❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

A ndahen realisht çiftet kur zhvillohet ‘lobi frontal’? Shkenca thotë po

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Mund tĂ« mendosh se njĂ« tru plotĂ«sisht i zhvilluar do tĂ« ishte njĂ« gjĂ« e mirĂ« pĂ«r ta sjellĂ« nĂ« njĂ« marrĂ«dhĂ«nie, por rezulton se maturimi mendor mund tĂ« jetĂ« nĂ« fakt fundi i saj, nĂ«se beson nĂ« “ndarjet e lobit frontal” (frontal lobe breakup), sigurisht.

Sipas atyre qĂ« e mbĂ«shtesin kĂ«tĂ« ide, njĂ« “ndarje e lobit frontal” Ă«shtĂ« njĂ« ndarje qĂ« ndodh papritur nĂ« mesin e tĂ« 20-ave, supozohet si rezultat i pĂ«rfundimit tĂ« zhvillimit tĂ« korteksit prefrontal rreth asaj moshe.

NĂ« thelb, ideja Ă«shtĂ« qĂ« qartĂ«sia mendore qĂ« vjen me njĂ« tru tĂ« zhvilluar plotĂ«sisht i bĂ«n mĂ« tĂ« dukshme vendimet romantike jo tĂ« mira qĂ« kemi marrĂ« nĂ« vitet tona mĂ« tĂ« reja dhe mĂ« tĂ« papjekura emocionalisht. Dhe nĂ«se ndodh qĂ« je ende nĂ« njĂ« marrĂ«dhĂ«nie tĂ« tillĂ«? Ky “tru i ri dhe i pĂ«rmirĂ«suar” mund tĂ« tĂ« thotĂ« thjesht se Ă«shtĂ« koha pĂ«r t’u ndarĂ«.

Ky koncept është bërë shumë i njohur online vitet e fundit, me shumë persona që thonë se në fund të të 20-ave kanë kuptuar papritur se duhet të ndahen nga partnerët që kishin zgjedhur kur ishin më të rinj dhe më pak të vetëdijshëm. Edhe Emily Ratajkowski është përfshirë në këtë trend, duke këshilluar në TikTok vitin e kaluar që gratë të mos hyjnë në angazhime afatgjata para moshës 25 vjeç.

MegjithĂ«se provat janĂ« kryesisht anekdotike dhe tĂ« bazuara nĂ« pĂ«rvoja personale, logjika duket se qĂ«ndron. Por a Ă«shtĂ« vĂ«rtet lobi frontal ai qĂ« “shkatĂ«rron” marrĂ«dhĂ«niet?

ÇfarĂ« Ă«shtĂ« njĂ« “ndarje e lobit frontal”?

Për ta kuptuar këtë koncept, mjafton të kuptosh vetëm lobin frontal.

“Lobi frontal Ă«shtĂ« pjesa e trurit qĂ« ndihmon me planifikimin, vendimmarrjen, vetĂ«kontrollin dhe kuptimin e pasojave,” shpjegon neuropsikologia Sanam Hafeez, duke shtuar se zhvillimi fillon nĂ« fĂ«mijĂ«ri dhe vazhdon deri nĂ« fund tĂ« adoleshencĂ«s dhe fillim tĂ« moshĂ«s sĂ« rritur, zakonisht deri nĂ« mesin ose fundin e tĂ« 20-ave.

Arritja e pjekurisë së plotë të lobit frontal do të thotë që truri është më i aftë të mendojë përpara në vend që të veprojë impulsivisht. Për këtë arsye, të rinjtë rrezikojnë më shumë, ndërsa të rriturit priren të mendojnë më me kujdes.

NĂ« thelb, ky proces “pĂ«rmirĂ«son qarkun e korteksit prefrontal qĂ« tĂ« funksionojĂ« mĂ« me efikasitet, lidhje dhe shpejtĂ«si,” shpjegon neuroshkencĂ«tari Tom Bellamy. Zhvillimi i plotĂ« lidhet me vetĂ«kontroll mĂ« tĂ« mirĂ«, gjykim mĂ« tĂ« saktĂ« dhe rregullim emocional mĂ« tĂ« fortĂ«.

A janĂ« reale “ndarjet e lobit frontal”?

