❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

A mund ta shpĂ«tojĂ« psikologjinĂ« nga kriza e besueshmĂ«risĂ« njĂ« ‘ushtri’ me foshnje dhe qen?

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Psikologjia po pĂ«rballet prej vitesh me atĂ« qĂ« njihet si “kriza e riprodhueshmĂ«risĂ«â€, pasi shumĂ« studime tĂ« famshme nuk kanĂ« mundur tĂ« pĂ«rsĂ«riten me tĂ« njĂ«jtat rezultate kur janĂ« testuar nga ekipe tĂ« tjera kĂ«rkimore. PĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund kĂ«tij problemi, shkencĂ«tarĂ«t po bashkojnĂ« forcat nĂ« projekte ndĂ«rkombĂ«tare gjigante qĂ« pĂ«rfshijnĂ« qindra studiues, mijĂ«ra pjesĂ«marrĂ«s dhe madje edhe kafshĂ« tĂ« llojeve tĂ« ndryshme.

NjĂ« nga rastet mĂ« tĂ« njohura lidhet me njĂ« studim tĂ« vitit 2007 qĂ« sugjeronte se foshnjat, qĂ« nĂ« moshĂ«n gjashtĂ« muajshe, preferojnĂ« individĂ«t qĂ« ndihmojnĂ« tĂ« tjerĂ«t dhe shmangin ata qĂ« pengojnĂ«. PĂ«r tĂ« verifikuar kĂ«tĂ« ide, 37 grupe kĂ«rkimore nga 18 vende testuan mĂ« shumĂ« se 1,000 foshnje nĂ« kuadĂ«r tĂ« projektit ndĂ«rkombĂ«tar ManyBabies. Rezultatet, tĂ« publikuara nĂ« vitin 2025, nuk gjetĂ«n prova tĂ« qarta qĂ« foshnjat preferojnĂ« figurat “ndihmĂ«se”, duke vĂ«nĂ« nĂ« pikĂ«pyetje njĂ« teori qĂ« pĂ«r vite ishte konsideruar e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r zhvillimin e moralit njerĂ«zor.

Ky projekt Ă«shtĂ« pjesĂ« e njĂ« lĂ«vizjeje mĂ« tĂ« gjerĂ« qĂ« lindi pas zbulimit se shumĂ« studime klasike nĂ« psikologji nuk mund tĂ« riprodhoheshin me sukses. Studiuesit kuptuan se njĂ« nga problemet kryesore ishte pĂ«rdorimi i mostrave tĂ« vogla, tĂ« cilat shpesh çonin nĂ« pĂ«rfundime jo tĂ« qĂ«ndrueshme. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye u krijuan iniciativa si ‘ManyBabies, ManyDogs, ManyBirds, ManyPrimates’ dhe projekte tĂ« tjera qĂ« synojnĂ« tĂ« testojnĂ« tĂ« njĂ«jtat hipoteza nĂ« shkallĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« madhe.

Rezultatet kanĂ« qenĂ« tĂ« pĂ«rziera. Disa studime kanĂ« konfirmuar teori ekzistuese, ndĂ«rsa tĂ« tjera kanĂ« dĂ«shtuar t’i mbĂ«shtesin ato. PĂ«r shembull, projekti ManyDogs, qĂ« analizoi mĂ«nyrĂ«n se si qentĂ« interpretojnĂ« gjestet njerĂ«zore, nuk arriti tĂ« japĂ« prova tĂ« forta pĂ«r disa nga supozimet e mĂ«parshme. NdĂ«rkohĂ«, ManyBirds zbuloi se zogjtĂ« shtegtarĂ« dhe ata me dieta mĂ« tĂ« specializuara tregojnĂ« mĂ« shumĂ« hezitim ndaj objekteve tĂ« reja sesa specie tĂ« tjera.

Shkencëtarët besojnë se vlera më e madhe e këtyre projekteve nuk është vetëm konfirmimi ose rrëzimi i teorive, por krijimi i një baze më të fortë dhe më të besueshme për kërkimin shkencor. Duke përfshirë laboratorë nga vende të ndryshme dhe pjesëmarrës nga kultura të ndryshme, studiuesit mund të kuptojnë më mirë nëse një zbulim është vërtet universal apo funksionon vetëm në kushte të caktuara.

Megjithëse këto bashkëpunime kërkojnë kohë, financime dhe koordinim të madh, shumë ekspertë i konsiderojnë ato si një hap të domosdoshëm për të rikthyer besimin te psikologjia dhe shkencat e sjelljes.

Sipas tyre, edhe kur një studim nuk konfirmon një teori të njohur, ai ofron njohuri të vlefshme dhe ndihmon shkencën të korrigjojë vetveten, duke e bërë atë më të saktë dhe më të besueshme në të ardhmen.

The post A mund ta shpĂ«tojĂ« psikologjinĂ« nga kriza e besueshmĂ«risĂ« njĂ« ‘ushtri’ me foshnje dhe qen? appeared first on Gazeta Si.

↗

NĂ« Oslo, picat ‘bien nga qielli’

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

ËshtĂ« njĂ« zog? ËshtĂ« njĂ« aeroplan? Është  pica?

Duke ulur porositë poshtë në një shportë nga skaji i apartamentit të tij në Oslo, Petter Grant nuk ka nevojë as të largohet nga rehatia e shtëpisë së tij për të drejtuar Pizza From a Ballkon, një restorant i improvizuar që ka ngopur qindra orekse në të gjithë kryeqytetin norvegjez dhe ka mbushur miliona barkë të tjerë në internet.

Fama virale e kohëve të fundit ka rrjedhur nga fillime karakteristike spontane. Në gusht të vitit 2024, ai po shikonte vëllain dhe babanë e tij duke ndërtuar një tavolinë për ballkonin e tij kur kuptoi se mund të dëgjonte çdo fjalë të bisedave midis kalimtarëve poshtë.

Duke e kthyer shikimin te furra e picave ngjitur, një hobi i preferuar, dhe pastaj përsëri te vëllai i tij, ai vendosi për projektin e tij të radhës brenda sekondash, duke ia propozuar menjëherë vëllait të tij shitjet e picave nga ajri.

The post NĂ« Oslo, picat ‘bien nga qielli’ appeared first on Gazeta Si.

↗

DjajtĂ« po kĂ«rcejnĂ« nĂ« Venezuelë 

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

FĂ«mijĂ«t qĂ« po merrnin Kungimin e tyre tĂ« ParĂ« shoqĂ«roheshin nga “DjajtĂ« VallĂ«zues” tĂ« maskuar nĂ« Tarmas, VenezuelĂ«. Festa shekullore e ‘Corpus Christ’ simbolizon triumfin e sĂ« mirĂ«s mbi tĂ« keqen dhe mbetet njĂ« traditĂ« kulturore.

TĂ« veshur me kostume shumĂ«ngjyrĂ«she dhe maska ​​tĂ« punuara me dorĂ«, famullitarĂ«t kĂ«rcyen nĂ«pĂ«r rrugĂ« ndĂ«rsa fĂ«mijĂ«t merrnin Kungimin e tyre tĂ« ParĂ« pas njĂ« viti pĂ«rgatitjeje fetare.

Ngjarja kombinon përkushtimin katolik me zakonet lokale dhe është pjesë e një rituali në të cilin djajtë e maskuar në fund i nënshtrohen Sakramentit të Shenjtë, duke simbolizuar fitoren e së mirës mbi të keqen. Tradita u njoh nga UNESCO si Trashëgimi Kulturore Jomateriale në vitin 2012.

The post DjajtĂ« po kĂ«rcejnĂ« nĂ« Venezuelë  appeared first on Gazeta Si.

↗

Një trajtim i ri frenon sëmundjen vdekjeprurëse të mushkërive

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Një studim i ri ka zbuluar një mekanizëm të panjohur më parë që mund të ndihmojë në trajtimin e fibrozës pulmonare idiopatike (IPF), një sëmundje e rëndë dhe shpesh fatale e mushkërive për të cilën aktualisht nuk ka kurë.

IPF shkakton dëmtim dhe ngurtësim të indeve të mushkërive, duke vështirësuar frymëmarrjen dhe duke çuar në përkeqësim gradual të gjendjes së pacientëve.

Edhe pse ekzistojnë dy ilaçe që ngadalësojnë përparimin e sëmundjes, ato nuk përmirësojnë simptomat.

Studiuesit, të udhëhequr nga Stavros Garantziotis, zbuluan se një gjen i quajtur Tlr5 luan një rol kyç në mbrojtjen e mushkërive.

Ky gjen prodhon receptorin TLR5, i cili ndihmon sistemin imunitar të njohë bakteret dhe të kontrollojë përhapjen e tyre.

Në eksperimentet me minj, ata që kishin mutacion ose mungesë të këtij gjeni zhvilluan më shumë fibrozë, humbën më shumë peshë dhe kishin shkallë më të ulët mbijetese krahasuar me minjtë normalë.

Studimi tregoi gjithashtu një lidhje të rëndësishme mes mikrobiomës së mushkërive dhe zhvillimit të IPF-së. Receptorët TLR5 aktivizohen pas dëmtimeve të mushkërive dhe ndihmojnë në kontrollin e baktereve të dëmshme.

