❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Kur propaganda qeveritare flet për sovranitet e zhvillim, statistikat flasin për deficit dhe emigrim

✇Java News
By: Adri Nurellari

Nga Adri Nurellari

Argumenti i vetĂ«m qĂ« kryeministri Kurti dhe oborrtarĂ«t e tij vazhdojnĂ« tĂ« pĂ«rdorin sa herĂ« pĂ«rballen me faktin se Kosova mbetet nĂ« fund tĂ« EuropĂ«s pĂ«r nga ekonomia Ă«shtĂ«: “Po mirĂ«, edhe mĂ« parĂ« keq ka qenĂ«.” Sikur tĂ« bĂ«hej fjalĂ« pĂ«r njĂ« pacient qĂ« del nga terapia intensive me ethe e temperaturĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« dhe mjeku Kurti tĂ« thotĂ« gjithĂ« krenari: “Po hajt mo, edhe kur erdhi ishte goxha keq.”

Po, është e vërtetë që Kosova historikisht ka pasur ekonomi të dobët. Mirëpo, pikërisht për këtë arsye pritshmëria e votuesve ishte që kjo qeveri (e cila erdhi me premtime për transformim, drejtësi sociale dhe sovranitet ekonomik) ta ndryshonte trajektoren. Problemi sot është se treguesit strukturorë të ekonomisë reale nuk tregojnë përmirësim konkret por degradim.

Dihet që ekonomia nuk funksionon me recitale patriotike, konferenca morale apo monologë revolucionarë. Ekonomia funksionon me prodhim, eksporte, konkurrueshmëri dhe produktivitet. Sot Kosova mbetet ndër ekonomitë më të dobëta të Europës pothuajse në çdo tregues strukturor serioz. Në renditje lë pas vetëm Ukrainën, një shtet që ndodhet në luftë të plotë, me territore të pushtuara, qytete të bombarduara dhe ekonomi lufte sfilitëse prej më shumë se një dekade.

PĂ«r tĂ« anashkaluar treguesit sipĂ«rfaqĂ«sorĂ« dhe pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« radiografi tĂ« saktĂ« tĂ« modelit ekonomik tĂ« njĂ« vendi, indikatori mĂ« i besueshĂ«m mbetet bilanci tregtar dhe shkalla e mbulimit tĂ« importeve nga eksportet. PikĂ«risht ky tregues strukturor dĂ«shmon dĂ«shtimin e politikave ekonomike tĂ« qeverisĂ« Kurti gjatĂ« mandatit tĂ« plotĂ« 2021–2024.

Sipas të dhënave zyrtare të Agjencisë së Statistikave të Kosovës (ASK), në vitin 2021 Kosova importonte rreth 6.2 herë më shumë sesa eksportonte. Në vitin 2024 ky raport u përkeqësua në afro 6.8 herë.

Faktet zyrtare janĂ« kokĂ«forta dhe tregojnĂ« se importet u rritĂ«n nga €4.68 miliardĂ« nĂ« 2021 nĂ« €6.37 miliardĂ« nĂ« 2024. Deficiti tregtar gjatĂ« mandatit tĂ« tij tĂ« plotĂ« shpĂ«rtheu nga €3.92 miliardĂ« nĂ« €5.43 miliardĂ«, duke  u thelluar me mbi €1.5 miliardĂ«.

Kur propaganda qeveritare flet për sovranitet e zhvillim, statistikat

Nga ana tjetĂ«r eksportet u rritĂ«n vetĂ«m nga €755 milionĂ« nĂ« €941 milionĂ« (kryesisht si rezultat i inflacionit global dhe jo i rritjes sĂ« vĂ«llimit apo diversifikimit tĂ« prodhimit). Struktura e eksporteve tĂ« KosovĂ«s mbetet e bllokuar nĂ« produkte me vlerĂ« tĂ« ulĂ«t tĂ« shtuar (kryesisht mbetje tĂ« metaleve bazĂ«, plastikĂ« bazike dhe lĂ«ndĂ« e parĂ«), duke dĂ«shtuar nĂ« tranzicionin drejt eksporteve industriale me vlerĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« shtuar.

Pra jo vetëm që Kosova kishte një nga raportet më të këqija import/eksport në Ballkanin Perëndimor, por gjatë sundimit Kurti deficiti u thellua ndjeshëm. Për ta kuptuar sa rëndë është Kosova, duhet të bëjmë një krahasim me vendet fqinje, ku shohim se në vitin 2024 Serbia importonte vetëm rreth 1.2 herë më shumë sesa eksportonte, Maqedonia e Veriut rreth 1.5 herë, Bosnja rreth 2 herë, Shqipëria rreth 2.5 herë dhe Mali i Zi rreth 4.7 herë.

Po ta shohim retorikën qeveritare, në teori flitet pa ndalur për sovranitet ekonomik, siguri, zhvillim kombëtar dhe dinjitet social. Kjo do duhej të ishte përkthyer në rritje të prodhimin vendor, zgjerim të eksporteve, ulje të varësisë nga importet, në ndërtim të industrisë vendore konkurruese e eksportuese si dhe në garantim të sigurisë e pavarësisë në sektorët nevralgjik prodhues të energjetikës, ushqimit, shëndetësisë dhe mbrojtjes. Në realitet kemi parë se ka ndodhur pothuajse plotësisht e kundërta.

