Më 30 korrik palët nënshkruan kontratën.
Ilustrim i projektit të XDGA për Bibliotekën Kombëtare/Citizens.al
Kronologjia tregon se procesi konkurrues dhe negocimi i drejtpërdrejtë kanë ecur paralelisht. De facto, partneri duket se ishte përzgjedhur paraprakisht.
Korporata nuk ka sqaruar pse nuk hapi procedurë të re konkurruese pas prillit 2025 dhe as pse nisi korrespondencën me X-One ndërkohë që thirrja publike e dytë për bibliotekën ishte ende e hapur.
Prej janarit 2025, Citizens.al ka ndjekur me vĂ«mendje punĂ«n e KorporatĂ«s dhe po ashtu projektet madhore tĂ« ndĂ«rtimeve nĂ« kuadĂ«r tĂ« rubrikĂ«s âTirana Vertikaleâ.
PjesĂ« e kĂ«tij raportimi tĂ« vazhdueshĂ«m ka qenĂ« dhe projekti ambicioz i kompanisĂ« X-One, Grand Park Skyline me tre kulla 40, 51 dhe 71 kate, konceptuar nga arkitekti zviceran Valerio Olgiati, tĂ« cilat pritet tĂ« ngrihen nĂ« hyrje tĂ« parkut tĂ« liqenit dhe gjurma e saj bie mbi katĂ«r pallate dhe ndĂ«rtesa private ekzistuese nĂ« rrugĂ«n âAdem Jashariâ.
NĂ«se shqyrtojmĂ« rrethanat me kontekstin e zhvillimeve tĂ« sotme, vĂ«mĂ« re se X-One e kishte marrĂ« lejen e zhvillimit pĂ«r projektin nĂ« fjalĂ« qĂ« mĂ« 31 korrik 2024, pra plot gjashtĂ« muaj para se tĂ« fillonte negociatat me KorporatĂ«n pĂ«r âcopĂ«zat e tokaveâ shtetĂ«rore (2,702.88 mÂČ) qĂ« janĂ« pjesĂ« e gjurmĂ«s sĂ« projektit.Â
Ndaj mund të themi se kontrata me Korporatën nuk ishte parakushti i lejes së zhvillimit, por pasojë e saj.
Projekti i BibliotekĂ«s KombĂ«tare, pra, nuk u shfaq si qĂ«llim qĂ« nxiti kompaninĂ« âX-Oneâ tĂ« investonte, por si instrumenti pĂ«r tĂ« pĂ«rfituar pronĂ«n publike brenda projektit tĂ« saj tashmĂ« tĂ« miratuar pĂ«r zhvillim.
Kjo kuptohet nga fakti se pas arritjes sĂ« dakordĂ«sisĂ« me KorporatĂ«n, âX-Oneâ ka kĂ«rkuar marrjen e lejes sĂ« ndĂ«rtimit, kĂ«rkesĂ« qĂ« figuron nĂ« rendin e ditĂ«s sĂ« KKTU-sĂ« pĂ«r datĂ«n 29 shtator 2025.
Qeveria e paraqet marrĂ«veshjen si rast suksesi: âX-One do tĂ« marrĂ« pĂ«rsipĂ«r koston e financimit tĂ« BibliotekĂ«s KombĂ«tare.â Por procedurat e ndjekura pĂ«r kĂ«tĂ« marrĂ«veshje janĂ« tĂ« dyshimta dhe tregojnĂ« edhe njĂ«herĂ« dinamikĂ«n se ku kanĂ« pĂ«rfunduar parimet e konkurrencĂ«s, transparencĂ«s dhe vendimmarrjes pĂ«r publiken.
ĂfarĂ« mungon nĂ« kontratĂ«?
Kontrata noteriale e 30 korrikut 2025 është një dokument i përpunuar me kujdes ligjor. Por pikërisht kujdesi i saj zbret disa pyetje të rëndësishme.
Korporata pretendon se zhvillimi i mundshĂ«m prej 25,963 mÂČ mbi âcopĂ«zat e tokĂ«sâ qĂ« ka negociuar, vlen 65.7 milionĂ« euro. Por kjo vlerĂ« duhet tĂ« burojĂ« nga âçmimi i referencĂ«sâ sipas VKM-sĂ«, pra si logjikĂ« do tĂ« duhej tĂ« ishte njĂ« çmim administrativ, jo çmim tregu.
Kontrata e firmosur nuk e tregon se kush e ka bërë vlerësimin e pavarur. Edhe në përgjigjen e fundit, dërguar në rrugë elektronike më 5 maj, Korporata nuk referoi një raport të pavarur vlerësimi, por tha se vlera është rezultat i përllogaritjes mbi parametrat e marrëveshjes dhe çmimet e referencës.
Ndërkohë, projekti i Bibliotekës mbetej në fazën konceptuale, dhe vetë Korporata e theksonte në thirrjet e bëra gjatë periudhës janar-prill 2025, se cilido nga privatët që do të shpallej fitues do të merrte përsipër edhe kostot e zhvillimit të projektit të detajuar.
Gjurma e projektit âGrand Park Skylineâ nĂ« hyrje tĂ« Parkut tĂ« Liqenit/Citizens.al.
Korporata argumenton se vlerĂ«simi i kostos Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mbi âmetodologji standarde tĂ« analizĂ«s paraprakeâ, duke pĂ«rfshirĂ« krahasime me projekte tĂ« ngjashme, kosto mesatare pĂ«r metĂ«r katrorĂ« dhe parametra urbanistike, dhe se ky Ă«shtĂ« njĂ« vlerĂ«sim âparaprak dhe indikativâ.
Pra për Korporatën nuk kishte problem se projekti i Bibliotekës ishte ende pa pjesën e detajuar të saj. Ndërkohë kompania X-One nuk iu përgjigjën kërkesave për komente në lidhje me këto pika.
Por pjesa që ngre më shumë pikëpyetje në këtë marrëveshje është fakti se garancia e lënë përsipër është vetëm 2%.
Korporata shprehet se niveli i garancisĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rcaktuar ânĂ« bazĂ« tĂ« praktikave mĂ« tĂ« mira ndĂ«rkombĂ«tareâ dhe nĂ« zbatim tĂ« rregullores sĂ« saj tĂ« brendshme.
Pra nëse X-One dështon të ndërtojë Bibliotekën, Korporata mund të ekzekutojë garancitë bankare, të barabarta me vetëm 2 përqind të vlerës totale të investimit rreth 1.5-2 milionë euro. Por në raport me rëndësinë që ka Biblioteka dhe fakti se ky projekt është zvarritur prej 5-6 vitesh, nuk ofron aspak mbrojtje.
Kompania âX-Oneâ Ă«shtĂ« e regjistruar me adresĂ« nĂ« rrugĂ«n âLidhja e Prizrenitâ nĂ« TiranĂ«, me administrator Ylli Ujka nga Lezha.
OrtakĂ« tĂ« UjkĂ«s janĂ« dy sipĂ«rmarrĂ«sit Ăesk Ivanaj dhe Ilir Trebicka, ky i fundit me kompaninĂ« âTrema Tech,â fitoi konkursin pĂ«r zhvillimin e âPallatit tĂ« Sportit Asllan Rusiâ nĂ« njĂ« top betoni me funksione mikse tregtare dhe rezidenciale qĂ« vlerĂ«sohet tĂ« kĂ«rkojĂ« rreth 109 milionĂ« euro investim.
Por pikĂ«risht kapacitetit financiar dhe aftĂ«sia reale e kĂ«tij grupi investitorĂ«sh pĂ«r tĂ« investuar rreth 400 milionĂ« euro nĂ« tre kullat e âGrand Park Skylineâ dhe po kĂ«shtu rreth 55 milionĂ« euro pĂ«r BibliotekĂ«n, nuk Ă«shtĂ« vlerĂ«suar publikisht nga asnjĂ« autoritet.
Grupi i investitorëve dhe vetë Korporata nuk iu përgjigjën kërkesave të Citizens.al për koment.
Modeli që përsëritet
Historia e projektit tĂ« BibliotekĂ«s KombĂ«tare ka paralele tĂ« qarta me histori tĂ« tjera zhvillimi veprash publike nĂ« TiranĂ« si Stadiumi KombĂ«tar âQemal Stafaâ, Piramida, Teatri KombĂ«tar etj.
VetĂ« teatri u shemb nĂ«n justifikimin se njĂ« investitor privat si kompania Fusha â e cila dhuronte projektin e ri tĂ« konceptuar nga arkitekti danez Bjarke Ingels, pa ia kĂ«rkuar njeri â do ta rindĂ«rtonte me financim tĂ« saj, duke fituar tĂ« drejtĂ«n pĂ«r tĂ« ngritur kulla pĂ«rreth, madje edhe mbi njĂ« pjesĂ« trualli publik.Â
Ai model u kritikua dhe kundërshtua ashpër. Kuvendi miratoi edhe një ligj special për ta favorizuar këtë ujdi, pavarësisht se hasi akuza për shkelje kushtetuese dhe pazare në kurriz të publikes.
Të gjithë e dimë sesi shkoi ajo histori. Teatri i ri aktualisht nuk është ndërtuar edhe pse u shemb me dhunë në mes të pandemisë më 17 maj 2020.
Pronat e Korporatës dhe gjurma e projektit Grand Park Skyline/Citizens.al
Biblioteka Kombëtare ndjek një rrugë të ngjashme, por me një ndryshim strukturor: nuk ka ligj special, vetëm vendime qeverie përmes së cilave ujdia arrihet dhe nënshkruhet administrativisht pa qenë nevoja për të kaluar nër Kuvend, pra pa debat parlamentar, madje edhe pa debat publik.
Ky është ndoshta ndryshimi më shqetësues, jo se modeli është fiks i njëjtë me teatrin, por sepse filtrat e transparencës dhe vendimmarrjes janë tkurrur aq shumë sa çdo gjë vendoset në prapaskenë.