Kjo mund të shpjegojë pse jo të gjithë personat që ekspozohen ndaj faktorëve të rrezikut, si duhani, infeksionet e përsëritura apo ndotja, zhvillojnë sëmundjen.

Për të testuar një trajtim të mundshëm, studiuesit përdorën një proteinë bakteriale që aktivizon receptorin TLR5. Minjtë që morën këtë trajtim para dëmtimit të mushkërive shfaqën më pak fibrozë, humbën më pak peshë dhe mbijetuan më gjatë.

Efekti nuk u pa tek minjtë që nuk kishin gjenin Tlr5, duke konfirmuar rëndësinë e këtij receptori në mbrojtjen e mushkërive.

Tani ekipi po punon për zhvillimin e një trajtimi të thithshëm që synon drejtpërdrejt qelizat e rrugëve të frymëmarrjes, me shpresën se kjo qasje mund të ndalojë ose të ngadalësojë përparimin e sëmundjes.

Hapi i ardhshëm do të jetë testimi i këtyre rezultateve te njerëzit për të parë nëse aktivizimi i TLR5 mund të përdoret si një terapi e re kundër fibrozës pulmonare idiopatike.

The post Një trajtim i ri frenon sëmundjen vdekjeprurëse të mushkërive appeared first on Gazeta Si.

↗

Xhaxhai i policit Mekolli revoltohet përballë presidentit Begaj: E latë këtë vend në dorë të kriminelëve (video)

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Mes dhimbjes për humbjen e nipit të tij, xhaxhai i policit të vrarë Enea Mekolli ka reaguar gjatë ceremonisë mortore duke thënë se në vend po sundojnë kriminelët.

“E latĂ« kĂ«tĂ« vend nĂ« dorĂ« tĂ« krimineleve”, ka thĂ«nĂ« ai pĂ«rballe presidentit Bajram Begaj i cili kishte shkuar pĂ«r ngushĂ«llime.

Edhe pse presidenti tentoi të largohej, xhaxhai i viktimës vazhdoi më tej, duke i thënë se vdekja e nipit të tij u ka mbyllur derën e shtëpisë.

“Mos i lini kriminelĂ«t. Duhet tĂ« merrni masa, po na vrisni, bĂ«huni te zotĂ«, e late kĂ«tĂ« vend nĂ« dorĂ« tĂ« kriminelĂ«ve, po sundojnĂ« kriminelĂ«t nĂ« çdo cep tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Nuk dominion policia por dominon krimi. Na fundoset. Na çuat nĂ« fund”, dĂ«gjohet ai ti thotĂ« Begajt, i cili nuk bĂ«n asnjĂ« reagim.

Polici 34-vjeçar Enea Mekolli ndërroi jetë gjatë operacionit në Maliq për kapjen e të shumëkërkuarit Violand Braçellari.

The post Xhaxhai i policit Mekolli revoltohet përballë presidentit Begaj: E latë këtë vend në dorë të kriminelëve (video) appeared first on Gazeta Si.

↗

Rivaliteti që ndryshoi futbollin

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Kaka sapo kishte fituar çmimin e Lojtarit të Vitit nga FIFA për vitin 2007, por ishte një moment i sikletshëm në skenë pranë tij që do të bëhej viral dhe ndoshta do të ofronte një pamje të parë të një rivaliteti brezash.

Lionel Messi dhe Cristiano Ronaldo, të rinj, kishin përfunduar përkatësisht në vendin e dytë dhe të tretë, por legjenda e Brazilit Pele gabimisht ia dha këtij të fundit trofeun për vendin e dytë në Shtëpinë e Operas së Z yrihut.

Presidenti i FIFA-s, Sepp Blatter, u desh tĂ« ndĂ«rhynte pĂ«r t’i kĂ«rkuar dyshes tĂ« shkĂ«mbenin trofetĂ«, me tĂ« dy qĂ« dukeshin tĂ« pakĂ«naqur.

Për 10 vitet e ardhshme, Messi ose Ronaldo fituan çdo Top të Artë dhe çmim FIFA që do të dilte në treg. Në fakt, që nga viti 2007, 20 nga 29 trofetë e dhëna për lojtarin e vitit në Europë i kanë shkuar njërit prej tyre.

Me gati 2,000 gola në karrierë së bashku, 85 trofe për klubin dhe vendin dhe çmime dhe rekorde të panumërta individuale, Messi dhe Ronaldo do të kujtohen përgjithmonë si dy nga lojtarët më të dekoruar në histori.

ËshtĂ« njĂ« rivalitet qĂ« ka pĂ«rcaktuar dy dekadat e fundit tĂ« futbollit, duke tejkaluar klubet, vendet dhe garat pĂ«r tĂ« riformĂ«suar mĂ«nyrĂ«n se si Ă«shtĂ« luajtur, konsumuar dhe debatuar loja nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n.

“Dy lojtarĂ« si ata, qĂ« garojnĂ« nĂ« atĂ« nivel pĂ«r kaq shumĂ« vite, duke luftuar pĂ«r Topin e ArtĂ« dhe duke shĂ«nuar kaq shumĂ« gola
 Nuk mendoj se do ta shohim pĂ«rsĂ«ri”, thotĂ« fituesi i KupĂ«s sĂ« BotĂ«s me ArgjentinĂ«n, Angel di Maria, i cili luajti me tĂ« dy, nĂ« dokumentarin e ri tĂ« BBC Sport, ‘Rivals: Messi v Ronaldo’.

Të shtyrë nga një ndjekje e trofeve, rekordeve dhe një dëshirë e paepur për të qenë më i miri, dyshja- që ka të ngjarë të bëjë paraqitjet e tyre të fundit në Kupën e Botës këtë verë- e kanë shtyrë njëri-tjetrin drejt niveleve të reja.

ËshtĂ« njĂ« rivalitet qĂ« shkon pĂ«rtej debatit pĂ«rfundimtar ‘mĂ« i madhi i tĂ« gjitha kohĂ«rave’ qĂ« ata kanĂ« nxitur.

“TĂ« dy e ndryshuan futbollin”, thotĂ« Di Maria.

Pyet këdo se kush është më i madhi dhe është e vështirë të gjesh një dakordësi.

“Duhet tĂ« jetĂ« Ronaldo,” thotĂ« ish-shoku i ekipit tĂ« Manchester United, Rio Ferdinand.

“Messi Ă«shtĂ« mĂ« i miri qĂ« ka ekzistuar ndonjĂ«herĂ«,” kĂ«mbĂ«ngul ish-lojtari dhe trajneri i BarcelonĂ«s, Xavi.

Ronaldo e ka thĂ«nĂ« fjalĂ«n e tij nĂ« tĂ« kaluarĂ«n, duke deklaruar nĂ« vitin 2012: “Nuk mund ta krahasosh njĂ« Ferrari me njĂ« Porsche. ËshtĂ« njĂ« motor i ndryshĂ«m. Disa njerĂ«z thonĂ« se unĂ« jam mĂ« i mirĂ«, disa thonĂ« se ai Ă«shtĂ«. Ata do tĂ« vendosin se kush Ă«shtĂ« mĂ« i mirĂ« nĂ« kĂ«tĂ« moment dhe unĂ« mendoj se jam unĂ«.”

ÇfarĂ« na tregojnĂ« shifrat? NĂ«se gjykohet nga golat ose trofetĂ« e LigĂ«s sĂ« KampionĂ«ve, Ronaldo kryeson. NĂ«se janĂ« Topat e ArtĂ« ose totali i trofeve, Messi e lĂ« nĂ« hije.

Për disa, Ronaldo doli përpara kur ndihmoi Portugalinë të fitonte Kampionatin Europian në vitin 2016, por Messi që atëherë e ka udhëhequr Argjentinën drejt dy titujve të Kupës së Amerikës dhe një Kupe Bote.

“PĂ«r mua, Messi Ă«shtĂ« lojtari mĂ« i mirĂ« nĂ« histori dhe Cristiano Ă«shtĂ« golashĂ«nuesi mĂ« i madh nĂ« histori”, thotĂ« eksperti spanjoll i futbollit, Guillem Balague.

Dhe Deco, i cili luajti me Ronaldon pĂ«r PortugalinĂ« dhe Messin pĂ«r BarcelonĂ«n, thotĂ«: “Ata janĂ« tĂ« veçantĂ«. Ata janĂ« krejtĂ«sisht tĂ« ndryshĂ«m nga tĂ« tjerĂ«t. Nuk Ă«shtĂ« normale tĂ« jesh nĂ« kĂ«tĂ« nivel gjatĂ« gjithĂ« kĂ«tyre viteve. Çdo vit, ka shumĂ« lojtarĂ« qĂ« bĂ«jnĂ« gjĂ«ra tĂ« mahnitshme pĂ«r disa vite, por tĂ« jesh gati 20 vite nĂ« krye nuk Ă«shtĂ« normale.”

Ndoshta bukuria e debatit ‘GOAT’- greatest of all time (mĂ« i miri i tĂ« gjitha kohĂ«ve) Ă«shtĂ« se mund tĂ« mos zgjidhet kurrĂ« dhe nuk ka nevojĂ« tĂ« zgjidhet.

