Protestat kundër projektit turistik të planifikuar në peizazhin e mbrojtur të Zvërnecit kanë tërhequr vëmendjen e mediave ndërkombëtare.
 Një ditë më parë, kryeministri Edi Rama dha një intervistë për CNN, ku u pyet ndaj kundërshtimeve që kanë shoqëruar projektin e lidhur me investitorin Jared Kushner.
Gazetarja e CNN, Isa Soares, iu drejtua kryeministrit me pyetjen:
âMĂ« lejoni fillimisht tĂ« marr reagimin tuaj pĂ«r protestat qĂ« kemi parĂ« si nĂ« kryeqytetin TiranĂ«, ashtu edhe nĂ« qytetet bregdetare, lidhur me kĂ«tĂ« zhvillim qĂ« lidhet me Jared Kushner. Si i pĂ«rgjigjeni ju protestave dhe shqetĂ«simeve tĂ« tyre?â
Në përgjigjen e tij, Rama e cilësoi të pavërtetë pretendimin se protestat ishin shtrirë përtej Tiranës.
âDhe vetĂ«m pĂ«r tĂ« saktĂ«suar, ju thatĂ« protesta nĂ« tĂ« gjithĂ« ShqipĂ«rinĂ«. Kjo Ă«shtĂ« e rreme. Nuk ka protesta nĂ« tĂ« gjithĂ« ShqipĂ«rinĂ«. Ka njĂ« protestĂ« nĂ« kryeqytetâ,deklaroi Rama.
Megjithatë, verifikimi i Faktoje tregon se deri në momentin e intervistës protestat kundër projektit në Zvërnec ishin zhvilluar jo vetëm në Tiranë, por edhe në Vlorë, Durrës dhe vetë Zvërnec.
Faktet
Më 3 qershor, dhjetëra qytetarë u mblodhën në Durrës në një protestë kundër projektit turistik në Zvërnec. Protestuesit shprehën shqetësime për ndikimin e mundshëm të investimit në mjedis dhe interesin publik, ndërsa kërkuan më shumë transparencë dhe konsultim me komunitetet.
Një pjesë e tyre e krahasuan projektin në Zvërnec me projektin e Portit të Durrësit, duke argumentuar se në të dy rastet pasuria publike po vihet në dispozicion të interesave private.
Për Faktoje, Geri Emiri, drejtues i medias Amfora, konfirmoi zhvillimin e protestës në Durrës dhe pjesëmarrjen e qytetarëve që kundërshtojnë projektin.
âQytetarĂ«t nĂ« DurrĂ«s kĂ«rkuan ndalimin sipas tyre tĂ« tĂ« gjitha projekteve abuzive jo vetĂ«m nĂ« ZvĂ«rnec, por edhe nĂ« rastin e TID DurrĂ«s dhe tĂ« DurrĂ«s Yacht Marina, qĂ« sipas tyre cenon pronĂ«n publike dhe private.
Protesta për pjesëmarrësit në Durrës ishte edhe një reagim ndaj punëve të pa mbaruara të qeverisë shqiptare, si procesi i rindërtimit pas tërmetit dhe ndërtimi i linjës hekurudhore Durrës-Tiranë, që zvarritet prej vitesh.
PjesĂ«marrĂ«sit nĂ« protestĂ« ishin tĂ« moshave tĂ« ndryshme, nga fĂ«mijĂ«t tek tĂ« moshuarit, qĂ« kĂ«rkuan ndalimin e projektit nĂ« ZvĂ«rnec dhe dĂ«gjimin e kĂ«rkesave tĂ« protestuesveâ, pĂ«rshkruajti pĂ«r Faktoje, Geri Emiri, drejtues i medias lokale Amfora.
Po atë ditë, protesta u zhvillua edhe në Vlorë. Dhjetëra qytetarë u mblodhën fillimisht në Sheshin e Flamurit dhe më pas marshuan drejt Bashkisë së Vlorës.
Protestuesit, kryesisht të rinj, mbanin pankarta në mbrojtje të mjedisit dhe kundërshtonin ndërhyrjet që sipas tyre rrezikojnë një nga zonat më të rëndësishme natyrore të bregdetit shqiptar.
Këto protesta janë dokumentuar nga mediat lokale dhe organizata të ndryshme, duke rrëzuar pretendimin se kundërshtimi publik ka qenë i kufizuar vetëm në kryeqytet.
Zanafilla e protestave
Protesta e parë kundër projektit u zhvillua më 16 maj në Zvërnec.
AktivistĂ« mjedisorĂ«, organizata tĂ« shoqĂ«risĂ« civile dhe banorĂ« tĂ« zonĂ«s u mblodhĂ«n nĂ« Peizazhin e Mbrojtur VjosĂ«âNartĂ« pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar ndalimin e punimeve dhe mbrojtjen e zonĂ«s natyrore.
Dhjetë ditë më vonë, më 26 maj, protestat u zhvendosën në Tiranë, para Ministrisë së Turizmit dhe Mjedisit.
Më 30 maj, aktivistët u rikthyen në Zvërnec. Pikërisht gjatë kësaj proteste një protestues u tërhoq zvarrë nga punonjës të sigurisë private, pamje që u shpërndanë gjerësisht në rrjetet sociale dhe nxitën reagime të forta publike.
Pas këtij episodi, protestat vijojnë çdo ditë në Tiranë, ndërsa dje (më 3 qershor) u organizuan paralelisht edhe në Durrës dhe Vlorë.
Ndërkohë, organizatorët kanë njoftuar një tjetër protestë më 6 qershor në Akërni, pranë Hidrovorit të Vlorës, në zemër të zonës ku planifikohet zhvillimi i projektit.
PĂ«rfundimÂ
Faktet tregojnë se kundërshtimi ndaj projektit në Zvërnec është shprehur publikisht përmes protestave të organizuara në të paktën katër vende të ndryshme, në Zvërnec, Tiranë, Vlorë dhe Durrës. Për këtë arsye, pretendimi i kryeministrit Edi Rama, bërë në intervistën për CNN nuk përputhet me ngjarjet e dokumentuara në terren.
âSe thonĂ« pastaj qĂ« ne nuk protestojmĂ« pĂ«r asgjĂ«â
âJa ku po dalim.â
âA thua bĂ«het ky vend?â
âA po shkojmĂ« nĂ« protestĂ«? AtĂ«herĂ« mos ma bĂ«j kĂ«tĂ« pyetje taniâ
Biseda të tilla dëgjoheshin gjatë gjithë rrugës drejt qendrës së Tiranës.
NjĂ« ditĂ« mĂ« parĂ«, qindra qytetarĂ« kishin marshuar nga Ministria e Mjedisit drejt KryeministrisĂ« pĂ«r tĂ« kundĂ«rshtuar projektin turistik nĂ« zonĂ«n e mbrojtur tĂ« PishĂ« Poro-NartĂ«s.Â
Protesta ishte mbyllur me një thirrje të vetme kryesisht nga të rinjtë ata që qëndrojnë deri në fund:
âNesĂ«r mĂ« shumĂ«â
Të martën, më 2 qershor, ata u kthyen.
Dhe ishin më shumë.
Nëse protesta e parë mbante ende shenjat e spontanitetit dhe konfuzionit, protesta e dytë dukej më e qartë, më e organizuar dhe më e sigurt për vetveten.
Këtë herë nuk kishte protesta paralele, nuk kishte paqartësi për vendtakimin dhe as për itinerarin.
Sheshi âSkĂ«nderbejâ u kthye nĂ« pikĂ«n e grumbullimit, ndĂ«rsa mĂ« pas turma u zhvendos drejt KryeministrisĂ«, ku qĂ«ndroi deri pas orĂ«s nĂ«ntĂ« tĂ« mbrĂ«mjes.
Ishte protesta më e gjatë deri tani.
Por mbi të gjitha ishte protesta më e re në moshë.
NĂ« turmĂ« shihje familje me fĂ«mijĂ«, pensionistĂ«, aktivistĂ«, gazetarĂ«, artistĂ«, pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« organizatave dhe qytetarĂ« tĂ« zakonshĂ«m.Â
Kishte njerëz që kishin ardhur për Pishë Poro-Nartën, të tjerë për korrupsionin, për çmimet, për pensionet, për largimet jashtë vendit, mungesën e perspektivës apo thjesht për të shprehur pakënaqësi të akumuluara prej vitesh.
Brezi Gen Z
Megjithatë, fytyra e protestës ishte brezi Gen Z.
Ata nuk dominonin vetëm numerikisht.
Dominonin estetikën, gjuhën dhe mënyrën e organizimit.
Foto: Jona Cenameri
Në vend të pankartave tradicionale politike, në duart e tyre shfaqeshin meme, referenca nga anime japoneze, personazhe televizivë, batuta të njohura nga reality show shqiptare dhe slogane të krijuara posaçërisht për rrjetet sociale.
Një pankartë përdorte frazën e njohur të Moza Ahmetit, të transformuar në:
âĂa i keni kĂ«to projekte paj zotin?â
NjĂ« pankartĂ« tjetĂ«r ishte thjesht njĂ« screenshot nga Spotify qĂ« tregonte kĂ«ngĂ«n âDonât Let It Happenâ.Â
Foto: Jona Cenameri
Titulli i këngës ishte mesazhi: një thirrje që ajo që po ndodh në Pishë Poro-Nartë të mos lejohet të ndodhë.
Të tjera pankarta përfshinin ilustrime të krijuara me inteligjencë artificiale, meme politike dhe montazhe satirike. Në shumë raste dukej sikur TikTok-u, Instagram-i dhe protesta ishin shkrirë në një të vetme.
FlamingotÂ
NjĂ« i ri mbante njĂ« flamingo gjigante tĂ« fryrĂ« mbi kokĂ«. NjĂ« tjetĂ«r e kishte kthyer flamingon nĂ« simbol proteste. Disa tĂ« rinj i binin daulleve dhe kĂ«ndonin âNarta Ă«shtĂ« e jonaâ. NĂ« njĂ« cep tjetĂ«r shihje pankarta tĂ« vizatuara nga fĂ«mijĂ«.
Foto: Jona Cenameri
Ishte një përzierje e pazakontë mes aktivizmit, kulturës së internetit dhe patriotizmit që rrallë është parë më parë në protestat shqiptare.
Në turmë shihje të rinj që bënin foto me pankartat e tyre, që filmonin për TikTok dhe Instagram, që shpërndanin drejtpërdrejt atmosferën e protestës tek miqtë e tyre.
Një nga pankartat shkruante:
âGen Z u çua nga kafja. Po tani ku do futeni?â
Protesta po përhapej nga vetë pjesëmarrësit.
Një postim në Instagram.
Një video në TikTok.
Një story.
Një repost.
Një mik që ftonte një mik tjetër.
Dhe efekti i topit të dëborës vazhdonte.
Askush nuk dukej se e dinte saktësisht kush e kishte nisur valën.
Dhe askush nuk dukej se e kishte problem këtë.
Ashtu si një ditë më parë, edhe këtë herë ishte e vështirë të kuptoje se kush po e drejtonte protestën.
Megjithatë, ndryshe nga protesta e parë, kërkesat tashmë ishin artikuluar më qartë.
KĂ«rkesat po artikulohenÂ
Aktivistët që morën fjalën kërkuan:
anulimin e ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura;
anulimin e ligjit për trashëgiminë kulturore;
fundin e klasës politike të korruptuar.
MesazhetÂ
Por në terren, mesazhet ishin shumë më të gjera.
Foto: Jona Cenameri
Turma thĂ«rriste: âRama nĂ« burg, Berisha nĂ« burg!â, âShqipĂ«ria nuk shitet!â, âPoshtĂ« patronazhistĂ«t!â, âOpozitĂ« e shitur!â, âVdekje politikĂ«s!â, âEdi Rama jep dorĂ«heqjen!â, âShqipĂ«ria e shqiptarĂ«ve!â, âPoshtĂ« spiunat!â, âRama-Berisha tradhtarĂ«t e kombit!â, âVlora zemra e ShqipĂ«risĂ«!â
ThirrjetÂ
Në shumë raste, thirrjet drejtoheshin njëkohësisht kundër qeverisë, opozitës, mediave, investitoreve te medhenj dhe institucioneve.
Në ndryshim nga protestat tradicionale shqiptare, ku kundërshtari zakonisht është i qartë, kjo protestë dukej sikur kishte shumë kundërshtarë njëkohësisht.
Kishte thirrje nacionaliste, këngë patriotike, slogane kundër mediave, investitorëve të mëdhenj dhe klasës politike në tërësi. Për shumë pjesëmarrës, Zvërneci ishte shkëndija.
TensionetÂ
Këtë herë në protestë ndiheshin më fort edhe tensionet ndaj policisë.
Ato ishin dukshëm më të pranishme se një natë më parë.
Kjo u vu re si pranë Kryeministrisë, ashtu edhe më vonë gjatë kthimit drejt qendrës së qytetit, kur turma u përball me një rresht efektivësh pranë pedonales.
PikĂ«risht aty dĂ«gjoheshin mĂ« fort thirrjet: âPolici e krimit!â, âHiqni kapelet!â
SPAK nuk konfirmoi asnjë veprim zyrtar të mërkurën lidhur me fondet për tokën ku do të ndërtohet në Zvërnec.
â ĂĂ«shtja ndodhet nĂ« njĂ« fazĂ« procedurale, detajet e saj nuk mund tĂ« bĂ«hen publike nĂ« kĂ«tĂ« momentâ tha koordinatorja pĂ«r tĂ« drejtĂ«n e informimit nĂ« SPAK
 Por kryeministri Edi Rama, po.
âUnĂ« kam dalĂ« pĂ«r njĂ« arsye tjetĂ«r qĂ« nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« me mbledhjen e qeverisĂ«, por ka tĂ« bĂ«jĂ« me njĂ« zhvillim qĂ« unĂ« e konsideroj shumĂ« pozitiv lidhur me procesin e verifikimit tĂ« transaksionit pĂ«r blerjen e tokĂ«s nĂ« ZvĂ«rnec, qĂ« do tĂ« thotĂ« me sqarimin e plotĂ« dhe pĂ«rfundimtar tĂ« origjinĂ«s sĂ« fondeve tĂ« kaluara pĂ«rmes bankĂ«s dhe me çlirimin pĂ«rfundimtar tĂ« investitorĂ«ve qĂ« tanimĂ« janĂ« dhe pronarĂ«â, tha Rama, njĂ« qĂ«ndrim qe nĂ« fakt ai vete i parapritu njĂ« ditĂ« mĂ« parĂ« ku nĂ« njĂ« tjetĂ«r takim tha se fondet ishin tĂ« ligjshme dhe kishin kaluar nĂ« filtĂ«r. Por jo tĂ« gjitha. Â
âNdĂ«rkohĂ« qĂ« nga ana tjetĂ«r unĂ« e konsideroj po ashtu shumĂ« pozitive qĂ« SPAK-u ka vendosur tĂ« mbajĂ« tĂ« ngrira fondet pa i lĂ«nĂ« tĂ« kalojnĂ« tek shitĂ«si pĂ«r tĂ« cilin ka njĂ« proces hetimor.
Kjo nĂ« kĂ«ndvĂ«shtrimin tim Ă«shtĂ« shumĂ« pozitive edhe pĂ«r kĂ«do qĂ« pretendon pronĂ« nĂ« atĂ« territor, sepse tanimĂ« çështja e origjinĂ«s sĂ« pronĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« çështje qĂ« do tĂ« mbulohet nga njĂ« hetim tĂ«rĂ«sisht i pavarur dhe profesional pĂ«rmes SPAK-ut dhe nĂ« tĂ« dyja rastet rezultati do tĂ« jetĂ« njĂ« rezultat i padiskutueshĂ«m nga pikĂ«pamja ligjore, ndĂ«rsa nga pikĂ«pamja e pretendimeve do tâi japĂ« fund çdo spekulimi, çdo manipulimi, çdo pretendimi qĂ« nuk Ă«shtĂ« i bazuar nĂ« ligjâ, tha ai.
NĂ« rast se shitĂ«si, sipas tij, ka origjinĂ« legjitime tĂ« pronĂ«s, do marrĂ« paratĂ«, nĂ« rast se nuk e ka, lekĂ«t do tâi mbeten RepublikĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«.
Sâka dorĂ«heqje
NjĂ« ditĂ« mĂ« parĂ« kryeministri Rama ftoi 20 zera nĂ« dialog nga protesta e TiranĂ«s ku prej tĂ« henĂ«s po protestohet kundĂ«r ndĂ«rtimit tĂ« njĂ« rezorti nĂ« ZvĂ«rnec me qĂ«llim  mbrojtjen e natyrĂ«s por edhe problematikave tĂ« tjera. Protestuesit iu pĂ«rgjigjen nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n dite qĂ« sâka dialog por dorĂ«heqje. Â
âE kam njĂ« pĂ«rgjigje. Tâi referohen arkivit tĂ« gjatĂ« tĂ« kĂ«tij filmi tĂ« vjetĂ«r se tanimĂ« se kĂ«tu sâka asgjĂ« tĂ« re. UnĂ« nuk kam kĂ«rkuar tĂ« bisedoj me asnjĂ« nga ata qĂ« pĂ«r mua janĂ« tĂ« kurdisur dhe janĂ« tĂ« çartur.
Kam kërkuar të bisedoj me ata të cilët kanë votuar për mua, disa prej tyre dhe më kanë shkruar nga protesta e parë.
Kam respekt pĂ«r ta dhe me ata jam gati tĂ« bisedoj nĂ« çdo kohĂ« sepse ata nuk kanĂ« dalĂ« nĂ« protestĂ« pĂ«r tĂ« zhvilluar njĂ« episod tĂ« ri tĂ« njĂ« filmi shumĂ« tĂ« vjetĂ«r. KĂ«shtu qĂ«, ai film duhet tu tregojĂ« tĂ« gjithĂ«ve qĂ« asgjĂ« nuk mĂ« lĂ«viz mua nga istikami, nĂ« thonjĂ«za, ku mĂ« kanĂ« vendosur shqiptarĂ«t dhe kush flet nĂ« emĂ«r tĂ« shqiptarĂ«ve duhet tĂ« mos e harrojĂ« qĂ« unĂ« pĂ«rfaqĂ«soj dhe mishĂ«roj vullnetin e tĂ« paktĂ«n mbi 800 mijĂ« shqiptarĂ«ve dhe kam njĂ« kontratĂ« me taâ, tha Rama.
NĂ« turmĂ« binin nĂ« sy edhe flamujt kombĂ«tarĂ« e etnikĂ« shqiptarĂ«. Disa protestues mbanin pankarta pĂ«r ĂamĂ«rinĂ«, ndĂ«rsa herĂ« pas here dĂ«gjoheshin thirrje si âNuk jemi grekĂ«, jemi shqiptarĂ«â, njĂ« reagim i drejtpĂ«rdrejtĂ« ndaj debatit tĂ« ditĂ«ve tĂ« fundit mbi pretendimet se protesta po nxitej nga faktorĂ« tĂ« jashtĂ«m. PĂ«r shumĂ« prej pjesĂ«marrĂ«sve, prania e flamujve ishte njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« theksuar se kundĂ«rshtimi ndaj projektit nuk vinte nga jashtĂ«, por nga qytetarĂ« shqiptarĂ« qĂ« e shihnin zonĂ«n si pjesĂ« tĂ« pasurisĂ« kombĂ«tare.