NdĂ«rkohĂ«, zona e ish-GardĂ«s sĂ« RepublikĂ«s, ku premtimi i vitit 2018 i kryebashkiakut Erion Veliaj ishte pĂ«r âpark tĂ« gjelbĂ«rt, pa kullaâ po kthehet me shpejtĂ«si nĂ« njĂ« park kullash: Grand Park Skyline i X-One, Platinum Tower i Nova Construction dhe Garda Tower i Artech Group-El-Prom.
Në vitin 2020, kur arkitekti belg Xavier De Geyter prezantoi konceptin e tij për Bibliotekën e re Kombëtare, imazhet ishin frymëzuese: një ndërtesë e pastër, moderne, e vendosur pranë Liqenit Artificial, e hapur ndaj qytetit dhe qytetarëve.
Pesë vite e gjysmë më vonë, Biblioteka ekziston ende vetëm si shtojcë e një kontrate 36-faqeshe noteriale, midis dy palësh që kanë interesa shumë të ndryshme.
NĂ«se qĂ«llimi ka qenĂ« qĂ« ShqipĂ«ria tĂ« ketĂ« njĂ« bibliotekĂ« kombĂ«tare tĂ« denjĂ«, pyetja e parĂ« dhe e thjeshtĂ« Ă«shtĂ« se pse njĂ« projekt i tillĂ« nuk financohet nga buxheti i shtetit?Â
Shqipëria shpenzon çdo vit miliarda lekë në konçesione dhe partneritete publike-private të llojeve të ndryshme. Një institucion kulture prej 60-80 milionë eurosh nuk është i pamundur të financohet drejtpërsëdrejt.
Përvoja e Teatrit Kombëtar, i nisur si PPP, dhe i përfunduar në financim direkt me para publike, na ka mësuar se kur vullneti politik ekziston, mënyrat gjenden.
Ndaj pyetja që mbetet është se cili është vullneti real në lidhje me bibliotekën dhe kujt i shërben ai?
Mënyra se si u raportua aksidenti tragjik i së dielës në Durrës, ku humbën jetën dy fëmijë dhe një tjetër mbeti i plagosur, ka nxitur reagime të forta nga institucionet dhe organizatat e medias. Publikimi i pamjeve të ndjeshme nga vendngjarja dhe detajeve identifikuese ka rikthyer debatin mbi kufijtë etikë të raportimit.
Ngjarja ndodhi më 3 maj, në zonën e ish-kënetës, ku një makinë mori përpara një grup fëmijësh që po luanin në trotuar. Drejtuesi i automjetit, i cili më vonë rezultoi të ishte i dehur, u largua duke përshkallëzuar indinjatën e dëshmitarëve.
Rasti mori përmasa të mëdha mediatike, me shpërndarje të gjerë të pamjeve dhe detajeve nga vendngjarja, duke ngritur shqetësime për cenim të dinjitetit të viktimave dhe familjarëve të tyre.
Organizatat e medias dhe institucionet reaguan të hënën duke kërkuar respektimin e standardeve profesionale dhe etike në raportim.
Këshilli Shqiptar i Medias (KSHM) theksoi sot se, ndonëse ngjarja përbën interes të lartë publik, kjo nuk justifikon publikimin e pamjeve të rënda.
âNĂ« tĂ« gjitha kodet e etikĂ«s nĂ« botĂ«, edhe nĂ« Kodin e EtikĂ«s sĂ« Gazetarit Shqiptar, njĂ« nga standardet e gjithĂ«pranuara Ă«shtĂ« se vdekja dhe makabriteti nuk duhen sensacionalizuarâ, thuhet nĂ« reagimin e KSHM-sĂ«.
Sipas Këshillit, publikimi i pamjeve të tilla shkakton dëm emocional për familjet dhe krijon tronditje të panevojshme për publikun, veçanërisht kur viktimat janë fëmijë.
KMSH sugjeroi se raportimi i dinamikës së ngjarjes mund të realizohet përmes formave alternative, pa cenuar dinjitetin e viktimave.
âMe mjete tĂ« thjeshta, pĂ«rfshirĂ« ilustrime tĂ« krijuara me inteligjencĂ« artificiale, mund tĂ« shpjegohet ngjarja pa shkelur mbi dhimbjen e familjarĂ«veâ, theksohet mĂ« tej.
KSHM ngriti gjithashtu shqetësim për publikimin e elementeve që mund të çojnë në identifikimin e fëmijëve.
âSipas kodeve tĂ« etikĂ«s, media nuk duhet tĂ« publikojĂ« identitetin e fĂ«mijĂ«ve apo detaje qĂ« mund tâi identifikojnĂ« ata. Argumenti se âdikush tjetĂ«r e publikoi mĂ« parĂ«â nuk Ă«shtĂ« justifikimâ, thuhet nĂ« deklaratĂ«.
Në të njëjtën linjë reagoi edhe Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), duke kërkuar ndalimin e publikimit të pamjeve nga aksidenti.
âPublikimi i kĂ«tyre materialeve nuk i shĂ«rben informimit publik dhe cenon dinjitetin e viktimave, duke rĂ«nduar mĂ« tej dhimbjen e familjeveâ, deklaroi AGSH.
Edhe Autoriteti i Mediave Audiovizive (AMA) u bëri thirrje mediave të shmangin sensacionalizmin dhe garën për klikime.
âTĂ« âvrasĂ«shâ dhe rivrasĂ«sh pĂ«rmes imazheve, duke ekspozuar dhimbjen njerĂ«zore, Ă«shtĂ« shkelje e rĂ«ndĂ« e etikĂ«s dhe standardeve profesionaleâ, u shpreh kryetarja e AMA-s, Armela Krasniqi.
Reagimet e institucioneve nxjerrin në pah një problem të përsëritur në raportimin e ngjarjeve të rënda në Shqipëri: balancën mes të drejtës për informim dhe mbrojtjes së dinjitetit njerëzor.
Rasti i Durrësit rikthen nevojën për vetërregullim më të fortë dhe përgjegjësi editoriale, veçanërisht kur bëhet fjalë për fëmijë dhe përmbajtje me ndjeshmëri të lartë.
Në një kohë kur qeveria shqiptare zotohet se po avancon pozitivisht në negociatat me Bashkimin Evropian për integrimin, terreni po jep sinjale të kundërta me angazhimet në letër.
Rasti po shihet nga organizatat mjedisore si një test konkret për Kapitullin 27, një nga më sfiduesit në procesin e integrimit. Mes mungesës së transparencës dhe reagimeve të paqarta, përplasja mes zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së natyrës mbetet e dukshme.
Qendra për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA) mblodhi sot aktorë të shoqërisë civile në një konferencë për shtyp në Tiranë, duke e vendosur theksin pikërisht te Kapitulli 27 i Bashkimit Evropian për mjedisin.
Konferenca u zhvillua në një klimë të tensionuar, pas raportimeve të një jave më parë për ndërhyrje në zonën e Pishë Poros-Nartë, e cila vlerësohet si një nga zonat më të rëndësishme nga ana ekologjike në vend.
Pamje nga takimi i PPNEA/Citizens.al
Sinjalizimet e ditës së enjte, datë 30 prill, nga Shoqata Ornitologjike Shqiptare (AOS), të raportuara edhe nga Citizens.al, kanë ngritur dyshime serioze mbi zbatimin e ligjit. Në terren janë konstatuar mjete të rënda dhe punime brenda zonës së mbrojtur, ndërsa mungon transparenca mbi lejet përkatëse dhe bazën ligjore të ndërhyrjes.
Grupet e mjedisorëve dyshojnë se pas këtyre punimeve është Kastrati Group, kjo e fundit, pas interesimit të Citizens.al të premten, deklaroi se do të jepte një qëndrim zyrtar brenda datës 4 maj.
Megjithatë, në një komunikim të dytë, përfaqësuesit e kompanisë thanë se nuk kanë ende një koment mbi çështjen.
Gjatë konferencës, përfaqësuesit e PPNEA theksuan se Kapitulli 27 nuk mund të trajtohet si një hap formal në negociatat me Bashkimin Evropian, por kërkon zbatim të prekshëm në terren dhe mbrojtje reale të ekosistemeve.
PaqartĂ«si dhe mungesĂ« transparence nĂ« PishĂ«âPoro
AleksandĂ«r Trajçe, drejtor i PPNEA, tha gjatĂ« konferencĂ«s sĂ« sotme se, nĂ« lidhje me ndĂ«rhyrjet nĂ« PishĂ«âPoro, ishte zhvilluar njĂ« takim me MinistrinĂ« e Mjedisit pĂ«r ta vĂ«nĂ« nĂ« dijeni pĂ«r rastin. Trajçe analizoi se tĂ« gjitha kĂ«to ndĂ«rhyrje, si edhe tĂ« tjera, po ndodhin pĂ«r shkak tĂ« ligjit pĂ«r zonat e mbrojtura, i cili Ă«shtĂ« nĂ« rishikim.
âShfuqizimi i ligjit pĂ«r zonat e mbrojtura shihet si njĂ« pikĂ« e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r pĂ«rmbylljen e Kapitullit 27 dhe, nĂ« kĂ«tĂ« aspekt, Ă«shtĂ« pranuar rishikimi i kĂ«tij ligji qĂ« tĂ« jetĂ« nĂ« pĂ«rputhje me BE-nĂ«,â theksoi Trajçe.
Ai shtoi se zhvillimet me natyrë turistike po vazhdojnë pa ndërprerje dhe me një shpejtësi të madhe, duke anashkaluar proceset normale që duhet të kenë zhvillime të tilla, si proceset e konsultimit publik, vlerësimit të ndikimit në mjedis dhe angazhimit të palëve të interesit.
âKjo po ndodh pĂ«r shkak se ky ligj sĂ« shpejti do tĂ« ndryshojĂ« dhe mesazhi qĂ« po u jepet zhvilluesve Ă«shtĂ«: ndĂ«rtoni nĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ«, sepse nĂ«se ligji ndryshon, nuk do tĂ« keni mundĂ«si pĂ«r tĂ« kryer zhvillime tĂ« tilla,â pĂ«rmbylli Trajçe.