“Ata kanĂ« filluar ta vlerĂ«sojnĂ« secilin si bashkĂ«-yje tĂ« dramĂ«s sĂ« futbollit nĂ« tĂ« cilĂ«n janĂ« shfaqur gjatĂ« 20 viteve tĂ« fundit”, thotĂ« Jonathan Clegg, bashkautor i njĂ« libri pĂ«r Ronaldon dhe Messin.

Dyshja shihet nga shumë si të kundërta polare.

Dribluesi kundër ekzemplarit fizik. Gjenialiteti i turpshëm kundër egos arrogante. Barcelona e Pep Guardiolës kundër Real Madridit të Jose Mourinhos. Adidas kundër Nike.

Por, ndërsa narrativa e rivalitetit të tyre padyshim u ndërtua mbi dallimet e tyre, ngjashmëritë ishin të habitshme, që në moshë të re.

Të dy lojtarët u rritën në një mjedis të përulur. Të dy lanë shtëpitë e tyre në moshë të re për të ndjekur ëndrrat e tyre- Messi në Barcelonë nga Argjentina në moshën 13 vjeç dhe Ronaldo në Lisbonë nga Madeira në moshën 12 vjeç dhe të dy luftuan pasi lanë familjen e tyre pas.

Reporteri i Ëall Street Journal, Joshua Robinson, bashkautor i njĂ« libri pĂ«r Messi-Ronaldo, tha: “Messi dhe Ronaldo gjithmonĂ« portretizohen si kaq tĂ« ndryshĂ«m, por gjĂ«rat qĂ« i krijuan ata nĂ« fĂ«mijĂ«rinĂ« e tyre ishin tepĂ«r tĂ« ngjashme.

TĂ« dy shkojnĂ« nĂ« njĂ« vend qĂ« thotĂ« ‘ne do tĂ« marrim talentin tĂ«nd dhe do tĂ« tĂ« bĂ«jmĂ« edhe mĂ« tĂ« madh’.

Ky premtim ndihet tërheqës, por është një rrezik i madh. Ai moment i angazhimit të plotë është kur ata e kuptojnë se kjo nuk është më punë fëmijërore.

Por gjëja më e madhe që i bashkoi të dy ishte dëshira e tyre e palëkundur për të pasur sukses, ndërsa ata shpejt ndërtuan reputacion si talente të reja të jashtëzakonshme.

“Tek Messi mund tĂ« shihje diçka ndryshe,” tha Xavi. “Jo vetĂ«m cilĂ«sia, por edhe intensiteti me tĂ« cilin ai bĂ«nte gjĂ«ra. Kishte njĂ« agresivitet nĂ« sulm qĂ« nuk e kisha parĂ« kurrĂ« mĂ« parĂ«. Cristiano madje i dha atij njĂ« shtytje shtesĂ« pĂ«r t’u bĂ«rĂ« njĂ« lojtar mĂ« i mirĂ«.”

Ndërkohë, në Angli, një adoleshent Ronaldo po nënshkruante për Manchester United nga Sporting.

“Nuk kam takuar kurrĂ« njĂ« lojtar tĂ« ri kaq tĂ« sigurt nĂ« tĂ« ditur se çfarĂ« donte,” tha Rene Meulensteen, i cili ishte pjesĂ« e ekipit tĂ« klubit nĂ« atĂ« kohĂ«.

“Momenti qĂ« ai erdhi te Man United ishte thjesht njĂ« hap logjik i asaj qĂ« ai donte tĂ« bĂ«hej- lojtari mĂ« i mirĂ« nĂ« botĂ«.

Shpejt përpara në vitin 2008 dhe gjysmëfinalen e Ligës së Kampionëve, Manchester United kundër Barcelonës. Ronaldo kundër Messit për herë të parë.

“Mund ta shihje qĂ« Messi ishte mĂ« i miri nĂ« La Liga dhe Cristiano ishte mĂ« i miri nĂ« Premier League,” tha gazetari spanjoll i futbollit Guillem Balague.

“TĂ« shihje ata dy fĂ«mijĂ« nĂ« fushĂ« sĂ« bashku ishte shenja e diçkaje qĂ« do tĂ« vinte.”

Manchester United vazhdoi të fitonte trofeun, Ronaldo ngriti Topin e Artë dhe një rivalitet për shekuj sapo kishte filluar.

“Nuk ka dyshim se tĂ« qenit nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n ligĂ« ndryshoi gjithçka”, thotĂ« Txiki Begiristain, drejtor i futbollit te Barcelona midis viteve 2003 dhe 2010.

Transferimi rekord botëror i Ronaldos prej 80 milionë funtesh te Real Madridi në vitin 2009 e futi dyshen në qendër të një prej rivaliteteve më të forta të klubeve në futboll- Barcelona kundër Real Madridit.

Dhe në kohën kur Ronaldo u largua për në Juventus në vitin 2018, dyshja kishte fituar pesë Topa të Artë secili. Në nëntë sezonet që dyshja ishte së bashku në Spanjë, Ronaldo kishte shënuar 450 gola në 438 ndeshje për Realin. Messi, 471 në 476 ndeshje për Barcën.

Por ishte bërë shumë më tepër sesa thjesht numra. Tani, ishte personale dhe rritja e mediave sociale nënkuptonte se bota po shikonte.

“Rivaliteti Mourinho-Guardiola ishte si njĂ« pasqyrĂ« pĂ«r rivalitetin Ronaldo-Messi. Dhe, si lojtarĂ«, ata e dinin se golat e fitores ishin rruga e tyre drejt njĂ« epĂ«rsie,” shtoi gazetari spanjoll i futbollit Sid LoĂ«e.

“Ne mund ta shihnim tĂ« gjithĂ«n nĂ« telefonat tanĂ«. Dhe nga ana tjetĂ«r, ekspozimi global pĂ«r rivalitetin Messi-Ronaldo tani ishte shumĂ« i lartĂ«, absolutisht jashtĂ« listave. Çdo gjĂ« qĂ« bĂ«nin ishte e domosdoshme tĂ« shihej.

NĂ« vitin 2012, Ronaldo e frymĂ«zoi Realin drejt titullit tĂ« parĂ« tĂ« La LigĂ«s nĂ« katĂ«r vjet, por ishte Messi ai qĂ« mori çmimin e tij tĂ« katĂ«rt radhazi “Topi i ArtĂ«â€. Ai fitoi katĂ«r nga pesĂ« tĂ« tjerat.

“Ekziston njĂ« armiqĂ«si e vĂ«rtetĂ« qĂ« filloi tĂ« rritet”, thotĂ« Robinson. “Ata nuk e pranonin shumĂ« njĂ«ri-tjetrin, ata i urrenin krahasimet”.

Kur Messi shënoi golin e fitores në minutën e 92-të për Barcelonën kundër Real Madridit në vitin 2017, ai e hoqi fanellën dhe e ngriti atë para turmës.

“NĂ« rrĂ«fimin popullor, Cristiano kishte qenĂ« diva dhe Messi kishte qenĂ« shĂ«rbĂ«tori i pĂ«rulur i BarcelonĂ«s, por ky ishte momenti kur Messi e riafirmoi veten kundĂ«r rivalitetit, duke thĂ«nĂ« ndoshta pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« karrierĂ«n e tij ‘mĂ« shikoni'”, thotĂ« Robinson.

Vetëm disa muaj më vonë, Ronaldo imitoi festimin kur shënoi në Superkupën e Spanjës kundër Barcelonës.

Rivaliteti Messi-Ronaldo në Spanjë mund të ketë mbaruar kur ky i fundit iu bashkua Juventusit në vitin 2018 por debati global dhe i vazhdueshëm nuk po zhdukej.

Ronaldo u rikthye në Manchester United përpara se të transferohej në klubin aktual Al-Nassr në Arabinë Saudite, ndërsa Messi u transferua në Paris St-Germain, përpara se të nënshkruante për Inter Miami në Major League Soccer të Amerikës.

Duke parë ndikimin e tyre në Spanjë, për herë të parë lëvizjet e lojtarëve ishin po aq të motivuara

Në Instagram, Ronaldo ka afër 700 milionë ndjekës, Messi ka 500 milionë. Fotografia më e pëlqyer në historinë e asaj platforme është argjentinasi duke ngritur trofeun e Kupës së Botës, duke grumbulluar më shumë se 75 milionë pëlqime.

Financiarisht, Ronaldo del në krye- sipas kanaleve zyrtare gjithsesi. Portugezi ka kryesuar Listën e Parave të Forbes si atleti më i paguar në botë për të katërtën herë radhazi, me 300 milionë dollarë në të ardhura totale. Messi është i treti në listë me 140 milionë dollarë.

Robinson thotĂ« se Messi nuk ka mĂ« asgjĂ« pĂ«r tĂ« pushtuar. Ai ka atĂ« gjĂ« qĂ« Ronaldo nuk e ka, njĂ« KupĂ« Bote. Tani pyetja Ă«shtĂ«, a e fitoi Messi tĂ« gjithĂ« kĂ«tĂ« epokĂ« tĂ« futbollit?”

Duhet të mbahet mend se kjo histori nuk ka mbaruar dhe, me Argjentinën dhe Portugalinë që mund të takohen në fazat e fundit të Kupës së Botës këtë verë, akti i fundit mund të jetë gati të luhet.