“Ka njĂ«farĂ« tĂ« vĂ«rtete nĂ« kĂ«tĂ« koncept, por shpesh thjeshtohet shumĂ«,” thotĂ« ekspertja e marrĂ«dhĂ«nieve Thais Gibson.

ËshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« zhvillimi i trurit pĂ«rfundon zakonisht nĂ« fund tĂ« tĂ« 20-ave dhe kjo pĂ«rmirĂ«son vendimmarrjen, gjĂ« qĂ« mund tĂ« ndikojĂ« edhe nĂ« jetĂ«n sentimentale, duke bĂ«rĂ« qĂ« njerĂ«zit tĂ« rishikojnĂ« zgjedhjet e mĂ«parshme.

“MegjithatĂ«, zhvillimi i trurit vetĂ« nuk shkakton ndarje,” thotĂ« Hafeez. “Ai thjesht ndihmon gjykimin. VetĂ«kontrolli mĂ« i mirĂ« mund tĂ« bĂ«jĂ« qĂ« njerĂ«zit tĂ« mos qĂ«ndrojnĂ« nĂ« marrĂ«dhĂ«nie nga frika ose zakoni.”

Por ajo thekson se njĂ« keqkuptim i madh Ă«shtĂ« ideja se pjekuria ndodh papritur, si njĂ« “çelĂ«s ndezjeje”.

Në realitet, truri ndryshon ngadalë dhe ndikohet nga përvojat e përditshme.

Neuroshkencëtari Bellamy shton se zhvillimi i trurit ndikohet drejtpërdrejt nga jeta sociale dhe përvojat reale: gabimet dhe përvojat në marrëdhënie ndikojnë në mënyrën si formohet truri.

A janë të pashmangshme këto ndarje?

Jo. Shumë njerëz me tru të zhvilluar plotësisht vazhdojnë të përsërisin modele të pashëndetshme në marrëdhënie.

“Pjekuria emocionale, plagĂ«t e lidhjes dhe modelet e mĂ«suara nuk zhduken automatikisht me moshĂ«n,” thotĂ« Gibson.

Ndërkohë, faktorët e jashtëm si përfundimi i studimeve, fillimi i punës dhe pavarësia financiare ndikojnë gjithashtu në marrëdhënie.

ShumĂ« ndarje ndodhin jo sepse dikush “u bĂ« mĂ« i pjekur papritur”, por sepse mĂ« nĂ« fund ndihet i aftĂ« tĂ« largohet nga njĂ« marrĂ«dhĂ«nie jo e shĂ«ndetshme.

Një marrëdhënie e mirë nuk prishet domosdoshmërisht nga zhvillimi i trurit. Dy persona mund të rriten së bashku dhe jo të ndahen ndërsa piqen.

Por nëse ka probleme të thella në komunikim, kufij të dobët dhe sjellje të pashëndetshme, as pjekuria mendore nuk i shpëton marrëdhëniet nga dështimi.

Dhe në fund
 nuk je kurrë shumë i/e rritur për të mos marrë vendime të gabuara herë pas here./Cosmopolitan

The post A ndahen realisht çiftet kur zhvillohet ‘lobi frontal’? Shkenca thotë po appeared first on Gazeta Si.

↗

Bill Gates do të përballet me Kongresin për lidhjet e vjetra me Jeffrey Epstein

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

NjĂ« ndihmĂ«s i Bill Gates e kishte prezantuar dikur Jeffrey Epstein-in si “mik dhe guru financiar” te fondacioni global i shĂ«ndetit me vlerĂ« 89 miliardĂ« dollarĂ«, duke shtuar se ai ishte “i famshĂ«m pĂ«r disa lajme tĂ« kĂ«qija ;)”.

Gati 15 vite më vonë, këto lidhje me ish-të dënuarin për krime seksuale ndaj të miturve po e ndjekin Gates-in, teksa ai përgatitet të përballet me hetuesit e Kongresit amerikan për çështjen Epstein dhe përpiqet të kufizojë dëmin ndaj trashëgimisë së tij filantropike 25-vjeçare.

Ndërsa shumë figura nga Wall Street deri në Westminster kanë humbur poste publike për shkak të lidhjeve me Epstein, Gates ka vazhduar aktivitetin e tij. Bashkëthemeluesi i Microsoft mbetet financuesi kryesor dhe figura qendrore e fondacionit, ku ka dhuruar dhjetëra miliarda dollarë.