Rasti i Pishë Poro-Nartës nxjerr në pah hendekun mes angazhimeve ndërkombëtare që merr përsipër qeveria dhe realitetit në terren.
Ariel Brunner, nga BirdLife Europe and Central Asia, u shpreh se turistët vijnë për vende unike dhe se ka shumë raste kur turizmi ka dëmtuar pikërisht atë për të cilën vetë turistët tërhiqen.
âNe jemi tĂ« sigurt se mund tĂ« kemi njĂ« bashkĂ«jetesĂ« midis turizmit dhe natyrĂ«s. Ata qĂ« thonĂ« se duhet tĂ« zgjedhim midis tĂ« dyjave, janĂ« duke gĂ«njyer,â tha Brunner.
Zydjon Vorpsi nga PPNEA, nĂ« lidhje me ndĂ«rhyrjet nĂ« PishĂ«âPoro, tha se nĂ« terren po shtrohet çakull dhe materiale, po sheshohet zona dhe po hiqen pemĂ«, por mbetet e paqartĂ« se çfarĂ« po ndodh konkretisht.
âEdhe nĂ«se nesĂ«r pĂ«rballemi me njĂ« leje ndĂ«rtimi, ajo ka ardhur nĂ« mungesĂ« tĂ« plotĂ« transparence: nuk ka pasur dĂ«gjesĂ« pĂ«r vlerĂ«simin e ndikimit nĂ« mjedis dhe as konsultim publik. Nuk mjafton tĂ« nxjerrĂ«sh njĂ« leje; duhet tĂ« hapet njĂ« proces pĂ«r tĂ« informuar se çfarĂ« po ndodh atje. Jemi pĂ«rballĂ« njĂ« agresioni tĂ« makinerive, pa e ditur se kush dhe çfarĂ« po bĂ«het,â pĂ«rfundoi Vorpsi.
Nëse standardet e Kapitullit 27 mbeten vetëm në nivel deklarativ, procesi i integrimit rrezikon të humbasë besueshmërinë publike dhe ndërkombëtare. Për organizatat mjedisore, kjo nuk është vetëm një çështje ligjore, por një provë e drejtpërdrejtë për kapacitetin e shtetit për të mbrojtur pasuritë natyrore.
Zhvillimet në ditët në vijim pritet të tregojnë nëse institucionet do të reagojnë, apo nëse ky rast do të mbetet një tjetër precedent i pandëshkuar.
Punime të dyshuara brenda zonës së mbrojtur Pishë Poro-Nartë kanë ngritur alarmin për një tjetër përplasje mes zhvillimit, ligjit dhe përpjekjeve për të ruajtur ato pak zona me rëndësi mjedisore në Shqipëri.
Pamje të publikuara të enjten nga Shoqata Ornitologjike Shqiptare (AOS) tregojnë për mjete të rënda dhe ndërhyrje në terren në një nga habitatet më të rëndësishme për shpendët në vendin tonë.
Deri më tani nuk ka pasur reagime nga institucionet dhe nuk ka një konfirmim publik për leje ndërtimi apo dokumentacion mjedisor për këto punime. Në terren, aktiviteti duket i organizuar dhe i vazhdueshëm, ndërsa dyshimet lidhen me projekte të mëdha turistike të përfolura prej kohësh në zonë.
Në një lidhje telefonike për Citizens.al, drejtuesi i AOS, Taulant Bino, tha se kishte qenë vetë në zonë në momentin kur u evidentua aktiviteti.
Sipas tij, dhjetëra kamionë hynin dhe dilnin përmes një rruge të sapo rehabilituar, ndërsa në terren ishin të pranishëm ekskavatorë dhe shumë punonjës.
âKomunikova me njĂ« nga punonjĂ«sit aty duke i thĂ«nĂ« se isha pĂ«r vĂ«zhgim shpendĂ«sh dhe ata mĂ« thanĂ« se kishin nisur hapjen e njĂ« kantieri,â u shpreh Bino.
Ai shtoi se punonjësit nuk mbanin shenja identifikuese, ndërsa mjetet kishin shënime në italisht, pa elementë që i lidhnin drejtpërdrejt me një kompani të caktuar.
Sipas AOS, ndërhyrjet mund të lidhen me projektet e përfolura zhvillimore në zonën e Zvërnecit, të cilat prej vitit 2024 kanë përmendur si investitor të interesuar dhëndrin e Presidentit Amerikan, Jared Kushner.
Në këtë kontekst është përmendur edhe Kastrati Group si një nga kompanitë që mund të ketë rol ose si nënkontraktor ose si partner zhvillues, ndonëse nuk ka konfirmim zyrtar.
Citizens.al kontaktoi pĂ«rfaqĂ«suesit pĂ«r komunikimin me median tĂ« kĂ«saj kompanie, tĂ« cilĂ«t deklaruan se nuk mund tĂ« jepnin njĂ« pĂ«rgjigje konkrete pasi âmomentalisht shumica e stafit janĂ« ditĂ« pushimi,â duke lĂ«nĂ« si mundĂ«si pĂ«r njĂ« reagim pĂ«r tĂ« hĂ«nĂ«n.
Mbi ngjarjen reagoi edhe Qendra pĂ«r Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror nĂ« ShqipĂ«ri (PPNEA), e cila i bĂ«ri thirrje autoriteteve ligjzbatuese tĂ« ndalojnĂ« âkĂ«tĂ« dhunim tĂ« pakthyeshĂ«m tĂ« zonĂ«s sĂ« mbrojturâ.
âI kĂ«rkojmĂ« qeverisĂ« tĂ« ndalojĂ« planet e papublikuara dhe tĂ« bĂ«jĂ« transparencĂ« mbi atĂ« qĂ« po ndodh nĂ« deltĂ«n e lumit Vjosa!â citohet nĂ« qĂ«ndrimin e organizatĂ«s.
Në përmbyllje, PPNEA theksoi se, edhe pse qeveria ndryshoi ligjin për Zonat e Mbrojtura për të lejuar ndërtimin e resorteve me 5 yje, edhe ky ligj po shkelet pasi rastet tregojnë se nuk po ndiqet asnjë procedurë.
ĂfarĂ« pĂ«rfaqĂ«son zona PishĂ«-Poro-NartĂ«
Zona e denoncuar ndodhet në veri të Vlorës dhe është pjesë e kompleksit ligatinor të Nartës që kufizohet më tej nga delta e Vjosës.
Ajo gĂ«zon statusin âPeizazh i Mbrojturâ, qĂ« lejon vetĂ«m aktivitete tĂ« kufizuara dhe kĂ«rkon procedura tĂ« rrepta pĂ«r çdo ndĂ«rhyrje, pĂ«rfshirĂ« vlerĂ«simin e ndikimit nĂ« mjedis dhe konsultimin publik.
Pishë-Poro-Nartë konsiderohet një nga habitatet më të rëndësishme për shpendët në Shqipëri, ku janë regjistruar rreth 200-300 specie, përfshirë shpendë migratorë me rëndësi ndërkombëtare.
Por kjo zonë ka qenë prej vitesh nën presion të vazhdueshëm zhvillimi.
Një nga projektet më të debatueshme ka qenë dhe mbetet Aeroporti i Vlorës, ndërtimi i të cilit ka nisur pikërisht pa leje të zbardhur ndërtimi në vitin 2021, duke u kundërshtuar nga organizata mjedisore për shkak të ndikimit në habitatet e shpendëve.
Paralelisht, investime të tjera të përfolura, si resorti turistik në ishullin e Sazanit i lidhur me Kushner, apo dhe ideja për zhvillimin e zonës ligatinore të Zvërnecit me të njëjtin propozim, kanë ngritur shqetësime të reja mbi ndryshimet ligjore që prekin zonat e mbrojtura.
Citizens.al ka raportuar vazhdimisht pĂ«r kĂ«tĂ« çështje duke vĂ«nĂ« nĂ« pah edhe ndryshimin qĂ« pati ligji pĂ«r portet turistike, i cili tashmĂ« u jep tĂ« drejtĂ« âinvestitorĂ«ve strategjikĂ«â tĂ« privatizojnĂ« edhe tĂ« detin.
Reagimi deri mĂ« sot ka qenĂ« i vakĂ«t, pĂ«rgjithĂ«sisht nga organizatat mjedisore dhe aktivistĂ« individual. âSOS: Po grabitemi!â ishte njĂ« instalacion nĂ« rĂ«rĂ« qĂ« u realizua me kĂ«tĂ« qĂ«llim nga artistĂ« si formĂ« ndĂ«rgjegjĂ«simi ndaj kĂ«tyre âplaneve strategjike,â.
Deri në momentin e publikimit të këtij artikulli, nuk ka informacion zyrtar nëse aktivitetet e evidentuara në terren janë të pajisura me leje ndërtimi apo dokumentacion mjedisor.
Po ashtu, mbetet e paqartë nëse ndërhyrjet lidhen me ndonjë nga projektet e njohura apo përfaqësojnë një zhvillim të ri në fazë paraprake.
Në mungesë transparence dhe reagimi institucional, rasti ngre pikëpyetje mbi respektimin e statusit të zonës së mbrojtur dhe procedurave ligjore për zhvillimet në territore me rëndësi të lartë ekologjike.
Siguria në punë ishte kryefjala e tubimit publik këtë 1 Maj, që bëri bashkë dhjetëra punëtorë, sindikata dhe përfaqësues të shoqërisë civile.
Gjatë vitit të shkuar, 48 punonjës humbën jetën në vendin e punës, ndër të cilat edhe 2 gra dhe qindra të tjerë u plagosën.
Koalicioni Shqiptar për të Drejtat në Punë parashtroi në Sheshin Miqësia vështirësitë me të cilat përballen punëtorët në të gjithë sektorët. Ndërsa siguria në punë ishte çfarë mbizotëroi në fjalime, për shkak të numrit të lartë të humbjes së jetëve.