Burimi: BBC. PĂ«rshtati: Gazeta Si.

The post Rivaliteti që ndryshoi futbollin appeared first on Gazeta Si.

↗

Krijohet vaksina e parë në botë e projektuar nga inteligjenca artificiale

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Inteligjenca artificiale Ă«shtĂ« pĂ«rdorur pĂ«r tĂ« zhvilluar njĂ« lloj vaksine “thelbĂ«sisht tĂ« re” qĂ« mund tĂ« mbrojĂ« nga njĂ« sĂ«rĂ« virusesh dhe tĂ« parandalojĂ« pandemitĂ«, thonĂ« studiuesit.

Ekipi në Universitetin e Kembrixhit thotë se është hera e parë që përbërësi kryesor i një vaksine është projektuar tërësisht nga AI dhe më pas është testuar te njerëzit.

Vaksina është projektuar për të funksionuar në të gjitha koronaviruset, të cilat do të përfshinin të gjitha variantet e Covid, si dhe viruset që aktualisht infektojnë kafshët, por që kanë potencialin të fillojnë pandeminë e ardhshme.

Puna është ende në fazat e hershme, por ekipi tashmë po zhvillon vaksina të veçanta që mund të trajtojnë gripin dhe Ebolën.

Vaksinat i mësojnë trupat tanë se si të dallojnë një infeksion për të rritur shanset tona për ta luftuar atë.

Por disa viruse janë të afta në ndryshimin e pamjes së tyre, ose mutacionin, kështu që vaksinat mund të dalin shpejt nga përdorimi. Kjo është arsyeja pse vaksinat kundër Covid dhe gripit të dimrit duhet të përditësohen rregullisht.

“Ne jemi gjithmonĂ« prapa,” tha Prof Jonathan Heeney, nga Universiteti i Kembrixhit, duke shtuar “ajo qĂ« po pĂ«rpiqemi tĂ« bĂ«jmĂ« Ă«shtĂ« tĂ« ecim pĂ«rpara kurbĂ«s” dhe aq shumĂ« pĂ«rpara sa mund tĂ« na mbrojnĂ« nga shpĂ«rthimet ose pandemitĂ« e reja.

Si funksionon?

Normalisht, vaksinat hartohen duke përdorur një lloj aktual të virusit.

Hulumtuesit e Kembrixhit morën kode gjenetike të njohura nga një gamë koronavirusësh që ishin regjistruar nga programet e mbikëqyrjes që sillnin kërcënime të mundshme virale.

KĂ«to kode gjenetike u analizuan nga njĂ« inteligjencĂ« artificiale. MĂ« pas, ajo hartoi njĂ« “super-antigjen” qĂ« mund tĂ« stĂ«rviste sistemin imunitar nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« tillĂ« qĂ« tĂ« jepte mbrojtje kundĂ«r tĂ« gjithĂ« familjes sĂ« viruseve, edhe nĂ«se ato mutoheshin ose njĂ« infeksion i ri kalonte nga kafshĂ«t te njerĂ«zit.

Antigjenet janë përbërësit kritikë të vaksinave pasi kjo është ajo që sistemi imunitar mëson të sulmojë.

Heeney tha se kjo ishte hera e parë që një antigjen i projektuar nga AI ishte testuar te njerëzit.

Heeney i tha BBC se kjo ka të bëjë me prodhimin e vaksinave që na mbrojnë, jo vetëm nga viruset e sotme, por na mbrojnë nga ajo që mund të shkaktojë shpërthimin ose sëmundjen e ardhshme.

“Ky Ă«shtĂ« njĂ« ndryshim themelor nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si pĂ«rgatitemi pĂ«r pandemitĂ«.”

Testet, në 39 persona, u hartuan për të vlerësuar nëse vaksina të tilla ishin të sigurta. Një studim i dytë, që përfshin rreth 200 persona, do të japë një kuptim më të mirë se sa mirë po e stërvit sistemin imunitar.

Ekipi i Kembrixhit tashmë po kryen kërkime në kafshë mbi vaksinat universale të gripit sezonal që nuk do të duhej të përshtateshin çdo vit dhe një vaksinë H5N1 kundër gripit të shpendëve, në rast se virusi që aktualisht po shkatërron popullatat e shpendëve bëhet një pandemi njerëzore.

Ata po shqyrtojnë gjithashtu një vaksinë për ethet hemorragjike virale, të cilat do të përfshinin speciet e Ebolës. Shpërthimi aktual në Republikën Demokratike të Kongos po shkaktohet nga një specie për të cilën ende nuk është zhvilluar një vaksinë.

The post Krijohet vaksina e parë në botë e projektuar nga inteligjenca artificiale appeared first on Gazeta Si.

↗

Durrës/ Rrëshqitje dherash në Currila, dëmtime në një pallat, evakuohen banorët

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Rrëshqitje dherash kanë ndodhur gjatë natës në zonën e Currilave pranë një pallati banimi.

Si pasojë e rrëshqitjeve, është dëmtuar muri lindor i ndërtesës në katin e parë, ku ushtronte aktivitetin një restorant. Për shkak të rrezikshmërisë, banorët e pallatit janë evakuuar ndërkohë që ende nuk dihen dëmet materiale në pallat.

Dyshimet e para janë që shirat e rënë të mërkurën e të enjten, si dhe ndërhyrjet në kodër kanë favorizuar rrëshqitjen e dherave nga kodra.

The post Durrës/ Rrëshqitje dherash në Currila, dëmtime në një pallat, evakuohen banorët appeared first on Gazeta Si.

↗

Aksident i rëndë në Delvinë, humb jetën 20-vjeçari, tre të tjerë mbeten të plagosur

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Një aksident i rëndë ka ndodhur këtë mëngjes në aksin Kardhiq-Delvinë, në vendin e quajtur Fushë Vërri të Delvinës, ku ka mbetur i vdekur 20-vjeçari O. M. dhe tre persona kanë mbetur të plagosur.

Ngjarja ka ndodhur rreth 1 orë më parë.

Sipas raportimeve të para, janë përplasur dy automjete dhe si pasojë e goditjes, njëri prej tyre ka dalë nga rruga dhe është përmbysur.

The post Aksident i rëndë në Delvinë, humb jetën 20-vjeçari, tre të tjerë mbeten të plagosur appeared first on Gazeta Si.

↗

Kriza e karburantit mbush Havanën me grumbuj mbeturinash

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Grumbuj të mëdha mbeturinash janë në të gjithë Havanën, një qytet me gati dy milionë banorë, duke ngritur shqetësime në rritje në lidhje me shëndetin publik dhe kanalizimet.

Autoritetet lokale thonë se mungesa e karburantit ka kufizuar funksionimin e kamionëve shtetërorë të mbledhjes, duke lënë mbeturinat të pambledhura për periudha të zgjatura.

Banorët raportojnë se grumbujt e mbeturinave të tejmbushura janë bërë një pamje e zakonshme si në lagjet qendrore ashtu edhe në lagjet periferike, veçanërisht ndërsa temperaturat rriten përpara muajve të verës.

The post Kriza e karburantit mbush Havanën me grumbuj mbeturinash appeared first on Gazeta Si.

↗

Një adoleshent që nuk dëshiron të jetë Messi- Si po e shtron rrugën e tij Lamine Yamal

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Lionel Messi nuk ka dyshim!

I pyetur nĂ« njĂ« reklamĂ« tĂ« KupĂ«s sĂ« BotĂ«s pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« lojtarin mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« gjeneratĂ«s sĂ« re, ai tha: Lamine. Nuk ka dyshim pĂ«r kĂ«tĂ«: pĂ«r mua, ai Ă«shtĂ« mĂ« i miri.”

Po atĂ« javĂ«, rrjeti televiziv amerikan CBS e pyeti Lamine Yamal nĂ«se Spanja do ta fitonte KupĂ«n e BotĂ«s. Ai buzĂ«qeshi dhe tha “Po”.

Ajo që e bën djalin e mrekullueshëm të Spanjës, Lamine Yamal, vërtet të shquar nuk është thjesht lëvdatat që i bëhen, është qetësia me të cilën ai i mban ato dhe qartësia me të cilën ai tashmë po formëson identitetin e tij si futbollist dhe si njeri.

Ai Ă«shtĂ« 18 vjeç. Ka luajtur tashmĂ« nĂ« njĂ« gjysmĂ«finale tĂ« LigĂ«s sĂ« KampionĂ«ve, ka fituar njĂ« Kampionat Europian dhe i Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« fanella me numrin 10 te Barcelona qĂ« Messi e mbante pĂ«r gati 15 vjet. MegjithatĂ«, gjĂ«ja mĂ« mbresĂ«lĂ«nĂ«se tek ai nuk Ă«shtĂ« mosha. ËshtĂ« qetĂ«sia.

Krahasimet me Messin janë të pashmangshme

Krahasimi me Messin vjen pavarësisht nëse Lamine Yamal e do apo jo.

Për një gjë, të dy luajnë me këmbë të majtë, dhe loja e të riut është e bekuar me të njëjtën inteligjencë driblimi, të njëjtën lehtësi mashtruese, që e bën të vështirën të duket e pashmangshme.

