09:00 PĂ©ter Magyar pĂ«r âDer Spiegelâ: Fundi i regjimit vjen kur njerĂ«zit nuk kanĂ« mĂ« frikĂ«
Pas 16 vitesh nën drejtimin e Viktor Orbån, shumëkush besonte se demokracia në Hungari ishte shuar. Por Péter Magyar sfidoi sistemin nga brenda dhe arriti një fitore historike. Në këtë intervistë, kryeministri i ri hungarez flet për rrëzimin e regjimit, përballjen me trashëgiminë e tij dhe drejtimin e ri të vendit.
Péter Magyar, i lindur në vitin 1981, ishte pjesë e aparatit të pushtetit të Viktor Orbån deri dy vjet më parë. Madje ishte i martuar me ministren e drejtësisë së Orbånit. Më pas u shkëput nga sundimtari afatgjatë dhe nisi një fushatë në të gjithë vendin.
NĂ« zgjedhjet e 12 prillit, ai dhe partia e tij, Tisza, fituan bindshĂ«m. HungarezĂ«t e shpĂ«rblyen qĂ«ndrimin e tij kundĂ«r korrupsionit dhe sundimit arbitrar me njĂ« shumicĂ« parlamentare prej mĂ« shumĂ« se dy tĂ« tretash. NĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« kryeministri hungarez PĂ©ter Magyar thotĂ« se qĂ« votuesit tĂ« tĂ« besojnĂ«, duhet tĂ« shkosh te ta, tâi shikosh nĂ« sy dhe tâi dĂ«gjosh.
-Ju e nisët rrugëtimin dy vjet më parë si një figurë e panjohur politike dhe tani keni arritur të mposhtni Viktor Orbån, kreun më jetëgjatë në BE, një lider që e rrënoi demokracinë në vendin e tij. A pati një moment të vetëm kur menduat: Kjo mund të funksionojë?
NĂ« fakt, unĂ« sâkisha ndĂ«rmend tĂ« hyja nĂ« politikĂ«. Dikur isha anĂ«tar i partisĂ« sĂ« OrbĂĄnit Fidesz, por mĂ« pas u shkĂ«puta nga sistemi. NĂ« shkurt 2024 dhashĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r median online PartizĂĄn.
Ajo u pa nga gati 3 milionë njerëz, gjë që më befasoi vërtet. Një muaj më vonë organizova një protestë kundër korrupsionit dhe klientelizmit. Erdhën 50 mijë vetë. Tre javë më pas ishin 200 mijë. Ndoshta ai ishte momenti.
-MegjithatĂ« njerĂ«zit e OrbĂĄn kontrollonin pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« mediave dhe aparatin shtetĂ«rorâŠ
Unë kam qenë gjithmonë shumë mosbesues nëse mund të fitohej përballë një regjimi të tillë, aq më tepër me një shumicë si ajo që arritëm. Por u bëra vërtet optimist vetëm në gjysmën e dytë të vitit 2025.
-Si e shpjegoni që pas 16 vitesh klima ndryshoi papritur kundër sistemit?
Arsyet janë të shumta. Hungarezët janë shumë të durueshëm, por e duan lirinë. Kishte shumë gënjeshtra, shumë korrupsion, shumë propagandë. Dhe pas kaq vitesh, dolëm ne, një forcë jashtë sistemit, që donte sinqerisht të fitonte dhe që tha: Do të punojmë me ndershmëri dhe transparencë, do të mbrojmë qytetarët tanë.
-Orbån i fitoi zgjedhjet e mëparshme me slogane shumë polarizuese kundër Brukselit apo emigrantëve. Së fundmi, ai përmendi edhe një kërcënim të pretenduar nga Ukraina. Pse votuesit nuk i besuan më këto narrativa?
Njerëzit mësohen me propagandën e vazhdueshme dhe në fund e kuptojnë. Propaganda funksionon vetëm kur përmban një grimcë të së vërtetës. Ne arritëm të tregojmë se pretendimet e Orbån nuk kishin bazë reale.
Fundi i njĂ« regjimi vjen kur njerĂ«zit nuk kanĂ« mĂ« frikĂ« prej tij, madje kur fillojnĂ« tĂ« qeshin me tĂ«. PikĂ«risht kjo ndodhi edhe nĂ« Hungari. Motoja ime qĂ« nĂ« fillim ishte: âMos kini frikĂ«!â. Edhe dy vjet mĂ« parĂ« thosha se pushteti i OrbĂĄnit dukej shumĂ« mĂ« i fortĂ« sesa ishte nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«.
-ĂfarĂ« mĂ«simesh mund tĂ« nxjerrin demokratĂ«t nĂ« vende tĂ« tjera nga suksesi juaj nĂ« pĂ«rballjen me autokratĂ«t?
Nuk besoj se ekziston njĂ« recetĂ« universale. Ne thjesht punuam me ndershmĂ«ri dhe shumĂ« pĂ«rkushtim. Politika ka tĂ« bĂ«jĂ« me njerĂ«zit. QĂ« votuesit tĂ« tĂ« besojnĂ«, duhet tĂ« shkosh tek ata, tâi shikosh nĂ« sy dhe tâi dĂ«gjosh.
Gjatë fushatës vizitova mbi 700 qytete e fshatra. Në disa vende shkova 5 ose 6 herë. Isha më shumë në rrugë sesa në shtëpi. Të tjerët menduan se mjaftonin rrjetet sociale dhe televizioni. Por kjo nuk është e mjaftueshme.