Esmeralda Hoxha, nga Qendra Aleanca për Zhvillim Gjinor (GADC), u shpreh se këto nuk mund të jenë vetëm statistika.
â48 jetĂ« humbĂ«n nĂ« vendin e punĂ«s nĂ« 2025-Ă«n. 48 familje, prindĂ«rit nuk u kthyen nĂ« shtĂ«pi. 48 familje po rrisin jetimĂ«. 48 gra kryefamiljare tashmĂ« vuajnĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rmbyllur muajin. Pse? Sepse mbĂ«shtetja sociale mĂ« mbrapa mungonâ, deklaroi Hoxha.
Në një deklaratë të përbashkët, të lexuar nga Dritan Shahu, i Sindikatës së Sektorit të Hidrokarbureve nënvizoi se kërkohet veprim i menjëhershëm nga qeveria dhe institucionet përgjegjëse.
âTĂ« rrisin urgjentisht numrin dhe efektivitetin e inspektimeve nĂ« punĂ«, veçanĂ«risht nĂ« sektorĂ«t me risk tĂ« lartĂ«; TĂ« vendosin masa ndĂ«shkuese reale dhe tĂ« zbatueshme ndaj punĂ«dhĂ«nĂ«sve qĂ« shkelin rregullat e sigurisĂ«â, tha Shahu.
Mes të tjerash ai ndaloi edhe te sektori hidrokarbur, të cilin përfaqëson, ndërsa kërkoi që naftëtarët të trajtohen me dinjitet.
âDuhet qĂ« statusi tĂ« ndryshojĂ«, duhet qĂ« pĂ«rfitimi pĂ«r statusin nga 0.6% qĂ« Ă«shtĂ« sot nĂ« vit pune mbi pension, tĂ« shkojĂ« nĂ« 1% siç ka qenĂ« parashikuar nĂ« vitin 2017â, deklaroi pĂ«rfaqĂ«suesi i SindikatĂ«s sĂ« Sektorit tĂ« Hidrokarbureve.
Njëkohësisht, para Ministrisë së Ekonomisë një tjetër bashkim sindikatash, nën emërtimin Unioni i Sindikatave bëri bashkë punëtorë dhe pensionistë, ndërsa në thirrjet e tyre kërkoheshin të drejta dhe dinjitet në punë.
Edison Hoxha nga Qendra për të Drejtat në Punë, tha për Citizens.al se thirrjet e sotme janë për adresim të menjëhershëm të sigurisë dhe të shëndetit në punë, të punonjësve, veçanërisht në sektorët më të vështirë të ekonomisë.
âVeçanĂ«risht sektori i ndĂ«rtimit qĂ« Ă«shtĂ« nga sektorĂ«t mĂ« problematikĂ« dhe ku numri mĂ« i madh i personave dhe punonjĂ«sve qĂ« kanĂ« humbur jetĂ«n vjen pikĂ«risht nga ky sektorâ, deklaroi Hoxha.
Sipas tij, përpos numrit të lartë të humbjes së jetëve në vitin 2025, të larta janë edhe aksidentet në punë.
âJanĂ« 275 aksidente qĂ« kanĂ« ndodhur vetĂ«m gjatĂ« vitit 2025 dhe kjo Ă«shtĂ« njĂ« shifĂ«r alarmante pĂ«r tregun e punĂ«s qĂ« ne kemi kĂ«tu. Po ta krahasojmĂ« me vitin 2024 Ă«shtĂ« gati njĂ« dyfishim, nga 177 nĂ« vitin 2024â, deklaroi Hoxha.
Të pranishëm në tubimin e mbajtur në Sheshin Miqësia ishin edhe punëtorë të pastrim-gjelbërimit dhe të fasonerive, por dhe pse morën pjesë në këtë tubim, shumica e tyre qëndruan me maskë dhe kapele për të mbuluar identitetin, me frikën nga dallimi i tyre prej punëdhënësve.
âGjatĂ« punĂ«s qĂ« ne bĂ«jmĂ«, hasim vĂ«shtirĂ«si, punojmĂ« nĂ« shi, nĂ« vapĂ«, nĂ« pluhur, mes zhurmĂ«s sĂ« pĂ«rditshme tĂ« TiranĂ«s dhe mbetjeve tĂ« rrezikshmeâ, u shpreh njĂ«ri prej tyre.
Ervis Ăota nga LĂ«vizja Rinore Egjyptiane dhe Rome paraqiti tĂ« njĂ«jtĂ«n situatĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« sektor.
âKa sektorĂ«t ku rreziku Ă«shtĂ« i dukshĂ«m, por ka edhe nga ata sektorĂ« qĂ« mbeten nĂ« hije, janĂ« njerĂ«z tĂ« padukshĂ«m. Dhe nĂ« fakt punĂ«torĂ«t e pastrimit janĂ« njĂ« prej tyreâ, u shpreh Ăota.
Valentin Macaj nga Sindikata e Shërbimeve Policore të Shqipërisë tha se paga e punonjësve të policisë edhe pse më e lartë se ajo minimale, nuk plotëson standardet e jetesës dinjitoze.
â80% e punonjĂ«sve nuk bĂ«jnĂ« pushime vjetore, janĂ« nĂ« krediâ, shtoi Macaj.
Përfaqësues të Sindikatës së Punonjësve të Shërbimit Shëndetësor, të Sindikatës së Bashkuar të Arsimit Shqiptar, të Universiteteve, të Psikologëve po ashtu sollën në shesh shqetësimet e tyre të përditshme dhe bënë thirrje për përfshirje të punonjësve të këtyre sektorëve në vendimmarrje.
Mes të tjerash, Koalicioni Shqiptar për të Drejtat në Punë kërkoi transparencë dhe raportim publik për çdo aksident me vdekje në punë; institucionalizimin e mjekësisë së punës së pjesë e sistemit publik; bërjen efektive këshillat e sigurisë dhe shëndetit në punë; forcimin e dialogut social dhe mbrojtje për punëtorët që denoncojnë shkeljet.
Skema e dyshuar në Spitalin Onkologjik ku pacientët me kancer devijoheshin nga sistemi publik drejt klinikave private për përfitime financiare ka marrë një zhvillim të rëndësishëm.
Prokuroria e Tiranës ka dërguar në gjyq gjashtë nga personat e dyshuar, mes tyre zyrtarë të Qendrës Spitalore Universitare Nënë Tereza (QSUT) dhe mjekë, ndërsa hetimet zbulojnë edhe dështime serioze institucionale, si lënia jashtë funksioni e pajisjeve jetike për trajtim.
Rasti rikthen në vëmendje krizën e besimit dhe mungesën e llogaridhënies në sistemin shëndetësor publik.
Përmes një njoftimi për shtyp, Prokuroria e Tiranës tha të enjten se kishte përfunduar hetimet dhe për këtë ka vendosur të dërgojë në gjyq zv.drejtoreshën e QSUT-së, koordinatoren e Spitalit Onkologjik, administratorin e një kompanie farmaceutike dhe një grup mjekësh dhe specialistësh.
Ata akuzohen për vepra si shpërdorim detyre, fshehje të ardhurash dhe tregtim mallrash kontrabandë.
Sipas hetimeve, disa zyrtarĂ« dhe mjekĂ« tĂ« Spitalit Onkologjik orientonin pacientĂ«t me kancer drejt klinikave private, ku ata detyroheshin tĂ« paguanin pĂ«r shĂ«rbime qĂ« duhet tâi merrnin falas nĂ« spitalin shtetĂ«ror.
Në disa raste, pacientët përzgjidheshin nga listat e pritjes dhe devijoheshin qëllimisht, ndërsa personat përgjegjës përfitonin financiarisht.
Fillimisht, çështja u shqyrtua nga Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar për të vlerësuar nëse kishte elementë të korrupsionit të organizuar, por më pas iu kthye Prokurorisë së Tiranës.
Hetimet treguan se një aparaturë e rëndësishme për trajtimin e pacientëve me kancer (kobalto-terapia) në QSUT nuk u vu kurrë në funksion, për shkak të mungesës së infrastrukturës së sigurisë (bunker anti-radioaktiv). Pajisja u instalua në kushte të papërshtatshme dhe mbeti e papërdorur që nga viti 2021, duke krijuar edhe rrezik për personelin.
Po kështu, u zbulua gjithashtu se një koordinator i spitalit orientonte në mënyrë të paligjshme pacientët drejt klinikave private për trajtime që duhet të ofroheshin falas në spitalin shtetëror, duke përfituar financiarisht nga kjo skemë.
Për këtë përgjegjësia bie mbi administratoren e Spitalit Onkologjik në QSUT, Alketa Pere dhe zv.drejtoresha e QSUT-së Brikena Qirjazi, të cilat sipas Prokurorisë nuk kanë marrë masa për parandalimin e kësaj situate duke privuar pacientët nga trajtimi i duhur dhe duke kufizuar alternativat mjekësore.
Një specialiste në QSUT akuzohet se hartoi një ekspertizë të pasaktë për burimet radioaktive, duke çuar në blerjen e një pajisjeje që nuk u përdor kurrë dhe që shkaktoi gjithashtu dëm ekonomik për shtetin.
NdĂ«rkohĂ«, administratori i âFlori Farmaâ, Florian Marku, njĂ«herazi farmacist, dyshohet se ka kontrabanduar ilaçin âValamor,â teksa Halil Gashi, administrator i klinikĂ«s Megis, dyshohet pĂ«r punĂ«sim tĂ« paligjshĂ«m dhe fshehje aktiviteti tregtar.
Spitali Onkologjik është vënë shpesh në qendër të akuzave për abuzime të rënda dhe rrezikim të jetës së pacientëve. Në tetor 2025, një raport i KLSH-së evidentoi probleme serioze, si barna të skaduara, aparatura jashtë funksioni dhe shërbime të pamjaftueshme, duke rrezikuar trajtimin e pacientëve.