Paraqitja e tij të mërkurën përpara Komitetit të Mbikëqyrjes së Dhomës së Përfaqësuesve do të jetë një tjetër moment i rëndësishëm, që e vendos atë dhe aktivitetin e tij bamirës në qendër të vëmendjes. Gates do të duhet të mbrojë jo vetëm reputacionin e tij, por edhe synimin e deklaruar për të dhuruar pothuajse gjithë pasurinë e tij për të reduktuar pabarazitë globale.

Fondacioni Gates, i cili ka nisur njĂ« rishikim tĂ« jashtĂ«m pĂ«r lidhjet e tij tĂ« mĂ«parshme me Epstein, i tha Financial Times se pendohet pĂ«r “çdo ndĂ«rveprim tĂ« punonjĂ«sve me Epstein nĂ« çfarĂ«do forme”. Sipas tij, Epstein kishte pretenduar se mund tĂ« “mobilizonte burime tĂ« rĂ«ndĂ«sishme filantropike pĂ«r shĂ«ndetin global dhe zhvillim”, por nĂ« fund nuk u pagua dhe nuk u ndoq asnjĂ« bashkĂ«punim me tĂ«.

JanĂ« shprehur edhe pendesa. Gates ka thĂ«nĂ« se pendohet pĂ«r “çdo minutĂ«â€ tĂ« kaluar me Epstein, duke menduar gabimisht se ai mund tĂ« ndihmonte nĂ« sigurimin e donacioneve nga njerĂ«z tĂ« pasur.

Në një mbledhje të brendshme të fondacionit në shkurt, ai u kërkoi falje drejtuesve që i kishte përfshirë në takime me Epstein.

NdĂ«rkohĂ«, CEO i fondacionit Mark Suzman u tha punonjĂ«sve se ndihej “i ndotur” nga kjo lidhje, sipas njĂ« transkripti tĂ« parĂ« nga FT. Komunikimet mes Epstein dhe stafit tĂ« fondacionit u cilĂ«suan si “thellĂ«sisht shqetĂ«suese dhe dĂ«shpĂ«ruese” dhe “nuk duhet tĂ« kishin ndodhur”.

Punonjësit e fondacionit kanë shprehur shqetësim për lidhjet e Gates me Epstein, duke thënë se po përpiqen të pajtojnë angazhimin e tyre ndaj misionit me informacionet që po dalin për drejtuesin e tyre.

Shqetësimi është shtrirë edhe te bashkëpunëtorë të hershëm të Gates, përfshirë Warren Buffett, i cili ka dhuruar rreth 48 miliardë dollarë për fondacionin Gates. Buffett ka deklaruar se ende nuk ka vendosur nëse do të vazhdojë donacionet.

Gates nuk është akuzuar për përfshirje në abuzimet e Epstein, por ai ka pasur kontakte me të për disa vite pas takimit të parë në vitin 2011.

NjĂ« email i vitit 2013 pretendonte se Gates kishte tentuar tĂ« fshihte njĂ« sĂ«mundje seksualisht tĂ« transmetueshme nga ish-bashkĂ«shortja e tij, Melinda French Gates. ZĂ«dhĂ«nĂ«si i Gates i ka quajtur kĂ«to pretendime “plotĂ«sisht absurde dhe tĂ« pavĂ«rteta”.

Gates ka pranuar gjithashtu se ka pasur dy marrëdhënie jashtëmartesore me gra ruse, të cilat më vonë Epstein i kishte zbuluar.

Epstein kishte vizituar selinë e fondacionit në Seattle në korrik 2011 dhe ishte përpjekur të krijonte kontakte për të mbledhur fonde të mëdha në bashkëpunim me fondacionin.

Në një shkëmbim email-esh me drejtues të JPMorgan, Epstein kishte deklaruar se synonte të mblidhte miliarda dollarë për shëndetin global dhe zhvillim.

NĂ« nĂ«ntor 2011, njĂ« kĂ«shilltar i Gates e kishte pĂ«rmendur Epstein-in si person me “reputacion tĂ« keq”, gjĂ« qĂ« çoi nĂ« takime eksploruese mes tij dhe pĂ«rfaqĂ«suesve tĂ« fondacionit.