Kosova sot funksionon si një ekonomi konsumi e mbajtur në këmbë nga diaspora. Duhet kuptuar se një ekonomi mund të rritet statistikisht edhe duke importuar më shumë, duke rritur çmimet apo duke konsumuar remitanca. Zhvillim real ka vetëm atëhere kur rritet aftësia e vendit për të prodhuar, eksportuar dhe krijuar vlerë të shtuar konkurruese.

Në thelb sot, vendi po konsumon me çmime europiane me para të fituara jashtë Kosovës. Kjo është arsyeja pse edhe Prodhimi i Brendshëm Bruto mund të jape formalisht iluzion progresi. Konsumi rritet, qarkullimi rritet, importet rriten, TVSH-ja rritet, statistikat fiskale duken më mirë. Por kjo nuk do të thotë se ekonomia po bëhet më prodhuese apo më konkurruese.

Ironia bĂ«het pothuajse cinike kur sheh se “suksesi” mĂ« i madh eksportues i KosovĂ«s gjatĂ« kĂ«saj periudhe tĂ« drejtimit nga Kurti duket tĂ« jetĂ« eksporti i vetĂ« njerĂ«zve. Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« Eurostat-it, vetĂ«m gjatĂ« viteve 2021–2024, plot 178,308 qytetarĂ« tĂ« KosovĂ«s kanĂ« marrĂ« pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« rezidencĂ« nĂ« vendet e Bashkimit Europian. Dhe kjo shifĂ«r nuk pĂ«rfshin emigrantĂ«t ilegal, azilkĂ«rkuesit, ata sezonal dhe ata qĂ« mund tĂ« kenĂ« shkuar jashtĂ« BE-sĂ« nĂ« ZvicĂ«r, Britani tĂ« Madhe, Norvegji apo SHBA.

KĂ«tu qĂ«ndron paradoksi tragjik i modelit ekonomik aktual. TĂ« rinjtĂ« largohen, punojnĂ« jashtĂ«, dĂ«rgojnĂ« remitanca, remitancat financojnĂ« konsumin, konsumi financon importet, importet fryjnĂ« PBB-nĂ« nominale dhe mĂ« pas  e gjitha kjo paraqitet si “rritje ekonomike”. ThĂ«nĂ« ndryshe, kemi krijuar njĂ« model ku emigracioni masiv po maskohet e shitet si zhvillim ekonomik. NĂ« realitet, duket qartĂ« se njĂ« pjesĂ« e konsiderueshme e rritjes sĂ« konsumit nĂ« KosovĂ«, s’vjen nga rritja e produktivitetit, teknologjisĂ« apo industrializimit, por nga eksporti masiv i kapitalit njerĂ«zor. NĂ« vend qĂ« tĂ« eksportojĂ« produkte me vlerĂ« tĂ« shtuar, po eksporton kapitalin njerĂ«zor qĂ« i nevojitet pĂ«r t’u zhvilluar.

Dhe kjo është arsyeja pse Kosova sot ngjan më shumë me një ekonomi transferte dhe remitancash sesa me një ekonomi moderne prodhuese. Një ekonomi që importon pothuajse gjithçka, nga ushqimi dhe energjia deri te materialet industriale e produktet e konsumit, ndërsa eksportet mbeten të përqendruara kryesisht në metale bazë, produkte me vlerë të ulët të shtuar dhe pak përpunim industrial.

NjĂ« pjesĂ« disproporcionale e kapitalit nĂ« KosovĂ« vazhdon tĂ« orientohet drejt sektorĂ«ve joprodhues si tregtia, gastronomia, ndĂ«rtimi dhe importi, ndĂ«rsa industria pĂ«rpunuese dhe teknologjia mbeten rudimentare. Kjo situatĂ« i pĂ«rshtatet njĂ« varianti tĂ« ‘SĂ«mundjes Holandeze’ (Dutch Disease) nĂ« ekonomi ku fluksi i madh i parave tĂ« gatshme nga diaspora (remitancat) mban artificialisht tĂ« lartĂ« fuqinĂ« blerĂ«se dhe rrit çmimet e shĂ«rbimeve dhe patundshmĂ«risĂ«, duke e bĂ«rĂ« prodhimin vendor jo-konkurrues dhe duke dekurajuar investimet nĂ« sektorĂ«t produktiv.

Historia bashkëkohore na ka treguar se asnjë shtet nuk është zhvilluar duke konsumuar remitanca. Shtetet që dolën nga varfëria në Azinë Juglindore apo Evropën Jugore e Lindore, e bënë këtë përmes industrializimit, eksporteve dhe produktivitetit.