-Si po reagon tani aparati i pushtetit i poshtĂ«ruar? OrbĂĄn nĂ« thelb e kishte kapur shtetin; besnikĂ«t e tij ndodhen nĂ« çdo hallkĂ« tĂ« pushtetitâŠ
Vendi ynë ishte një shtet i marrë peng. Ka ende shumë besnikë të tij në sistem. Për shembull në Këshillin e Mediave. Por edhe presidenti i Gjykatës së Lartë dhe prokurori i përgjithshëm janë njerëz të Orbånit. Pra sigurisht që kemi hasur rezistencë.
Por këtë e prisnim. Këta njerëz duhet të largohen. Ata e tradhtuan shtetin e së drejtës, demokracinë dhe popullin hungarez. Askush prej tyre nuk reagoi kur gjyqtarë, gazetarë, artistë apo qytetarë të thjeshtë u fyen dhe ndaj tyre u shpif.
As kur OrbĂĄni i quajti kritikĂ«t e sistemit âparazitĂ«â qĂ« duhej tĂ« shtypeshin. NjerĂ«zit nuk votuan pĂ«r njĂ« ndryshim tĂ« thjeshtĂ« qeverie, por pĂ«r njĂ« ndryshim sistemi.
-Ju keni kĂ«rkuar qĂ« njĂ« sĂ«rĂ« figurash tĂ« fuqishme besnike tĂ« OrbĂĄnit tĂ« japin dorĂ«heqjen vullnetarisht, madje edhe presidenti TamĂĄs SulyokâŠ
U pĂ«rpoqĂ«m tĂ« ishim shumĂ« korrektĂ«. Ai mund tĂ« largohej me dinjitet. Nuk e bĂ«ri kĂ«tĂ«, me gjasĂ« nĂ«n presionin e OrbĂĄnit. Ata po pĂ«rpiqen tĂ« pengojnĂ« ndryshimin e sistemit, ndoshta pĂ«r tĂ« mos lejuar zbardhjen e krimeve: mashtrime dhe pĂ«rvetĂ«sime me vlerĂ« miliardash. ĂshtĂ« ironike tĂ« shohĂ«sh ata qĂ« pĂ«r 16 vjet dobĂ«suan shtetin e sĂ« drejtĂ«s, tani tĂ« pretendojnĂ« se po e mbrojnĂ« atĂ«. Ne kemi njĂ« shumicĂ« tĂ« paprecedentĂ«, mbi dy tĂ« tretat, dhe mund tĂ« ndryshojmĂ« kushtetutĂ«n. Populli na votoi pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« shkĂ«putje tĂ« plotĂ« nga e kaluara. Na duhen njerĂ«z dhe rregulla tĂ« reja, si dhe rikthimi i balancave dhe kontrollit institucional.
-A ekziston rreziku që, me një shumicë kaq të madhe, të bini në tundimin e qeverisjes autoritare?
Unë kam propozuar kufizimin e mandatit të kryeministrit në tetë vjet dhe kjo vlen edhe për mua. Do të ndërmarrim hapa të tjerë për të parandaluar abuzimet me pushtetin si ato të 16 viteve të fundit.
-A keni frikë se do të vazhdojë polarizimi i shoqërisë?
Ne duam tĂ« ribashkojmĂ« kombin. Nuk ishte njĂ« betejĂ« âhungarez kundĂ«r hungarezitâ, por sistemi i OrbĂĄnit kundĂ«r popullit. Duhet tĂ« pĂ«rballemi me tĂ« kaluarĂ«n, por ata qĂ« janĂ« pĂ«rgjegjĂ«s duhet sĂ« pari tĂ« kĂ«rkojnĂ« falje dhe tĂ« mbajnĂ« pĂ«rgjegjĂ«si. As OrbĂĄni nuk e ka bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«.
Ai nuk po merr pjesë në parlament. Nuk dëshiron përballje me popullin. Kur të përfundojë fushata publike e urrejtjes dhe propagandës, do të jetë më e lehtë të bashkohemi. Shpresoj që në tetor të festojmë 70-vjetorin e Revolucionit të vitit 1956 në një vend më të bashkuar.
-Orbån është kritikuar për politikat e tij pro-ruse. A do të mbështesë Hungaria dërgimin e ndihmave për Kievin?
Ne duam marrëdhënie të mira me të gjitha vendet fqinje. Në çdo vend fqinj ka pakica hungareze. Mbi 100 mijë hungarezë jetojnë vetëm në Ukrainë. Për shembull, ata nuk lejohen të përdorin gjuhën e tyre në administratë apo kopshte.
Jemi në negociata për këtë çështje. Nëse garantohet mbrojtja e pakicave, dhe unë jam optimist, do të takohem me presidentin Volodymyr Zelensky dhe do të hapim një kapitull të ri me Ukrainën. Por nuk do të dërgojmë armë apo trupa.
-A do të mbështesni paketat e sanksioneve të BE-së kundër Rusisë?
NĂ«se ka konsensus nĂ« Bashkimin Evropian, sigurisht qĂ« do tâi mbĂ«shtesim sanksionet. Ashtu siç bĂ«ri edhe OrbĂĄn nĂ« fund tĂ« fundit, pavarĂ«sisht retorikĂ«s sĂ« tij tĂ« brendshme./ âDer Spiegelâ/a.d






