NĂ« verĂ«n e vitit 2024, njĂ« sĂ«rĂ« protestash kulmuan para MinistrisĂ« sĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ«, ku institucioni u etiketua nga protestuesit si âMinistria e Vdekjesâ. NĂ« atĂ« kohĂ«, kryeministri Edi Rama shmangu pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« pĂ«r ngjarjen qĂ« çoi nĂ« shkarkimin dhe hetimin e shtatĂ« mjekĂ«ve dhe specialistĂ«ve, duke i cilĂ«suar ata âzullumqarĂ«t e shĂ«ndetitâ.
Në të njëjtën periudhë u diskutua edhe për mundësinë e dhënies së autorizimeve për mjekët e sektorit publik që të punojnë në klinika private, një masë për të cilën mbetet e paqartë niveli i zbatimit.
Shqipëria ka humbur tre vende në raportin vjetor të lirisë së medias të Reporterëve pa Kufij (RSF), duke u renditur e 83-ta nga 180 vende të përfshira në indeks.
Një vit më parë, vendi ynë u rendit i 80-ti, ndërsa në vitin 2024 ishte i 99-ti.
Sipas indeksit, në Shqipëri liria e shtypit dhe pavarësia e medias kërcënohen nga konfliktet e interesit midis botës së biznesit dhe asaj politike, si dhe nga një kuadër ligjor i mangët dhe një sistem rregullator i politizuar.
âGazetarĂ«t janĂ« viktima tĂ« akteve tĂ« intimidimit nga politikanĂ«t dhe krimi i organizuarâ, thuhet nĂ« raport teksa theksohet se mediat mĂ« me ndikim nĂ« sektorin privat janĂ« nĂ« pronĂ«si tĂ« njĂ« numri tĂ« vogĂ«l kompanish me lidhje politike, veçanĂ«risht nĂ« sektorĂ« si ndĂ«rtimi.
âNdĂ«rkohĂ« qĂ« nĂ« vend ekzistojnĂ« qindra media online, vetĂ«m njĂ« numĂ«r i vogĂ«l prej tyre kanĂ« njĂ« model tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m biznesi me financim transparentâ, thekson raporti.
Sa i takon kontekstit politik, raporti nënvizon se gazetarët përballen me presion politik, veçanërisht gjatë zgjedhjeve.
âPolitikanĂ«t kufizojnĂ« pavarĂ«sinĂ« editoriale duke politizuar organet rregullatore tĂ« medias dhe duke emĂ«ruar drejtuesit e mediave publikeâ, thuhet nĂ« raport.
NdĂ«rkohĂ«, vihet nĂ« dukje se gazetarĂ«t kritikĂ« ndaj autoriteteve shpesh i nĂ«nshtrohen sulmeve qĂ« synojnĂ« tâi diskreditojnĂ«, si nga qeveria, ashtu edhe nga opozita.
Raporti përmend edhe vendimin e qeverisë për të bllokuar TikTok-un në vitin 2025, si dhe vendimin e Gjykatës Kushtetuese për këtë akt. Po ashtu, sipas tij, gazetarët që hetojnë krimin dhe korrupsionin janë veçanërisht objekt kërcënimesh.
âKrimi i organizuar pĂ«rbĂ«n njĂ« nga kĂ«rcĂ«nimet mĂ« tĂ« mĂ«dha pĂ«r sigurinĂ« e gazetarĂ«veâ, thekson raporti.
NdĂ«rsa vihet nĂ« dukje se, edhe pse policia ka ndĂ«rmarrĂ« sĂ« fundmi hapa pĂ«r tĂ« hetuar sulmet ndaj gazetarĂ«ve, pandĂ«shkueshmĂ«ria pĂ«r kĂ«to krime, e kombinuar me pĂ«rpjekjet politike pĂ«r tâi diskredituar gazetarĂ«t, ka krijuar njĂ« klimĂ« qĂ« mund tĂ« nxisĂ« sulme tĂ« mĂ«tejshme.
âGazetaret, tĂ« cilat pĂ«rbĂ«jnĂ« shumicĂ«n e profesionit, pĂ«rballen me ngacmime online dhe, nĂ« disa raste, me diskriminim me bazĂ« gjinore brenda redaksive, ndonĂ«se ka pasur pĂ«rparim nĂ« kĂ«tĂ« drejtimâ, thekson mĂ« tej raporti.
Sipas raportit, vetĂ«-censura Ă«shtĂ« e pĂ«rhapur. MegjithatĂ«, mediat kanĂ« krijuar njĂ« platformĂ« pĂ«r vetĂ«rregullim etik, âe para e kĂ«tij lloji nĂ« ShqipĂ«riâ.
Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë përcolli gjetjet e raportit dhe u shpreh përmes një deklarate se siguria e gazetarëve dhe kërcënimet nga krimi i organizuar mbeten shqetësuese.
âKlima e pandĂ«shkueshmĂ«risĂ« pĂ«r sulmet ndaj gazetarĂ«ve Ă«shtĂ« e papranueshme dhe kĂ«rkon reagim tĂ« menjĂ«hershĂ«m institucionalâ, tha AGSH.
Blerjana Bino, nga Rrjeti i Gazetarëve të Sigurt në Shqipëri, u shpreh se renditja e vendit pasqyron një mjedis mediatik të formësuar nga faktorë të njohur, por gjithnjë e më të konsoliduar.
âNdryshimi nuk mund tĂ« vijĂ« nga ndĂ«rhyrje tĂ« izoluara apo formale, por nga thyerja e kĂ«tij normalizimi pĂ«rmes zbatimit real tĂ« standardeve, rritjes sĂ« llogaridhĂ«nies dhe krijimit tĂ« kushteve ku gazetaria nĂ« interes publik mund tĂ« funksionojĂ« pa presion tĂ« vazhdueshĂ«mâ, u shpreh Bino.
Moti i mirë ka hapur zyrtarisht sezonin turistik, dhe Kukësi, një nga portat natyrore drejt veriut dhe Kosovës, duhej të hynte në këtë periudhë me një nga asetet e tij më të rëndësishëm, liqenin. Por në vend të kësaj, sezoni i këtij viti po vijon me një krizë të përsëritur mjedisore.
Sipërfaqe të tëra të liqenit janë mbuluar nga mbetje plastike, në një panoramë që bie ndesh drejtpërdrejt me imazhin turistik që zona përpiqet të ndërtojë. Pikërisht në momentin kur vizitorët shtohen dhe vëmendja ndaj territorit rritet, ndotja bëhet më e dukshme, dhe më e pakontestueshme.
Megjithatë, edhe në këtë situatë, për të njëjtin liqen qarkullojnë dy narrativa që nuk përputhen.
Nga njëra anë, kanalet zyrtare të bashkisë Kukës, pamjet e fundit të publikuara prej saj (datë 24 prill) dhe kryetarit Albert Halilaj paraqesin një situatë të menaxhuar dhe nën kontroll sa i përket mbeturinave në liqenin e Fierzës.
Fotografi me një sipërfaqe ujore relativisht e pastër, ndërhyrje me varkë dhe mbishkrime që sugjerojnë për reagim në kohë. Por, nga ana tjetër, raportimet mediatike dhe publikimet e aktivistëve mjedisorë tregojnë një realitet tjetër.
Situata e ndotjes, ana perĂ«ndimore e qytetit, poshtĂ« âUrĂ«s sĂ« KukĂ«sit/Turizmitâ/Bashkia KukĂ«s.
Masa të dendura plastike që mbulojnë sipërfaqe të konsiderueshme të liqenit, veçanërisht në zonat ku derdhen përrenj dhe degë të lumenjve që e furnizojnë liqenin e Fierzës.
Ky kontrast nuk është thjesht estetik, por është thelbi për mënyrën se si duhet kuptuar kriza e mbetjeve në këtë liqen, raportuar vazhdimisht edhe me materiale të zgjeruara nga Citizens.al
Një liqen, dy pamje të papajtueshme
Raportimet e fundit dokumentojnĂ« njĂ« âpanoramĂ« tĂ« rĂ«ndĂ« mjedisore nĂ« KukĂ«sâ, ku liqeni shfaqet si njĂ« vendgrumbullim ujor i mbetjeve qĂ« vijnĂ« nga rrjedha e sipĂ«rme dy degĂ«ve tĂ« Drinit.
Në pamjet e qarkulluara në media dhe rrjetet sociale, plastika krijon shtresa të vazhdueshme, duke bllokuar sipërfaqen dhe duke ndikuar drejtpërdrejt në ekosistem.
Komunikimi publik i institucioneve duket sikur e shmang kĂ«tĂ« panoramĂ« tĂ« plotĂ«. Ai zgjedh fragmente tĂ« realitetit qĂ« janĂ« mĂ« tĂ« menaxhueshme vizualisht dhe politikisht. NjĂ« strategji komunikimi e njohur kjo nĂ« ShqipĂ«ri ku krizat edhe kur nuk mund tĂ« mohohen dot, kornizohen pĂ«r tâu minimizuar.
Por raportimet e bëra nga aktivisti Arben Trota, kanë përmbysur qartësisht këtë kornizë. Përmes disa videosh të botuara në Facebook ai ka denoncuar për një situatë tejet të rëndë në Gostil, Shtiqën dhe anën e lumit Luma ku një valë e madhe mbetjesh janë grumbulluar në breg.
âSâĂ«shtĂ« vetĂ«m Ramhasi [zona qendrore pĂ«rballĂ« liqenit] i ndoturâbĂ«ri thirrjeTrota ndaj BashkisĂ« KukĂ«s.
Ky denoncim u shoqërua së fundmi nga apeli publik i aktivistit mjedisor Lulzim Baumann, i cili operon në liqen përmes nismës së organizatës së tij Recycling Albania, në bashkëpunim edhe me bashkinë, duke përdorur një varkë për grumbullimin e mbetjeve në ujë.
Në një thirrje drejtuar Kryeministrit Edi Rama dhe homologut të tij në Kosovë, Albin Kurti, ai e ka përkufizuar situatën si një emergjencë rajonale.