Më pas u zhvilluan takime në rezidencën e Epstein në Manhattan, ku morën pjesë zyrtarë të lartë të fondacionit.

Disa prej tyre më vonë u shprehën se këto takime ishin të papërshtatshme dhe se bashkëpunimi duhej ndërprerë.

Fondacioni ka nisur një rishikim të jashtëm për të hetuar në detaje këto lidhje dhe pritet të marrë një raport gjatë verës./FinancialTimes

The post Bill Gates do të përballet me Kongresin për lidhjet e vjetra me Jeffrey Epstein appeared first on Gazeta Si.

↗

‘Ata s’tĂ« vjedhin vetĂ«m paratĂ«, por dinjitetin’/ Call center-at shqiptarĂ« qĂ« po mashtrojnĂ« francezĂ«t me kripto

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Media franceze “CRYPTOAST“, dedikuar kriptomonedhave, ka raportuar njĂ« skemĂ« tĂ« gjerĂ« mashtrimi me investime nĂ« kriptovaluta, e cila dyshohet se e ka origjinĂ«n nga ShqipĂ«ria dhe ka prekur dhjetĂ«ra qytetarĂ« francezĂ«, me humbje qĂ« arrijnĂ« nĂ« miliona euro.

Fatkeqësisht, shpesh janë mashtruesit dhe kriminelët financiarë ata që tregojnë aftësinë dhe përshtatjen më të shpejtë me inovacionet e kohës. Kjo vlen edhe për kriptovalutat, të cilat kanë shkaktuar dëme të mëdha te viktimat e tyre, duke arritur mbi 11 miliardë dollarë humbje deri në vitin 2025 vetëm për investitorët amerikanë, sipas një studimi të fundit.

Por Shtetet e Bashkuara nuk janë i vetmi vend që po përballet me këtë lloj aktiviteti kriminal. Një hetim i hapur nga seksioni hetimor i xhandarmërisë në Pau (Francë) ka çuar hetuesit drejt Shqipërisë, në lidhje me mashtrime investimesh që kanë prekur të paktën 19 viktima franceze.

Mashtrimet me kripto: 7 kurthet më të zakonshme në 2026 dhe si të shmangen

Sipas të dhënave të hetimit të publikuara nga AFP, dëmi i përgjithshëm vlerësohet rreth 1.5 milion euro, ndërsa skema dyshohet se është realizuar përmes një call center-i të drejtuar nga 5 shtetas shqiptarë, të cilët përdornin një platformë të quajtur universaltrade.io.

NdĂ«rkohĂ«, duket se ndĂ«rgjegjja nuk i rĂ«ndon aspak tĂ« pĂ«rfshirĂ«ve nĂ« kĂ«tĂ« mashtrim. NjĂ« rekrutues i rrjetit, i intervistuar nga AFP nĂ« TiranĂ«, i cili aktualisht paraqitet çdo javĂ« nĂ« gjykatĂ« pas shkatĂ«rrimit tĂ« rrjetit, Ă«shtĂ« shprehur: “NĂ«se ka njerĂ«z qĂ« e besojnĂ«, nuk shoh pse duhet tĂ« kem skrupuj.”

Ndërkohë, disa nga viktimat kanë humbur gjithçka.

NjĂ« rast i parĂ«, qĂ« çoi nĂ« njĂ« kallĂ«zim nĂ« vitin 2023 dhe nisi hetimet, pĂ«rfshin njĂ« investitor nga rajoni i PyrĂ©nĂ©es-Atlantiques nĂ« FrancĂ«, i cili investoi 30,000 euro nĂ« kĂ«tĂ« platformĂ« kripto dhe humbi gjithçka, pa arritur kurrĂ« tĂ« tĂ«rheqĂ« paratĂ« apo “fitimet” e supozuara.

Hetimi i xhandarmërisë së Pau identifikoi edhe viktima të tjera, përfshirë një biznesmene nga jugu i Francës, e cila humbi rreth 300,000 euro kursime, pasi fillimisht kishte dashur të ndihmonte vajzën e saj që po martohej.

Skema e pĂ«rdorur Ă«shtĂ« e njohur: viktimave u kĂ«rkohet tĂ« investojnĂ« shuma tĂ« vogla nĂ« fillim, ku shohin “fitime” tĂ« rreme qĂ« rriten shpejt, duke i nxitur tĂ« depozitojnĂ« mĂ« shumĂ« para. Por kur vjen momenti pĂ«r tĂ« tĂ«rhequr fondet, kjo bĂ«het e pamundur, pĂ«rveçse nĂ«se depozitojnĂ« edhe mĂ« shumĂ«.