Me pak fjalĂ«,  ndĂ«rsa propaganda politike e VetĂ«vendosjes flet pĂ«r “epokĂ« tĂ« re”, “shtet social”, “dinjitet”, “barazi” dhe “zhvillim”, ekonomia reale po na jep njĂ« shuplakĂ« tĂ« rĂ«ndĂ« duke na demonstruar se Kosova po po prodhon si njĂ« periferi e prapambetur dhe e varur qĂ« mbijeton duke eksportuar tĂ« ardhmen e saj, rininĂ«.

↗

Albin Guevara dhe Mickoski: Defaktorizimi i shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut

✇Java News
By: Adri Nurellari

Nga Adri Nurellari

Ngjarjet e fundit politike nĂ« RepublikĂ«n e MaqedonisĂ« sĂ« Veriut; nga debatet simbolike pĂ«r himnin e munguar nĂ« Kuvendin e Vlen-it e deri tek protestat e studentĂ«ve pĂ«r pĂ«rdorimin e gjuhĂ«s shqipe; nuk janĂ« thjesht episode tĂ« izoluara por maja e njĂ« ajsbergu tĂ« njĂ« strategjie mĂ« tĂ« vjetĂ«r dhe mĂ« tĂ« rrezikshme pĂ«r njĂ« “de-albanizim” faktik dhe metaforik tĂ« shtetit, duke i kthyer shqiptarĂ«t nga faktorĂ« shtetformues nĂ« dekor politik. NĂ« thelb tĂ« kĂ«saj dinamike qĂ«ndron njĂ« lloj “sado-mazokizmi politik” qĂ« ka karakterizuar ekstremistĂ«t e VMRO-DPMNE-sĂ« ndĂ«r vite. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« ndjenjĂ« inferioriteti karshi ndĂ«rkombĂ«tarĂ«ve perĂ«ndimorĂ« dhe fqinjĂ«ve, e cila tentohet tĂ« kompensohet pĂ«rmes njĂ« arrogance dhe shfaqjeje superioriteti ndaj shqiptarĂ«ve brenda shtĂ«pisĂ«.

PĂ«r vite me radhĂ«, kjo elitĂ« ndĂ«rtoi narracionin se shqiptarĂ«t “kanĂ« marrĂ« shumĂ« pushtet”, se MarrĂ«veshja e Ohrit ka shkuar “tepĂ«r larg” dhe se karakteri i shtetit po ndryshon. Sot, kjo propagandĂ« po korr frutat e saj sepse po shohim se si po tentohet tĂ« krijohet njĂ« realitet ku shteti funksionon me shqiptarĂ« tĂ« “disiplinuar” dhe tĂ« nĂ«nshtruar qĂ« nuk guxojnĂ« as tĂ« vendosin himnin kombĂ«tar brenda nĂ« kuvendin e partisĂ« sĂ« tyre. ShqiptarĂ«t gjithashtu janĂ« kthyer nĂ« kokĂ« turku pĂ«r çdo krizĂ«, pĂ«r çdo frustrim e bllokim, ndĂ«rkohĂ« qĂ« problemet reale tĂ« shtetit mbeten korrupsioni, inflacioni, kapja partiake e institucioneve, mungesa e reformave dhe stagnimi i integrimit.

Në këtë klimë hyn edhe roli i Albin Kurtit, i cili në vend që ta fuqizonte subjektivitetin politik të shqiptarëve të RMV-së, në shumë raste e ka defaktorizuar atë. Duke e paketuar VLEN-in si një lloj dege lokale të LVV-së dhe duke u shfaqur si autoritet politik përmbi partitë shqiptare atje, ai ua ka zbehur autonominë politike dhe i ka bërë më të anashkalueshëm në raport me partnerin maqedonas. Sepse natyrshëm një faktor që perceptohet si satelit politik i Prishtinës nuk trajtohet si partner real shtetformues, por si vegël e ndikimit të jashtëm.

Kjo Ă«shtĂ« pikĂ«risht ajo qĂ« i ka munguar pĂ«r vite narracionit nacionalist maqedonas, dĂ«shmia konkrete se shqiptarĂ«t nuk janĂ« faktor autentik shtetformues, por zgjatim i ndikimeve tĂ« jashtme tĂ« TiranĂ«s apo PrishtinĂ«s. Sa herĂ« Kurti shfaqet si “lider i shqiptarĂ«ve tĂ« rajonit” nĂ« TetovĂ« apo Shkup, ai ushqen paranojat nacionaliste dhe e bĂ«n mĂ« tĂ« lehtĂ« relativizimin e rolit politik tĂ« shqiptarĂ«ve nĂ« shtet. Kjo sjellje e tij vetĂ«m sa i ka dhĂ«nĂ« oksigjen trillimit nacionalist dhe ekstremist maqedonas me gogolin e “ShqipĂ«risĂ« sĂ« Madhe”, paranojĂ« qĂ« pĂ«r vite Ă«shtĂ« pĂ«rdorur pĂ«r mobilizim politik dhe pĂ«r justifikimin e dobĂ«simit tĂ« rolit shqiptar nĂ« shtet. Çdo perceptim se njĂ« komunitet etnik kontrollohet nga njĂ« kryeqytet tjetĂ«r, prodhon kundĂ«rreagim nacionalist defensiv nga komuniteti tjetĂ«r etnik, dhe kĂ«tĂ« gjĂ« e kemi parĂ« nĂ« pafund raste analoge tĂ« Bosnje HercegovinĂ«s; MoldavisĂ«; UkrainĂ«s; GjeorgjisĂ«, Qipros etj.