Në fakt, ai ka pasur një ndikim shumë më të madh se Messi në të njëjtën moshë, por do të ishte e parakohshme të sugjerohej se ai mund të arrijë në të njëjtin nivel.

NdĂ«rsa krahasimet mund tĂ« duken tĂ« kota, statistikat tregojnĂ« se Lamine Yamal Ă«shtĂ« nĂ« rrugĂ«n e tij pĂ«r t’u bĂ«rĂ« trashĂ«gimtari i denjĂ« i Messit.

Në vetëm 18 vjeç, ai ka luajtur 151 herë për Barcelonën. Deri në kohën kur Messi mbushi 19 vjeç më 24 qershor 2006, ai kishte bërë vetëm 41 paraqitje në ligën më të lartë për klubin.

Ronaldinho, i cili luajti përkrah Messit në fillimin e asaj epoke të artë në Barcelonë dhe fitoi një Ligë të Kampionëve me të, e ka dhënë verdiktin e tij.

“UnĂ« dhe Messi bĂ«mĂ« histori, dhe tani Ă«shtĂ« radha e Lamine Yamal. Ajo qĂ« ai ka treguar tashmĂ« nĂ« njĂ« moshĂ« kaq tĂ« re Ă«shtĂ« e jashtĂ«zakonshme”, tha braziliani pĂ«r FIFA-n nĂ« mars.

Ish-mbrojtësi i Manchester United, Rio Ferdinand, shkoi më tej, kur u pyet nëse Yamal është tashmë më i mirë se Messi dhe Cristiano Ronaldo që ishin në një moshë të ngjashme.

“Po”, u pĂ«rgjigj Ferdinand nĂ« ESPN.

“Potenciali i tij mund tĂ« jetĂ« mĂ« i mirĂ« se i tyre. Puna e bĂ«rĂ« nĂ« moshĂ«n 17 vjeç- askush nuk e ka bĂ«rĂ«. Pele mund ta ketĂ« bĂ«rĂ«, por unĂ« nuk e kam parĂ« Pelen.”

Trajneri i Spanjës, Luis de la Fuente, e ka parë Lamine Yamal të zhvillohet në të gjitha grupmoshat me ekipin kombëtar dhe beson se ajo që po sheh nuk është vetëm talent.

“Ai Ă«shtĂ« njĂ« lojtar i bekuar nga Zoti. GjenitĂ« e futbollit kanĂ« diçka tĂ« veçantĂ«, dhe ai e ka atĂ«,” tha De la Fuente.

“Mund t’i shihni menjĂ«herĂ« ato lloj futbollistĂ«sh qĂ« preken nga magjia qĂ« thotĂ«: do tĂ« jesh i veçantĂ«.”

Hansi Flick, i cili e sheh atë në stërvitje çdo ditë dhe e ka parë të performojë në ndeshjet më të mëdha gjatë gjithë sezonit, përdor gjuhë të ngjashme.

Trajneri i Barcelonës thotë se ai është i veçantë, është një gjeni.

“NĂ« ndeshjet e mĂ«dha, ai shfaqet. LojtarĂ«t zakonisht nuk e arrijnĂ« kĂ«tĂ« nivel pjekurie derisa tĂ« jenĂ« 24 ose 25 vjeç. NĂ«se ky lloj talenti vjen vetĂ«m çdo gjysmĂ« shekulli, jam i lumtur qĂ« Ă«shtĂ« pĂ«r BarcelonĂ«n”.

Ajo që e dallon Lamine Yamal nga shumica e talenteve është se ai nuk po përpiqet të bëhet Messi. Ai e admiron atë, por ka një kokëfortësi të qetë në mënyrën se si ai e formulon ambicien e tij.

“PĂ«r mua, Messi Ă«shtĂ« lojtari mĂ« i madh i futbollit nĂ« histori,” tha ai. “Ai Ă«shtĂ« njĂ« legjendĂ« dhe nuk e konsideroj veten tĂ« denjĂ« tĂ« krahasohem me tĂ«.

“Nuk dua tĂ« jem Messi dhe ai e di kĂ«tĂ«. Dua tĂ« ndjek rrugĂ«n time.”

E njëjta gjë vlen edhe kur në bisedë hyn Cristiano Ronaldo. Lamine Yamal nuk e hedh poshtë krahasimin ose trashëgiminë- ai thjesht refuzon të mbajë ambicien e tij rreth kësaj.

“ËshtĂ« mĂ« mirĂ« tĂ« mos e krahasosh veten me askĂ«nd,” tha ai nĂ« njĂ« ceremoni çmimesh.

“LojtarĂ« si Cristiano Ronaldo bĂ«nĂ« atĂ« qĂ« bĂ«nĂ« sepse donin tĂ« ishin vetvetja. UnĂ« pĂ«rpiqem tĂ« jem vetvetja, tĂ« luaj lojĂ«n time dhe t’i bĂ«j njerĂ«zit tĂ« mĂ« njohin pĂ«r faktin qĂ« jam Lamine.”

‘Presioni nuk ekziston, Ă«shtĂ« njĂ« justifikim’

Futbolli është i mbushur me shumë ish-pretendentë për fronin e Messit, të gjithë të cilët kanë arritur dhe vuajtur shkallë të ndryshme suksesi dhe vështirësish.

Giovani dos Santos, Gerard Deulofeu, Ansu Fati, Munir El Haddadi dhe, më i njohuri, Bojan Krkic janë vetëm disa nga lojtarët që janë cituar si lojtarët e radhës.

Lamine Yamal preferon t’i lĂ«rĂ« mediat tĂ« flasin ndĂ«rsa ai pĂ«rqendrohet nĂ« ecjen pĂ«rpara, edhe me bisedat e vazhdueshme pĂ«r Topin e ArtĂ« qĂ« e kanĂ« ndjekur qĂ« kur ishte 16 vjeç.

Ai luan në mënyrë që njerëzit të argëtohen. Ai dëshiron që fëmijët të duan të jenë si ai, jo si Messi ose Ronaldo.

“Nuk po mendoj pĂ«r Topin e ArtĂ«. Dua tĂ« kĂ«naqem dhe tĂ« fitoj me BarcĂ«n dhe ekipin kombĂ«tar,” tha ai.

“Presioni nuk ekziston, Ă«shtĂ« njĂ« justifikim. NĂ«se mendon vetĂ«m pĂ«r t’u kĂ«naqur dhe pĂ«r t’u argĂ«tuar, nuk ka presion.”

Trajneri i tij i të rinjve, Inocente Diaz, i cili e pa të kalonte nëpër akademinë e Barcelonës, e thoshte këtë vite më parë.

“Ai Ă«shtĂ« edhe mĂ« i mirĂ« se Messi,” i tha ai gazetĂ«s spanjolle Sport nĂ« vitin 2025.

“Ai zotĂ«ron njĂ« pĂ«rzierje unike atributesh fizike qĂ« tĂ« kujtojnĂ« si Messin ashtu edhe Cristiano Ronaldon. Brenda gjashtĂ« vitesh, ai do tĂ« fitojĂ« Topin e ArtĂ«.”

Lamine Yamal, nga ana e tij, e mban Kupën e Botës në shënjestër.

“GjithmonĂ« e kam imagjinuar tĂ« luaj nĂ« njĂ« KupĂ« Bote, duke parĂ« nĂ«nĂ«n time nĂ« tribuna. Shpresoj ta fitoj,” tha ai.

Ka diçka të fshehur për Lamine Yamal që trajnerët e tij në La Masia, akademia e Barcelonës, e kuptuan shumë kohë para se pjesa tjetër e botës ta kapte.

Ai renditet si sulmues krahu. Ai terrorizon mbrojtësit e krahut nga krahu i majtë. Shifrat e tij të driblimit janë elitare. E megjithatë, kur CBS e pyeti se si luante si djalë, përgjigjja erdhi si një zbulim.

“Kur isha i vogĂ«l, nuk dribloja shumĂ« ose nuk kaloja shumĂ« kundĂ«rshtarĂ«. ShĂ«noja shumĂ« gola, vrapoja shumĂ«, por mbi tĂ« gjitha kisha njĂ« vizion shumĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« lojĂ«s,” tha ai.

“PĂ«rqendrohesha nĂ« atĂ« qĂ« bĂ«nte Messi sepse ai jepte pasime tĂ« ndryshme, pasime qĂ« çonin nĂ« gola. Dhe shikova Modricin, i cili pasonte me pjesĂ«n e jashtme tĂ« kĂ«mbĂ«s sĂ« tij. Kjo mĂ« dukej mĂ« interesante sesa driblimi, sepse ka mĂ« shumĂ« tĂ« bĂ«jĂ« me mendjen.”

Albert Puig, një nga trajnerët e tij në akademinë e Barcelonës, e mësoi këtë vite më parë.

“Lamine shprehet mĂ« mirĂ« kur ka linja pasimi dhe disa referenca pĂ«rpara tij,” tha Puig.

“Mendoj se ai mund tĂ« evoluojĂ« ashtu siç e bĂ«ri Messi, duke iu afruar lojĂ«s, duke qenĂ« nĂ« kontakt me topin dhe duke marrĂ« pjesĂ« mĂ« shumĂ«.”