NjĂ« nga viktimat ka deklaruar: “Ata nuk tĂ« vjedhin vetĂ«m paratĂ«. TĂ« vjedhin dinjitetin, inteligjencĂ«n, gjithçka qĂ« je. Ato para ishin pensioni ynĂ«. U detyruam tĂ« ktheheshim nĂ« punĂ«.”

Sipas raportimeve, ShqipĂ«ria nuk ekstradon shtetasit e saj, ndaj prokuroria franceze pritet t’ia kalojĂ« çështjen drejtĂ«sisĂ« shqiptare, e cila ka premtuar kompensim pĂ«r viktimat.

The post ‘Ata s’tĂ« vjedhin vetĂ«m paratĂ«, por dinjitetin’/ Call center-at shqiptarĂ« qĂ« po mashtrojnĂ« francezĂ«t me kripto appeared first on Gazeta Si.

↗

Shtrenjtimi i naftës çon inflacionin në 3%

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Inflacioni nĂ« ShqipĂ«ri u rrit nĂ« 3% gjatĂ« muajit maj 2026, nga 2.2% qĂ« ishte nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« njĂ« viti mĂ« parĂ«, duke reflektuar presionet e vazhdueshme mbi çmimet e mallrave dhe shĂ«rbimeve.

Sipas të dhënave të publikuara nga INSTAT, ndikimin më të madh në rritjen e inflacionit e ka dhënë grupi i transportit, ku çmimet rezultojnë 7.8% më të larta se një vit më parë. Rritje të forta janë regjistruar edhe te sigurimet dhe shërbimet financiare me 4.9%, si dhe te qiraja, energjia elektrike, uji, gazi dhe karburantet e tjera me 4.2%.

Po ashtu, më shumë kanë kushtuar për qytetarët edhe shërbimet e argëtimit, sportit dhe kulturës, pijet alkoolike dhe duhani, restorantet dhe akomodimi, si dhe një sërë shërbimesh të tjera të përditshme.

Në grupin e ushqimeve dhe pijeve joalkoolike, i cili ka peshë të rëndësishme në buxhetin e familjeve shqiptare, çmimet u rritën me 2.2% krahasuar me majin e vitit të kaluar.

Megjithëse në krahasim me prillin çmimet shënuan një luhatje të lehtë negative prej 0.04%. Në bazë mujore, rënia më e madhe e çmimeve u regjistrua te veshjet dhe këpucët me 0.5%, si dhe te ushqimet dhe pijet joalkoolike dhe transporti me nga 0.4%.

Ndërkohë, rritjet mujore më të larta u shënuan në grupin e argëtimit, sportit dhe kulturës me 1.1%, pasuar nga shëndetësia me 0.9%, pijet alkoolike dhe duhani me 0.7%, sigurimet dhe shërbimet financiare me 0.6%, si dhe mobiljet dhe pajisjet shtëpiake me 0.5%.

The post Shtrenjtimi i naftës çon inflacionin në 3% appeared first on Gazeta Si.

↗

Parashikimi i ‘SI’ pĂ«r bursat gjatĂ« javĂ«s: Bie nafta

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- PĂ«r sa kohĂ« EUR/USD do tĂ« tregtohet nĂ«n vlerĂ«n 1.1530, trendi do tĂ« jetĂ« negativ me target 1.1430. Tregtimi mbi vlerĂ«n 1.1530 do ta frenonte pĂ«rkohĂ«sisht kĂ«tĂ« tendencĂ«, duke i paraprirĂ« testimit tĂ« rezistencĂ«s nĂ« 1.1575.

Për sa kohë GBP/USD do të tregtohet nën vlerën 1.3350, trendi do të jetë rënës me target 1.3200. Tregtimi mbi vlerën 1.3350 hap rrugën për testimin e rezistencës 1.3385, pas së cilës reagimi pritet të jetë negativ.

Për sa kohë USD/JPY do të tregtohet mbi suportin 160.00, trendi do të mbetet rritës me objektiv 162.00. Tregtimi nën vlerën 160.00 hap rrugën për testimin e suportit të radhës në 159.60.