Dhe e gjitha kjo ndodh ndĂ«rkohĂ« qĂ« qeveria Mickoski po zhbĂ«n gradualisht vetĂ« themelet e bashkĂ«jetesĂ«s ndĂ«retnike nĂ«pĂ«rmjet minimizimit apo pengimit tĂ« pĂ«rdorimit tĂ« gjuhĂ«s shqipe, margjinalizim tĂ« pĂ«rfaqĂ«simit shqiptar nĂ« institucione, tentativa pĂ«r zbehjen e frymĂ«s sĂ« MarrĂ«veshjes sĂ« Ohrit dhe heqjen e mekanizmit tĂ« “balancuesit”, njĂ« nga instrumentet kryesore qĂ« garantonte pĂ«rfaqĂ«simin etnik nĂ« administratĂ«. Lexuesi jashtĂ« RMV-sĂ« duhet tĂ« kuptojĂ« se ky shtet pas Ohrit nuk u konceptua si demokraci klasike numerike (fituesi merr gjithçka), por, siç do ta pĂ«rkufizonte Arend Lijphart, nj shtet konsensual multi-etnik ku stabiliteti varet nga balancat mes komuniteteve. Pra, sulmi ndaj “balancuesit”, relativizimi i gjuhĂ«s shqipe apo minimizimi i partnerit shqiptar nuk janĂ« thjesht vendime administrative, por cĂ«nim i vetĂ« arkitekturĂ«s kushtetuese post-2001.

NĂ« vend qĂ« ta shuante klimĂ«n e paranojĂ«s etnike dhe ta forconte pozitĂ«n e shqiptarĂ«ve si partnerĂ« shtetformues, Kurti iu dha ultranacionalistĂ«ve maqedonas pikĂ«risht “evidenĂ«n” propagandistike se shqiptarĂ«t qenkan projekt politik i importuar dhe jo hisedarĂ« e faktor autentik vendas. Duke u vetĂ«shpallur si lider mbarĂ«shqiptar ai ushqeu dyshimin etnik dhe armatosi me prova qarqet mĂ« radikale anti-shqiptare. Sot, pĂ«r njĂ« pjesĂ« tĂ« opinionit maqedonas, VLEN nuk perceptohet si pĂ«rfaqĂ«sues organik i shqiptarĂ«ve tĂ« MaqedonisĂ« sĂ« Veriut, por si zgjatim politik i PrishtinĂ«s; dhe kjo Ă«shtĂ« katastrofĂ« pĂ«r pozitĂ«n afatgjatĂ« tĂ« shqiptarĂ«ve atje. NjĂ«herazi edhe pĂ«r diplomatĂ«t ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« cilĂ«t kur shohin se partitĂ« shqiptare nĂ« RMV perceptohen si degĂ« tĂ« qendrave tĂ« jashtme politike (PrishtinĂ«/TiranĂ«), ato njĂ«herazi humbin atributin kryesor tĂ« aktorit shtetformues pra sovranitetin politik vendor dhe ndĂ«rkaq forcohet perceptimi se shqiptarĂ«t nuk janĂ« bashkĂ«pronarë  (co-owners) por  instrumente tĂ« ndikimit tĂ« jashtĂ«m (proxy).

Problemi tjetĂ«r me revolucionin populist tĂ« eksportuar “à la Che Guevara” Ă«shtĂ« se ajo e zĂ«vendĂ«son interesin jetik tĂ« shqiptarĂ«ve tĂ« MaqedonisĂ« sĂ« Veriut me folklor populist dhe spektakĂ«l emocional. ShqiptarĂ«t atje nuk kanĂ« nevojĂ« pĂ«r mitologji politike dhe ekzibicionizĂ«m egocentrik, por pĂ«r institucione tĂ« forta, pĂ«rfaqĂ«sim serioz dhe fuqi reale negociuese. Kurti transferoi nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut debatin e tij tipik anti-establishment pĂ«r “luftĂ«n kundĂ«r elitave tĂ« vjetra” dhe korrupsionit, sikur problemi kryesor i shqiptarĂ«ve atje tĂ« ishte identik me atĂ« tĂ« KosovĂ«s. Por sfidat ekzistenciale tĂ« shqiptarĂ«ve nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut janĂ« para sĂ« gjithash etnike dhe kushtetuese. Pra janĂ« pĂ«rfaqĂ«simi institucional, gjuha, balanca nĂ« administratĂ«, MarrĂ«veshja e Ohrit dhe ruajtja e statusit si faktor shtetformues. Duke imponuar njĂ« narrativĂ« populiste nga Kosova, ai e zhvendosi debatin nga kĂ«to çështje thelbĂ«sore tĂ« shqiptarĂ«ve drejt njĂ« spektakli anti-elitĂ« qĂ« nĂ« fund vetĂ«m sa e dobĂ«soi pozitĂ«n reale tĂ« shqiptarĂ«ve nĂ« shtet.