NĂ« disa momente ishte e vĂ«shtirĂ« tĂ« kuptoje ku mbaronte njĂ« protestĂ« dhe ku fillonte tjetra. Flamujt, pankartat dhe grupet e ndryshme pĂ«rziheshin nĂ« tĂ« njĂ«jtin shesh, derisa njĂ« zĂ« qĂ« buçiti nga megafoni nisi tâi jepte turmĂ«s njĂ« drejtim mĂ« tĂ« qartĂ«.
âPĂ«r protestĂ«n e NartĂ«s, ejani te Ministria e Mjedisit.â
Dhe turma nisi të lëvizte.
Rruga nga Sheshi Skënderbej drejt Ministrisë së Mjedisit, më pas tek Ministria e Brendshme dhe në fund para Kryeministrisë, u kthye në një marshim ku mesazhet shpesh dilnin përtej vetë Zvërnecit.
Tek Ministria e Mjedisit atmosfera ndryshoi. Turma u bë më kompakte. Në mes të saj shihje aktivistë, gazetarë, studentë, artistë, përfaqësues të shoqërisë civile, pensionistë, por mbi të gjitha të rinj. Të shumtë ishin edhe prindërit me fëmijët e vegjël. Disa i shtynin në karroca, të tjerë i mbanin në supe. Për një protestë të organizuar në Ditën e Fëmijëve, prania e tyre dukej simbolike.
Ajo që binte në sy ishte se shumë prej pjesëmarrësve nuk dëgjonin fare se kush fliste me megafon. Në varësi të vendit ku ndodheshe në turmë, mund të mos arrije të kuptoje as emrin e folësit. Megjithatë kjo nuk dukej se kishte rëndësi.
Thirrja që jehonte më fort se çdo tjetër ishte:
âRama nĂ« burg! Berisha nĂ« burg!â
Pas saj vinin:
âAnulloje projektin!â
âShteti i oligarkĂ«ve!â
âDoreheqje!â
âShqipĂ«ria Ă«shtĂ« e jona, jo e oligarkĂ«ve!â
Pikërisht këtë frymë e sheh si thelbin e protestës Rigels Xhemollari nga Qëndresa Qytetare.
âMendoj qĂ« protesta e djeshme nĂ« TiranĂ« Ă«shtĂ« kundĂ«r arrogancĂ«s, korrupsionit, mungesĂ«s sĂ« transparencĂ«s dhe dhunĂ«s sĂ« qeverisĂ«. Nuk lidhet vetĂ«m me ZvĂ«rnecinâ, thotĂ« ai.
Sipas Xhemollarit, protesta nuk mund të reduktohet në një debat teknik për një projekt të vetëm.
âMos kĂ«rkoni kĂ«rkesa specifike dhe debate teknike. Ky Ă«shtĂ« akumulim i revoltĂ«s sĂ« brezit tĂ« riâ, argumenton ai pĂ«r âFaktojeâ.
Organizatat mjedisoreÂ
Megjithatë, për organizatat mjedisore që kanë qenë në vijën e parë të kundërshtimit të projektit, fokusi mbetet i qartë.
Aleksandër Trajçe, drejtues i PPNEA-s, thotë se kërkesa kryesore është ndalimi i menjëhershëm i çdo ndërhyrjeje në zonën e mbrojtur.
âNuk mund tĂ« ketĂ« zhvillime urbane dhe zhvillime intensive brenda zonĂ«s sĂ« mbrojtur. KĂ«rkojmĂ« ndaljen e menjĂ«hershme tĂ« punimeve, rehabilitimin e dĂ«meve tĂ« shkaktuara dhe transparencĂ« tĂ« plotĂ« pĂ«r projektinâ, deklaroi ai.
Sipas Trajçes, mënyra se si trajtohet sot Pishë Poro-Narta do të shërbejë si test edhe për raportin e Shqipërisë me Bashkimin Europian.
âNĂ«se nuk jemi nĂ« gjendje tĂ« mbrojmĂ« zonat qĂ« vetĂ« i konsiderojmĂ« me vlera tĂ« larta biodiversiteti, atĂ«herĂ« Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tâi themi Bashkimit Europian se jemi gati pĂ«r tâu bĂ«rĂ« pjesĂ« e familjes europianeâ, shton ai.
Kush po e drejton protestën?
Teksa kolona e protestuesve lëvizte drejt Ministrisë së Brendshme dhe më pas drejt Kryeministrisë, një gjë bëhej gjithnjë e më e qartë.
Njerëzit nuk kishin dalë në rrugë vetëm për gardhin e Zvërnecit. Disa flisnin për korrupsionin, të tjerë për mungesën e transparencës, për policinë, mediat apo oligarkët. Disa shanin qeverinë, të tjerë opozitën. Shumë prej tyre të dyja bashkë.
PankartatÂ
Krahas âRama nĂ« burg, Berisha nĂ« burgâ, turma shpĂ«rthente periodikisht edhe nĂ« thirrje si âLiria nuk shitetâ, âShqipĂ«ria e shqiptarĂ«veâ, âAnulloje projektinâ, âShteti i oligarkĂ«veâ, âQeveri hajduteâ, âBojkotoni mediatâ, âO sa turp me qenĂ« policâ, âKĂ«tu vendosim neâ dhe âShqipĂ«ria nuk shitetâ. NĂ« momente tĂ« caktuara dĂ«gjoheshin edhe thirrje mĂ« spontane e mĂ« tĂ« ashpra kundĂ«r figurave politike, mediave tradicionale dhe biznesmenĂ«ve tĂ« mĂ«dhenj.
Turma dukej sikur po kanalizonte një pakënaqësi shumë më të gjerë sesa debati për një resort turistik.
Për rreth dy orë, protestuesit marshuan nga një institucion tek tjetri. Para Kryeministrisë qëndruan më gjatë. Aty u mbajtën fjalimet kryesore dhe aty u dëgjuan më fort thirrjet që kishin shoqëruar gjithë marshimin.
Ndoshta elementi më i pazakontë i protestës ishte mungesa e një figure qendrore. Pak veta e dinin kush po mbante megafonin në secilin moment. Shumë nuk dëgjonin fare çfarë thuhej nga folësit. Megjithatë thirrjet përhapeshin vetë nëpër turmë, si valë që kalonin nga një grup te tjetri. Ishte një protestë ku energjia vinte më shumë nga njerëzit sesa nga podiumi.
Kur protesta po mbyllej, organizatorët lajmëruan tubimin e radhës për ditën pasuese.
Nga turma nisi një tjetër thirrje ritmike:
âNesĂ«r mĂ« shumĂ«!â
Disa qeshnin dhe pyesnin me zĂ« tĂ« lartĂ« nĂ«se tĂ« nesĂ«rmen do tĂ« ishin po aq shumŃ.
TĂ« tjerĂ« pĂ«rshĂ«ndesnin miq e tĂ« njohur qĂ« nuk prisnin tâi gjenin aty.
Dhe ndoshta pikërisht kjo ishte fotografia më e saktë e mbrëmjes.
Jo një protestë me një lider të vetëm. As me një kërkesë të vetme.
Ftesa për takim
MegjithatĂ«, kryeministri Rama nĂ« deklaratĂ«n e fundit (deri nĂ« publikimin e kĂ«tij lajmi) e âlĂ«shoiâ erashkĂ«n. Por kush do e presĂ«? Thelbi i protestĂ«s lidhet edhe me sfidĂ«n ndaj pushtetit, duke prodhuar debat mĂ« tĂ« gjerĂ« se zakonisht.  Â
âMblidhuni, jo mĂ« shumĂ« se 20 vetĂ« dhe bujrum, ulemi nĂ« njĂ« bashkĂ«bisedim publik, ku tĂ« doni dhe kur tĂ« doniâ, tha Rama nĂ« Facebook. NjĂ« taktikĂ« politike qĂ« Rama e ka ndjekur edhe me herĂ«t nĂ« protestĂ«n e studentĂ«ve.
MĂ« 29 maj, protesta e banorĂ«ve tĂ« ZvĂ«rnecit kundĂ«r projektit turistik âZvĂ«rnec South Adriatic Developmentâ u shoqĂ«rua me njĂ« ngjarje tĂ« paprecedent.
Pamjet filmike të shpërndara në rrjetet sociale treguan persona civilë pa uniformë që tërhiqnin zvarrë një protestues, ndërsa policia e Vlorës pranishme nuk lëvizi as gishtin.
Pamjet flisnin vetĂ« se si njĂ« protestues duke negociuar me forca tĂ« PolicisĂ«, merret mĂ« pas me forcĂ« nga persona tĂ« paidentifikuar brenda gardhit, tĂ«rhiqet zvarrĂ« dhe mĂ« pas goditet edhe nĂ« gjoks nga nje person me maske i cili mĂ« vonĂ« u procedua penalisht.    Â
Protestuesi u raportua se nxirrte gjak dhe se pĂ«r âliriminâ e tij kishte negociuar njĂ« drejtues policie.Â
Reagimi
Ajo që ndezi më pas shkrepsen ishte policia e Vlorës. Fillimisht Policia e Vlorës reagoi duke njoftuar shoqërimin e një qytetari (E.S.), procedimin penal të 15 protestuesve dhe dy punonjësve të sigurisë private.
NĂ« komunikatĂ«n e saj, Policia e VlorĂ«s deklaroi se protestuesi ishte futur me forcĂ« nĂ« kantier, por ky version u pĂ«rgĂ«njeshtrua nga vetĂ« Policia e Shtetit, e cila kĂ«rkoi ndjesĂ« publike pĂ«r raportimin e gabuar. Fillimisht Policia e Shtetit njoftoi se ishte pezulluar nga detyra drejtori e PolicisĂ« sĂ«Â VlorĂ«s, Elidon Ăela. Sot Drejtori i PĂ«rgjithshem i PolicisĂ«, SkĂ«nder Hitaj njoftoi shkarkimin e ketij tĂ« fundit.
âSot prezantova drejtorin e komanduar tĂ« DrejtorisĂ« Vendore tĂ« PolicisĂ« VlorĂ« Drejtues Edvin Ndreu, i cili do ketĂ« detyrĂ«n e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« riorganizimit dhe forcimit tĂ« strukturave policore nĂ« qarkun e VlorĂ«s, nĂ« funksion tĂ« shĂ«rbimit ndaj qytetarĂ«ve dhe zbatimit tĂ« ligjitâ, tha Hitaj.
Policia e Shtetit
Që në fundjavë, frenat i mori policia e Shtetit. Përmes një njoftimi u raportua se ishin ndjekur penalisht gjithsej 17 persona, përfshirë protestues dhe roje private.
Vetë Ministri i Brendshëm Besfort Lamallari tha se prona është private dhe se qeveria nuk kishte falur tokë, por njëkohësisht pranoi se rojet private nuk kishin të drejtë të përdornin forcë.
Ai kërkoi ndjekje penale për individët e përfshirë dhe hetim administrativ për kompaninë e sigurisë, ndërsa kritikoi indiferencën e policisë së pranishme.
Protesta
Pamjet e dhunës ndaj protestuesve, të lidhura me investimin ku përfshihet Jared Kushner e kthyen incidentin nga një çështje lokale në një skandal me jehonë ndërkombëtare.
NjĂ« ditĂ« mĂ« pas nĂ« âlojĂ«â u fut edhe Greqia. MĂ« 31 maj, Ministria e Jashtme e ShqipĂ«risĂ« reagoi pas njĂ« deklarate tĂ« AthinĂ«s, duke konfirmuar se ai qĂ« ishte tehrqur zvarrĂ« ishte i minoritetit grek. Diplomacia shqiptare shprehu keqardhje pĂ«r ngjarjen.
Takimi i kryetares se Bashkisë Vlorë në Athinë
Kathemerini shkruan se, rreth një javë para protestës në Zvërnec, në Athinë u zhvillua një takim mes përfaqësuesve të komunitetit të Zvërnecit në Greqi dhe një delegacioni nga pala shqiptare, ku morën pjesë kryetarja e Bashkisë së Vlorës, një bashkëpunëtor i saj dhe dy avokatë që përfaqësonin investitorët e projektit turistik në zonë.
Takimi kishte për qëllim uljen e tensioneve dhe sqarimin e mosmarrëveshjeve lidhur me investimin e planifikuar, por sipas banorëve nuk solli asnjë rezultat konkret. Përfaqësuesit e komunitetit pretendojnë se pala tjetër kërkoi të shmangte protestën e paralajmëruar të shtunën përpara zonës së rrethuar me gardh.
Tirana
NdĂ«rkohĂ« tĂ« dielen nĂ« mbrĂ«mje nisur nga disa njoftime tĂ« shpĂ«rndara vetĂ«m nĂ« rrjetet sociale, mijĂ«ra qytetarĂ« protestuan nĂ« TiranĂ« kundĂ«r dhunĂ«s nĂ« ZvĂ«rnec, duke u mbledhur fillimisht para MinistrisĂ« sĂ« Brendshme dhe mĂ« tej drejt KryeministrisĂ« me thirrje si âAnuloni projektinâ apo âShqipĂ«ria nuk shitetâ.
Ajo qĂ« ra nĂ« sy pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« ishin edhe thirrje kundĂ«r dy forcave kryesore politike nĂ« vend mĂ« saktĂ« kundĂ«r dy kryetarĂ«ve. âRama nĂ« burgâ âBerisha nĂ« burgâ jehonte thirrja para kryeministrisĂ«.
Kjo ishte protesta e tretë më e madhe në vend e nisur pa kokë dhe vetëm nga thirrjet në rrjetet sociale pas protestës së armeve kimike dhe asaj për studentët.
Ajo që ra në sy gjatë protestës në Tiranë ishte edhe mungesa e pranisë së forcave të policisë, ndryshe nga dy ditë më parë në Zvërnec ku ishin rreshtuar katër kordonë policie.
Protesta u mbizotërua nga të rinjtë dhe u njoftua se do të vijonte edhe ditën e sotme në orën 18.00
Procedimi Â
Të hënën e 1 qershorit, Policia e Shtetit njoftoi që me mëngjes heqjen e licencës për dy kompanitë private sigurie, Myrto Security 1.3A dhe Major Security, që ishin p-unësuar të mbronin punimet në kantier.
Sipas Policise, hetimet administrative zbuluan lejimin e personave të paidentifikuar që ushtruan dhunë dhe përdorimin e punonjësve të pa licencuar. Kompania investitore ndërkohë njoftoi një ditë më parë se kishte ndërprerë kontratën me shoqërinë e sigurisë. Paralelisht në rrjetet sociale u shpërndanë pamje ku shihej se kompania po hiqte telin me gjemba që i ishte mveshur rrethimit të kantierit.
Hetimet penale dhe administrative vijojnë, ndërsa incidenti ka nxitur protesta të gjera.
NĂ« zonĂ«n e ZvĂ«rnecit dhe PishĂ« Poros parashikohet ndĂ«rtimi i njĂ« resorti gjigant turistik nga kompania âZvĂ«rnec South Adriatic Developmentâ, e cila lidhet me struktura investimi ndĂ«rkombĂ«tare ku pĂ«rfshihen Jared Kushner, Ivanka Trup si dhe Ramez e Mohamad Al-Khayyat nga Katari, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« publikuara mbi projektin.
Si lindi konflikti
Dy vite më parë, mazhoranca socialiste miratoi ndryshimet në ligjin e zonave të mbrojtura, duke hapur rrugën për ndërtim në territore që më parë kishin mbrojtje të plotë. Ky vendim u kundërshtua ashpër atëkohë nga PD (tani jo më), shoqëria civile dhe ekspertët e mjedisit, të cilët paralajmëruan se pas ndryshimeve fshihej një interes i madh investimesh.
Agjencia Bloomberg raportoi paralelisht se Jared Kushner, dhĂ«ndri i Donald Trump, kishte planifikuar tĂ« investonte rreth 1 miliard dollarĂ« nĂ« dy projekte turistike nĂ« ShqipĂ«ri: njĂ« nĂ« ishullin e Sazanit dhe njĂ« tjetĂ«r nĂ« zonĂ«n e ZvĂ«rnecit.Â
Po atë ditë, Kushner publikoi në rrjete sociale imazhet e projekteve, duke konfirmuar ambicien për zhvillime masive në këto zona.
PĂ«r ekspertĂ«t e mjedisit, kĂ«to projekte ishin qĂ«llimi i vĂ«rtetĂ« i ndryshimeve ligjore, duke ngritur alarmin se hapja e zonave tĂ« mbrojtura pĂ«r ndĂ«rtim rrezikon biodiversitetin dhe pasuritĂ« natyrore tĂ« vendit.Â
Faktoje ka shkruar ndĂ«r vite pĂ«r kĂ«tĂ« fenomen ku zona tĂ« tjera tĂ« rĂ«ndĂ«sishme si zona urbane e Ksamilit, plazhi i Manastirit, i Pasqyrave, i PulĂ«bardhave, apo Gjiri i HartĂ«s nuk do tĂ« kenĂ« mĂ« statusin e zonĂ«s sĂ« mbrojtur, duke i hapur kĂ«shtu rrugĂ«n investimeve tĂ« mundshme.  Â
Aeroporti i VlorĂ«s Ă«shtĂ« gjithashtu njĂ« rast tipik ku me ndryshimet e reja tĂ« hartĂ«s sĂ« Zonave tĂ« mbrojtura iu hap rruga ndĂ«rtimeve. Territori pranĂ« fshatit AkĂ«rni ku Ă«shtĂ« ngritur aeroporti u shpall nĂ« vitin 2004 ZonĂ« e Mbrojtur e kategorisĂ« sĂ« pestĂ«, âPeizazh i Mbrojturâ.Â
Dy vite më parë, mazhoranca socialiste miratoi ndryshimet në ligjin e zonave të mbrojtura, duke hapur rrugën për ndërtim në territore që më parë kishin mbrojtje të plotë. Ky vendim u kundërshtua ashpër atëkohë nga PD (tani jo më), shoqëria civile dhe ekspertët e mjedisit, të cilët paralajmëruan se pas ndryshimeve fshihej një interes i madh investimesh.
Agjencia Bloomberg raportoi paralelisht se Jared Kushner, dhĂ«ndri i Donald Trump, kishte planifikuar tĂ« investonte rreth 1 miliard dollarĂ« nĂ« dy projekte turistike nĂ« ShqipĂ«ri: njĂ« nĂ« ishullin e Sazanit dhe njĂ« tjetĂ«r nĂ« zonĂ«n e ZvĂ«rnecit.Â
Po atë ditë, Kushner publikoi në rrjete sociale imazhet e projekteve, duke konfirmuar ambicien për zhvillime masive në këto zona.