Situata e ndotjes, ana lindore e qytetit, lugina e Lumit Luma/L.Baumann.
Megjithatë, në një vlerësim më të detajuar që Baumann bëri përmes telefonit për Citizens.al ai bëri një dallim të rëndësishëm: zyrtarisht nuk ka një përshkallëzim dramatik të situatës në të gjithë liqenin, por ndotja është përqendruar dhe intensifikuar në zona specifike, veçanërisht në Përbgreg, në luginën e Lumës.
Sipas tij, kjo është një dinamikë e përsëritur, e lidhur drejtpërdrejt me shtimin e hedhjeve të mbeturinave dhe kushtet natyrore.
Pas reshjeve të mëdha dhe fryrjes së Drini i Bardhë, masa të mëdha mbetjesh transportohen dhe depozitohen në këto zona, duke krijuar grumbullime të dendura.
Edhe pse ndërhyrjet me varkë kanë qenë të vazhdueshme, jo vetëm në pjesën qendrore të liqenit, por edhe në zona të tjera, përfshirë segmentet e Drini i Zi, ai pranoi kufizimet që ka kjo veprimtari mjedisore.
Luhatjet e nivelit të ujit e bëjnë shpesh të pamundur ndërhyrjen aty ku mbetjet i afrohen bregut nga era.
âEdhe sikur 10 varka tĂ« jenĂ« aty, sâkemi çfarĂ« tâu bĂ«jmĂ« pastaj,â theksoi Baumann, duke pĂ«rshkruar njĂ« situatĂ« ku kapacitetet aktuale pĂ«rplasen me pĂ«rmasĂ«n reale tĂ« problemit.
Në thelb, sipas tij, kjo nuk është më një çështje që mund të menaxhohet në nivel lokal. Edhe me përfshirjen e organizatave mjedisore dhe bashkisë, kapacitetet mbeten të pamjaftueshme përballë një fenomeni që ushqehet nga i gjithë pellgu i Drinit.
Problemi duket se qëndron te mungesa e një mekanizmi të koordinuar në nivel qeveritar dhe ndërkufitar, kryesisht me Kosovën.
Sepse, siç nënvizon Baumann, një bashki, apo një komunë në anën tjetër të kufirit, nuk mundet ta përballojë një krizë që prodhohet nga një sistem i tërë.
âNe pastrojmĂ«, ndĂ«rsa mbetje tĂ« reja vazhdojnĂ« tĂ« vijnĂ«,â mbetet pĂ«rkufizimi mĂ« i thjeshtĂ« dhe mĂ« i saktĂ« i njĂ« cikli qĂ«, pa ndĂ«rhyrje strukturore, vazhdon tĂ« pĂ«rsĂ«ritet.
Sipas tij, rreth 20 tonë mbetje në vit janë larguar nga liqeni përmes ndërhyrjeve të organizuara. Por kjo është vetëm një përpjekje për të menaxhuar pasojën, jo për të ndalur burimin.
Kërkesat janë të qarta, ndërhyrje e përbashkët Shqipëri-Kosovë, ndalim i hedhjeve dhe rrjedhjes së mbetjeve në lumenjtë e Drinit të Bardhë dhe po kështu të Drinit të Zi dhe zbatim real i ligjit për mjedisin.
PĂ«r aktivisten e mjedisit, Besjana Guri, e cila drejton qendrĂ«n âLumiâ, problemi nuk Ă«shtĂ« i momentit, por problem strukturor.
âKjo nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si, por njĂ« dĂ«shtim sistematik,â thotĂ« ajo teksa e zgjeron hartĂ«n e krizĂ«s pĂ«rtej KukĂ«sit, duke pĂ«rfshirĂ« deltĂ«n e lumenjve kryesorĂ« nĂ« ShqipĂ«ri: IshĂ«m, Drin, VjosĂ«, e Seman.
Sipas saj fenomeni pĂ«rsĂ«ritet me tĂ« njĂ«jtĂ«n logjikĂ«, mbetje qĂ« i merr rrjedha, grumbullohen dhe zhvendosen, pa u ndalur kurrĂ« nĂ« burim. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, liqeni i FierzĂ«s dhe vetĂ« kaskada e Drinit â qĂ« vijon nĂ« Koman, Vaun e DejĂ«s e pĂ«rtej â nuk janĂ« pĂ«rjashtime, por vetĂ«m pika ku problemi bĂ«het i dukshĂ«m.
Kriza që po përjeton Kukësi me liqenin buzë tij, është paralajmëruar vazhdimisht. Në disa raportime ndërkufitare, Citizens.al ka treguar sesi Drini i Bardhë dhe degët e tij funksionojnë si një sistem transporti për mbetjet në rajon.
Mbetjet e hedhura nĂ« KosovĂ« dhe ShqipĂ«ri pĂ«rfundojnĂ« nĂ« tĂ« njĂ«jtin âvendgrumbullimâ liqenin e FierzĂ«s. Mungesa e koordinimit mes shteteve e bĂ«n tĂ« pamundur ndĂ«rhyrjen efektive.
Projektet pilote dhe aksionet sporadike nuk kanë arritur të krijojnë një mekanizëm të qëndrueshëm parandalimi.
NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, çdo âfoto e pastĂ«râ nga liqeni Ă«shtĂ«, nĂ« rastin mĂ« tĂ« mirĂ«, njĂ« moment i izoluar nĂ« njĂ« cikĂ«l tĂ« pandĂ«rprerĂ« ndotjeje. NĂ« rastin mĂ« tĂ« keq, propagandĂ« e qartĂ« qĂ« pĂ«rpiqet tĂ« manipulojĂ« realitetin.
Në këtë cikël, narrativa zyrtare rrezikon të bëhet pjesë e problemit, duke e paraqitur krizën si të menaxhueshme, në një kohë kur ajo dukshëm është jashtë kontrollit.
*Artikulli u përditësua me një koment të shtuar nga L.Baumann.
NĂ« Kurdari, konflikti pĂ«r hidrocentralin âDomaâ nuk Ă«shtĂ« mĂ« thjesht njĂ« çështje projekti energjetik, por njĂ« pĂ«rplasje e hapur mes komunitetit, institucioneve dhe vetĂ« kompanisĂ«.
Pas protestave para Kuvendit, padisë në gjykatë dhe tensioneve të përsëritura në terren, Rexhep Kuleni, një prej banorëve më të zëshëm, thotë se përballja ka hyrë në një fazë të re, rezistencës së përditshme për të mbrojtur ujin.
Në këtë realitet, zëri i tij nuk është thjesht një rrëfim personal, por një dritare për të kuptuar sesi një konflikt administrativ është shndërruar në një krizë të thellë të besimit ndaj shtetit.
âErdhĂ«n ata, por ne sâi kemi lejuar tĂ« nisin punimetâ, thotĂ« nĂ« telefon Rexhep Kuleni nga fshati Kurdari i Klosit.
Aty ku lumi Lusa gjarpëron prej malit dhe zhurma e ujit është pjesë e përditshmërisë, Rexhepi, bashkë me banorët e tjerë, e kanë kthyer mbrojtjen e tij në një mision jete.
Rexhepi nuk është një figurë publike në kuptimin klasik, por për banorët e zonës ai është zëri që i mbledh, i organizon dhe i mban të bashkuar përballë një kërcënimi që e ndiejnë si personal: futjen e lumit në tuba.
âKemi vetĂ«m njĂ« aktmarrĂ«veshje, me Zotin,â thotĂ« me bindje ai duke theksuar se nuk ka vend pĂ«r negociata.
Në fjalët e tij nuk ka retorikë politike, por një ndjenjë të thellë përgjegjësie ndaj tokës dhe njerëzve me të cilët ka ndarë jetën.
Rexhepi është një burrë i thjeshtë në dukje, me një histori pune që e ka lidhur fort me zonën. Gjatë periudhës së diktaturës ai ishte mekanik në Stacionin e Mekanikë-Traktorëve (SMT) të Kurdarisë e më tej ekonomist e llogaritar.
SMT-tĂ« ishin strukturat kryesore qĂ« shtynin pĂ«rpara ekonominĂ« bujqĂ«sore nĂ« fshatra gjatĂ« asaj periudhe. PikĂ«risht falĂ« pĂ«rvojĂ«s sĂ« tillĂ«, qoftĂ« tĂ« punĂ«s nĂ« terren, por edhe tĂ« administratĂ«s nĂ« lidhje me procedurat dhe mĂ«nyrĂ«s sesi funksionon shteti, ai ka gĂ«zuar respekt nĂ« zonĂ«. Â
Por sot, roli i tij ka ndryshuar, ai është organizator, ndërmjetës dhe, bashkë me komunitetin, kujdestar i publikes së përbashkët: ujit.
Përgjithësisht zgjohet herët, shpesh para orës gjashtë. Telefoni nuk i pushon, edhe ndërsa na shoqëron për në zonën ku parashikohet të ndërtohet hidrocentrali.
âMĂ« merr dikush nĂ« telefon pĂ«r kĂ«to probleme [tĂ« hidrocentraleve] dhe unĂ« u jap rrugĂ«zgjidhjet e miaâ, shprehet Rexhepi.
Nisja e projektit në befasi, pa dakordësinë e banorëve, i ka lënë prej kohësh në gjendje alarmi.
Rexhepi tregon se si kompania erdhi fshehurazi, për ditë me radhë, pa lajmëruar banorët. Lajmi për projektin u përhap vetëm kur puna kishte nisur, ndërsa reagimi ishte i menjëhershëm.
âU detyruam tĂ« mobilizojmĂ« kryetarĂ«t e fshatrave, popullin dhe arritĂ«m qĂ« [kompaninĂ« me makineritĂ«] e nxorĂ«m, e pĂ«rzumĂ«,â kujton ai nĂ« njĂ« rrĂ«fim qĂ« duket se nuk ka triumf tĂ« tepruar, por njĂ« ndjesi tĂ« qartĂ« se beteja vijon.