Shqiptarët atje nuk kanë nevojë për retorikë demagogjike populiste, por për zhbllokimin e integrimit evropian; institucione të forta, fuqi negociuese dhe stabilitet kushtetues. Në momentin kur liderët vendorë fillojnë të kërkojnë vulë nga Prishtina në vend të mandatit nga Tetova apo Struga, përfaqësimi shqiptar fillon të kalbet nga brenda. Partitë shqiptare do duhej ta ndërtonin autoritetin mbi figura lokale; ide, institucione dhe mbështetje qytetare e jo duke importuar legjitimitetin e Kurtit. Kjo i dobëson edhe në raport me aleatin maqedonas, sepse një partner që perceptohet si satelit politik nuk trajtohet kurrë si faktor real vendimmarrës.

NĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« paradoksale, marrĂ«dhĂ«nia politike mes Kurtit dhe Mickoskit Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« pothuajse e ngjashme dhe simbiotike. TĂ« dy, secili nĂ« mĂ«nyrĂ«n e vet, shmangin ballafaqimin me problemet reale tĂ« qytetarĂ«ve duke e zhvendosur debatin tek marrazi pĂ«r etninĂ« tjetĂ«r qĂ« bashkĂ«jeton nĂ« shtet. Mickoski shmang pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« pĂ«r stagnimin ekonomik, çmimet e larta, emigracionin masiv dhe bllokimin e integrimit europian duke mobilizuar frikĂ«n ndaj shqiptarĂ«ve. Kurti, nĂ« anĂ«n tjetĂ«r, ngjashĂ«m me tĂ«, eksporton populizmin e tij identitar dhe e zhvendos vĂ«mendjen nga problemet reale tĂ« KosovĂ«s drejt protagonizmit rajonal dhe konfliktit permanent politik. Siç argumenton Chantal Mouffe, populizmi ushqehet kryesisht duke krijuar vazhdimisht njĂ« “armik” politik e emocional. Dhe pikĂ«risht tĂ« dy ushqehen nga polarizimi etnik sepse ai i ndihmon tĂ« mbajnĂ« gjallĂ« propagandĂ«n me tĂ« cilĂ«n marrin vota e shmangin pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« pĂ«r dĂ«shtimet.

MirĂ«po, historia politike e kombit tonĂ« ka treguar vazhdimisht se momentet mĂ« tĂ« rrezikshme nuk kanĂ« ardhur vetĂ«m nga nacionalizmat e fqinjĂ«ve, por edhe nga fenomeni i “PoĆĄteni Albanci”; shqiptarĂ«t “e ndershĂ«m”, “tĂ« pranueshĂ«m”, qĂ« janĂ« pĂ«rdorur si noterĂ« politikĂ« pĂ«r tĂ« validuar vendime kundĂ«r vetĂ« interesit kombĂ«tar shqiptar. Nga ata qĂ« nĂ« mars 1989 votonin suprimimin e autonomisĂ« sĂ« KosovĂ«s, e deri tek elitat qĂ« nĂ« prill 1939 i dorĂ«zuan kurorĂ«n mbretĂ«rore Viktor Emanuelit duke e shitur servilizmin si realpolitikĂ«. Ballkani ka prodhuar vazhdimisht shqiptarĂ« qĂ« pushteti i promovon sepse janĂ« tĂ« dobishĂ«m pĂ«r neutralizimin e vetĂ« shqiptarĂ«ve. KĂ«tu qĂ«ndron edhe rreziku mĂ« i madh me VLEN-in, me kryeministrin e KosovĂ«s dhe me pĂ«rfaqĂ«suesit e partisĂ« kryesore opozitare tĂ« ShqipĂ«risĂ« qĂ« preferuan fotografinĂ« politike me Mickovskin edhe kur himni shqiptar mungonte.. Sepse sa herĂ« elitat shqiptare relativizojnĂ« dobĂ«simin simbolik e institucional tĂ« shqiptarĂ«ve nĂ« emĂ«r tĂ« “pragmatizmit” apo “moderimit”, ato rrezikojnĂ« tĂ« bĂ«hen lubrifikant politik pĂ«r ingranazhet e nĂ«nshtrimit, disiplinimit dhe defaktorizimit gradual tĂ« shqiptarĂ«ve nĂ« RMV.