PĂ«r ekspertĂ«t e mjedisit, kĂ«to projekte ishin qĂ«llimi i vĂ«rtetĂ« i ndryshimeve ligjore, duke ngritur alarmin se hapja e zonave tĂ« mbrojtura pĂ«r ndĂ«rtim rrezikon biodiversitetin dhe pasuritĂ« natyrore tĂ« vendit.Â
Faktoje ka shkruar ndĂ«r vite pĂ«r kĂ«tĂ« fenomen ku zona tĂ« tjera tĂ« rĂ«ndĂ«sishme si zona urbane e Ksamilit, plazhi i Manastirit, i Pasqyrave, i PulĂ«bardhave, apo Gjiri i HartĂ«s nuk do tĂ« kenĂ« mĂ« statusin e zonĂ«s sĂ« mbrojtur, duke i hapur kĂ«shtu rrugĂ«n investimeve tĂ« mundshme.  Â
Aeroporti i VlorĂ«s Ă«shtĂ« gjithashtu njĂ« rast tipik ku me ndryshimet e reja tĂ« hartĂ«s sĂ« Zonave tĂ« mbrojtura iu hap rruga ndĂ«rtimeve. Territori pranĂ« fshatit AkĂ«rni ku Ă«shtĂ« ngritur aeroporti u shpall nĂ« vitin 2004 ZonĂ« e Mbrojtur e kategorisĂ« sĂ« pestĂ«, âPeizazh i Mbrojturâ.Â
SotÂ
Brenda 24 orĂ«sh me qendrime thuajse tĂ« sinkronizuara nga qeveria janĂ« pĂ«rcjellĂ« dy informacione lidhur me atĂ« qĂ« po ndodh nĂ« zonĂ«n e PishĂ« â Poros, pjesĂ« e peizazhit tĂ« mbrojtur natyror VjosĂ«-NartĂ«Â Â
E para që ka një leje zhvillimi (por jo ndërtimi) dhe ende pa leje mjedisore dhe e dyta që punimet po kryhen mbi një pronë private.
Rama
âMĂ« vjen tani natyrshĂ«m tĂ« them dhe pĂ«r kĂ«tĂ« zhurmĂ«n e madhe qĂ« Ă«shtĂ« ngritur mbi njĂ« lajm tĂ« rremĂ« sa sâthuhet, qĂ« me demek shteti po fal ZvĂ«rnecin. Shteti nuk po fal asgjĂ« se shteti aty nuk ka asgjĂ«. Ajo Ă«shtĂ« njĂ« pronĂ« private, njĂ« pronĂ« private denbabaden dhe investitorĂ«t e pĂ«rfshirĂ« nĂ« atĂ« proces janĂ« investitorĂ« tejet serioz tĂ« cilĂ«t atĂ« pronĂ« e kanĂ« marrĂ« nga privatĂ«t, qĂ« tĂ« jemi shumĂ« tĂ« qartĂ«.
NdĂ«rkohĂ« qĂ« shteti po, shteti ka pasuri nĂ« anĂ«n tjetĂ«r tĂ« projektit qĂ« Ă«shtĂ« ishulli i Sazanit ku ende sot nuk ka mbaruar negociata pasi Korporata Shqiptare e Investimeve Ă«shtĂ« pjese e projektit dhe shteti shqiptar do tĂ« jetĂ« aty dhe toka e ishullit do tĂ« jetĂ« aty, e shtetit shqiptarâŠâ, ia behu pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« kryeministri Edi Rama pas dy muaj debati dhe mungese informacioni nga institucionet shtetĂ«rore.
Lajmi i dytĂ« po brenda 24 orĂ«sh pĂ«r rastin nĂ« fjalĂ« u pĂ«rcoll njĂ« natĂ« mĂ« parĂ« nĂ« emisionin âOpinionâ   Â
Agjencia e Zhvillimit të Territorit
Artemis Poshi, përgjegjëse e Sektorit Juridik në Agjencinë e Zhvillimit të Territorit (AZHT) dha sqarime mbi statusin aktual të projektit dhe procedurat administrative që po ndiqen.
âPranĂ« autoritetit tonĂ« janĂ« paraqitur dy leje, e para Ă«shtĂ« njĂ« leje zhvillimi. Dhe e dyta Ă«shtĂ« njĂ« leje ndĂ«rtimi infrastrukture. AsnjĂ«ra nga kĂ«to leje nuk Ă«shtĂ« zbardhur, pra nuk ka pĂ«rfunduar procesi i shqyrtimit deri nĂ« pĂ«rfundimin e tĂ« gjithĂ« procesit administrativeâ.
Ka apo sâka leje?
âSot ka 2 leje tĂ« miratuara. QĂ« janĂ«, e para, leje zhvillimi. Dhe leja e zhvillimit pĂ«rcakton tĂ« gjitha kriteret dhe kushtet e zhvillimit, zonĂ«n, pronĂ«n ku do tĂ« zhvillohet, dmth pasuritĂ« ku do tĂ« zhvillohet, kushtet e zhvillimit. Dhe kemi njĂ« leje zhvillimi infrastrukture qĂ« pĂ«rcakton kushtet paraprake, parapĂ«rgatitore, deri nĂ« ardhjen e lejes sĂ« ndĂ«rtimitâ, tha Poshi.
Ajo sqaroi gjithashtu se leja e zhvillimit nuk konsiston nĂ« njĂ« projekt pĂ«rfundimtar. âPra ne kemi njĂ« projekt-ide, e cila Ă«shtĂ« duke u shqyrtuar. PĂ«r shkak se zhvillimi Ă«shtĂ« shumĂ« i madh, kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me njĂ« sipĂ«rfaqe totale tĂ« pronĂ«s rreth 2 milionĂ« e 658 mijĂ« metra katrorĂ«. I gjithĂ« zhvillimi kryhet nĂ« pronĂ« private. Me certifikatĂ«, tĂ« lĂ«shuar nga autoriteti pĂ«rkatĂ«s, qĂ« Ă«shtĂ« Agjencia ShtetĂ«rore e KadastrĂ«s, dhe ne si Agjenci kemi kryer korrespondencĂ«n dhe kemi marrĂ« statusin aktual tĂ« kĂ«tyre pronaveâ.
A jepet leje në zonë të mbrojtur?
âPo, nĂ« bazĂ« tĂ« ligjit qĂ« kemi sot nĂ« fuqi pĂ«r zonat e mbrojtura, lejohet dhĂ«nia e lejeve tĂ« ndĂ«rtimit nga KĂ«shilli KombĂ«tar i Territorit dhe Ujit, me rregullore tĂ« veçantĂ«, duke pasur parasysh tĂ« gjitha rrethanat dhe kushtet, duke respektuar tĂ« gjitha kondicionet ekologjike, biodiversitetin qĂ« ka zonaâ, u pĂ«rgjigj Poshi duke nĂ«nvizuar gjithashtu njĂ« detaj tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m se aktualisht ânuk kanĂ« administruar ende njĂ« leje mjedisoreâ.
Brukseli
NdĂ«rkohĂ« njĂ« muaj pas hyrjes sĂ« makinerive nĂ« brendĂ«si tĂ« zonĂ«s sĂ« mbrojtur PishĂ« PoroâNartĂ«, Komisioni Evropian ka reaguar pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, duke e cilĂ«suar rastin si njĂ« provĂ« tĂ« kapacitetit tĂ« ShqipĂ«risĂ« pĂ«r tĂ« ruajtur zonat natyrore nĂ« kuadĂ«r tĂ« integrimit. NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje ekskluzive pĂ«r Faktoje, KE thekson: âKomisioni Evropian po ndjek nga afĂ«r zhvillimet nĂ« peizazhin e mbrojtur PishĂ« PoroâNartĂ«. Delegacioni i BE-sĂ« nĂ« ShqipĂ«ri ka kĂ«rkuar informacion shtesĂ« nga autoritetet shqiptare dhe Ă«shtĂ« nĂ« kontakt me organizatat e shoqĂ«risĂ« civileâ, thekson KE pĂ«r Faktoje.al
Ky qëndrim vjen në një moment kur kapitulli 27 për mjedisin dhe klimën është një nga kushtet më të ndjeshme të negociatave të Shqipërisë me BE. Komisioni rikujton se vendi duhet të përafrohet plotësisht me legjislacionin e BE-së, përfshirë Direktivën për Shpendët dhe Direktivën për Habitate, si dhe të shfuqizojë dispozitat e papajtueshme të ligjit për zonat e mbrojtura.
âPĂ«r tĂ« mbyllur kapitullin 27, ShqipĂ«ria duhet tĂ« demonstrojĂ« kapacitetin pĂ«r tĂ« menaxhuar zonat e ardhshme Natura 2000, pĂ«rfshirĂ« masat e ruajtjes qĂ« parandalojnĂ« degradimin e habitateve dhe specieveâ, pĂ«rfundon reagimi i Komisionit Evropian.
Protesta
TĂ« martĂ«n, pĂ«rpara MinistrisĂ« sĂ« Mjedisit, u mbajt protesta nga qytetarĂ«, aktivistĂ« dhe organizata mjedisore tĂ« cilĂ«n u mblodhĂ«n me thirrjen: âNdaloni punimet!â
Protestuesit kërkuan ndërhyrjen e ministrit të mjedisit Sofjan Jaupaj, ndalimin e punimeve dhe transparencë për projektin e resortit turistik që do të ngrihet në brendësi të zonës.
Nëse je student dhe dëshiron të jesh pjesë e Laboratorit të Medias dhe Edukimit Digjital, ja çfarë duhet të dish:
Periudha: Tetor 2026 â Qershor 2027
12 module interaktive që kombinojnë teori dhe praktikë mbi fact-checking, edukimin mediatik, inteligjencën artificiale dhe prodhimin e artikujve, podkasteve, videove e dokumentarëve. Do të kesh mundësi të zhvillosh veten përmes praktikës reale dhe të aplikosh për internshipe në media partnere.
Gjatë pandemisë Covid-19, kur sistemi shëndetësor në vend përballej me mungesë personeli dhe rritje të ngarkesës në spitale, auditimi i Kontrollit të Lartë të Shtetit evidentoi problematika në administrimin e marrëdhënieve të punës në Spitalin Rajonal të Durrësit.
Gjatë viteve 2019-2020, periudhë që përkon edhe me pandeminë Covid-19, auditimi i Kontrollit të Lartë të Shtetit evidentoi problematika në administrimin e marrëdhënieve të punës në Spitalin Rajonal të Durrësit.
Sipas raportit, gjatĂ« vitit 2019 nĂ« spital janĂ« dhĂ«nĂ« 75 masa disiplinore, ndĂ«rsa gjatĂ« vitit 2020 janĂ« dhĂ«nĂ« 38 masa tĂ« tilla. Nga auditimi i procedurave, KLSH konstaton se âkĂ«to procedura nuk janĂ« transparente, dhe nuk ka komision apelimi pĂ«r dhĂ«nien e masave disiplinoreâ.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« janĂ« ndĂ«rprerĂ« marrĂ«dhĂ«niet e punĂ«s pĂ«r 68 punonjĂ«s gjatĂ« vitit 2019 dhe pĂ«r 79 punonjĂ«s gjatĂ« vitit 2020. Referuar tĂ« dhĂ«nave tĂ« raportit, ânĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« rasteveâ ndĂ«rprerja e marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« punĂ«s Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« me arsyen âdorĂ«heqjeâ.
Auditimi evidenton se nga numri total i ndĂ«rprerjeve tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« punĂ«s nĂ« vitin 2019, âkanĂ« dhĂ«nĂ« dorĂ«heqjen 41% infermierĂ«/laborantĂ« dhe 25% mjekĂ«â. NdĂ«rsa pĂ«r vitin 2020, âkanĂ« dhĂ«nĂ« dorĂ«heqjen 31% infermierĂ«/laborantĂ« dhe 22% mjekĂ«â.
Po ashtu, referuar tĂ« dhĂ«nave pĂ«r masat disiplinore, KLSH konstaton se pĂ«r vitin 2019, â60% e masave disiplinore i janĂ« dhĂ«nĂ« infermierĂ«ve/laborantĂ«ve dhe 8% mjekĂ«veâ, ndĂ«rsa pĂ«r vitin 2020 â18% e masave disiplinore i janĂ« dhĂ«nĂ« infermierĂ«ve/laborantĂ«ve dhe 10% mjekĂ«veâ.
Grupi i auditimit vlerĂ«soi se âsituata e krijuar nĂ« Spitalin Rajonal DurrĂ«s, pĂ«r shkak tĂ« masave disiplinore tĂ« dhĂ«na pa kriter dhe pa mundĂ«si apelimi, mund tĂ« ndikojĂ« nĂ« performancĂ«n e punĂ«s, nĂ« motivimin e punonjĂ«sveâ.Â
Sipas raportit, âduke pasur parasysh dhe periudhĂ«n e pandemisĂ« Covid-19, ku nevoja pĂ«r mjekĂ« Ă«shtĂ« jashtĂ«zakonisht e rĂ«ndĂ«sishme, situata e krijuar nĂ« SRD ndikon negativisht nĂ« plotĂ«simin e nevojave emergjente pĂ«r staf tĂ« specializuarâ.
âLidhur me gjetjet e auditimit, Faktoje iu drejtua Spitalit Rajonal tĂ« DurrĂ«sit me kĂ«rkesĂ« pĂ«r informacion mĂ« 14 prill 2026, duke kĂ«rkuar sqarime mbi masat disiplinore, ndĂ«rprerjet e marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« punĂ«s, proceset gjyqĂ«sore dhe masat e ndĂ«rmarra pas rekomandimeve tĂ« Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit. NĂ« pĂ«rgjigjen pĂ«r Faktoje, Spitali Rajonal i DurrĂ«sit deklaroi se masat disiplinore janĂ« marrĂ« ânĂ« pĂ«rputhje me legjislacionin nĂ« fuqi dhe rregulloren e brendshme tĂ« SRD-sĂ«â, ndĂ«rsa shtoi se âekziston mekanizĂ«m apelimi pĂ«r çdo punonjĂ«sâ.Â
Largimet e stafit mjekĂ«sor dhe konfliktet nĂ« marrĂ«dhĂ«niet e punĂ«s nĂ« Spitalin Rajonal tĂ« DurrĂ«sit kanĂ« ardhur nĂ« njĂ« periudhĂ« kur sistemi shĂ«ndetĂ«sor nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«rballet prej vitesh me mungesĂ« personeli dhe largim tĂ« bluzave tĂ« bardha.Â
Alma Lahaj, eksperte pranĂ«Â âTogether for Lifeâ organizatĂ« qĂ« monitoron tĂ« drejtat e pacientĂ«ve dhe problematikat nĂ« sistemin shĂ«ndetĂ«sor, vlerĂ«son se reduktimi i stafit gjatĂ« pandemisĂ« ka sjellĂ« âmbingarkesĂ« dhe presion pĂ«r personelin e mbeturâ, duke ndikuar edhe nĂ« cilĂ«sinĂ« e shĂ«rbimit ndaj pacientĂ«ve. Â
NdonĂ«se nĂ« raport njĂ« pjesĂ« e madhe e ndĂ«rprerjeve tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« punĂ«s justifikohen me âdorĂ«heqjeâ, shifrat e evidentuara nga auditimi tregojnĂ« njĂ« nivel tĂ« lartĂ« lĂ«vizjesh tĂ« personelit nĂ« Spitalin Rajonal tĂ« DurrĂ«sit gjatĂ« periudhĂ«s sĂ« pandemisĂ«. VetĂ«m nĂ« dy vite, nga spitali u ndĂ«rprenĂ« marrĂ«dhĂ«niet e punĂ«s pĂ«r 147 punonjĂ«s, mes tyre mjekĂ«, infermierĂ« dhe staf mbĂ«shtetĂ«s.
âNdĂ«rsa lidhur me largimet e stafit, Spitali Rajonal i DurrĂ«sit deklaroi se ndĂ«rprerjet e marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« punĂ«s janĂ« trajtuar ânĂ« nivel administrativâ, sipas procedurave standarde tĂ« institucionit.Â
PĂ«rgjigjaÂ
NĂ« pĂ«rgjigjen pĂ«r Faktoje, spitali sqaroi se gjatĂ« viteve 2019-2020 masat disiplinore ndaj stafit mjekĂ«sor janĂ« marrĂ« pĂ«r njĂ« numĂ«r mĂ« tĂ« kufizuar punonjĂ«sish krahasuar me tĂ« dhĂ«nat e evidentuara nĂ« raportin e KLSH-sĂ«, duke specifikuar se âpĂ«r vitin 2019 â 54 persona nga stafi mjekĂ«sor (infermier, mjek, farmacist, teknik laboratori). PĂ«r vitin 2020 â 5 persona nga stafi mjekĂ«sor (mjek, infermier, farmacist)â.
Largimet nga puna dhe konfliktet nĂ« marrĂ«dhĂ«niet e punĂ«s nuk kanĂ« qenĂ« tĂ« panjohura pĂ«r Spitalin Rajonal tĂ« DurrĂ«sit edhe gjatĂ« periudhĂ«s sĂ« marrĂ« nĂ« shqyrtim nga auditimi i Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit. Auditimi evidentoi gjithashtu edhe procese gjyqĂ«sore qĂ« lidhen me ankimimin e ndĂ«rprerjeve tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« punĂ«s. Sipas raportit, â29 punonjĂ«s i janĂ« drejtuar gjykatave pĂ«r ankimimin e ndĂ«rprerjeve tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« punĂ«sâ, ndĂ«rsa âpĂ«r 6 raste procesi ka pĂ«rfunduar nĂ« favor tĂ« punonjĂ«sve ⊠me vlerĂ« 7,849,110 lekĂ«âÂ
NĂ« pĂ«rgjigjen zyrtare, Spitali Rajonal i DurrĂ«sit deklaroi se ânuk Ă«shtĂ« regjistruar asnjĂ« proces gjyqĂ«sor nga stafi mjekĂ«sor pĂ«r periudhĂ«n 2019-2020â.Â
VendimetÂ
PĂ«rtej problematikave nĂ« marrĂ«dhĂ«niet e punĂ«s, auditimi evidenton edhe dobĂ«si nĂ« administrimin dhe funksionimin e institucionit. Sipas gjetjeve tĂ« KLSH-sĂ«, gjatĂ« vitit 2019 Bordi i Spitalit Rajonal tĂ« DurrĂ«sit ka marrĂ« 25 vendime, nga tĂ« cilat 9 nĂ« mĂ«nyrĂ« qarkulluese, ndĂ«rsa gjatĂ« vitit 2020 tĂ« 19 vendimet janĂ« marrĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« qarkulluese. Auditimi konstaton se kjo mĂ«nyrĂ« vendimmarrjeje ânuk mundĂ«son pasqyrimin e mendimeve dhe diskutimeve tĂ« secilit prej anĂ«tarĂ«ve tĂ« borditâ.
RistrukturimiÂ
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ«, struktura organizative e spitalit Ă«shtĂ« ndryshuar 12 herĂ«. Sipas auditimit, kĂ«to ndryshime âkrijojnĂ« pasiguri dhe performancĂ« tĂ« ulĂ«t lidhur me pozicionet e punĂ«sâ, si nĂ« administratĂ« ashtu edhe nĂ« stafin mjekĂ«sor.
Probleme janë evidentuar edhe në pasqyrat financiare të institucionit. Sipas raportit, në bilancin e vitit 2020 rezultonin 82 punonjës të larguar nga detyra, ndërsa nga verifikimet e auditimit rezultonin 79. Po ashtu, në bilanc ishin regjistruar 78 punonjës të rinj, ndërsa nga verifikimet rezultonin 73.
Ekspertja e âTogether for Lifeâ, Alma Lahaj, vlerĂ«son se situata tĂ« tilla krijojnĂ« ânjĂ« klimĂ« pasigurie dhe tensioni nĂ« vendin e punĂ«sâ, ndĂ«rsa pĂ«rfshirja e stafit mjekĂ«sor nĂ« procese gjyqĂ«sore sjell âstres psikologjik dhe shpĂ«rqendrim nga detyrat kryesoreâ. Sipas saj, pasojat reflektohen edhe tek pacientĂ«t, pĂ«rmes âvonesave nĂ« shĂ«rbimâ dhe ndikimit nĂ« cilĂ«sinĂ« e kujdesit shĂ«ndetĂ«sor.