Edhe natën, thotë ai, njerëzit zgjohen nga shqetësimi se mos makineritë rikthehen teksa emri i kompanisë është bërë një lloj simboli frike.
âNa u bĂ« ky âDomaâ sikur tĂ« jetĂ« Hitleri,â shprehet ai, duke pasqyruar tensionin dhe ndjesinĂ« e kĂ«rcĂ«nimit qĂ« pĂ«rjetojnĂ« banorĂ«t.
PĂ«r Rexhepin, kjo nuk Ă«shtĂ« njĂ« çështje kompromisi: âNuk ka kompromis⊠kundĂ«r jetĂ«s sime, kundĂ«r fĂ«mijĂ«ve.â
Ai flet për borxhin ndaj brezave, për përgjegjësinë që kanë sot ndaj atyre që do të vijnë nesër.
âDo tĂ« na mallkojnĂ«,â thotĂ« ai, si njĂ« reflektim i sinqertĂ« mbi pasojat.
Në bisedë e sipër, Rexhepi na tregon edhe ndikimin që ky projekt hidroenergjetik ka lënë te fëmijët.
âO gjysh, po na merr ujin âDomaâ,â citon ai fjalĂ«t e nipĂ«rve dhe mbesave, fjali qĂ« sipas tij, duhet tĂ« dĂ«gjohen jo vetĂ«m nga kompania, por edhe nga institucionet, tĂ« cilat deri mĂ« tani nuk e kanĂ« dĂ«gjuar komunitetin.
Sipas tij, ky rast tregoi se sa i bashkuar është komuniteti i Kurdarisë, përtej besimeve dhe përkatësive politike.
âTĂ« gjithĂ« banorĂ«t janĂ« heronj sepse janĂ« pĂ«r njĂ« qĂ«llim,â vijon ai duke shmangur protagonizmin, ndĂ«rsa sjell nĂ« vĂ«mendje se aktmarrĂ«veshja e vetme qĂ« kanĂ« Ă«shtĂ« ajo me Zotin.
Një marrëveshje e pashkruar për të mbrojtur ujin, tokën, ajrin dhe diellin.
Në një kohë kur vendimet shpesh merren larg komuniteteve, zëri i Rexhepit vjen si një kujtesë se për disa njerëz, lidhja me vendin nuk është thjesht çështje prone, por identitet.
Digjet makina e gazetarit Sami Curri në Bulqizë. Incidenti dyshohet të jetë i qëllimshëm dhe i lidhur me punën si gazetar lokal.
Ngjarja vjen në një klimë të brishtë për gazetarët në terren, veçanërisht në zonat ku raportimet prekin interesa ekonomike dhe të pushtetit, duke ngritur shqetësime për sigurinë dhe presionet ndaj medias.
Rasti dhe dyshimet e para
Ngjarja ndodhi në orët e para të mëngjesit të së dielës. Curri e kishte parkuar makinën pranë pallatit ku banon në lagjen e re të Bulqizës.
Zjarri dyshohet të jetë vendosur qëllimisht dhe të ketë lidhje me aktivitetin e tij si gazetar.
âJam njoftuar rreth orĂ«s 02:45 se makinĂ«s i ishte vĂ«nĂ« zjarr. MĂ« lajmĂ«roi njĂ« komshi i katit tĂ« tretĂ«. Automjeti ishte i parkuar rreth 30 metra larg pallatit ku banoj me nĂ«nĂ«n,â tha Curri pas ngjarjes.
Sipas tij, bëhet fjalë për një akt të qëllimshëm që synon ta intimidojë për shkak të punës që kryen.
âAta qĂ« e kanĂ« bĂ«rĂ« kĂ«tĂ« nuk do tĂ« mĂ« frikĂ«sojnĂ« dot, pasi pĂ«r mua gazetaria Ă«shtĂ« njĂ« mision qĂ« i shĂ«rben interesit publik dhe do tĂ« vazhdoj me çdo çmim,â u shpreh ai duke theksuar se ngjarja e sĂ« dielĂ«s ishte njĂ« prej çmimeve.
Curri shtoi se në javët e fundit ka qenë në kontakt me persona të prekur nga temat që ka trajtuar. Ai shpreson që organet e drejtësisë të bëjnë punën e tyre, megjithatë, ai u shpreh skeptik për zbardhjen e plotë të ngjarjes.
âKjo ndjenjĂ« vjen nga pĂ«rvoja ime e pĂ«rditshme, por shpresoj qĂ« hetimet tĂ« jenĂ« korrekteâ, tha Curri.
Curri Ă«shtĂ« gazetar lokal nga Bulqiza dhe themelues i medias âBulqiza Imeâ. Ai ka njĂ« eksperiencĂ« prej rreth 10 vitesh nĂ« raportimin nga terreni nĂ« qarkun e DibrĂ«s.
Puna e tij është përqendruar kryesisht në çështjet lokale, duke u bërë një prej gazetarëve kryesor të qarkut për raportime në lidhje me tema të mjedisit si dëmet nga projektet e hidrocentraleve, shpyllëzimit, por edhe raportime për kushtet e minatorëve, të drejtat dhe protestat e tyre, banorëve të zonave përreth etj.
Curri njihet për raportime të drejtpërdrejta nga komuniteti, aspektet sociale dhe për trajtimin e temave të ndjeshme që lidhen me monitorimin e bashkive të qarkut Dibër dhe prokurimet publike të tyre.
Organizatat e medias kërkojnë hetim i plotë
Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH) e cilësoi ngjarjen si alarm serioz për sigurinë e gazetarëve dhe klimën në të cilën ata ushtrojnë profesionin.
âDeklaratat publike tĂ« gazetarit Curri, i cili e konsideron ngjarjen si mesazh kĂ«rcĂ«nues pĂ«r shkak tĂ« punĂ«s sĂ« tij, e bĂ«jnĂ« edhe mĂ« urgjent njĂ« reagim institucional tĂ« shpejtĂ« dhe tĂ« plotĂ«â, thuhet nĂ« reagimin e AGSH-sĂ«.
Nga ana tjetër, Rrjeti i Gazetarëve të Sigurt bëri thirrje për hetim të shpejtë, të plotë dhe të pavarur.
âNjĂ« reagim i qartĂ« dhe efektiv institucional Ă«shtĂ« thelbĂ«sor pĂ«r tĂ« parandaluar pandĂ«shkueshmĂ«rinĂ« dhe pĂ«r tĂ« mbrojtur lirinĂ« e mediasâ, deklaroi rrjeti.
Një reagim të ngjashëm pati edhe Unioni i Gazetarëve Shqiptarë, që kërkoi zbardhjen e menjëhershme të ngjarjes dhe ndëshkimin ligjor të autorëve.
Qendra SCiDEV theksoi ndër të tjera se incidente të tilla ngjallin shqetësime serioze për median lokale.
âMediat lokale operojnĂ« nĂ« mjedise sfiduese dhe luajnĂ« rol thelbĂ«sor nĂ« informimin e komuniteteve dhe mbajtjen e institucioneve pĂ«rgjegjĂ«se. Ădo formĂ« intimidimi Ă«shtĂ« veçanĂ«risht shqetĂ«sueseâ, u tha nĂ« deklaratĂ«n e saj.
Lumi i Cemit, një prej lumenjve më të çmuar të Alpeve, uji i të cilit ka ushqyer jetën dhe shpresën e banorëve për zhvillimin e turizmit, rrezikon të devijohet dhe të futet në tuba nga disa projekte hidrocentralesh.
Aktualisht, tre projekte janë konkretizuar përgjatë viteve 2017-2022. Një i katërt është kundërshtuar nga banorët, ndërsa në tavolinë po diskutohen edhe gjashtë të tjerë. Përballë këtij presioni, komuniteti lokal vuan mungesën e energjisë elektrike, rrugë të pakalueshme dhe një zhvillim që duket se po e shpërfill.
Dy realitete përgjatë të njëjtit lumë
Temperaturat nĂ« luginĂ«n e Cemit ishin rritur qĂ« mesin e muajit prill dhe grupet e para tĂ« turistĂ«ve kishin nisur tĂ« kĂ«rkonin freskinĂ« e maleve. Por nĂ« TamarĂ« dhe pĂ«rtej â rreth 170 kilometra nĂ« veri tĂ« TiranĂ«s â banorĂ«t tregojnĂ« se energjia elektrike ndĂ«rpritet shpesh, madje edhe nĂ« mes tĂ« sezonit.
Ndërprerjet ndodhin pa paralajmërim, në disa raste për orë të tëra. Një zonë që prej vitesh promovohet si destinacion me veçanësi turistike nuk ka ende furnizim të rregullt me energji elektrike. Zgjidhja mbetet gjeneratori.
Megjithatë, optimizmi i banorëve vijon të jetë njësoj. Në restorantin ku bujtëm në qendër të Tamarës, tavolina ishte plot, megjithëse, sipas një prej vajzave që shërbenin, shumica e produkteve ishin konsumuar gjatë fundjavës së Pashkëve.
Por rreth 10 kilometra më tutje, në drejtim të Vuklit dhe Nikçit, atmosfera ndryshonte krejtësisht. Kjo zonë me një peizazh fantastik, ndahet vetëm nga një mal prej luginës së Thethit, njohur ndërkombëtarisht, bashkë me Valbonën si dy nga pikat kryesore të turizmit në Alpe.
Asfalti përfundonte menjëherë pas kthesës së parë. Gurë, gropa, rrëshqitje masive dhe asnjë makinë në horizont. Në disa segmente, kalimi bëhej i pamundur për veturat. Gurë të mëdhenj, çakull dhe ndërhyrje të papërfunduara e kthenin udhëtimin në një sprovë të rrezikshme.