ShqiptarĂ«t gjithashtu kanĂ« paguar shpesh çmimin e pazareve gjeopolitike tĂ« kryeqyteteve tĂ« veta. ÇamĂ«t u sakrifikuan nĂ« emĂ«r tĂ« ekuilibrave rajonalĂ« dhe flirtit diplomatik me AthinĂ«n, ndĂ«rsa terrori shtetĂ«ror nĂ« KosovĂ« pĂ«r dekada u trajtua si kosto e pranueshme nĂ« funksion tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« TiranĂ«s enveriste me Titon dhe JugosllavinĂ«. NgjashĂ«m ndihen sot shqiptarĂ«t nĂ« Mal tĂ« Zi kur shohin kryeministrin e ShqipĂ«risĂ« qĂ« bĂ«n fushatĂ« elektorale pĂ«r Gjukanoviçin e Abazoviqin e nuk nxit bashkimin e fuqizimin e partive shqiptare atje. NjĂ«soj ndodh nĂ« LuginĂ« tĂ« PreshevĂ«s kur shikojnĂ« Kurtin qĂ« i pĂ«rdor si gur shahu pĂ«r dialogun apo e shohin RamĂ«n qĂ« sillet si pobratin i Sandrit tĂ« Beogradit duke e justifikuar pĂ«r mosvendosje sanksionesh ndaj MoskĂ«s apo duke bashkĂ«-shkruajtur artikuj presioni ndaj Brukselit. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse shqiptarĂ«t nĂ« rajon kanĂ« zhvilluar njĂ« ndjeshmĂ«ri tĂ« fortĂ« ndaj çdo tentative pĂ«r t’u pĂ«rdorur si monedhĂ« shkĂ«mbimi nĂ« lojĂ«rat kryeministrore tĂ« protagonizmit rajonal.

Por në rastin  tonë, problemi është se Kurti, me këtë sjellje, nuk po i dëmton vetëm shqiptarët e Maqedonisë së Veriut por po dëmton gradualisht edhe vetë Kosovën e cila po humbet rolin që kishte dikur si pikë bashkimi për shqiptarët. Prishtina kishte ndikim sepse shihej si qendër morale dhe simbol solidariteti për gjithë shqiptarët e jo si sponsor i një partie kundër një tjetre. Duke hyrë hapur në garat politike të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut (sikurse në Shqipëri e Luginën e Preshevës) dhe duke marrë anë kundër njërës palë shqiptare, ai ia ka humbur Prishtinës rolin tradicional të arbitrit moral dhe neutral që kishte ndikim mbi të gjithë spektrin politik shqiptar.

PĂ«r mĂ« tepĂ«r e dĂ«mton KosovĂ«n edhe nĂ« arenĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare. PĂ«r vite me radhĂ«, Prishtina Ă«shtĂ« pĂ«rpjekur tĂ« ndĂ«rtojĂ« imazhin e njĂ« shteti tĂ« vogĂ«l paqe-dashĂ«s;vullnet-mirĂ« qĂ« kĂ«rkon njohje, stabilitet dhe integrim euro-atlantik dhe qĂ« pĂ«rpiqet t’i zgjidhĂ« problemet e mbetura me fqinjĂ«t nĂ«pĂ«rmjet dialogut. Por kur kryeministri i saj futet drejtpĂ«rdrejt nĂ« garat politike tĂ« shqiptarĂ«ve nĂ« shtetet fqinje dhe sillet si patron politik rajonal, krijohet perceptimi i njĂ« shteti qĂ« eksporton tension politik, polarizim etnik dhe jo stabilitet.

Kjo sjellje e dëmton edhe raportin me Perëndimin. SHBA-të dhe BE-ja kërkojnë stabilitet, pragmatizëm dhe koordinim në rajon. Kur Kosova fillon të shihet si vend që rrit tensionet politike dhe etnike te fqinjët, dobësohet edhe vullneti i disa partnerëve për ta mbështetur pa rezerva në temat e saj kryesore ndërkombëtare. Madje krijohet edhe perceptimi se Kurti po eksporton në rajon të njëjtën frymë përplasjeje që ka pasur shpesh me BE-në dhe SHBA-në në Kosovë. Kurti aktualisht është kumbari i një aleance shqiptare që është në koalicion me VMRO-DPMNE-në që po bllokon ndryshimet kushtetuese dhe po e mban të ngrirë rrugën europiane të Maqedonisë së Veriut. Kjo krijon përshtypjen e rrezikshme se Prishtina zyrtare po mbështet direkt apo indirekt pikërisht ata faktorë që po e mbajnë rajonin jashtë BE-së.

Kjo politikĂ« i bĂ«n dĂ«m vetĂ« idesĂ« sĂ« shqiptarĂ«ve si faktor modern mĂ« pro-europian nĂ« mbarĂ« Ballkanin. NĂ« vend qĂ« shqiptarĂ«t tĂ« perceptohen si komunitet qĂ« kĂ«rkon institucione funksionale, integrim euro-atlantik dhe bashkĂ«jetesĂ« liberal-demokratike, rikthehet narrativa e vjetĂ«r ballkanike ku çdo mobilizim shqiptar interpretohet si projekt nacionalist rajonal destabilizues. Dhe kjo Ă«shtĂ« dhurata mĂ« e madhe qĂ« mund t’u bĂ«het qarqeve anti-shqiptare nĂ« rajon duke nisur nga Beogradi.