Të dhënat kanë filluar ta konfirmojnë këtë. Gjatë dy sezoneve të fundit, Lamine Yamal është zhvendosur gjithnjë e më shumë në zonat e brendshme, duke vepruar si një organizator i dytë po aq sa edhe si anësor.

Julen Guerrero, i cili punoi me të në sistemin e të rinjve të Spanjës, nuk është i befasuar.

“ËshtĂ« njĂ« pozicion mĂ« pak i rehatshĂ«m sepse ekipet bllokojnĂ« mĂ« shumĂ« qendrĂ«n, ka mĂ« pak hapĂ«sira, duhet tĂ« jesh mĂ« i duruar. Por ai Ă«shtĂ« shumĂ« inteligjent. Ai di si tĂ« lĂ«vizĂ«.”

Roli i anësorit shpërblen shpejtësinë dhe izolimin. Roli qendror shpërblen gjithçka që Lamine Yamal tërhiqej si fëmijë- vizioni, koha, pasimi i destinuar të bëhet gol para se të largohet nga këmba.

Messi bëri pikërisht këtë udhëtim. Iu deshën deri në mesin e të 20-tave për ta përfunduar atë. Lamine Yamal mund të mos ketë nevojë për kaq shumë kohë.

Kupa e Botës po afron. Lamine Yamal do të jetë 18 vjeç kur të vijë finalja dhe nuk do të mbushë 19 deri një ditë para gjysmëfinales së parë më 14 korrik.

Spanja do të shkojë atje si një nga favoritët, e ndërtuar rreth tij.

Burimi: BBC. PĂ«rshtati: Gazeta Si.

The post Një adoleshent që nuk dëshiron të jetë Messi- Si po e shtron rrugën e tij Lamine Yamal appeared first on Gazeta Si.

↗

Ushqimi i kontaminuar vret 1.5 milion njerëz çdo vit, fëmijët më të rrezikuarit

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta ‘Si’- Ushqimi i pasigurt shkakton rreth 866 milionĂ« sĂ«mundje dhe 1.5 milionĂ« vdekje çdo vit nĂ« mbarĂ« botĂ«n, duke nxjerrĂ« nĂ« pah ndikimin, shpesh tĂ« anashkaluar, tĂ« ushqimit tĂ« kontaminuar nĂ« shĂ«ndet, zhvillim dhe ekonomi, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« reja nga agjencia e shĂ«ndetit tĂ« OKB-sĂ«.

Informacionet e reja të publikuara tregojnë se fëmijët nën pesë vjeç janë veçanërisht të prekshëm.

Edhe pse ata përbëjnë vetëm 9 për qind të popullsisë globale, ata vuajnë nga gati një e treta e të gjitha sëmundjeve që vijnë nga ushqimi, shumë prej të cilave sëmundje të rënda diarreike që mund të rezultojnë fatale, sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH).

Ekspozimi ndaj kimikateve si plumbi përmes ushqimit mund të dëmtojë gjithashtu trurin në zhvillim dhe të shkaktojë probleme neurologjike dhe zhvillimore gjatë gjithë jetës tek fëmijët.

“Siguria ushqimore nuk Ă«shtĂ« njĂ« çështje abstrakte- ajo prek çdo vakt, çdo familje, çdo ditĂ«. Ushqimi i pasigurt ka qenĂ« gjithmonĂ« njĂ« shqetĂ«sim i madh pĂ«r shĂ«ndetin publik, por deri mĂ« tani na mungonte njĂ« pamje mĂ« e gjerĂ« e numrit tĂ« tij tronditĂ«s njerĂ«zor dhe ekonomik. KĂ«to vlerĂ«sime tĂ« reja e ndryshojnĂ« kĂ«tĂ«,” tha Drejtori i PĂ«rgjithshĂ«m i OBSH-sĂ«, Tedros Adhanom Ghebreyesus.

Studimi zbuloi se bakteret, viruset dhe parazitët e transmetuar nga ushqimi përbënin shumicën e sëmundjeve, rreth 860 milionë raste vetëm në vitin 2021. Megjithatë, ndotja kimike ishte përgjegjëse për shumicën e vdekjeve të lidhura me ushqimin e pasigurt.

Sipas OBSH-së, rreziqet kimike përbënin 73 për qind të vdekjeve të shkaktuara nga ushqimi i kontaminuar në vitin 2021.

Arseniku inorganik dhe plumbi ishin kontribuesit kryesorë, kryesisht sepse ekspozimi i zgjatur rrit rrezikun e sëmundjeve të zemrës dhe kancerit. Së bashku, të dyja substancat ishin të lidhura me më shumë se një milion vdekje në një vit të vetëm.

Ushqimi mund të kontaminohet përmes ujit të pasigurt, produkteve të trajtuara në mënyrë të papërshtatshme ose toksinave që hyjnë në zinxhirin ushqimor përmes ndotjes së mjedisit dhe aktiviteteve industriale.

OBSH tha se Afrika dhe Azia Juglindore përbëjnë gati tre të katërtat e të gjitha sëmundjeve të transmetuara nga ushqimi dhe 60 për qind të vdekjeve globale.

Fëmijët dhe njerëzit që jetojnë në komunitete me burime të pakta përballen me rreziqet më të mëdha, duke reflektuar pabarazi të vazhdueshme në sistemet ushqimore, aksesin në kujdesin shëndetësor dhe kanalizimet.

Ndikimi shtrihet gjithashtu përtej shëndetit.

OBSH-ja vlerëson se sëmundjet që vijnë nga ushqimi rezultuan në rreth 310 miliardë dollarë humbje produktiviteti në vitin 2021.

The post Ushqimi i kontaminuar vret 1.5 milion njerëz çdo vit, fëmijët më të rrezikuarit appeared first on Gazeta Si.

↗

Rekord botëror, 7000 lojtarë garojnë në festivalin gjigant të pingpongut në Moskë

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Rreth 7,000 lojtarë morën pjesë në një festival gjigant të pingpongut në Moskë, me organizatorët që synonin të vendosnin një rekord të ri botëror për turneun më të madh me pjesëmarrje masive të mbajtur ndonjëherë.

Mijëra entuziastë të pingpongut u mblodhën në stadiumin Luzhniki të Moskës për atë që organizatorët shpresojnë të bëhet një rekord i ri botëror.

Garuesit morën pjesë në kategori për fëmijë, amatorë dhe veteranë. Organizatorët thanë se ngjarja pritet të tejkalojë rekordin e mëparshëm, të vendosur gjithashtu në Moskë, kur morën pjesë më shumë se 5,000 njerëz.

Shumë pjesëmarrës e përshkruan festivalin si një festë të sportit dhe komunitetit, duke bashkuar lojtarë nga breza të ndryshëm.

The post Rekord botëror, 7000 lojtarë garojnë në festivalin gjigant të pingpongut në Moskë appeared first on Gazeta Si.

↗

Gomerët tashmë janë pjesë e kujdesit shëndetësor mendor


✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga depresioni te skizofrenia, e vetmja njësi terapie me kafshë në një spital në Francë po argumenton se gomerët mund të shkojnë aty ku vetëm ilaçi nuk mundet.

Kur jeta të mërzit, provo të përkëdhelësh një gomar- të paktën, kjo është një nga recetat në kompleksin spitalor Ville-Evrard në lindje të Parisit.

Midis ndërtesave të fermave të shekullit të 19-të dhe pyjeve, pesë gomarë po bëjnë punën e ilaçeve.

NjĂ«sia e terapisĂ« me gomerĂ«t e spitalit, unike nĂ« FrancĂ«, ka qenĂ« nĂ« funksion qĂ« nga viti 2016 kur Ermelinda Hadey, infermiere psikiatrike, dhe bashkĂ«shorti i saj François nisĂ«n programin me ndjenjĂ«n se gomarĂ«t, tĂ« njohur pĂ«r natyrĂ«n e tyre tĂ« qetĂ« dhe shoqĂ«rore, mund tĂ« lidhen me pacientĂ«t nĂ« mĂ«nyra qĂ« trajtimi konvencional nuk mund t’i arrijĂ« gjithmonĂ«.

Në një ditë normale, pacientët marrin gomarët- të quajtur Nono, Pitou, Oscar, Manolo dhe Malraux- nëpër territor, i pastrojnë dhe, në fund të seancës, i përqafojnë.

Çdo pacient ka njĂ« gomar specifik pasi familjariteti, rezulton, funksionon nĂ« tĂ« dyja drejtimet.

The post Gomerët tashmë janë pjesë e kujdesit shëndetësor mendor
 appeared first on Gazeta Si.

↗

“Brain freeze” nga akullorja mund tĂ« tregojĂ« mĂ« shumĂ« pĂ«r shĂ«ndetin tuaj sesa mendoni

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Dhimbja e mprehtĂ« e kokĂ«s qĂ« shumĂ« njerĂ«z pĂ«rjetojnĂ« kur hanĂ« akullore ose konsumojnĂ« pije shumĂ« tĂ« ftohta njihet si “brain freeze- ngrirja e trurit” ose dhimbje koke nga stimuli i tĂ« ftohtit. Edhe pse zakonisht Ă«shtĂ« e padĂ«mshme dhe zgjat vetĂ«m pak sekonda, studiuesit thonĂ« se ky fenomen mund tĂ« japĂ« informacione tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r shĂ«ndetin neurologjik tĂ« njĂ« personi.