Erion Veliaj do tĂ« vijojĂ« tĂ« mbetet nĂ« burg. Gjykata e LartĂ« rrĂ«zoi kĂ«tĂ« tĂ« mĂ«rkurĂ« rekursin e tij pĂ«r ndryshimin e masĂ«s sĂ« sigurisĂ« âarrest me burgâ.
Rekursi Â
Veliaj kishte kĂ«rkuar zĂ«vendĂ«simin e paraburgimit me njĂ« masĂ« mĂ« tĂ« butĂ« sigurie, pas ndryshimeve tĂ« fundit nĂ« praktikĂ«n e GjykatĂ«s sĂ« LartĂ« pĂ«r masat e sigurimit. Â
Treshja e gjyqtarĂ«ve Albana Boksi, Sokol Binaj dhe Genti Shala vendosĂ«n tĂ« lĂ«nĂ« nĂ« fuqi vendimmarrjen e 24 shkurtit tĂ« Apelit tĂ« GJKKO-sĂ«, ku Veliaj kishte kĂ«rkuar zĂ«vendĂ«simin e masĂ«s âarrest me burgâ me njĂ« masĂ« tjetĂ«r alternative.
Veliaj ndodhet në arrest me burg që prej 10 shkurtit 2025.
Akuzat
SPAK ka renditur ndaj tij 13 akuza, si korrupsion pasiv, pastrim parash, mosdeklarim pasurie, shpërdorim detyre dhe futja e sendeve në burg. Shumica e akuzave lidhen me korrupsionin pasiv, të kryer në 9 raste, në raport me disa kompani, për të cilat SPAK thotë se ai ka marrë përfitime të parregullta në formën e shumave monetare dhe pasurive të paluajtshme. Sipas akuzës, këto subjekte kanë marrë leje ndërtimi dhe kanë përfituar fonde publike nga Bashkia Tiranë.
Pse Veliaj iu drejtua Gjykatës së Lartë
I moshuari nga Lezha Begtash Zeneli, i arrestuar dhe proceduar pĂ«r âprodhim dhe shitje tĂ« lĂ«ndĂ«ve narkotikeâ, (7.3 Kg kanabis tĂ« gjetura afĂ«r derĂ«s sĂ« kotecit e pulave), pa dashjen e tij u kthye nĂ« ârast precedentâ, (shkak) qĂ« Gjykata e LartĂ« me vendimin unifikues tĂ« Kolegjeve tĂ« Bashkuara tâi âhapĂ« derĂ«nâ e qelive zyrtarĂ«ve, ish-zyrtarĂ«ve tĂ« lartĂ« publik dhe tĂ« zgjedhurve vendor.
NdĂ«rsa politika i ka konsideruar si tĂ« ashpra masat âarrest me burgâ, kryesisht pĂ«r zyrtarĂ«t dhe ish-zyrtarĂ«t e lartĂ« publik, ndryshimet ligjore nĂ« Kodin e ProcedurĂ«s Penale nuk erdhĂ«n si nisma tĂ« qeverisĂ« apo grupi deputetĂ«sh, por nĂ«pĂ«rmjet GjykatĂ«s sĂ« LartĂ«.
Kjo i hapi udhĂ« âbumit tĂ« kĂ«rkesaveâ ku vetĂ«m brenda kĂ«tij muaji çështja e ish-ministrit Ilir Beqja dhe kryebashkiakut tĂ« TiranĂ«s Erion Veliaj u depozitua nĂ« GjykatĂ«n e LartĂ« pĂ«r ândryshim tĂ« masĂ«s sĂ« sigurisĂ«â.
ââŠRrezikshmĂ«ria e veçantĂ« e veprĂ«s dhe e autorit nuk nxirret vetĂ«m ose kryesisht nga natyra e krimit ose nga marzhi i dĂ«nimit, por nga vlerĂ«simi i ndĂ«rthurur i rrezikshmĂ«risĂ« sĂ« veçantĂ« tĂ« faktit penal, i mĂ«nyrĂ«s sĂ« kryerjes, pasojave tĂ« ardhura, i personalitetit tĂ« tĂ« pandehurit, i sjelljes sĂ« tij, si dhe i rrethanave tĂ« tjera tĂ« rĂ«ndĂ«sishme dhe tĂ« lidhura ndĂ«rmjet tyre pĂ«r rastin konkretâ, thuhet ndĂ«r tĂ« tjera nĂ« vendimin e GjykatĂ«s sĂ« LartĂ«Â Â
NĂ« Fakultetin e HistorisĂ« dhe FilologjisĂ« nĂ« Universitetin e TiranĂ«s u lançua sot âLaboratori i Media-s dhe Edukimit Digjitalâ, njĂ« laborator i ri pĂ«r edukimin mediatik dhe verifikimin e fakteve, i krijuar nĂ« bashkĂ«punim me Faktoje.al dhe me mbĂ«shtetjen e programit rajonal tĂ« GIZ âSustain Mediaâ, financuar nga BE dhe qeveria gjermane.
Laboratori do tĂ« funksionojĂ« nga tetori 2026 deri nĂ« qershor 2027 dhe do tĂ« ofrojĂ« 12 module teorike dhe praktike mbi fact-checking, edukimin mediatik, inteligjencĂ«n artificiale dhe verifikimin e informacionit.Â
Pas pĂ«rfundimit tĂ« moduleve teorike, studentĂ«t do tĂ« prodhojnĂ« artikuj verifikues, video, podcast-e, dokumentarĂ«, etj.Â
Synimi
Projekti synon të vijojë edhe në vitet e ardhshme si një hapësirë e përhershme bashkëpunimi mes Departamentit të Gazetarisë dhe Faktoje.
Ne foto: Klodiana Kapo
Drejtoresha ekzekutive e Faktoje.al, Klodiana Kapo, tha se studentët janë në qendër të kësaj nisme.
 âNĂ« kohĂ«n kur tĂ« pavĂ«rtetat vrapojnĂ« dhe media Ă«shtĂ« nĂ« njĂ« krizĂ« tĂ« madhe pĂ«r gazetarĂ« profesionistĂ« dhe me integritet ju jeni pjesa mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme e kĂ«tij Laboratori tĂ« parĂ« tĂ« medias dhe Edukimit Digjital qĂ« erdhi si pjesĂ« e njĂ« bashkĂ«punimi tĂ« gjatĂ« me Departamentin e GazetarisĂ«â, tha ajoÂ
Kapo theksoi se laboratori do tĂ« ndĂ«rthurĂ« praktikĂ«n me teorinĂ« pĂ«r tâi ndihmuar studentĂ«t tĂ« integrohen mĂ« lehtĂ« nĂ« tregun e medias, pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« atyre mundĂ«si pĂ«r praktika pune, si dhe tĂ« zhvillojnĂ« aftĂ«si konkrete profesionale nĂ« gazetari dhe verifikim faktesh.
GIZ
Menaxherja e projektit rajonal âSustain Mediaâ nĂ« GIZ, Brunilda Milkani, vlerĂ«soi bashkĂ«punimin me Faktoje.al dhe rĂ«ndĂ«sinĂ« e laboratorit pĂ«r gazetarĂ«t e rinj.
Ne foto: Brunilda Milkani
âJam e lumtur qĂ« nĂ«pĂ«rmjet Faktoje ne po arrijmĂ« tĂ« aftĂ«sojmĂ« gazetarĂ«t e sĂ« ardhmesâ, tha Milkani, duke i inkurajuar studentĂ«t tĂ« pĂ«rfitojnĂ« maksimalisht nga pjesa praktike e programit.
âJetojmĂ« nĂ« njĂ« botĂ« tĂ« polarizuar ku informacioni kĂ«rcĂ«nohet nga manipulimi dhe dezinformimi. StudentĂ«t qĂ« mendojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« kritike janĂ« kĂ«rcĂ«nimi mĂ« i madh ndaj dezinformimitâ, deklaroi ai.
Sipas Rizzo-s, edukimi mediatik dhe gazetaria cilësore janë thelbësore në një kohë kur rrjetet sociale, portalet online dhe përmbajtjet e gjeneruara nga AI ndikojnë gjithnjë e më shumë tek publiku.
Fakulteti i Histori-Filologjisë
Dekani i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë, Mark Marku, tha se laboratori është pjesë e përpjekjeve të fakultetit për të përshtatur kurrikulat me ndryshimet në tregun e medias dhe informacionit.
âNe nuk duam tĂ« prodhojmĂ« gazetarĂ« tĂ« sĂ« shkuarĂ«s, por gazetarĂ« tĂ« sĂ« ardhmesâ, tha Marku.
Ai shtoi se laboratori do të ndihmojë studentët të përballen me fenomenet e fake news dhe dezinformimit përmes një kombinimi mes anës akademike dhe praktikës profesionale të Faktoje.al.
Aktiviteti u hap nga përgjegjësi i Departamentit të Gazetarisë dhe Komunikimit, pedagogu Elvin Luku, i cili prezantoi rëndësinë e projektit për studentët dhe departamentin, duke e cilësuar atë si një mundësi konkrete për lidhjen e teorisë me praktikën profesionale.
Më pas, Alked Luku, përgjegjës për komunikimin në UNFPA Albania, ndau me studentët eksperiencën e tij profesionale dhe rrugëtimin si ish-intern në Faktoje.al, duke treguar sesi kjo eksperiencë ka ndikuar në formimin e tij profesional dhe zhvillimin e aftësive në komunikim dhe media.
Ne foto: Jona Cenameri
NdĂ«rsa gazetarja e Faktoje.al, Jona Cenameri, foli pĂ«r pĂ«rfitimet qĂ« njĂ« student apo gazetar i ri mund tĂ« marrĂ« nga metodologjia e punĂ«s sĂ« Faktoje.al dhe mĂ«nyrŃn sesi realizohet verifikimi i informacionit dhe gazetaria hulumtuese e thelluar, duke pĂ«rdorur burimet e duhura.
Në përfundim të takimit, studentët u ftuan të bëhen pjesë e laboratorit dhe të përfshihen në modulet praktike që synojnë të zhvillojnë aftësi konkrete në gazetari, fact-checking dhe edukim mediatik e digjital.
Sistemi shĂ«ndetĂ«sor shqiptar, vitet e fundit, po pĂ«rballet me mungesĂ« tĂ« dukshme tĂ« mjekĂ«ve specialistĂ«, veçanĂ«risht nĂ« spitalet e rretheve. NjĂ« nga qarqet e prekura Ă«shtĂ« edhe Korça, ku funksionojnĂ« tre spitale bashkiake konkretisht nĂ« Pogradec, Devoll dhe ErsekĂ«, dy qendra shĂ«ndetĂ«sore ambulanca nĂ« Maliq e Pustec, si dhe Spitali Rajonal i gjithĂ« qarkut.Â
Nga vëzhgimi në terren dhe informacionet e marra në rrugë zyrtare dhe jo vetëm, rezulton se në spitalet e Juglindjes, vakancat për mjekë të specialiteteve të ndryshme dhe për mjekë të urgjencës janë të larta.
Vetë institucioni vë theksin se një pjesë e mjekëve në detyrë është përtej moshës së pensionit, të cilët do të vijojnë të japin shërbim deri në ardhjen e specialistëve të rinj.
âMjekĂ« kirurgĂ« (nga 8 vende, ne kemi 5 mjekĂ« nga tĂ« cilĂ«t 3 mungesat plotĂ«sohen me mjekĂ« specialistĂ« tĂ« dalĂ« nĂ« pension, deri nĂ« ardhjen e mjekĂ«ve tĂ« rinj); mjekĂ« radiologĂ« (nga 3 vende, ne kemi 2 mjekĂ« nga tĂ« cilĂ«t 1 pensionist)â, thuhet ndĂ«r tĂ« tjera nĂ« pĂ«rgjigjen zyrtare.Â
Kolonja dhe Devolli Â
38 km nga Korça ndodhet spitali Bashkiak i KolonjĂ«s, nĂ« tĂ« cilin aktualisht paraqitet mungesa pĂ«r 6 mjekĂ« specialistĂ«, ndĂ«rsa mungesa mĂ« e madhe ndihet pĂ«r mjekĂ«t PediatĂ«r dhe KardiologĂ«.Â
NdĂ«rsa sipas pĂ«rgjigjes sĂ« vetĂ« spitalit 20-30 raste çdo muaj referohen pĂ«r mungesĂ« specialistĂ«sh drejt Spitalit Rajonal tĂ« Korçës.Â
Spitali Bashkiak i Devollit gjithashtu raporton mungesĂ« tĂ« mjekĂ«ve.Â
NjĂ« vend vakant paraqitet pĂ«r pozicionin e mjekut specialist pediatĂ«r, po ashtu rastet referohen nĂ« Spitalin Rajonal tĂ« Korçës,Â
PogradeciÂ
Situata nĂ« Spitalin Bashkiak tĂ« Pogradecit, nga drejtoria e spitalit paraqitet pa mungesa mjekĂ«sh specialistĂ«, por Faktoje i Ă«shtĂ« drejtuar sportelit tĂ« PoliklinikĂ«s sĂ« SpecialistĂ«ve nĂ« Pogradec pĂ«r tĂ« pyetur mbi mjekĂ«t ORL, Ortoped dhe Endokrinolog, duke njoftuar, se nĂ« spitalin e Pogradecit kĂ«to specialitete mbeten tĂ« pa mbuluar me mjek.Â
Burime zyrtare brenda spitalit bĂ«jnĂ« tĂ« ditur se pozicionet pĂ«r kĂ«to specialitete janĂ« hequr nga organika e institucionit, duke i lĂ«nĂ« tĂ« pambuluara, ndĂ«rsa tĂ« gjitha rastet qĂ« paraqiten me probleme shĂ«ndetĂ«sore qĂ« mbulohen nga kĂ«ta mjekĂ«, spitali bashkiak Pogradec, i referon ose dĂ«rgon nĂ« spitale tĂ« tjera.Â
Ndërkaq pavarësisht ngërçit nuk rezulton i hapur asnjë vend vakant për mjekë në spitalin e Pogradecit, siç raporton vetë spitali.
Ministria e Shëndetësisë nuk i kthehu përgjigje kërkesës për informacion të Faktojes, ku pyetej mbi masat e marra për uljen e hendekut të vakancave në spitalet e rretheve dhe politikat që po vijojnë të ndërmerren nga ky institucion për zgjidhjen e situatës.
ProblematikaÂ
Një prej mjekëve në Juglindje, (pa dashur të identifikohet me emër për shkak te pozicionit që mban) thotë se sistemi shëndetësor po përballet me mungesën e mjekëve, dhe se kjo situatë ka shtuar mbingarkesën për personelin aktual.
âSpitali Bashkiak Ă«shtĂ« njĂ« spital i nivelit parĂ«sor dhe pĂ«rgjithĂ«sisht flukset i ka kryesisht te shĂ«rbimi i urgjencĂ«s apo te ai jashtĂ«spitalor, pasi shĂ«rbimet me shtretĂ«r janĂ« pĂ«rgjithĂ«sisht pak tĂ« shfrytĂ«zuar (shtrimet janĂ« diku te 30% i kapaciteteve). Stina e verĂ«s ka mĂ« shumĂ« fluks dhe ngarkesĂ« nĂ« spitalin tonĂ« pĂ«r shkak se rritet numri i qytetarĂ«ve qĂ« kĂ«rkojnĂ« ndihmĂ« (rritja e popullsisĂ«), por edhe pĂ«r shkakun se Pogradeci preferohet kryesisht nga turistĂ« tĂ« moshuar qĂ« kanĂ« nevoja mĂ« tĂ« mĂ«dha pĂ«r shĂ«rbime shĂ«ndetĂ«sore. Urgjenca, laboratoret, radiologjia, ambulatori nĂ« stinĂ«n e verĂ«s ka mbingarkesĂ« dhe stafi punon nĂ«n presion. Nevojitet rritja e burimeve njerĂ«zore nĂ« kĂ«to shĂ«rbime gjatĂ« kĂ«saj periudhe, por qĂ« realisht nuk Ă«shtĂ« se ndodh diçka e tillĂ«. NjĂ« pjesĂ« e stafit nĂ«pĂ«r shĂ«rbimet qĂ« cekĂ«m punon me sakrifica pĂ«r tĂ« pĂ«rmbushur nevojatâ, thotĂ« ai.
âUrgjenca mbulohet me mjekĂ« tĂ« familjes, pasi nuk ka pasur interes dhe nuk Ă«shtĂ« investuar nĂ« krijimin e mjekĂ«ve tĂ« urgjencĂ«s, puna aty shihet si barrĂ« dhe Ă«shtĂ« potencialisht me efekte tĂ« lodhjes kronike. Spitali ka mungesa nĂ« disa specialitete si Ortopedia, Endokrinologjia, Otorinolaringologjia. NĂ« disa specialitete janĂ« specialistĂ« me kontratĂ« trevjeçare dhe ekziston rreziku i mosmbulimit tĂ« tyre nĂ« njĂ« periudhĂ« afatshkurtĂ«r, si Kirurgjia dhe Anestezi-Reanimacioni. Disa specialitete kanĂ« ngarkesĂ« pune qĂ« nuk mund tĂ« pĂ«rballohet me vetĂ«m njĂ« mjek specialist si Radiologjia, Neurologjia, Psikiatria, etjâ
ProblematikĂ« shfaqet edhe pĂ«r mjekĂ«t e familjes.Â
âLidhur me shĂ«rbimet shĂ«ndetĂ«sore tĂ« Mjekut tĂ« Familjes nĂ« qendrat shĂ«ndetĂ«sore nĂ« qytet dhe nĂ« fshatra, mĂ« duhet tĂ« them se ata pĂ«rballen me reduktim tĂ« rolit tĂ« tyre, me ngarkesa burokratike, pavarĂ«sisht se janĂ« tĂ« shpĂ«rndarĂ« kudo dhe krijohet qasje pĂ«r banorĂ«t, shĂ«rbimi qĂ« japin ka dallim nĂ« cilĂ«si nga qendra nĂ« periferi. MjekĂ«t e Familjes nĂ« disa zona mungojnĂ« dhe nĂ« disa raste mbulohen me mjekĂ« nĂ« moshĂ« pensioniâ, shprehet mjeku
BesimiÂ
Zhvillimi profesional i kufizuar, pagat e ulëta, mingarkesa apo lodhja në punë janë disa prej arsyeve kryesore që duket se shtyjnë mjekët e rinj të refuzojnë emërimet në zonat periferike dhe rrethe, ndërsa besimi i pacientëve duket se vitet e fundit ka ardhur në ulje, situatë kjo që është impaktuar dhe tek personeli aktual mjekësor.