NĂ« pĂ«rfundim, ironia Ă«shtĂ« se nacionalistĂ«t maqedonas dhe populizmi rajonal i Kurtit sot ushqehen nga njĂ«ri-tjetri. NjĂ«ri ka nevojĂ« pĂ«r frikĂ«n ndaj shqiptarĂ«ve pĂ«r tĂ« mbuluar dĂ«shtimet e veta, tjetri ka nevojĂ« pĂ«r polarizim permanent etnik pĂ«r t’u projektuar si figurĂ« me peshĂ« ndĂ«rkombĂ«tare. NjĂ«ra palĂ« i do shqiptarĂ«t tĂ« heshtur dhe tĂ« “disiplinuar”, pala tjetĂ«r i pĂ«rdor si karburant pĂ«r protagonizĂ«m elektoral politik dhe pazar diplomatik.

NĂ« kĂ«tĂ« teatĂ«r polarizimi, shqiptarĂ«t e MaqedonisĂ« sĂ« Veriut rrezikojnĂ« tĂ« mbeten thjesht “mish pĂ«r top” elektoral. ShqiptarĂ«t atje nuk kanĂ« nevojĂ« as pĂ«r paranojĂ«n e Mickovskit dhe as pĂ«r narcizmin rajonal tĂ« Kurtit. Ata kanĂ« nevojĂ« pĂ«r fuqi reale negociuese, institucione, integrim europian dhe elitĂ« politike qĂ« merr mandat nga qytetarĂ«t e vetĂ« e jo bekim nga Prishtina. Sepse kur politika shqiptare shndĂ«rrohet nĂ« filial dhe shqiptarĂ«t trajtohen si zgjatim i dikujt tjetĂ«r, fituesit e vetĂ«m janĂ« qarqet anti-shqiptare qĂ« prej dekadash pengojnĂ« bashkĂ«jetesĂ«n me shqiptarĂ« tĂ« barabartĂ«, por pĂ«rpiqen tĂ« prodhojnĂ« shqiptarë  tĂ« bindur, tĂ« menaxhueshĂ«m dhe politikisht tĂ« kastruar.

↗

Kur ish-revolucionari Albin bëhet autokrati Kurti

✇Java News
By: Adri Nurellari

Nga Adri Nurellari

Kosova po përballet sërish me të njëjtin modelit politik manipulativ të Albin Kurtit i cili prodhimin e krizës e ka teknikë pushteti sepse e ka përdorur rregullisht si mjet për të ruajtur dhe zgjeruar sundimin. Duke dashur të kontrollojë kalendarin zgjedhor, vitin e kaluar ai organizoi disa seanca parlamentare e vendime të kontestuara ligjërisht, me vetëdije të plotë se çështjet do të përfundonin në Gjykatën Kushtetuese. Qëllimi vjet ishte të fitohej kohë dhe të shtyheshin zgjedhjet. Ia doli, u zvarritën dhe më në fund u çuan më 28 dhjetor kur atij i leverdiste më së shumti.

`Skema është tashmë lehtësisht e lexueshme edhe për veprimet e djeshme. Krijohet konflikt procedural, prodhohet përplasje juridike, çështja kalon në Gjykatën Kushtetuese, koha konsumohet dhe kalendari zgjedhor spostohet më vonë nga data 7 qershor, kur do të duhej të mbaheshin zgjedhjet. Kësisoj jemi dëshmitarë të rishfaqes së të njëjtit mekanizëm manipulativ, duke ndërmarrë hapa me kosto të parashikueshme kushtetuese, duke e shtyrë opozitën drejt ankesës ligjore dhe duke futur procesin në një tjetër cikël vonesash. Efekti praktik është zhvendosja e zgjedhjeve drejt një periudhe më të favorshme për interesin elektoral të pushtetit personal të Kurtit.

Sikurse u vet-denoncua edhe ish-presidentja Vjosa Osmani, data e zgjedhjeve nuk është aspak çështje neutrale administrative por skemë manipulimi elektoral. Data e përzgjedhur me kujdes përcakton nivelin e pjesëmarrjes dhe strukturën e trupës votuese. Në periudhën e verës duke nisur nga korriku diaspora hyn masivisht në Kosovë, ndërsa shumë qytetarë rezidentë largohen për pushime ose vizita familjare jashtë vendit (duke nisur nga mesi i qershorit kur fillojnë pushimet e fëmijëve të tyre).

Kjo ndryshon peshën relative të segmenteve elektorale dhe krijon terren të ri politik, sikurse u pa tek dallimi mes zgjedhjeve të 9 shkurtit me ato të 28 dhjetorit kur Kurti e thelloi rezultatin. Aq më tepër kur diferenca mes elektorateve është e qartë, rreth 40% mbështetje te banorët e përhershëm dhe 60% te diaspora, pra mbi 20% diferencë. Poashtu exit poll i UBO Consulting tregoi se 4.5% e atyre që votuan në Kosovë në 9 shkurt 2025 kishin ardhur nga diaspora ndërsa në 28 dhjetor mërgimtarët përbënin 15,5% të të anketuarve. Banorët e përhershëm kërkojnë rezultate konkrete, shërbime funksionale dhe janë lodhur nga krizat, dështimet e skandalet, ndërsa diaspora shpesh ushqehet më shumë me retorikë identitare e dogmatike dhe ka prirje të mbështesë figura populiste, një fenomen i njohur edhe në rajon ku vota e jashtme ka favorizuar shpesh liderë si Orbani, Vuçiçi, Tuxhmani apo Gruevski.