Sipas ekspertĂ«ve, dhimbja shkaktohet kur qiellza e gojĂ«s ose pjesa e pasme e fytit ftohet shumĂ« shpejt. Kjo bĂ«n qĂ« enĂ«t e gjakut tĂ« tkurren dhe mĂ« pas tĂ« zgjerohen menjĂ«herĂ« pĂ«r tĂ« rikthyer qarkullimin normal tĂ« gjakut. Ky proces aktivizon nervin trigeminal, i cili transmeton sinjalet e dhimbjes nĂ« fytyrĂ« dhe ballĂ«, duke krijuar ndjesinĂ« karakteristike tĂ« “ngrirjes sĂ« trurit”.

Studimet kanë zbuluar se jo të gjithë njerëzit preken njësoj. Shkencëtarët kanë gjetur se prirja për të përjetuar këtë lloj dhimbjeje mund të jetë e trashëguar në familje.

Një tjetër zbulim i rëndësishëm është lidhja e fortë mes ngrirjes së trurit dhe migrenës. Personat që vuajnë nga migrena kanë shumë më tepër gjasa të përjetojnë dhimbje koke nga akullorja dhe zakonisht i ndjejnë ato më intensivisht.

Kjo ndodh sepse nervi trigeminal tek këta persona është më i ndjeshëm ndaj stimujve të ndryshëm, përfshirë të ftohtin.

PikĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« kĂ«saj lidhjeje, studiuesit kanĂ« pĂ«rdorur prej dekadash “ngrirjen e trurit” si njĂ« mjet pĂ«r tĂ« studiuar migrenĂ«n.

Duke qenë se kjo dhimbje mund të shkaktohet lehtësisht në kushte laboratorike, ajo ka ndihmuar shkencëtarët të kuptojnë më mirë mekanizmat që qëndrojnë pas dhimbjeve të kokës dhe rolin e nervave dhe enëve të gjakut në shfaqjen e tyre.

EkspertĂ«t theksojnĂ« se dhimbjet e forta dhe tĂ« shpeshta nga akullorja nuk janĂ« domosdoshmĂ«risht shqetĂ«suese, por mund tĂ« jenĂ« njĂ« arsye pĂ«r t’i kushtuar mĂ« shumĂ« vĂ«mendje historikut personal tĂ« dhimbjeve tĂ« kokĂ«s.

Shumë persona që vuajnë nga migrena nuk janë diagnostikuar kurrë, pavarësisht se ekzistojnë trajtime efektive. Për këtë arsye, nëse dhimbjet e kokës janë të shpeshta ose intensive, një konsultë me mjekun mund të ndihmojë në identifikimin e një problemi të mundshëm neurologjik.

PĂ«r tĂ« shmangur “ngrirjen e trurit”, specialistĂ«t rekomandojnĂ« konsumimin mĂ« tĂ« ngadaltĂ« tĂ« ushqimeve dhe pijeve tĂ« ftohta, duke i dhĂ«nĂ« kohĂ« qiellzĂ«s sĂ« gojĂ«s tĂ« pĂ«rshtatet me temperaturĂ«n. NĂ«se dhimbja shfaqet, ngrohja e qiellzĂ«s me gjuhĂ« ose konsumimi i njĂ« pijeje tĂ« ngrohtĂ« mund ta lehtĂ«sojĂ« atĂ« mĂ« shpejt. NĂ« fund, ekspertĂ«t sigurojnĂ« se nuk ka arsye tĂ« hiqni dorĂ« nga akullorja- mjafton ta shijoni mĂ« ngadalĂ«.

The post “Brain freeze” nga akullorja mund tĂ« tregojĂ« mĂ« shumĂ« pĂ«r shĂ«ndetin tuaj sesa mendoni appeared first on Gazeta Si.

↗

Zbulimi i hershëm i Alzheimerit, studiuesit testojnë një metodë të re me analizë gjaku

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Një studim i ri nga studiuesit e Universitetit të Kalifornisë në San Francisko sugjeron se një analizë e thjeshtë gjaku mund të identifikojë shenjat e hershme të sëmundjes së Alzheimerit shumë vite para shfaqjes së simptomave.

Hulumtimi analizoi mostrat e gjakut të 1,350 personave të moshës 53-69 vjeç dhe zbuloi se nivelet e larta të proteinave amiloid dhe tau, të lidhura me Alzheimerin, shoqëroheshin me ndryshime të lehta në kujtesë, të menduar dhe aftësi organizuese.

Pjesëmarrësit me nivele të larta të këtyre proteinave treguan gjithashtu një përkeqësim më të shpejtë të kujtesës dhe shpejtësisë së përpunimit të informacionit gjatë pesë viteve pasuese.

Studiuesit besojnë se testi mund të ndihmojë në diagnostikimin më të hershëm dhe më të lirë të rrezikut për Alzheimer, krahasuar me metodat aktuale si skanimet MRI.

Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se analiza e gjakut nuk mund të përdoret ende si diagnozë përfundimtare, pasi prania e këtyre proteinave nuk do të thotë domosdoshmërisht se një person ka ose do të zhvillojë Alzheimer.

Testi konsiderohet një mjet premtues për kërkime dhe zbulim të hershëm, veçanërisht sepse shumë faktorë rreziku për demencën, si mungesa e aktivitetit fizik, duhanpirja, depresioni dhe problemet kardiovaskulare, mund të ndryshohen ose menaxhohen.

Sipas ekspertëve, deri në 40% e rasteve të demencës mund të vonohen ose parandalohen duke adresuar këta faktorë.

The post Zbulimi i hershëm i Alzheimerit, studiuesit testojnë një metodë të re me analizë gjaku appeared first on Gazeta Si.

↗

6 në 10 persona kërkojnë mbështetje psikologjike te AI por janë të pakënaqur nga përgjigjet

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- Ndërsa incidenca e ankthit, stresit dhe depresionit rritet në mbarë botën, një anketë e re sugjeron se gjithnjë e më shumë njerëz po i drejtohen chatbot-eve të inteligjencës artificiale për mbështetje të shëndetit mendor, pavarësisht shqetësimeve në lidhje me cilësinë e këshillave që marrin.

Më shumë se 6 në 10 persona kërkojnë këshilla për shëndetin mendor përmes inteligjencës artificiale (AI), edhe pse 45% janë të pakënaqur me këshillat që marrin, sipas një ankete të re.

Sipas grupmoshës, ata të moshës 18 deri në 24 vjeç raportuan vështirësitë më të mëdha. Rreth 43% ishin potencialisht të prekur nga depresioni, ankthi ose stresi në nivele të rënda ose më ekstreme, pothuajse dyfishi i mesatares globale prej 26%.

Studimi zbuloi se të rinjtë shfaqën karakteristika specifike në mënyrën se si diskutuan hapur për shëndetin mendor, kërkuan ndihmë dhe përdorën mjete për të adresuar vështirësitë e tyre.

Për Khaled El Shaarany, ekspert, do të jetë thelbësore të monitorohet se si evoluon kjo grupmoshë.

“Sigurisht qĂ« ka shumĂ« studime qĂ« duhen bĂ«rĂ« pĂ«r kĂ«tĂ«, por nuk duhet shumĂ« pĂ«r tĂ« imagjinuar se pĂ«rdorimi i rĂ«nduar i ekranit dhe mĂ« shumĂ« varĂ«si nga teknologjia po gjenerojnĂ« mĂ« shumĂ« izolim, mĂ« shumĂ« vetmi nĂ« kĂ«tĂ« brez tĂ« ri”, tha ai.

ÇfarĂ« e nxit pĂ«rkeqĂ«simin e shĂ«ndetit mendor?

Përdorimi i ekranit dhe teknologjisë u identifikua në studim si një kontribues i madh në shëndetin e dobët mendor.

Sondazhi zbuloi se njerëzit kalojnë mesatarisht 5.1 orë në ditë në ekrane, duke përjashtuar punën, studimin dhe aktivitetet e fundjavës.

Përdorimi i ekranit ndryshonte ndjeshëm midis vendeve, duke filluar nga 6.4 orë në ditë në Tajlandë dhe Filipine në 4.2 orë në Japoni dhe 4.1 në Zvicër.

Rreth 66% e tĂ« anketuarve raportuan se pĂ«rdorimi i ekranit ndikoi nĂ« jetĂ«n e tyre tĂ« pĂ«rditshme, tĂ« paktĂ«n nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« moderuar, duke ndikuar nĂ« cilĂ«sinĂ« e gjumit, pĂ«rqendrimin dhe nivelet e aktivitetit fizik. PĂ«r 39%, kĂ«to ndikime u pĂ«rshkruan si “ekstreme”.

Teknologjia: Pjesë e problemit apo pjesë e zgjidhjes?

Studimi identifikoi disa pengesa që i pengojnë njerëzit të kenë akses në kujdesin shëndetësor mendor, duke përfshirë kufizimet e kostos dhe kohës.