NjĂ« projekt prej 1.5 milionĂ« eurosh, i nisur nĂ« maj 2024 dhe i marrĂ« pĂ«rsipĂ«r nga kompania âVĂ«llezĂ«rit Hysaâ, dukej i braktisur. Ai parashikohej tĂ« pĂ«rfundonte nĂ« nĂ«ntor 2024, por sot, rreth dy vite nga ajo periudhĂ«, kantieri nuk ka mĂ« asnjĂ« gjurmĂ« aktiviteti.
Lumi i Cemit, Selcë/A. Guri.
Mes këtyre dy realiteteve, errësirës në një zonë me hidrocentrale dhe izolimit në një zonë që pret zhvillim, rrjedhin pikërisht dy degët e Lumit të Cemit.
Dy ârrjedhaâ konfliktesh
Cemi buron në lartësitë alpine të Kelmendit në Malësi të Madhe dhe bashkohet në Tamarë, aty ku Cemi i Vuklit dhe ai i Selcës formojnë një rrjedhë të vetme që vazhdon drejt Malit të Zi.
Për dekada, izolimi i zonës e ka mbrojtur lumin nga ndërhyrjet e mëdha urbane dhe industriale. Por pas vitit 2017, kjo paprekshmëri është vënë seriozisht në diskutim.
VetĂ«m 1.5 kilometra larg TamarĂ«s, nĂ« drejtim tĂ« SelcĂ«s nĂ« veri, lumi zhdukej nga syri pĂ«r shkak tĂ« hidrocentralit âHEC Murasiâ. Rreth 6 kilometra mĂ« tutje, âHEC DobrinjĂ«â dhe âHEC Selcaâ e devijonin njĂ« pjesĂ« tĂ« rrjedhĂ«s nĂ« tuba.
Besjana Guri, drejtuese e qendrĂ«s LUMI dhe fituese e çmimit mjedisor âGoldmanâ pĂ«r fushatĂ«n e mbrojtjes sĂ« VjosĂ«s, tregoi se 5 kilometra pĂ«rtej, mes fshatrave Mreg dhe Ostriç, banorĂ«t kanĂ« qenĂ« kundĂ«r âHEC Vriela,â por nuk pĂ«rjashtohet mundĂ«sia pĂ«r ta zhvilluar edhe kĂ«tĂ« projekt.
NĂ« letĂ«r, kĂ«to katĂ«r hidrocentrale kanĂ« njĂ« kapacitet tĂ« vogĂ«l, rreth 7-8 MW. MegjithatĂ«, ato lidhen me njĂ« rrjet mĂ« tĂ« gjerĂ« interesash, pasi sipĂ«rmarrĂ«sit e tyre, janĂ« tĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« ortakĂ«ri me ndĂ«rmarrje tĂ« tjera energjetike si âUnited Energjiâ dhe âMiculi Energjiâ.
Ndërkohë, në degën e Vuklit në jug të Kelmendit, projektet mund të ndalen ende.
Tre hidrocentrale tĂ« tjera, pjesĂ« e kompleksit âUra e TamarĂ«sâ, janĂ« propozuar nga kompania âTamara Hydro Energyâ â pjesĂ« e grupit âAlbavia,â e njohur si kontraktore e madhe e veprave publike nĂ« infrastrukturĂ« â mes KozhinjĂ«s dhe Vuklit. Projekti parashikon njĂ« kapacitet prodhues prej rreth 19 MW dhe devijimin e rreth 14.4 mÂł ujĂ« nĂ« sekondĂ«, duke lĂ«nĂ« mĂ« pak se 2 mÂł ujĂ« si rrjedhĂ« ekologjike.
Në praktikë, sipas aktivistes mjedisore Besjana Guri, kjo do të thotë se segmente të tëra të lumit do të mbeten thuajse të thata gjatë periudhave pa reshje.
Sipas saj projekti Ă«shtĂ« problematik pasi zona e Vuklit Ă«shtĂ« pjesĂ« edhe e Parkut KombĂ«tar tĂ« Alpeve. NdĂ«rsa sĂ« fundmi kompania âTamara Hydro Energyâ ka marrĂ« lejen mjedisore dhe duket se Ă«shte e vendosur pĂ«r ta zhvilluar kĂ«tĂ« projekt.
Lumi i Cemit, diga Dobrinjë/A. Guri.
Procesi i konsultimit publik ngre gjithashtu pikĂ«pyetje. NjĂ« dĂ«gjesĂ« e zhvilluar vitin e kaluar nga âTamara Hydro Energy,â kishte vetĂ«m 8 pjesĂ«marrĂ«s. Por pĂ«r banorĂ«t, kjo nuk Ă«shtĂ« njĂ« çështje abstrakte.
âUji dhe mali janĂ« gjithçka kĂ«tu,â na tha njĂ« banor i Vuklit, i cili na priti nĂ« shtĂ«pinĂ« e tij qĂ« e kishte kthyer nĂ« lokal dhe bujtinĂ«. âLumi dhe kjo klimĂ« na mbajnĂ« gjallĂ« tokĂ«n, bagĂ«tinĂ« e tanimĂ« edhe turistĂ«t.â
Sipas tij, problem kryesor për banorët mbeten rruga, mungesa e shërbimeve komunale për heqjen e mbeturinave dhe energjia elektrike.
âNga rruga e keqe, sâvjen njeri tâi marrĂ« mbeturinat, njĂ« pjesĂ« e tĂ« cilave pĂ«rfundojnĂ« nĂ« lumĂ«,â tha ai.
âSâduam gjĂ« tjetĂ«r, tĂ« gjitha i bĂ«jmĂ« vetĂ«, siç i kemi bĂ«rĂ« ndĂ«r shekuj denbabaden,â theksoi mĂ« pas duke kujtuar me krenari periudhat e shkuara tĂ« zonĂ«s sĂ« Kelmendit dhe lidhjet e forta tĂ« komunitetit.
Projektet e tjera si âHEC BrojĂ«â; âHEC Grabomâ dhe âHEC Peshtanâ mbeten nĂ« letĂ«r. Ato kanĂ« lĂ«nĂ« pas njĂ« seri lĂ«vizjesh ortakĂ«rie tĂ« kompanisĂ« âSeman Sunpower,â e cila deri nĂ« vitin 2017 njihej si âHydro Valbonaâ dhe interesohej pĂ«r zhvillim hidrocentralesh edhe nĂ« ValbonĂ«.
Dy drejtime ekonomike
Në një zonë ku operojnë hidrocentrale dhe planifikohen të ndërtohen edhe të tjerë, paradoksi më i madh mbetet ndërprerja e energjisë elektrike.
Zyrtarisht, problemi lidhet me rrjetin e amortizuar. Por për banorët, realiteti është konkret, pamundësi shërbimi, biznese që mbyllen dhe turistë që largohen.
Sipas aktivistes së mjedisit, Besjana Guri, kjo ka krijuar një perceptim të rrezikshëm, sipas së cilit furnizimi i rregullt me energji për këto zona mund të sigurohet vetëm përmes ndërtimit të hidrocentraleve të reja.
Nuk ka të dhëna të drejtpërdrejta për një politikë të tillë, por balanca e investimeve, më shumë në prodhim sesa në shpërndarje, ngre dyshime mbi prioritetet.
Në terma ekonomikë, diferenca është e qartë, përmirësimi i rrjetit nuk gjeneron të ardhura direkte për operatorët privatë në të njëjtën mënyrë sa prodhimi i energjisë.
I njëjti model shfaqet edhe në infrastrukturë. Rruga prej 10 kilometrash, Tamarë-Vukël mbetet e papërfunduar, duke zhgënjyer banorët, disa prej të cilëve janë kthyer edhe nga emigrimi për të investuar në turizëm pas premtimeve se zona do kishte të njëjtin bum zhvillimi si Thethi.
Pas pandemisë, Kelmendi ka njohur vërtetë një rritje të konsiderueshme duke u shndërruar në një destinacion në rritje. Shtëpi pritëse, guida lokale dhe biznese të vogla janë shtuar. Uji i pastër i Cemit, shpellat, kanionet dhe ujëvarat janë kthyer në aset turistik. Por kjo ekonomi mbetet e brishtë.
Për një zonë që mbështetet kryesisht në bujqësi, blegtori dhe së fundmi në turizëm, një bum edhe hidrocentralesh rrezikon të dëmtojë atë.
Cemi është gjithashtu edhe një arterie ekologjike. Dhjetëra specie shpendësh dhe peshqish janë identifikuar përgjatë tij, përfshirë troftën e mermertë.
Malësia e Kelmendit nga Vukli/A. Guri.
Në këtë pikë, sipas aktivistes mjedisore Besjana Guri, ndërhyrjet nuk prekin vetëm rrjedhën e ujit, por gjithë zinxhirin ekologjik. Ajo paralajmëroi se devijimi i ujit, sidomos në tuba nëntokësorë, fragmenton habitatet dhe ul kapacitetin e vetë-rigjenerimit të ekosistemit.
Por, Cemi vazhdon edhe drejt Malit të Zi, ku kanioni i tij është shpallur monument natyror. Kjo e ka bërë çështjen e hidrocentraleve një çështje ndërkufitare, ku gjatë viteve 2018-2019 ka pasur dhe protesta.
Si Mali Zi, edhe Shqipëria është pjesë e Konventës së Espoo-s, që kërkon vlerësim të ndikimit ndërkufitar. Megjithatë, për rastin e këtyre 10 hidrocentraleve mungon ende një analizë e plotë dhe e koordinuar.
Në thelb, rreziku në lumin e Cemit nuk është thjesht mes interesave për energji dhe atyre që duan ta mbrojnë natyrën, por për modelin e zhvillimit. Zhvillimi i përqendruar te interesat e kompanive të hidrocentraleve është afatshkurtër, krahasuar te zhvillimi i përqendruar te një shpërndarje të gjerë te komuniteti përreth.
Por, nëse lumi do të vazhdojë të devijohet, humbja nuk do të jetë vetëm ekologjike, ajo do të prekë drejtpërdrejt ekonominë lokale të Kelmendit, që sapo ka nisur të marrë frymë përmes turizmit.
Login