Pra caktimi i datĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« inxhinieri elektorale e qĂ«llimshme qĂ« pĂ«rbĂ«n njĂ« nivel tĂ« ri tĂ« degradimit tĂ« standardit politik dhe kulturĂ«s demokratike. Studiuesit e pĂ«rmendin shpesh qĂ« forma mĂ« e pandershme, cinike dhe vulgare e ushtrimit tĂ« pushtetit Ă«shtĂ« pĂ«rdorimi i institucioneve jo pĂ«r tĂ« qeverisur, por pĂ«r tĂ« manipuluar rrethanat e garĂ«s duke synuar ruajtjen dhe shtimin e kontrollit. Levitski dhe Daniel Ziblatt, autorĂ« tĂ« librit “Si Vdesin DemokracitĂ«â€, theksojnĂ« se “demokracitĂ« moderne rrallĂ« bien me tanke; ato dĂ«mtohen gradualisht nga liderĂ« tĂ« zgjedhur qĂ« gĂ«rryejnĂ« institucionet nga brenda”.

Francis Fukuyama ngs ana tjetër ka paralajmëruar se rënia politike nis atëherë kur institucionet pushojnë së shërbyeri interesit publik dhe kapen nga interesa personale ose partiake. Kur administrata, parlamenti, presidenca dhe ritmi kushtetues trajtohen si mjete taktike, shteti fillon të dobësohet ndjeshëm nga brenda ndonëse vazhdon ta mbajë pamjen formale të normalitetit. Pikërisht ky është rreziku kur procedurat përdoren si armë politike dhe shteti vihet në shërbim të një njeriu.

Dhe posaçërisht kĂ«tu zbulohet thelbi i fenomenit Kurti, rrĂ«shqitja graduale drejt nivelit mĂ« tĂ« ulĂ«t tĂ« politikĂ«s. NjĂ« njeri qĂ« e kĂ«rkoi pushtetin duke premtuar standarde tĂ« reja dhe po pĂ«rfundon duke pĂ«rdorur truket mĂ« tĂ« vjetra tĂ« Ballkanit. Erdhi nĂ« qeverisje para 7 vjetĂ«sh si udhĂ«heqĂ«s anti-sistem ndĂ«rsa po pĂ«rfundon si kopja mĂ« e rĂ«ndomtĂ« e tij. Ironia mĂ« therĂ«se e politikĂ«s kosovare Ă«shtĂ« se njeriu qĂ« mĂ« 29 shtator 2018 mobilizonte turmat me thirrjen “NjĂ« popull s’i nĂ«nshtrohet njĂ« njeriu” kundĂ«r Thaçit, sot Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« vetĂ« ai njeri qĂ« kĂ«rkon nĂ«nshtrimin e institucioneve ndaj vullnetit tĂ« tij. Albin Kurti dikur luftonte kultin e individit sot po e ushqen atĂ«.

Më absurdja është se Kurti tashmë ka pushtet tejet të madh sikurse nuk e ka pasur ndonjëherë as Thaçi e as Rugova. Ka poste, vota, kontroll, ndikim dhe kapital politik si asnjë lider politik tjetër që nga epoka e Titos. Por duket se nuk di çfarë të bëjë me to, përveçse të kërkojë edhe më shumë. Në vend që këtë fuqi ta kthente në reforma, zhvillim ekonomik dhe forcim shteti; i gjithë obsesioni i tij duket të jetë vetëm zgjerimi i hegjemonisë politike. Pushteti trajtohet si qëllim në vetvete, jo si instrument për vepra. Pra Kurti kërkon më shumë pushtet për hir të pushtetit, pa vizion, pa projekt dhe pa rezultat.

Prandaj, Ă«shtĂ« trishtuese ta shohĂ«sh KosovĂ«n tĂ« katandiset nĂ« kĂ«tĂ« nivel. NjĂ« vend qĂ« ka paguar aq shtrenjtĂ« pĂ«r liri, pavarĂ«si, demokraci dhe pluralizĂ«m nuk meriton tĂ« reduktohet nĂ« skena manovrash procedurale, kalkulimesh elektorale dhe etjes sĂ« njĂ« njeriu pĂ«r dominim. Historia na ka mĂ«suar se regjimet qĂ« vendosin veten mbi ligjin dhe interesin nacional, herĂ«t a vonĂ«, shemben nĂ«n peshĂ«n e gabimeve tĂ« veta. Por pyetja qĂ« mbetet Ă«shtĂ«: sa do tĂ« jetĂ« kostoja qĂ« do tĂ« paguajĂ« ky popull derisa tĂ« kuptohet se liria nĂ« 1999 nuk u fitua pĂ«r t’a zĂ«vendĂ«suar me njĂ« tjetĂ«r formĂ« nĂ«nshtrimi?

❌