âMĂ« duhet tĂ« them qĂ« ka raste tĂ« izoluara tĂ« shtyrjeve apo tĂ« vonesave nĂ« dhĂ«nien e shĂ«rbimit pĂ«r shkak tĂ« mungesave, tĂ« cilat zgjidhen nĂ« njĂ« moment tĂ« dytĂ« ose transferohen nĂ« njĂ« shĂ«rbim referues.Â
Urgjenca ka nevojĂ« qĂ« tĂ« ndihmohet nga ekipe para-mjekĂ«sore pĂ«r dhĂ«nien e ndihmĂ«s sĂ« parĂ« nĂ« rastet e aksidenteve apo tĂ« fatkeqĂ«sive tĂ« tjera, pasi i njĂ«jti staf nuk mund tĂ« jetĂ« sa nĂ« terren e nĂ« repart.Â
Mungesat nuk janĂ« vetĂ«m njerĂ«zore, mirĂ«mbajtja dhe modernizimi i pajisjeve diagnostikuese dhe trajtuese Ă«shtĂ« njĂ« element thelbĂ«sor pĂ«r cilĂ«sinĂ« e shĂ«rbimeve.Â
MjekĂ«t nuk qĂ«ndrojnĂ« nĂ« periferi pĂ«r disa arsye: kanĂ« mundĂ«si mĂ« tĂ« kufizuara zhvillimi profesional apo akademik, kanĂ« paga tĂ« ulĂ«ta dhe jo konkurruese me sektorin privat ose emigracionin, kanĂ« lodhje, frustrime dhe mbingarkesa, kanĂ« mĂ« pak lehtĂ«sira jeteseâ, thotĂ« ai.
MangĂ«sia mĂ« e madhe Â
Pjesa mĂ« e dobĂ«t e sistemit, sipas mjekut, janĂ« mungesat nĂ« burimet njerĂ«zore.Â
âNĂ« vitet e fundit ndryshimet nĂ« organizim dhe nĂ« kushtet e punĂ«s kanĂ« munguar. Ka pasur pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« rritur pagat nĂ« sistemin shĂ«ndetĂ«sor si nĂ« atĂ« parĂ«sor dhe nĂ« atĂ« spitalor, por ne jemi ende larg konkurrimit me sektorin privat apo me emigracionin⊠Besimi te shĂ«rbimet shĂ«ndetĂ«sore publike ka ardhur nĂ« rĂ«nie dhe njĂ«kohĂ«sisht kjo pĂ«rkthehet nĂ« njĂ« punĂ« mĂ« stresuese pĂ«r tĂ« gjithĂ« ata qĂ« punojnĂ« nĂ« institucione shĂ«ndetĂ«sore publikeâ, shpjegon mjeku
DiferencaÂ
Banorët e rretheve duket se nuk janë të barabartë në shërbime mjekësore me kryeqytetasit, sipas Eglantina Bardhit, drejtoreshë e TFL.
âMungesa e mjekĂ«ve, do tĂ« thotĂ« mungesĂ« shĂ«rbimesh shĂ«ndetĂ«sore tĂ« nevojshme dhe tĂ« domosdoshme dhe mungesa e shĂ«rbimeve shĂ«ndetĂ«sore sigurisht qĂ« cenon drejtpĂ«rdrejt tĂ« drejtĂ«n e qytetarĂ«ve pĂ«r kujdes shĂ«ndetĂ«sor cilĂ«sor, tĂ« aksesueshĂ«m dhe tĂ« pĂ«rballueshĂ«m. Kur mungojnĂ« mjekĂ«t specialistĂ«, pacientĂ«t pĂ«rballen me vonesa, mungesĂ« shĂ«rbimi pranĂ« vendbanimit dhe kosto shtesĂ« pĂ«r tĂ« marrĂ« trajtim nĂ« sektorin privat ose nĂ« qytete tĂ« tjeraâ, u shpreh pĂ«r Faktoje, Eglantina Bardhi
Ajo thekson se kjo situatĂ« ka risk tĂ« pĂ«rkeqĂ«sohet. PĂ«r pasojĂ«, Bardhi nĂ«nvizon rĂ«ndĂ«sinĂ« e njĂ« analize tĂ« shkaqeve qĂ« çojnĂ« mjekĂ«t tek vendimi pĂ«r tu larguar.Â
âFenomeni i largimit nuk lidhet vetĂ«m me emigrimin ekonomik. ShumĂ« mjekĂ« kanĂ« deklaruar se arsyet kryesore lidhen me kushtet e punĂ«s, mungesĂ«n e mbĂ«shtetjes profesionale dhe pasigurinĂ« pĂ«r tĂ« ardhmen. nĂ«se nuk ndĂ«rmerren masa tĂ« qĂ«ndrueshme dhe afatgjata, situata rrezikon tĂ« pĂ«rkeqĂ«sohet mĂ« tej. Largimi i profesionistĂ«ve tĂ« shĂ«ndetĂ«sisĂ« vazhdon, ndĂ«rsa nevojat e popullsisĂ« pĂ«r shĂ«rbime shĂ«ndetĂ«sore janĂ« nĂ« rritje, sidomos pĂ«r shkak tĂ« plakjes sĂ« popullsisĂ« dhe shtimit tĂ« sĂ«mundjeve kronikeâ, thotĂ« Eglantina Bardhi
TĂ« drejta tĂ« mohuaraÂ
Në të njëjtën linjë është dhe Drejtorja e Grupit Shqiptar të Njeriut znj, Elsa Ballauri, e cila sheh një vakum profesionistësh në sistemin mjekësor, sidomos në zonat rurale.
âDuke e observuar ShqipĂ«rinĂ« nĂ« kĂ«to 30 e mĂ« shumĂ« vjet, njĂ« gjĂ« Ă«shtĂ« shumĂ« e ngjashme me periudhĂ«n e mĂ«parshme tĂ« diktaturĂ«s: mungesa e thellĂ« e planifikimit.Â
Sot mjekĂ«sia vuan mungesĂ«n e shpĂ«rndarjes sĂ« njĂ«trajtshme tĂ« mjekĂ«ve dhe shĂ«rbimeve mjekĂ«sore. JashtĂ« kryeqytetit ka shumĂ« pak mjeke, nĂ« zona tĂ« thella, pothuajse fare.Â
Tirana i ka pĂ«rqendruar tĂ« gjithĂ« sepse paga Ă«shtĂ« mĂ« e lartĂ«, mundĂ«sitĂ« e tyre pĂ«r tĂ« punuar nĂ« spitale private janĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha dhe shpĂ«rblimi nĂ«n dorĂ« me fitimprurĂ«s. NĂ«pĂ«r rrethe shumĂ« pak mjekĂ« kanĂ« mbetur dhe shpesh herĂ« ata nuk zĂ«vendĂ«sohen dot kur iu vjen koha e pensionit.Â
Kjo pabarazi i bĂ«n edhe qytetarĂ«t tĂ« pabarabartĂ« nĂ« tĂ« drejtat qĂ« ata duhet tĂ« gĂ«zojnĂ«â thotĂ« Ballauri
Nëse masat nuk do të merren në vazhdimësi, sipas Elsa Ballaurit, situata me gjendjen e mjekëve do të përkeqësohet në dëm të qytetarëve dhe në shkelje e të drejtave të njeriut për marrjen e shërbimeve mjekësore.
Mohimi i të drejtës së studentëve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut për të zhvilluar provimet në gjuhën shqipe (sikundër e përcakton ligji dhe Kushtetuta), ende mbetet pezull me paqartësi, që mund të zgjasin në kohë dhe lënë hapur përplasjet politike dhe jo vetëm.
Foto: Atdhe Mulla
Protesta në Tiranë
NdĂ«rsa nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut ende nuk Ă«shtĂ« caktuar data e protestĂ«s sĂ« radhĂ«s, nĂ« TiranĂ«, nĂ« mbĂ«shtetje tĂ« kĂ«saj kauze, nĂ« Sheshin âSkĂ«nderbejâ u zhvillua njĂ« marshim paqĂ«sor qĂ« zgjati deri tek hyrja e bllokut tĂ« ambasadave, (pa iu afruar shumĂ« godinĂ«s sĂ« ambasadĂ«s maqedonase aty ku ishte edhe qĂ«llimi), me parrullĂ«n: âNjĂ« gjuhĂ« na bashkon pĂ«rtej kufijveâ.
Foto: Atdhe Mulla
KĂ«rkesa
Tiranës iu bashkuan të martën pasdite zërat e studentëve shqiptarë nga të gjitha trevat shqipfolëse
Krahas studentëve (kryesisht) të juridikut, nga Shqipëria pati edhe gazetarw dhe aktivistw.
Mes pankartave dhe thirrjeve âTirana, Shkupi, Prishtina janĂ« bashkĂ«â, protestuesit kĂ«rkuan qĂ« provimi i JurisprudencĂ«s nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut tĂ« jepet edhe nĂ« gjuhĂ«n shqipe
Protesta e zhvilluar nga studentët shqiptarë kishte si qëllim rritjen e ndërgjegjësimit publik me qëllim më shumë presion ndaj institucioneve në Shkup, të cilat, sipas studentëve në protestë, po zvarrisin zbatimin e ligjit për përdorimin e gjuhës shqipe.
Dy protestat nĂ« Shkup  Â
NdĂ«rkohĂ« dy protestat e mĂ«dha dhe paqĂ«sore tĂ« studentĂ«ve shqiptarĂ« nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut rizbuluan njĂ« problem qĂ« nuk Ă«shtĂ« krijuar sot, por jeton prej shumĂ« vitesh nĂ« njĂ« ekuilibĂ«r tĂ« brishtĂ« politik qĂ« nga viti 2001. Ajo qĂ« u arrit âme humbje jete dhe sakrifica, nuk po gjen zbatim nĂ« paqeâ, pĂ«r njĂ« tĂ« drejtĂ« themelore, siç Ă«shtĂ« pĂ«rdorimi i gjuhĂ«s amtare. âPas ardhjes nĂ« pushtet tĂ« VMRO-DPMNE-sĂ«, e cila Ă«shtĂ« mĂ« nacionaliste, Ă«shtĂ« rritur dukshĂ«m gjuha e urrejtjes ndaj shqiptarĂ«ve, gjĂ« qĂ« pĂ«rbĂ«n rrezik potencial pĂ«r tensione dhe probleme tĂ« tjera ndĂ«retnikeâ, thotĂ« pĂ«r Faktoje, kryeredaktorja e Portalb.mk, Elida Zylbeari. Pas protestĂ«s sĂ« madhe mĂ« datĂ« 18 tĂ« kĂ«tij muaji, situata duket mĂ« e qetĂ«, nĂ« reflektim tĂ« njĂ« paqeje tĂ« brishtĂ« tĂ« mbushur me deklarata pĂ«r zgjidhje tĂ« problemit, por edhe qĂ«ndrimeve tĂ« ashpra, pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« zĂ« dhe reagim qĂ«ndrimeve nacionaliste apo incideteve etnike qĂ« kanĂ« nisur tĂ« shfaqen.
Kauza
ĂĂ«shtja e provimit tĂ« jurisprudencĂ«s nĂ« gjuhĂ«n shqipe bĂ«ri bujĂ« disa muaj mĂ« parĂ« kur 385 studentĂ« shqiptarĂ« nga tre fakultete tĂ« juridikut (UT, UEJL, UNT) nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut pĂ«rmes njĂ« peticioni kĂ«rkuan nga institucionet qĂ« provimi i jurisprudencĂ«s tĂ« jepet edhe nĂ« gjuhĂ«n shqipe. StudentĂ«t reaguan nĂ« disa tubime, pĂ«r tu mbledhur nĂ« dy protesta tĂ« mĂ«dha mĂ« 6 prill dhe 18 maj nĂ« kryeqytetin e MaqedonisĂ« sĂ« Veriut. ĂĂ«shtja e pĂ«rdorimit tĂ« gjuhĂ«s shqipe dhe incidenteve pa arsye nisi nĂ« shtator tĂ« vitit 2024, ku u hoqĂ«n disa tabela rrugore me mbishkrime shqip. Ajo situatĂ« u tentua tĂ« kalohej si njĂ« âkeqadministrim nga NdĂ«rmarrja e RrugĂ«veâ, mirĂ«po gjendja nĂ« vijim riktheu historinĂ« e vjetĂ«r tĂ« mohimit tĂ« pĂ«rdorimit tĂ« gjuhĂ«s shqipe.
Ligji
Konkretisht nĂ« Ligjin pĂ«r Provimin e JurisprudencĂ«s nuk ekziston dispozitĂ« nĂ« tĂ« cilin thuhet se ky provim mund tĂ« mbahet vetĂ«m nĂ« gjuhĂ« maqedonase. Neni 2 i Ligjit pĂ«r PĂ«rdorimin e GjuhĂ«ve thotĂ« se âinstitucionet e qeverisjes shtetĂ«rore duhet tĂ« mundĂ«sojnĂ« pĂ«rdorim tĂ« gjuhĂ«ve tjera zyrtare tĂ« cilat fliten nga mĂ« sĂ« paku 20% e qytetarĂ«veâ, qĂ« Ă«shtĂ« gjuha shqipe. Neni 2 dhe neni 5 i kĂ«tij ligji thotĂ« se âinstitucionet janĂ« tĂ« detyruara tĂ« mundĂ«sojnĂ« pĂ«rdorim tĂ« gjuhĂ«s shqipe nĂ« tĂ« gjitha procedurat para gjykatave dhe organeve tjera shtetĂ«roreâ
Qëndrimet pas protestës
NdĂ«rkohĂ« qĂ« partitĂ« e kampit shqiptar nga koalicioni VLEN nĂ« qeverinĂ« maqedonase, thanĂ« tĂ« martĂ«n qĂ« provimet e jurisprudencĂ«s pĂ«r studentĂ«t shqiptarĂ« nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut do tĂ« mbahen edhe nĂ« gjuhĂ«n shqipe, ministri i DrejtĂ«sisĂ«, Igor Filkov reagoi duke e quajtur debatin publik pĂ«r gjuhĂ«n shqipe njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r presion politik dhe nxitje tĂ« konfrontimit etnik. âReagoj ashpĂ«r ndaj pĂ«rpjekjes pĂ«r ta shndĂ«rruar provimin e jurisprudencĂ«s nĂ« njĂ« fushĂ« pĂ«r presion politik dhe konfrontim etnik. Provimi i jurisprudencĂ«s nuk Ă«shtĂ« çështje politike, por çështje ekspertize, profesionalizmi dhe respekti pĂ«r rendin juridik tĂ« shtetit. PĂ«rpjekjet pĂ«r ta paraqitur detyrimin ligjor pĂ«r tĂ« njohur gjuhĂ«n maqedonase si diskriminim janĂ« manipulim i rrezikshĂ«m i publikut dhe njĂ« goditje e drejtpĂ«rdrejtĂ« ndaj rendit kushtetuesâ
âMickoski i pĂ«rmbajturâ
Kjo gjuhĂ« e ashpĂ«r e ministrit Filkov, u tentua tĂ« âmodernizohetâ nga qĂ«ndrimi i kreut tĂ« qeverisĂ« Hristijan Mickoski, i cili deri tani Ă«shtĂ« munduar ta anshkalojĂ« kĂ«tĂ« çështje, duke e cilĂ«suar si teknike dhe âshumĂ« shpejt tĂ« zgjidhshĂ«mâ. Kryeministri Mickoski, i ka akuzuar studentĂ«t pĂ«r mungesĂ«n e flamurit maqedonas dhe mosrespektimin e ligjit tĂ« himnit, ndĂ«rsa ka shtuar se zgjidhja ligjore pĂ«r jurisprudencĂ«n do tĂ« dĂ«rgohet nĂ« Komisionin e Venecias.
Ky qĂ«ndrim duket se nĂ« afatshkurtĂ«r nuk do tĂ« marrĂ« zgjidhje, pĂ«r aq kohĂ« sa tĂ« shprehet Komisioni i Venecias dhe mbi tĂ« gjitha, intepretimet politike nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut qĂ« mund tĂ« bĂ«hen mbi âinterpretimin e Veneciasâ. Nga ana tjetĂ«r, zĂ«vendĂ«skryeministri Bekim Sali, pĂ«rfaqĂ«sues i VLEN nĂ« qeverisje, tha tĂ« enjten se janĂ« nĂ« pĂ«rfundim e sipĂ«r tĂ« fazĂ«s sĂ« konsultimeve me ekspertĂ« dhe sipas tij mund tĂ« zgjasĂ« deri nĂ« njĂ« javĂ« zgjidhja, por njĂ«kohĂ«sisht la hapĂ«sirĂ« se nuk do tĂ« trajtohet vetĂ«m çështja e gjuhĂ«s shqipe, por edhe tema tĂ« tjera. ââŠnuk do tĂ« jetĂ« vetĂ«m jurisprudenca, do tĂ« jenĂ« edhe shumĂ« tema tĂ« tjera tĂ« cilat duam nĂ« pako tâi zgjidhim njĂ«herĂ« e pĂ«rgjithmonĂ« dhe mos tĂ« shkaktojmĂ«, dhe mos tĂ« japim arsye qĂ« studentĂ«t tanĂ« tĂ« kenĂ« pakĂ«naqĂ«si ndaj funksionimit tĂ« institucioneve dhe trajtimit tĂ« tyre nga ana e institucioneve shtetĂ«roreâ, deklaroi zĂ«vendĂ«skryeministri Sali.
PĂ«rtej provimit
âPartitĂ« politike shqiptare nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut janĂ« ndarĂ« nĂ« dy kampe tĂ« polarizuara, duke e pĂ«rdorur çështjen e gjuhĂ«s pĂ«r betejĂ« politike dhe terren elektoral. Koalicioni VLEN nĂ« pushtet ndodhet nĂ«n presion tĂ« vazhdueshĂ«m dhe mbrojtje, duke u pĂ«rpjekur tĂ« menaxhojĂ« pakĂ«naqĂ«sitĂ« e studentĂ«ve me premtime tĂ« reja ligjore, ndĂ«rsa ia faturon pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« lĂ«shimeve tĂ« kaluara tĂ« BDI-sĂ«â, thotĂ« drejtuesja e Portalb.mk, Zylbeari. Sipas saj, âFronti Evropian i udhĂ«hequr nga BDI po kapitalizon mbi kĂ«tĂ« krizĂ« nga pozita e opozitĂ«s, ata i nxisin dhe i mbĂ«shtesin fuqishĂ«m protestat pĂ«r tĂ« sfiduar legjitimitetin e pushtetit aktual dhe pĂ«r tâu ripozicionuar si mbrojtĂ«sit e vetĂ«m tĂ« tĂ« drejtave kombĂ«tare dhe MarrĂ«veshjes sĂ« Ohritâ.
Heshtja zyrtare
Foto: Atdhe Mulla (Nga marshimi ne Tirane)
Tensionet janĂ« tĂ« dukshme dhe konfliktualiteti politik mjaft i ndezur, por deri tani nga Tirana dhe Prishtina zyrtare ka njĂ« lloj heshtje publike, duke treguar kujdes nĂ« çështje qĂ« ngjajnĂ« mĂ« shumĂ« se teza provimesh nĂ« gjuhĂ«n shqipe. ââŠHeshtja apo reagimi tejet i matur nga Tirana dhe Prishtina zyrtare reflekton njĂ« kalkulim tĂ« kujdesshĂ«m diplomatik dhe gjeopolitik pĂ«r tĂ« shmangur destabilizimin e rajonit. PĂ«rtej parimit tĂ« mosndĂ«rhyrjes nĂ« punĂ«t e brendshme tĂ« njĂ« shteti anĂ«tar tĂ« NATO-s, tĂ« dyja kryeqytetet udhĂ«hiqen nga interesa specifike, Prishtina shmang deklaratat e ashpra pĂ«r tĂ« mos dĂ«mtuar aleatĂ«t e saj politikĂ« tĂ« VLEN-it nĂ« qeveri, ndĂ«rsa Tirana ruan njĂ« distancĂ« strategjike pĂ«r tĂ« mos nxitur nacionalizmin maqedonas dhe pĂ«r tĂ« mos rrezikuar procesin e saj tĂ« integrimit nĂ« BEâ, thotĂ« Zylbeari. Ajo sugjeron se âkjo qasje e âdiplomacisĂ« sĂ« heshturâ shpesh interpretohet si braktisje nga shqiptarĂ«t vendas, por synon tĂ« parandalojĂ« pĂ«rshkallĂ«zimin e tensioneve ndĂ«retnike nĂ« prapaskenĂ«â.