“Ajo qĂ« Ă«shtĂ« shqetĂ«suese Ă«shtĂ« se midis njerĂ«zve qĂ« po pĂ«rballen me vĂ«shtirĂ«si, 43% e tyre raportojnĂ« se nuk kanĂ« marrĂ« ndihmĂ« profesionale nĂ« 12 muajt e fundit dhe kjo shifĂ«r Ă«shtĂ« mjaft alarmante”, tha Sophie Morin, eksperte.

“Ata nuk kĂ«rkuan ndihmĂ« sepse shumĂ« prej tyre, ende mĂ« shumĂ« se njĂ« e katĂ«rta, besojnĂ« se nuk ka nevojĂ« pĂ«r kujdes mjekĂ«sor”, shtoi ajo.

Krahas kujdesit mjekësor profesional, studimi zbuloi se njerëzit gjithnjë e më shumë i drejtohen zgjidhjeve të vetëmenaxhimit, duke përfshirë aktivitetin fizik, kontaktimin me anëtarët e familjes dhe miqtë, dhe inteligjencën artificiale.

Rreth 63% e pjesëmarrësve raportuan se përdorin mjete të drejtuara nga inteligjenca artificiale, të tilla si ChatGPT dhe robotë të tjerë të inteligjencës artificiale për pyetje që lidhen me shëndetin mendor.

Rreth 38% raportuan se u besojnë platformave të inteligjencës artificiale më shumë sesa profesionistëve të shëndetit mendor, edhe pse shumica e përdoruesve të inteligjencës artificiale thanë se nuk ishin të kënaqur me përgjigjet që ofrojnë chatbot-et.

The post 6 në 10 persona kërkojnë mbështetje psikologjike te AI por janë të pakënaqur nga përgjigjet appeared first on Gazeta Si.

↗

Miqësorja e sotme me Izraelin/ Policia blindon Tiranën, bllokime në akse rrugore dhe masa të rrepta sigurie

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- MbrĂ«mjen e sotme nĂ« 20:00 KombĂ«tarja sfidon Izraelin nĂ« stadiumin “Arena KombĂ«tare” nĂ« njĂ« ndeshje miqĂ«sore, teksa masat e sigurisĂ« pritet tĂ« jetĂ« tejet tĂ« rrepta. Policia e Shtetit ka dalĂ« me njĂ« njoftim pĂ«r masat e marra dhe rrugĂ«t qĂ« nuk do tĂ« jenĂ« tĂ« aksesueshme.

Rrugët që do të jenë të bllokuara, duke filluar nga ora 16:00, deri në përfundim të ndeshjes:

Bulevardi “DĂ«shmorĂ«t e Kombit”, nga fast food “Laguna”, pranĂ« urĂ«s sĂ« ish-hotel Dajtit;

Rruga “Papa Gjon Pali II”, te kryqĂ«zimi i RTSH-sĂ«;

Rruga “Dervish Hima”, pranĂ« ambasadĂ«s sĂ« SHBA-sĂ«;

Rruga “Asim Zeneli”, pranĂ« ambasadĂ«s sĂ« SHBA-sĂ«;

Rruga “Themistokli GĂ«rmenji”, nĂ« fillim tĂ« rrugĂ«s;

Rruga “Ismail Qemali”, te kryqĂ«zimi i RTSH-sĂ«;

Rruga “LekĂ« Dukagjini”, pranĂ« ish-GardĂ«s sĂ« RepublikĂ«s, korridor hyrjeje pĂ«r nĂ« parkimin e caktuar vetĂ«m pĂ«r mjetet e autorizuara nga FSHF-ja;

Rruga “Abdyl FrashĂ«ri”, pranĂ« kryqĂ«zimit tĂ« Librit Universitar;

Te sheshi “Willson”, devijohet lĂ«vizja nĂ« drejtim tĂ« rrugĂ«s “Sami FrashĂ«ri”, pak para pĂ«rfundimit tĂ« ndeshjes.

-Rruga e Elbasanit, Unaza dhe bulevardi “Bajram Curri” do tĂ« jenĂ« tĂ« lira pĂ«r lĂ«vizjen e mjeteve.

Policia do të ushtrojë kontroll të imtësishëm ndaj tifozëve, para futjes në stadium, me qëllim parandalimin e futjes në stadium, të banderolave me përmbajtje raciste, fishekzjarrëve, flakadanëve, lëndëve piroteknike, monedhave metalike, çadrave, çakmakëve, karikuesve të celularëve, mjeteve/produkteve për përdorim kozmetik dhe sendeve të tjera të forta, të rrezikshme për jetën dhe shëndetin e pjesëmarrësve.

The post Miqësorja e sotme me Izraelin/ Policia blindon Tiranën, bllokime në akse rrugore dhe masa të rrepta sigurie appeared first on Gazeta Si.

↗

‘ZvĂ«rneci’/ Mbahet nĂ« TiranĂ« protesta e tretĂ«, qytetarĂ«t i pĂ«rgjigjen RamĂ«s: S’ka dialog (foto, video)

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Nga Gazeta Si- ËshtĂ« mbajtur nĂ« TiranĂ« dhe kĂ«tĂ« tĂ« martĂ« protesta e qytetarĂ«ve qĂ« janĂ« kundĂ«r ndĂ«rtimit tĂ« resortit nĂ« ZvĂ«rnec.

Të mbledhur në Sheshin Skënderbej, protestuesit nisën të marshojnë drejt Kryeministrisë, ku për 3 orë kërkuan anulimin e planit për të ndërtuar një resort në Zvërnec.

Në mesin e thirrjeve për heqjen dorë nga investimi, disa protestues i janë përgjigjur ftesës së kryeministrit Edi Rama për të bashkëbiseduar me një grup përfaqësues prej tyre.

“Nuk ka dialog” ishte pĂ«rgjigjia nĂ« kor e disa prej tĂ« pranishmĂ«ve nĂ« tubim.

Gjatë protestës, disa qytetarë kanë çarë edhe kordonin e policisë në hyrje të godinës së Kryeministrisë.

Ndërkohë, teksa flisnin në podium, kërkesat e disa prej qytetarëve kërkonin shfuqizimin e ligjit për investimet strategjike dhe paketën e maleve.

Protesta e radhës do të mbahet ditën e nesërme në orën 18:00.

The post ‘ZvĂ«rneci’/ Mbahet nĂ« TiranĂ« protesta e tretĂ«, qytetarĂ«t i pĂ«rgjigjen RamĂ«s: S’ka dialog (foto, video) appeared first on Gazeta Si.

↗

Siguruan kushtet pĂ«r vrasjen Sokol Sanxhaktarit dhe Indrit Dokles, dĂ«nohen me nga 4 vite burg Florenc Çapjan dhe dy tĂ« tjerĂ«

✇Gazeta Si
By: Sorgena Leka

Gjykata e Posaçme kundĂ«r Korrupsionit dhe Krimit tĂ« Organizuar ka dĂ«nuar me nga 4 vite burg Florenc Çapjan, Elvin MerlikĂ«n dhe Alket XhixhĂ«n.

Sipas vendimit të dhënë nga trupi gjykues i përbërë nga gjyqtarët Kujtim Vraniçi, Rudina Palloj dhe Marinela Osmani, të tre të pandehurit u gjykuan me procedurë të shkurtuar.

Fillimisht, gjykata caktoi ndaj secilit prej tyre njĂ« dĂ«nim prej 6 vitesh burg pĂ«r veprĂ«n penale tĂ« “Sigurimit tĂ« kushteve dhe mjeteve materiale pĂ«r tĂ« kryer vrasje”, si dhe 2 vite burg pĂ«r akuzĂ«n e “Grupit tĂ« strukturuar kriminal”.

Sipas vendimit, Florenc Çapja u shpall fajtor pĂ«r sigurimin e kushteve dhe mjeteve materiale pĂ«r vrasjen e Sokol Sanxhaktarit, ndĂ«rsa Elvin Merlika dhe Alket Xhixha pĂ«r sigurimin e kushteve dhe mjeteve pĂ«r vrasjen e Indrit Dokles.

Emri i Elvin MerlikĂ«s doli nĂ« dosje ‘Plumbi i Artë’, teksa i penduari i drejtĂ«sisĂ«, Nuredin Dumani ka rrĂ«fyer se Elvin Merlika sĂ« bashku me Alket XhixhĂ«n e kanĂ« takuar nĂ« KosovĂ« duke i propozuar atij vrasjen e Indrit Dokles.

Vrasja e Dokles u kërkua nga Ervis Martinaj, i cili i ofroi edhe 500 mijë euro Dumanit për vrasjen e Dokles, ish anëtar i bandës së Durrësit.

Florenc Çapja u ekstradua nga Dubai nĂ« maj tĂ« vitit 2025, pasi ishte nĂ« arrati prej 10 vitesh. PĂ«rveç dĂ«nimit me burg pĂ«rjetĂ« pĂ«r vrasjen e Nezir dhe Gentian Beqirit, babĂ« e bir nĂ« Elbasan, ai ishte shpallur nĂ« kĂ«rkim pĂ«r vepra tĂ« tjera penale nga SPAK dhe Prokuroria e Elbasanit.

The post Siguruan kushtet pĂ«r vrasjen Sokol Sanxhaktarit dhe Indrit Dokles, dĂ«nohen me nga 4 vite burg Florenc Çapjan dhe dy tĂ« tjerĂ« appeared first on Gazeta Si.

❌