Pretendimi: Ky ushtarak estonez i dha ultimatum Rusisë dhe do të mbrojë Evropën
Verdikti: Foto e manipuluar, AI
Barbara Halla
NjĂ« foto e manipuluar me InteligjencĂ« Artificiale po qarkullon sĂ« fundi nĂ« rrjetet sociale shqipfolĂ«se nĂ«n pretendimin se ajo tregon njĂ« ushtarak estonez qĂ« kĂ«rcĂ«non RusinĂ«.Â
Fotoja nĂ« fjalĂ« tregon njĂ« burrĂ« me njĂ« prerje flokĂ«sh paksa tĂ« çuditshme dhe tĂ« veshur me njĂ« uniformĂ« ushtarake. NĂ« shqip, ajo ndiqet nga njĂ« koment tallĂ«s sipas tĂ« cilit Estonia i ka dhĂ«nĂ« ultimatum MoskĂ«s, duke lĂ«nĂ« tĂ« kuptohet qĂ« Estonia Ă«shtĂ« tepĂ«r e dobĂ«t pĂ«r ti bĂ«rĂ« ballĂ« asaj qĂ« postimi e konsideron si âRomĂ«n e TretĂ«.âÂ
PavarĂ«sisht disproporcionit tĂ« fuqisĂ« ushtarake mes dy vendeve, verifikime tĂ« kryera nga AFP tregojnĂ« qĂ« imazhi Ă«shtĂ« i manipuluar dhe toni tallĂ«s ndaj ushtrisĂ« sĂ« vogĂ«l estoneze, janĂ« narrativa manipuluese dhe pro-ruse.Â
Rezulton se ky imazh u publikua nĂ« 18 mars nĂ« njĂ« profil sllovak facebook-u me mesazhin: âEstonia, me njĂ« popullsi prej 1.3 milion banorĂ«sh, Ă«shtĂ« gati tĂ« mbrojĂ« EvropĂ«n nga kĂ«rcĂ«nimi rus, si dhe Izraelin nga ai iranian.â NĂ« kĂ«tĂ« postim, personi nĂ« foto identifikohet gabimisht si Martin Helme, kryetari i njĂ« partie estoneze. Si fotoja nĂ« fjalĂ« dhe mesazhi kanĂ« qarkulluar mĂ« tej nĂ« mediat sociale sllovake, si nĂ« Facebook dhe nĂ« Telegram. Toni i kĂ«tyre mesazheve dhe komenteve tall EstoninĂ« dhe lavdĂ«rojnĂ« forcĂ«n e RusisĂ«.Â
Hulumtime tĂ« mĂ«tejshme tĂ« AFP tregojnĂ« se ky imazh ka si burim njĂ« llogari pro-ruse nĂ« platformĂ«n X/Twitter.Â
AFP zbuloi qĂ« burri nĂ« fjalĂ« nuk Ă«shtĂ« Martin Helme, po Rain Epler, njĂ« pjestar i tĂ« njĂ«jtĂ«s parti. Fotoja nĂ« uniformĂ« qĂ« qarkullon nĂ« mediat sociale Ă«shtĂ« manipuluar pĂ«rmes InteligjencĂ«s Artificiale, pasi fotoja origjinale ishte marrĂ« nga njĂ« fjalim qĂ« Epler ka dhĂ«nĂ« nĂ« janar 2023.Â
PĂ«r mĂ« tepĂ«r, njĂ« analizĂ« e detajuar e fotos nĂ« uniform tregon disa gabime. Uniforma pĂ«rmban fjalĂ«n âEeestiâ qĂ« nuk Ă«shte forma e saktĂ« nĂ« Estonisht pĂ«r vendin e tyre. NĂ« uniformat estoneze origjinale, duhet tĂ« ishte shkruar âEesti.â Kryqi qĂ« mbahet nĂ« foton e gjeneruar dixhitalisht ka po ashtu njĂ« kryq qĂ« nuk Ă«shtĂ« tipik i uniformave estoneze. Â
Pretendimi: Kjo foto e një tufe ujqërish është një leksion për lidershipin në shoqërinë njerëzore
Verdikti: E pavërtetë
Barbara Halla
NĂ« mediat sociale shqiptare po qarkullon njĂ« imazh qĂ« pretendon se shpjegon mĂ«nyrĂ«n sesi udhĂ«tojnĂ« ujqĂ«rit nĂ« tufĂ«. Duke argumentuar se ujqĂ«rit mĂ« tĂ« motçëm dhe tĂ« sĂ«murĂ« prijnĂ« tufĂ«n pĂ«r tĂ« pĂ«rcaktuar hapin e antarĂ«ve tĂ« saj, kjo sjellje sillet si njĂ« leksion udhĂ«heqjeje dhe refleksioni mbi mĂ«nyrĂ«n si duhet organizuar shoqĂ«ria njerĂ«zore.Â
Fotoja qĂ« pĂ«rdoret nĂ« kĂ«to postime Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ« dhe vjen nga njĂ« dokumentar i BBC-sĂ«. Por shpjegimi qĂ« jepet pĂ«r kĂ«tĂ« imazh nuk bazohet nĂ« realitet, edhe pse pretendimet qĂ« janĂ« shpĂ«rndarĂ« rishtazi nĂ« shqip qarkullojnĂ« prej vitesh nĂ« gjuhĂ« tĂ« ndryshme.Â
Ndryshe nga çfarë pretendon shpjegimi i shpërndarë në Facebook, kjo tufë ujqërish nuk e ka udhëheqësin në fund te grupit por në fillimin e tij. Pra tre ujqërit e parë nuk janë më të vjetrit apo të sëmurët.
Imazhi, i marrĂ« nga fotografi Chadden Hunter nĂ« vitin 2011, pĂ«rmban njĂ« shpjegim tĂ« saktĂ« mbi dinamikat mes ujqĂ«rve nĂ« kĂ«tĂ« foto.Â
âTufa e ujqĂ«rve, e udhĂ«hequr nga njĂ« ujk femĂ«r alfa, udhĂ«ton njĂ« nga njĂ« nĂ«pĂ«r borĂ«n e thellĂ« pĂ«r tĂ« kursyer energji. MadhĂ«sia e tufĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« shenjĂ« se sa e pasur Ă«shtĂ« baza e tyre e presĂ« gjatĂ« dimrit, kur bizonĂ«t janĂ« mĂ« tĂ« kufizuar nga ushqimi i dobĂ«t dhe bora e thellĂ«.â
MegjithatĂ«, siç e shpjegon dhe njĂ« verifikim i kryer nga Politifact, termi âujk alfaâ nuk pranohet nga tĂ« gjithĂ« shkencĂ«tarĂ«t pĂ«r tĂ« pĂ«rshkruar liderin e njĂ« tufe. Politifact citon ekspertin L. David Mech sipas tĂ« cilit ujku (qoftĂ« femĂ«r apo mashkull) qĂ« identifikohet si âalfaâ zakonisht Ă«shtĂ« njĂ« nga prindĂ«rit e tufĂ«s qĂ« mund tĂ« pĂ«rbĂ«het nga ujqĂ«r mĂ« tĂ« vegjĂ«l. Por ky ujk nuk ka funksionin e njĂ« lideri siç e kuptojmĂ« nĂ« botĂ«n e njerĂ«zve.Â
Pra, megjithëse fotoja vetë është e vërtetë, shpjegimi që jepet për natyrën dhe organizimi e tufës se ujqërve është i pasaktë dhe bazohet vetëm në spekulime dhe jo në hulumtime të sakta mbi natyrën dhe sjelljen e këtyre kafshëve të egra.
Ădo mĂ«ngjes, Tirana zgjohet mes zhurmĂ«s. Para se tĂ« hapen dyqanet dhe kafenetĂ«, dĂ«gjohet trapani i pallatit ngjitur, çekiçi mbi beton, motorĂ«t qĂ« kalojnĂ« me shpejtĂ«si dhe boritĂ« e makinave tĂ« bllokuara nĂ« trafik.Â
NĂ« kryeqytet, zhurma Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« pjesĂ« e pĂ«rditshmĂ«risĂ«. Ajo tĂ« ndjek nga mĂ«ngjesi deri natĂ«n vonĂ«: nĂ« rrugĂ«, nĂ« zyra, pranĂ« shkollave, nĂ« lagjet ku ndĂ«rtohen pallate tĂ« reja apo nĂ« zonat ku muzika e lokaleve pĂ«rzihet me trafikun. PĂ«r shumĂ« banorĂ«, kjo Ă«shtĂ« kthyer nĂ« normalitet. Por ekspertĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se organizmi nuk âmĂ«sohetâ kurrĂ« realisht me ndotjen akustike.
âEkspozimi kronik ndaj ndotjes akustike konsiderohet sot njĂ« faktor i rĂ«ndĂ«sishĂ«m risku pĂ«r shĂ«ndetin mendor nĂ«pĂ«rmjet aktivizimit tĂ« mekanizmave neuropsikologjike,â thotĂ« psikiatrja Arjana Rreli.Â
Sipas saj, zhurma urbane aktivizon vazhdimisht sistemin e stresit nĂ« organizĂ«m, duke rritur sekretimin e hormoneve si kortizoli dhe adrenalina. âKjo çon nĂ« rritje tĂ« niveleve tĂ« ankthit, irritabilitetit, lodhjes mendore, vĂ«shtirĂ«sive nĂ« pĂ«rqendrim dhe uljes sĂ« pragut emocional ndaj stresorĂ«ve tĂ« pĂ«rditshĂ«mâ, shpjegon ajo.
Sipas Rrelit, njĂ« nga efektet mĂ« tĂ« dokumentuara Ă«shtĂ« ndikimi nĂ« cilĂ«sinĂ« e gjumit. âEdhe kur individit i duket se Ă«shtĂ« mĂ«suar me zhurmĂ«n, sistemi nervor vazhdon ta regjistrojĂ« atĂ« si stimulâ, thotĂ« ajo, duke shtuar se zgjimet e shpeshta dhe fragmentimi i gjumit ndikojnĂ« mĂ« pas nĂ« ankth, depresion dhe mirĂ«funksionimin psikosocial.
Ky shqetĂ«sim nuk lidhet vetĂ«m me perceptimin subjektiv tĂ« qytetarĂ«ve.Â
RaportetÂ
Raporti âEnvironmental Noise in Europe 2025â i AgjencisĂ« Europiane tĂ« Mjedisit (EEA), e konsideron ndotjen akustike njĂ« nga rreziqet kryesore mjedisore pĂ«r shĂ«ndetin publik nĂ« EuropĂ«.Â
Sipas raportit, rreth 112 milionĂ« europianĂ«, mĂ« shumĂ« se 20% e popullsisĂ«, ekspozohen ndaj niveleve tĂ« dĂ«mshme tĂ« zhurmĂ«s nga trafiku rrugor, hekurudhor dhe ajror. Sipas standardeve tĂ« OBSH-sĂ« numri i tĂ« ekspozuarve rritet nĂ« rreth 150 milionĂ« njerĂ«z, ose mbi 30% e popullsisĂ« europiane.Â
OBSH rekomandon qĂ« zhurma nga trafiku rrugor tĂ« mos kalojĂ« 53 decibel gjatĂ« periudhĂ«s ditĂ«-mbrĂ«mje-natĂ« dhe 45 decibel gjatĂ« natĂ«s, pasi efektet negative nĂ« shĂ«ndet mund tĂ« shfaqen edhe nĂ« nivele mĂ« tĂ« ulĂ«ta se pragjet aktuale europiane.Â
Sipas EEA-sĂ«, ekspozimi afatgjatĂ« ndaj ndotjes akustike lidhet çdo vit me rreth 73 mijĂ« vdekje tĂ« parakohshme nĂ« EuropĂ«, 49 mijĂ« raste tĂ« reja sĂ«mundjesh kardiovaskulare dhe 23 mijĂ« raste diabeti tĂ« tipit 2. Raporti thekson gjithashtu se zhurma kronike lidhet me çrregullime tĂ« gjumit, probleme tĂ« shĂ«ndetit mendor dhe dĂ«mtime njohĂ«se tek fĂ«mijĂ«t.Â
âNjĂ« pjesĂ« e pacientĂ«ve raportojnĂ« hipervigjilencĂ«, tension tĂ« vazhdueshĂ«m psikofiziologjik dhe vĂ«shtirĂ«si nĂ« relaksim pĂ«r shkak tĂ« ekspozimit tĂ« pĂ«rditshĂ«m ndaj trafikut, ndĂ«rtimeve apo muzikĂ«s me volum tĂ« lartĂ«,â thotĂ« Rreli. Sipas saj, ky ndikim Ă«shtĂ« mĂ« i theksuar tek personat me çrregullime ankthi, stresi apo humori, ku zhurma mund tĂ«Â
bëhet faktor përkeqësues i simptomave ekzistuese.
TiranaÂ
NĂ« ShqipĂ«ri mungon ende njĂ« hartĂ« e plotĂ« kombĂ«tare pĂ«r ndotjen akustike, por monitorimet alternative tĂ« realizuara nga Co-PLAN dhe projekti GreenAL/Green Lungs tregojnĂ« se Tirana pĂ«rballet me nivele tĂ« larta zhurme, tĂ« lidhura kryesisht me trafikun, ndĂ«rtimet dhe aktivitetin urban intensiv.Â
Monitorimi i Co-PLAN i realizuar nĂ« 13 pika tĂ« kryeqytetit nxori se nivelet mĂ« tĂ« larta tĂ« ndotjes akustike u regjistruan nĂ« Sheshin Italia me 72.2 decibel, pranĂ« shkollĂ«s âMihal Gramenoâ me 71.2 decibel dhe nĂ« RrugĂ«n e KavajĂ«s me 70 decibel.Â
Edhe zona tĂ« tjera problematike si Pazari i Ri dhe KryqĂ«zimi i â21 Dhjetoritâ regjistruan nivele deri nĂ« 69 dhe 68 decibel.Â
OBSH
Sipas standardeve tĂ« OrganizatĂ«s BotĂ«rore tĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ«, ekspozimi i vazhdueshĂ«m mbi 55 decibel konsiderohet i dĂ«mshĂ«m pĂ«r shĂ«ndetin dhe mirĂ«qenien. MegjithatĂ«, sipas monitorimit tĂ« Co-PLAN, edhe zona qĂ« rezultuan relativisht mĂ« pak tĂ« ekspozuara ndaj zhurmĂ«s, si Zogu i Zi, regjistruan vlera nga 56 deri nĂ« 58 decibel, mbi pragun e rekomanduar nga OBSH.Â
Në një qytet si Tirana, ku ndërtimet janë të vazhdueshme dhe trafiku mbetet i rënduar në shumicën e akseve kryesore, problemi nuk mund të shihet më vetëm si bezdi urbane.
BE
Bashkimi Europian kërkon që shtetet të monitorojnë ndotjen akustike dhe të hartojnë plane për uljen e saj, ndërsa Organizata Botërore e Shëndetësisë paralajmëron për ndikimin që zhurma ka në shëndetin fizik dhe mendor.
Por nĂ« TiranĂ«, ndĂ«rsa qyteti vazhdon tĂ« zgjerohet mes kantierĂ«ve, trafikut dhe betonit, qetĂ«sia mbetet gjithnjĂ« e mĂ« e rrallĂ«.Â
Në shumë lagje, zhurma nuk ndalet as natën, ndërsa ekspertët paralajmërojnë se pasojat vazhdojnë të grumbullohen në heshtje, në gjumin e fragmentuar, ankthin e përditshëm dhe lodhjen mendore të një qyteti që rrallë arrin të heshtë.
Ky artikull u realizua me mbĂ«shtetjen e Fondacionit âFriedrich Ebertâ nĂ« TiranĂ«
Rrjetet sociale janë burimi kryesor i informacionit për një pjesë të madhe të të rinjve në Shqipëri dhe në Kosovë. Por, në një hapësirë ku informacioni përzihet me manipulimin dhe ku opinioni shpesh ndërtohet artificialisht, kufiri mes së vërtetës dhe perceptimit bëhet i paqartë.
Një profil me emër të zakonshëm dhe fotografi të vjedhura apo të gjeneruara me inteligjencë artificiale më pas mbush rrjetet sociale me komente, shpërndarje dhe narrativa të njëjta.
Profilet e rreme përbëjnë një problem serioz për mënyrën se si ndërtohet realiteti online dhe si ndikohet opinioni publik. Problemi bëhet edhe më i thellë në kontekste si Kosova dhe Shqipëria ku besimi në media dhe institucione është shpesh i brishtë. Në një mjedis të tillë, çdo informacion që përhapet shpejt dhe në mënyrë masive ka më shumë gjasa të pranohet pa u verifikuar dhe kjo krijon një terren të përshtatshëm për gjuhën e urrejtjes, e cila, jo vetëm që përhapet, por gradualisht normalizohet.
Për shumicën e të rinjve, përballja me profile të rreme është bërë pjesë e përditshmërisë. Sibora Këllezi studente e gazetarisë në Tiranë tregon se has pothuajse gjithmonë profile të dyshimta, sidomos në platforma si Instagram dhe TikTok. Ajo i identifikon ato përmes mungesës së elementeve bazë të një identiteti real: fotografi autentike, aktivitet normal dhe rrjet real ndjekësish. Megjithatë, edhe kur ekziston ky vetëdijësim, ndikimi nuk zhduket plotësisht.
âNumri i madh i komenteve apo reagimeve mund tĂ« krijojĂ« pĂ«rshtypjen qĂ« lajmi Ă«shtĂ« i besueshĂ«m ose i rĂ«ndĂ«sishĂ«m, edhe pse jo gjithmonĂ« Ă«shtĂ« i vĂ«rtetĂ«,â shprehet ajo.
Ajo pranon se ka pasur raste kur ka besuar informacione që më pas kanë rezultuar të rreme, duke treguar se reagimi i parë, shpesh, është emocional dhe i menjëhershëm, ndërsa verifikimi vjen më vonë.
Nga ana tjetĂ«r, Bora vlerĂ«son se: âTĂ« rinjtĂ« janĂ« disi mĂ« skeptikĂ« krahasuar me grupmoshat mĂ« tĂ« rritura, tĂ« cilat, sipas saj, bien mĂ« lehtĂ« pre e mashtrimeve tĂ« thjeshta online. MegjithatĂ«, kjo nuk i bĂ«n tĂ« rinjtĂ« tĂ« paprekshĂ«m ndaj formave mĂ« tĂ« sofistikuara tĂ« manipulimit.â, â pĂ«rfundon ajo.
NjĂ« perspektivĂ« tjetĂ«r vjen nga studentja Valentina Istrefi, e cila punon si gazetare e re nĂ« âMedia Katrorâ nĂ« PrishtinĂ«. Ajo e sheh fenomenin nĂ« njĂ« kontekst mĂ« tĂ« gjerĂ«, tĂ« lidhur me mĂ«nyrĂ«n se si funksionojnĂ« vetĂ« platformat digjitale. Ajo vĂ«ren se profilet e rreme janĂ« bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« sofistikuara dhe shpesh mbĂ«shteten nga rrjete tĂ« tjera llogarish tĂ« dyshimta, duke krijuar njĂ« iluzion vĂ«rtetĂ«sie. Sipas saj, ndikimi nuk vjen vetĂ«m nga pĂ«rmbajtja, por edhe nga mĂ«nyra si ajo shpĂ«rndahet.
âShpesh njerĂ«zit reagojnĂ« pa e verifikuar, pa e parĂ« burimin apo pa e lexuar komplet lajmin.â, â thekson studentja nga Mitrovica, duke shtuar se komentet dhe reagimet mund tĂ« jenĂ« tĂ« manipuluara. NjĂ« element kyç qĂ« ajo evidenton Ă«shtĂ« roli i algoritmeve: âTi sheh vetĂ«m njĂ« anĂ«, atĂ« qĂ« tĂ« shfaqet vazhdimisht. Kjo krijon njĂ« realitet tĂ« pjesshĂ«m, ku pĂ«rdoruesi ekspozohet vazhdimisht ndaj tĂ« njĂ«jtĂ«s lloj pĂ«rmbajtjeje, duke forcuar bindje qĂ« nuk janĂ« domosdoshmĂ«risht tĂ« bazuara nĂ« fakte, por nĂ« pĂ«rsĂ«ritje.â, â shprehet Istrefi.
Ky ndikim bĂ«het edhe mĂ« i qartĂ« kur shihet nga kĂ«ndvĂ«shtrimi psikologjik. Sipas Teuta Haliti psikologe nga Drenasi i KosovĂ«s , tĂ« rinjtĂ« janĂ« mĂ« tĂ« ndjeshĂ«m ndaj kĂ«tij fenomeni, sepse ndodhen nĂ« njĂ« fazĂ« tĂ« formimit tĂ« identitetit dhe tĂ« kuptimit tĂ« botĂ«s pĂ«rreth. âTek tĂ« rinjtĂ« ndikimi Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« i madh, sepse ata janĂ« ende nĂ« procesin e krijimit tĂ« identitetit dhe leximit tĂ« realitetit.â, â thekson ajo.Ekspozimi i vazhdueshĂ«m ndaj gjuhĂ«s sĂ« urrejtjes, talljes dhe fushatave denigruese krijon njĂ« ambient ku opinioni nuk ndĂ«rtohet mbi fakte, por mbi emocione kolektive. âNuk binden nga argumenti, por nga zhurma.â, â shpjegon psikologia.
Kur njĂ« mesazh pĂ«rsĂ«ritet çdo ditĂ«, ai fillon tĂ« duket si i vĂ«rtetĂ«, pavarĂ«sisht nga pĂ«rmbajtja e tij reale. Ky proces lidhet edhe me atĂ« qĂ« nĂ« psikologji njihet si âefekti i pĂ«rsĂ«ritjesâ â informacioni i dĂ«gjuar shpesh perceptohet si mĂ« i besueshĂ«m. NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, tĂ« rinjtĂ« mund tĂ« formojnĂ« qĂ«ndrime ndaj figurave publike jo mbi bazĂ«n e analizĂ«s kritike, por mbi bazĂ«n e klimĂ«s emocionale qĂ« krijohet online.
Si funksionon âushtria fantazmĂ«â online?
E ashtuquajtura âushtri fantazmĂ«â funksionon si njĂ« rrjet i koordinuar llogarish, qĂ« veprojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« sinkronizuar.
Procesi zakonisht nis me publikimin e një përmbajtjeje, që mund të jetë një lajm i manipuluar, ose një video jashtë kontekstit, apo një narrativë e caktuar. Menjëherë pas publikimit, aktivizohet një grup profilesh që e shpërndajnë, e komentojnë dhe e përforcojnë atë.
Siç thekson edhe intervista me eksperten e komunikimit Jonila Godole, kjo funksionon si njĂ« âkor i rremĂ«â: âDisa profile e nisin mesazhin, tĂ« tjerat e mbĂ«shtesin, ndĂ«rsa njĂ« valĂ« e tretĂ« e amplifikon pĂ«rmes komenteve dhe shpĂ«rndarjeve. QĂ«llimi nuk Ă«shtĂ« domosdoshmĂ«risht tĂ« bindet menjĂ«herĂ« publiku, por tĂ« krijohet ndjesia se âtĂ« gjithĂ« po flasin pĂ«r kĂ«tĂ«â dhe âtĂ« gjithĂ« mendojnĂ« kĂ«shtuâ.â
Dhe në këtë luftë, një rregull i vjetër propagandistik vazhdon të funksionojë: sa më shumë që përsëritet një gënjeshtër, aq më e besueshme bëhet. Raportime të ndryshme mediatike në Kosovë kanë ngritur dyshime për rrjete të organizuara, që aktivizohen në momente të caktuara politike.
 Dezinformimi është vetëm faza e parë.
Artikujt e publikuar nga Faktoje tregojnë se përmbajtje të manipuluara, video të vjetra, deklarata të nxjerra jashtë kontekstit përdoren për të ndërtuar narrativa që synojnë diskreditimin e figurave publike. Por efekti real nuk qëndron vetëm te informacioni i rremë. Efekti qëndron te reagimi që ai prodhon.
Pasi përmbajtja shpërndahet nga profilet e rreme, fillon një valë komentesh që kalon shpejt nga kritikë në sulm.
Anonimati që rrit guximin për të sulmuar
Sipas psikologes Teuta Haliti, profilet e rreme nuk ndikojnĂ« vetĂ«m pĂ«rmes pĂ«rmbajtjes qĂ« shpĂ«rndajnĂ«, por pĂ«rmes mĂ«nyrĂ«s se si ndryshojnĂ« sjelljen dhe reagimin e publikut. âAnonimiteti nĂ« rrjete sociale ul ndjeshĂ«m ndjenjĂ«n e pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« personale, duke krijuar njĂ« terren ku individĂ«t ndihen mĂ« tĂ« lirĂ« tĂ« shprehen nĂ« mĂ«nyrĂ« agresive dhe pa filtĂ«r.Ky fenomen lidhet me atĂ« qĂ« nĂ« psikologji njihet si âefekti i dezinhibimit onlineâ, sipas psikologes, ky Ă«shtĂ« momenti ku njerĂ«zit thonĂ« dhe bĂ«jnĂ« gjĂ«ra qĂ« nuk do tâi bĂ«nin nĂ« komunikim tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ«.
âKur mungon frika nga pasojat, rritet guximi pĂ«r tĂ« sulmuar,â shpjegon ajo, duke theksuar se profili i rremĂ« krijon njĂ« lloj mburoje psikologjike, qĂ« ul ndjenjĂ«n e fajit dhe tĂ« pĂ«rgjegjĂ«sisĂ«.
Por ndikimi nuk ndalet te gjuha e urrejtjes. NjĂ« element edhe mĂ« i fortĂ« Ă«shtĂ« mĂ«nyra se si pĂ«rsĂ«ritja e informacionit ndikon nĂ« perceptimin e sĂ« vĂ«rtetĂ«s. Sipas saj, truri i njeriut ka tendencĂ« ta konsiderojĂ« si mĂ« tĂ« besueshme atĂ« qĂ« e dĂ«gjon shpesh. Edhe kur njĂ« informacion Ă«shtĂ« i pavĂ«rtetĂ«, ekspozimi i vazhdueshĂ«m ndaj tij krijon ndjesinĂ« e njohjes, dhe kjo njohje shpesh ngatĂ«rrohet me tĂ« vĂ«rtetĂ«n.âPas njĂ« kohe, publiku nuk pyet mĂ« âa Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ«â, por fillon tĂ« mendojĂ« ândoshta ka diçka, sepse po thuhet gjithandejâ.â, â thekson ajo.
Një tjetër pasojë e rëndësishme është normalizimi i gjuhës së urrejtjes.
Ekspozimi i vazhdueshĂ«m ndaj ofendimeve dhe sulmeve verbale çon nĂ« atĂ« qĂ« psikologjia e quan âmpirje emocionaleâ. Me kalimin e kohĂ«s publiku nuk reagon mĂ« ndaj kĂ«saj gjuhe, sepse ajo bĂ«het pjesĂ« e zakonshme e komunikimit. NĂ« kĂ«tĂ« pikĂ«, ndikimi i profileve tĂ« rreme shkon pĂ«rtej informacionit. Ai prek mĂ«nyrĂ«n se si njerĂ«zit mendojnĂ«, si reagojnĂ« dhe si e perceptojnĂ« realitetin, duke e bĂ«rĂ« gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« dallimin mes asaj qĂ« Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ« dhe asaj qĂ« thjesht pĂ«rsĂ«ritet mĂ« shumĂ«.
Gratë e rreme: kur propaganda merr fytyrë njerëzore
Një nga format më të sofistikuara të këtij manipulimi është përdorimi i profileve me identitete të fabrikuara të grave
Raportime mediatike kanë identifikuar profile që përdorin fotografi të grave të marra nga rrjete të tjera apo të krijuara artificialisht, dhe që shfaqin një aktivitet të vazhdueshëm politik. Këto profile që postojnë çdo ditë për çështje politike, komentojnë në mënyrë sistematike në postime të figurave publike, ndërhyjnë në debate për të orientuar narrativën dhe shpesh përdorin një gjuhë të fortë, ironike apo denigruese. Ato nuk duken si propagandë, duken si qytetarë të zakonshëm. Dhe pikërisht këtu qëndron fuqia e tyre. Një profil me emër dhe fotografi të besueshme krijon ndjesinë e autenticitetit. Kur dhjetëra profile të tilla përsërisin të njëjtin mesazh, propaganda nuk perceptohet më si e tillë, por si opinion publik.
Pse âqytetari i zakonshĂ«mâ bind mĂ« shumĂ«?
Sipas profesoreshës së komunikimit Jonila Godole, një profil që duket si qytetar i zakonshëm është shumë më bindës sesa një burim zyrtar. Ndryshe nga një parti apo institucion, që perceptohet se ka interesa, një profil me foto personale, gjuhë të thjeshtë dhe tone emocionale krijon afërsi dhe besim.
âKĂ«to profile nuk flasin si propagandĂ«, por si komshiu apo kolegu,â thekson ajo.
NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, propaganda moderne nuk vjen mĂ« me logo apo deklarata zyrtare, por me forma tĂ« pĂ«rditshme komunikimi: batuta, mllef, pĂ«rvoja personale apo âshqetĂ«sime qytetareâ.
Roli i algoritmit: kur emocioni fiton mbi faktin
Një faktor vendimtar në këtë proces është mënyra si funksionojnë vetë platformat. Sipas ekspertes së komunikimit Jonila Godole, algoritmet e rrjeteve sociale nuk shpërblejnë të vërtetën, por reagimin. Përmbajtjet që nxisin zemërim, frikë apo përçmim përhapen më shpejt, sepse gjenerojnë më shumë ndërveprim.
Për të bërë një një analizë kërkon kohë dhe vëmendje, ndërsa një akuzë apo fyerje prodhon reagim të menjëhershëm. Në këtë ambient, gjuha e urrejtjes dhe dezinformimi nuk janë vetëm të pranishme, por shpesh bëhen dominante. Me kalimin e kohës, kjo krijon një klimë ku urrejtja normalizohet, ndërsa mendimi kritik perceptohet si i lodhshëm apo i parëndësishëm.
âKoret e rremeâ tĂ« gjuhĂ«s sĂ« urrejtjes
PĂ«r eksperten e komunikimit Prof. as. Dr. Jonila Godole pĂ«rhapja e njĂ« narrative nĂ« rrjetet sociale nuk Ă«shtĂ« spontane, por shpesh funksionon si njĂ« mekanizĂ«m i koordinuar qĂ« krijon iluzionin e njĂ« reagimi tĂ« gjerĂ« publik.Ajo e pĂ«rshkruan kĂ«tĂ« si njĂ« âkor tĂ« rremĂ«â, ku disa profile e nisin njĂ« ide, ndĂ«rsa tĂ« tjera e komentojnĂ«, e shpĂ«rndajnĂ« dhe e mbrojnĂ«. MĂ« pas, pĂ«rmbajtja amplifikohet nga forma tĂ« tjera nĂ« portale, postime nĂ« Instagram, grupe nĂ« Facebook apo video nĂ« TikTok, duke u paraqitur si njĂ« reagim i natyrshĂ«m i qytetarĂ«ve. QĂ«llimi, sipas saj, nuk Ă«shtĂ« gjithmonĂ« bindja e menjĂ«hershme. âShpesh mjafton tĂ« krijohet mjegull, njĂ« ndjesi se âtĂ« gjithĂ« po mendojnĂ« kĂ«shtuâ,â thekson ajo.
Si mund të dallohet një fushatë e koordinuar?
Ekzistojnë disa shenja që mund të ndihmojnë në identifikimin e këtyre fushatave. Sipas pedagoges Jonila Godole, një prej tyre është ritmi dhe ngjashmëria e reagimeve. Kur shumë profile publikojnë të njëjtin mesazh, me të njëjtat fjalë dhe në të njëjtën kohë, kjo është një shenjë e qartë koordinimi.
Po ashtu, rëndësi ka edhe vetë profili: mungesa e historisë personale, aktiviteti i kufizuar vetëm në tema të caktuara apo sjellja agresive janë indikatorë që duhet të ngrenë dyshime. Një tjetër element është mënyra e komunikimit. Ndryshe nga reagimi real publik, që karakterizohet nga larmi mendimesh dhe diskutim, fushatat e koordinuara shpesh përsërisin të njëjtat fraza dhe synojnë sulmin, jo debatin.
Në këtë kontekst, ajo sugjeron që përdoruesit të bëjnë disa pyetje bazë: kush po e thotë këtë, pse po e thotë dhe pse po përsëritet në të njëjtën mënyrë nga shumë të tjerë.
Sepse, siç pĂ«rfundon ajo, ândonjĂ«herĂ« ajo qĂ« duket si zĂ«ri i popullit Ă«shtĂ« vetĂ«m jehona e njĂ« dhome tĂ« mbyllur.â
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n linjĂ«, profesor Elvin Luku shpjegon se kĂ«to rrjete funksionojnĂ« pĂ«rmes njĂ« koordinimi qĂ« krijon atĂ« qĂ« ai e quan njĂ« âtymnajĂ« digjitaleâ. Sipas tij, profile tĂ« ndryshme shpĂ«rndajnĂ« tĂ« njĂ«jtin informacion, shpesh me elemente emocionale apo konspirative, duke krijuar njĂ« volum tĂ« madh reagimesh nĂ« njĂ« kohĂ« shumĂ« tĂ« shkurtĂ«r.
Ai thekson se njĂ« nga arsyet kryesore pse kĂ«to praktika janĂ« kaq tĂ« pĂ«rhapura lidhet me lehtĂ«sinĂ« teknike dhe mungesĂ«n e kontrollit tĂ« identitetit nĂ« platformat online. âKjo i mundĂ«son njĂ« grupi tĂ« vogĂ«l aktorĂ«sh tĂ« prodhojnĂ« njĂ« realitet tĂ« shtrembĂ«ruar, ku njĂ« narrativĂ« e organizuar paraqitet si opinion i gjerĂ« publik. NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, pĂ«rmes komentimeve tĂ« sinkronizuara, sondazheve tĂ« manipuluara dhe shpĂ«rndarjeve tĂ« pĂ«rsĂ«ritura, krijohet pĂ«rshtypja e njĂ« shumice dominuese.â
NjĂ« tjetĂ«r dimension i rĂ«ndĂ«sishĂ«m Ă«shtĂ« roli i algoritmeve.Â
Sipas Prof. Lukut, platformat digjitale janë të ndërtuara për të favorizuar përmbajtjet që gjenerojnë reagime të forta zemërim, frikë apo përçmim. Për këtë arsye, përmbajtjet dezinformuese dhe gjuha e urrejtjes shpesh përhapen më shpejt sesa informacioni i verifikuar apo analizat e balancuara.
Një realitet që kërkon përgjigje
Në Kosovë dhe Shqipëri, ku besimi në media shpesh është i brishtë dhe edukimi mediatik mbetet i kufizuar, profilet e rreme dhe rrjetet e koordinuara gjejnë terren të përshtatshëm për të operuar, pasi shpesh përballë është një audiencë që konsumon informacionin shpejt, pa verifikim dhe në bazë të emocioneve.
Ky është një realitet që kërkon përgjigje në disa nivele: nga institucionet, për të hetuar dhe adresuar ndërhyrjet e mundshme, nga mediat, për të verifikuar dhe demaskuar narrativat e rreme nga shoqëria, për të zhvilluar një kulturë më kritike ndaj informacionit.
Sepse nëse ky mekanizëm lihet të funksionojë pa kontroll, ai nuk do të ndikojë vetëm debatet e sotme por edhe mënyrën se si do të kuptohen ngjarjet nesër.
Ndryshe nga një parti apo institucion, që perceptohet se ka interesa, një profil me foto personale, gjuhë të thjeshtë dhe tone emocionale krijon afërsi dhe besim.
Një faktor vendimtar në këtë proces është edhe mënyra si funksionojnë vetë platformat. Sipas Prof. Godoles, algoritmet e rrjeteve sociale nuk shpërblejnë të vërtetën, por reagimin dhe se përmbajtjet që nxisin zemërim, frikë apo përçmim përhapen më shpejt, sepse gjenerojnë më shumë ndërveprim.
PĂ«r eksperten e komunikimit Prof. as. Dr. Jonila Godole pĂ«rhapja e njĂ« narrative nĂ« rrjetet sociale nuk Ă«shtĂ« spontane, por shpesh funksionon si njĂ« mekanizĂ«m i koordinuar qĂ« krijon iluzionin e njĂ« reagimi tĂ« gjerĂ« publik. Ajo e pĂ«rshkruan kĂ«tĂ« si njĂ« âkor tĂ« rremĂ«â, ku disa profile e nisin njĂ« ide, ndĂ«rsa tĂ« tjera e komentojnĂ«, e shpĂ«rndajnĂ« dhe e mbrojnĂ« me forma tĂ« tjera duke u paraqitur si njĂ« reagim i natyrshĂ«m i qytetarĂ«ve. QĂ«llimi, sipas saj, nuk Ă«shtĂ« gjithmonĂ« bindja e menjĂ«hershme. âShpesh mjafton tĂ« krijohet mjegull, njĂ« ndjesi se âtĂ« gjithĂ« po mendojnĂ« kĂ«shtuâ,â thekson ajo.
Po ashtu, rëndësi ka edhe vetë profili: mungesa e historisë personale, aktiviteti i kufizuar vetëm në tema të caktuara apo sjellja agresive janë indikatorë që duhet të ngrenë dyshime, si edhe mënyra e komunikimit. Ndryshe nga reagimi real publik, që karakterizohet nga larmi mendimesh dhe diskutim, fushatat e koordinuara shpesh përsërisin të njëjtat fraza dhe synojnë sulmin, jo debatin.
NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, ajo sugjeron qĂ« pĂ«rdoruesit tĂ« bĂ«jnĂ« disa pyetje bazĂ«: kush po e thotĂ« kĂ«tĂ«, pse po e thotĂ« dhe pse po pĂ«rsĂ«ritet nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n mĂ«nyrĂ« nga shumĂ« tĂ« tjerĂ«. Sepse, siç e thotĂ« ajo ândonjĂ«herĂ« ajo qĂ« duket si zĂ«ri i popullit Ă«shtĂ« vetĂ«m jehona e njĂ« dhome tĂ« mbyllur.â
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n linjĂ«, Prof. Elvin Luku shpjegon se kĂ«to rrjete funksionojnĂ« pĂ«rmes njĂ« koordinimi qĂ« krijon atĂ« qĂ« ai e quan njĂ« âtymnajĂ« digjitaleâ. Sipas tij, profile tĂ« ndryshme shpĂ«rndajnĂ« tĂ« njĂ«jtin informacion, shpesh me elemente emocionale apo konspirative, duke krijuar njĂ« volum tĂ« madh reagimesh nĂ« njĂ« kohĂ« shumĂ« tĂ« shkurtĂ«r.
Një tjetër dimension i rëndësishëm është roli i algoritmeve. Sipas Prof. Lukut, platformat digjitale janë të ndërtuara për të favorizuar përmbajtjet që gjenerojnë reagime të forta zemërim, frikë apo përçmim. Për këtë arsye, përmbajtjet dezinformuese dhe gjuha e urrejtjes shpesh përhapen më shpejt sesa informacioni i verifikuar apo analizat e balancuara.
Në Kosovë dhe Shqipëri, ku besimi në media shpesh është i brishtë dhe edukimi mediatik mbetet i kufizuar, profilet e rreme dhe rrjetet e koordinuara gjejnë terren të përshtatshëm për të operuar, pasi shpesh përballë është një audiencë që konsumon informacionin shpejt, pa verifikim dhe në bazë të emocioneve. Ky është një realitet që kërkon përgjigje në disa nivele: nga institucionet, për të hetuar dhe adresuar ndërhyrjet e mundshme, tek mediat për të verifikuar dhe demaskuar narrativat e rreme, deri tek shoqëria për të zhvilluar një kulturë më kritike ndaj informacionit. Sepse, nëse ky mekanizëm lihet të funksionojë pa kontroll, ai nuk do të ndikojë vetëm debatet e sotme, por edhe mënyrën se si do të kuptohen ngjarjet nesër.
Ky shkrim Ă«shtĂ« realizuar me mbĂ«shtetjen e iniciativĂ«s rajonale tĂ« Agjencive tĂ« Kombeve tĂ« Bashkuara âTĂ« rinjtĂ« pĂ«r pĂ«rfshirje, barazi dhe besimâ, i financuar nga Fondi i Kombeve tĂ« Bashkuara pĂ«r Paqen. NĂ« ShqipĂ«ri kjo iniciativĂ« zbatohet nga zyrat lokale tĂ« UNFPA dhe UNDP.
Përmbajtja e këtij shkrimi dhe opinionet e shprehura në të, janë përgjegjësi e autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e Kombeve të Bashkuara, përfshirë UNDP, UNFPA, UNESCO, UN Women, ose Fondit të Kombeve të Bashkuara për Ndërtimin e Paqes.
Kreu i ProkurorisĂ« sĂ« Posaçme SPAK nuk do tĂ« raportojĂ« mĂ« nĂ« Kuvend, por vetĂ«m para Komisionit pĂ«r ĂĂ«shtjet Ligjore dhe AdministratĂ«n Publike, tĂ« drejtuar aktualisht nga ish-ministri i DrejtĂ«sisĂ«, Ulsi Manja. Me kĂ«tĂ« propozim pozitĂ« dhe opozitĂ« u dakordĂ«suan pĂ«r disa ndryshime nĂ« rregulloren e Kuvendit, ku ndĂ«r çështjet qĂ« kaluan me âmirĂ«kuptimâ, ishte edhe ndryshimi nĂ« nenin 26 tĂ« dokumentit
NĂ« pikĂ«n 7 tĂ« tij thuhet: âNĂ« seancĂ« plenare, institucionet kushtetuese, Avokati i Popullit, Prokurori i PĂ«rgjithshĂ«m, Drejtuesi i KĂ«shillit tĂ« LartĂ« tĂ« ProkurorisĂ«, Drejtuesi i KĂ«shillit tĂ« LartĂ« GjyqĂ«sor, Kryetari Kontrollit tĂ«Â LartĂ« tĂ« Shtetit, paraqesin njĂ« pĂ«rmbledhje tĂ« raportit jo mĂ« shumĂ« se 10 minuta dhe mĂ« pas iu pĂ«rgjigjen pyetjeve tĂ« deputetĂ«veâ.Â
NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ« nga ky nen i rregullores sĂ« mĂ«parshme tĂ« Kuvendit Ă«shtĂ« hequr vetĂ«m raportimi i drejtuesit tĂ« SPAK.Â
Ndryshimet
SPAK pĂ«rfshihej nĂ« institucionet kushtetuese tĂ« cilat raportojnĂ« nĂ« Kuvend njĂ« herĂ« nĂ« vit mbi bazĂ«n e analizĂ«s vjetore tĂ« punĂ«s, por edhe pyetjeve qĂ« mund tĂ« ngrihen nga deputetĂ«t pĂ«r çështje tĂ« ndryshme. Me ndryshimet e fundit tĂ« bĂ«ra nĂ« ârregulloren e Kuvenditâ, kreu i ProkurorisĂ« Speciale kundĂ«r Korrupsionit dhe Krimit tĂ« organizuar do tĂ« paraqitet dhe japĂ« âllogariâ vetĂ«m pranĂ« Komisionit pĂ«r ĂĂ«shtjet Ligjore dhe AdministratĂ«n Publike.Â
Ky komision drejtohet nga Ulsi Manja, nĂ«nkryetar Oerd Bylykbashi, sekretare Aurora Mara dhe anĂ«tarĂ«t Ermal Pacaj, Olsi Komici, Zegjine Ăaushi, Erjona Ismaili, Aulona Bylykbashi, Gent Strazimiri, Saimir Korreshi, Arjan Ndoja, Tedi Blushi dhe Tedi Mula.Â
Deputeti i PD-sĂ« Saimir Korreshi tha se mazhoranca ka argumentuar se organet kushtetuese nuk raportojnĂ« nĂ« Kuvend nĂ« vende tĂ« tjera tĂ« botĂ«s, ndĂ«rsa shtoi se, raportimet nĂ« komision mund tĂ« zhvillohen edhe me dyer tĂ« mbyllura pĂ«r shkak tĂ« ndjeshmĂ«risĂ« sĂ« çështjeve.Â
âSPAK Ă«shtĂ« parĂ« si strukturĂ« me ndjeshmĂ«ri tĂ« madhe dhe mund tĂ« raportojĂ« nĂ« komision, qĂ« mund tĂ« jetĂ« me dyer tĂ« mbyllura, ndĂ«rsa Kuvendi nuk mund tĂ« jetĂ« me dyer tĂ« mbylluraâ, deklaroi ai.Â
NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ« pyetje- pĂ«rgjigjet do jenĂ« nga njĂ« grup i vogĂ«l deputetĂ«sh duke shmangur raportimin e gjatĂ« dhe pyetjet qĂ« mund tĂ« bĂ«heshin nĂ« Kuvend nga çdo deputet i interesuar. Â
Kush âkapâ SPAK-un?Â
NĂ« dy vitet e fundit ka pasur disa tentativa nga Komisioni pĂ«r Nismat Qytetare, BashkĂ«punimin dhe MbikĂ«qyrjen Institucionale i drejtuar nga Fatmir Xhafaj, qĂ« nĂ« kuadĂ«r tĂ« ndryshimeve ligjore, apo diskutimeve mbi kontrollin dhe nevojat e sistemit tĂ« ri tĂ« drejtĂ«sisĂ«, tĂ« pĂ«rfshihej nĂ« âllogaridhĂ«nieâ para kĂ«tij komisioni edhe Prokuroria Speciale.
Në dy raste, nën drejtimin e Altin Dumanit dhe më vonë së fundmi në shkurt të këtij viti edhe nën drejtimin e Klodian Brahos, SPAK nuk pranoi të merrte pjesë në diskutime.
âNĂ« mĂ«nyrĂ« unanime tĂ« gjithĂ« ProkurorĂ«t e Posaçëm nuk e konsideruan tĂ« nevojshme pjesĂ«marrjen me ekspert nĂ« kĂ«tĂ« Komision, pasi vlerĂ«suan se tashmĂ« institucioni ynĂ« i ka pĂ«rmbushur detyrimet ligjore pĂ«r bĂ«rjen publike tĂ« problematikave tĂ« hasura gjatĂ« ushtrimit tĂ« funksioneve tĂ« tij duke pĂ«rfshirĂ« kĂ«tu dhe nevojat pĂ«r ndryshime ligjore pĂ«rkatĂ«seâ, thuhej nĂ« qĂ«ndrimin e SPAK.
E njĂ«jta linjĂ« u ndoq edhe nga drejtuesi aktual Klodian Braho.Â
Dy muaj mĂ« parĂ« refuzuan praninĂ« e anĂ«tarĂ«ve tĂ« komisionit âXhafajâ pĂ«r vizitĂ« monitorimi nĂ« kĂ«tĂ« institucion.
âĂdo praktikĂ« pĂ«r tĂ« kryer vizita tĂ« tilla monitoruese do tĂ« binte ndesh me pavarĂ«sinĂ« kushtetuese tĂ« ProkurorisĂ« sĂ« Posaçmeâ, thuhej nĂ« qĂ«ndrimin e SPAK.
PĂ«rfundimisht komisioni âXhafajâ nuk do tĂ« ketĂ« akses nĂ« SPAK, por njĂ« nga institucionet e drejtĂ«sisĂ« sĂ« re Ă«shtĂ« kufizuar nĂ« raportim vetĂ«m pranĂ« komisionit âManjaâ dhe jo nĂ« seancĂ« tĂ« hapur Parlamentare.Â
Për herë të parë, Shqipëria po pret mbledhjen e Platformës Europiane të Autoriteteve Rregullatore (EPRA), rrjeti më i madh i rregullatorëve të medias në Europë. Në konferencën e 63-të të saj, organizuar nga Autoriteti i Mediave Audiovizive, marrin pjesë delegacione nga 42 vende europiane për të diskutuar sfidat e tregut mediatik, platformat digjitale dhe standardet europiane për median audiovizive.
Në hapje të konferencës, kryetarja e AMA-s, Armela Krasniqi, prezantoi strategjinë e institucionit për periudhën 2024-2026 dhe ndryshimet ligjore që synojnë harmonizimin e legjislacionit shqiptar me kuadrin europian, përfshirë EMFA, AVMSD dhe DSA.
Ajo u ndal edhe te regjistri i transparencës së pronësisë së medias audiovizive, që sipas AMA-s identifikon përfituesit fundorë të mediave dhe është publikisht i aksesueshëm.
Ne foto: Kryetarja e AMA-s, Armela Krasniqi
Krasniqi tha se gjatë 5 viteve të fundit AMA ka marrë rreth 550 vendime, mbi 60% unanimisht.
Sipas saj, institucioni ka vendosur 38 gjoba për shkelje të përmbajtjes dhe 44 të tjera për pirateri televizive, me një vlerë totale mbi 80 milionë lekë.
Në konferencën e EPRA-s në Tiranë u diskutua edhe aksesueshmëria e personave me aftësi të kufizuara në transmetimet audiovizive.
Konferenca e EPRA-s zhvillohet në një moment kur debati për pluralizmin mediatik, sigurinë e gazetarëve dhe transparencën e tregut të medias mbetet ende i hapur në Shqipëri.
Sebi Alla â QĂ« nĂ« serbatorin e zetorit ai e âindeksonâ çmimin e rritur tĂ« naftĂ«s menjĂ«herĂ« pasi plugon, frezon, apo korr njĂ« ngastĂ«r toke.Â
âRritja e çmimit tĂ« naftĂ«s na detyroi automatikisht tĂ« rrisim çmimet pĂ«r çdo shĂ«rbim qĂ« ofrojmĂ« nĂ« bujqĂ«si pĂ«r fermerĂ«tâ, thotĂ« njĂ« i ri, teksa punon njĂ« ngastĂ«r toke nĂ« fshatin Barbas nĂ« TiranĂ«.Â
âĂshtĂ« rritur nafta. Nuk mund tâi mbanim çmimet njĂ«soj si vitin e kaluar, dilnim me humbjeâ e pret shkurt ai, duke mos pranuar tĂ« identifikohet, ndĂ«rsa vijon se nga viti nĂ« vit sheh qĂ« ulet sipĂ«rfaqja e tokĂ«s sĂ« punuar, veçanĂ«risht nĂ« kulturĂ«n e drithrave.Â
NdĂ«rsa çmimi i naftĂ«s njeh ulje por edhe ngritje tĂ« lehta sipas ditĂ«ve, Parlamenti miratoi pak kohĂ« mĂ« parĂ« aktin normativpĂ«r akcizĂ«n e naftĂ«s me 85 vota pro dhe 25 kundĂ«r.Â
Akti normativ parashikon uljen e akcizĂ«s me 20% sa herĂ« çmimi i naftĂ«s kalon 220 lekĂ« pĂ«r litĂ«r dhe i benzinĂ«s mbi 200 lekĂ« litri.Â
MegjithatĂ«, kjo nismĂ« nuk pritet tĂ« ndikojĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« kostot e larta nĂ« sektorin bujqĂ«sor.Â
Zhdukja e naftës falas
NĂ« skemĂ«n kombĂ«tare tĂ« mbĂ«shtetjes pĂ«r bujqĂ«sinĂ« kĂ«tĂ« vit nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« beftĂ« u hoq mbĂ«shtetja pĂ«r naftĂ« falas pĂ«r fermerĂ«t. Heqja e kĂ«saj skeme mbĂ«shtetĂ«se korrespondoi me rritjen e ndjeshme tĂ« çmimit tĂ« naftĂ«s, duke kapur aktualisht vlerĂ«n deri nĂ« 205 lekĂ« litri. âSkema e naftĂ«s Ă«shtĂ« skemĂ« pĂ«r ulje kosto prodhimi dhe Ă«shtĂ« mbĂ«shtetur me buxhet tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« pĂ«r fermerin, me skemĂ«n e re Ă«shtĂ« gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se ku mbulohen tĂ« gjithĂ« fermerĂ«t nĂ« uljen e kostos sĂ« prodhimitâ, tha ministri i BujqĂ«sisĂ« dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla.Â
Sipas tij, heqja e skemĂ«s sĂ« naftĂ«s falas pĂ«r fermerĂ«t qĂ« punonin mbi 1 hektarĂ« tokĂ«, nuk ndikon nĂ« rritje tĂ« kostove, pasi skema mbĂ«shtetĂ«se Ă«shtĂ« shpĂ«rndarĂ« nĂ« forma tĂ« tjera, kryesisht nĂ« blegtori.Â
Por si kanë ndryshuar çmimet?
PĂ«r punimin, frezimin apo mbjelljen e njĂ« hektari tokĂ« bujqĂ«sore, kosto Ă«shtĂ« rritur nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« ndjeshme. âVitin e kaluar njĂ« hektarĂ« tokĂ« punim dhe frezim shkonte 45.000 lekĂ« (tĂ« reja), ndĂ«rsa aktualisht me rritjen e çmimit tĂ« naftĂ«s jemi tĂ« detyruar ta rrisim me tĂ« paktĂ«n 60-65 mijĂ« lekĂ« tĂ« reja (nĂ« varĂ«si tĂ« çmimit ditor tĂ« naftĂ«s)â pohon zetoristi.
PĂ«rveç çmimit tĂ« naftĂ«s rritje e ndjeshme pati edhe pĂ«r plehrat kimikĂ«, tĂ« domosdoshĂ«m nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ« tĂ« bujqĂ«sisĂ«. NjĂ« kuintal pleh kimik ure nga 5500 lekĂ« ka shkuar nĂ« 6500 lekĂ«; njĂ« kuintal nitrat nga 4500 nĂ« 6000 lekĂ«; ndĂ«rsa njĂ« kuintal dap (ushqyes bimĂ«sh) nga 8500 nĂ« 9600 lekĂ«.Â
Kosto edhe në blegtori
NĂ« skemĂ«n mbĂ«shtetĂ«se tĂ« ndryshuar pĂ«r vitin 2026, sektori i blegtorisĂ« ka njĂ« lloj prioriteti, kjo nĂ« ndihmĂ«n direkte pĂ«r krerĂ« bagĂ«ti (tĂ« imta dhe gjedhĂ«).Â
PĂ«r ferma me mbi 50 kokĂ« bagĂ«ti (dele dhe dhi) fermerĂ«t mund tĂ« aplikojnĂ« pĂ«r subvencionim nĂ« vlerĂ«n deri nĂ« 12 000 krerĂ«; pĂ«r tufĂ«n bazĂ« tĂ« matrikulluar (kafshĂ«t riprodhuese), pĂ«r fermer/aplikant, me jo mĂ« pak se 5 (pesĂ«) krerĂ« lopĂ« dhe/ose mĂ«shqerra. PĂ«r pjesĂ«n mbi 50 (pesĂ«dhjetĂ«) krerĂ«, masa e pĂ«rfitimit zvogĂ«lohet me 50%, pĂ«rjashtuar rastet e aplikantĂ«ve me status âShoqĂ«ri tĂ« bashkĂ«punimit bujqĂ«sor.Â
NĂ« vlerĂ«n deri nĂ« 1 500 lekĂ«/krerĂ« pĂ«r tufĂ«n bazĂ« tĂ« matrikulluar (kafshĂ«t riprodhuese), pĂ«r fermer/aplikant, me jo mĂ« pak se 50 (pesĂ«dhjetĂ«) krerĂ« dele dhen/ose dhi. PĂ«r pjesĂ«n mbi 300 (treqind) krerĂ«, masa e pĂ«rfitimit zvogĂ«lohet me 50%, pĂ«rjashtuar rastet e aplikantĂ«ve me status âSHBBâ.Â
EfektetÂ
PavarĂ«sisht pĂ«rgjysmimit tĂ« numrit tĂ« krerĂ«ve pĂ«r tufĂ« (nga 100 qĂ« ishte nĂ« 50 pĂ«r tĂ« imtat dhe nga 10 lopĂ« nĂ« pesĂ«), qĂ« pĂ«rfitojnĂ« nga kjo skemĂ« ka rritje tĂ« kostove tĂ« ushqimit bazĂ« mĂ« sektorin blegtoral. PĂ«r shkak tĂ« rritjes sĂ« çmimit tĂ« naftĂ«s dhe plehrave kimikĂ« misri dhe jonxha (dy prodktet bazĂ«) blihet mĂ« shtrenjtĂ« nga fermerĂ«t, por njĂ«kohĂ«sisht kanĂ« edhe koston e prodhimit mĂ« tĂ« lartĂ« nĂ«se e sigurojnĂ« vetĂ«.Â
NjĂ« deng bar nga 350 lekĂ« kosto, (kositje, mbledhje) qĂ« ishte vitin e kaluar, ka shkuar nĂ« 450-500 lekĂ«, pa pĂ«rfshirĂ« transportin, nga fusha deri nĂ« stallĂ«.Â
PĂ«rfundimi
Deklaratën e Ministrit të Bujqësisë që heqja e skemës së përfitimit të naftës falas për fermerët nuk ndikon drejtëpërdrejtë, pasi sipas tij skema mbështetëse është shtrirë në sektorë të tjerë (subvencionim me shpërndarje e skemës mbështetëse), do e konsiderojmë të pavërtetë.
Login