Për sa kohë Dow Jones do të tregtohet nën vlerën 50,000, trendi do të jetë negativ me target 49,400. Tregtimi mbi vlerën 50,000 do të pasohet me rritje të mëtejshme drejt rezistencës 51,200.

Për sa kohë Crude Oil do të tregtohet nën vlerën 90.45, trendi do të jetë rënës me objektiv 87.00. Tregtimi mbi vlerën 90.45 do të pasohet nga tentativa për testimin e rezistencës 91.10.

Për sa kohë BTC/USD do të tregtohet nën vlerën 62,400, trendi do të jetë rënës me target 56,600. Tregtimi mbi vlerën 62,400 do të pasohet me rritje të mëtejshme drejt objektivit 64,000.

The post Parashikimi i ‘SI’ pĂ«r bursat gjatĂ« javĂ«s: Bie nafta appeared first on Gazeta Si.

↗

Rritja e turizmit tĂ« qelizave staminale – nĂ« kĂ«rkim tĂ« rinisĂ« pa bisturi

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Kristiana Capati-Choquet Ă«shtĂ« njĂ« agjente udhĂ«timesh nĂ« Nju Jork, e specializuar nĂ« organizimin e udhĂ«timeve pĂ«r trajtime mjekĂ«sore pĂ«r klientĂ« tĂ« pasur. ShumĂ« prej tyre janĂ« gra qĂ« kanĂ« frikĂ« se do tĂ« gjykohen nga bashkĂ«moshataret e tyre pĂ«r shenjat e plakjes nĂ« destinacione luksoze si St. Barths apo Courchevel. Sipas saj, komplimenti mĂ« i madh nuk Ă«shtĂ« mĂ« njĂ« nxirje perfekte apo njĂ« çantĂ« e re luksoze, por pyetja: “Si ka mundĂ«si qĂ« dukesh edhe mĂ« e re kĂ«tĂ« vit?”

NjĂ« nga klientet e saj Ă«shtĂ« njĂ« grua nga Nju Jorku, nĂ« tĂ« gjashtĂ«dhjetat, e cila prej vitesh udhĂ«ton nĂ«pĂ«r botĂ« nĂ« kĂ«rkim tĂ« “burimit tĂ« rinisĂ«â€ ose tĂ« paktĂ«n tĂ« procedurave kozmetike qĂ« japin tĂ« njĂ«jtin efekt. Obsesioni i saj mĂ« i fundit Ă«shtĂ« gjetja e vendit ideal pĂ«r njĂ« trajtim rinovues me bazĂ« qelizash staminale, i njohur ndryshe si “facelift pa bisturi”.

Ajo madje refuzoi një resort në Maldive që ofronte infuzione me qeliza staminale, sepse aty përdoreshin qeliza të marra nga palca e kockave, ndërsa ajo kërkonte qeliza të marra nga kordoni kërthizor.

TĂ« zbuluara pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« vitet 1960, qelizat staminale janĂ« shndĂ«rruar gjatĂ« dekadĂ«s sĂ« fundit nĂ« njĂ« nga termat mĂ« tĂ« pĂ«rfolur nĂ« mjekĂ«si. KĂ«to qeliza “boshe”, tĂ« cilat mund tĂ« merren nga indi dhjamor, palca e kockave apo tĂ« krijohen nĂ« laborator nga qeliza tĂ« lĂ«kurĂ«s ose gjakut, kanĂ« aftĂ«sinĂ« tĂ« transformohen nĂ« lloje tĂ« ndryshme qelizash dhe tĂ« ndihmojnĂ« nĂ« rigjenerimin e indeve tĂ« dĂ«mtuara.

Përveç transplantit të palcës së kockave, që është trajtimi më i njohur me qeliza staminale, ato përdoren gjithnjë e më shumë edhe në ortopedi. Sportistë të famshëm si Cristiano Ronaldo dhe Kobe Bryant kanë promovuar efektivitetin e tyre në trajtimin e dëmtimeve sportive.

A mund të zhduken rrudhat?

Sot po rritet interesi për përdorimin kozmetik të qelizave staminale. Pyetja që shtrohet është nëse këto qeliza mund të zbusin rrudhat po aq mirë sa trajtojnë dëmtimet e kyçeve apo artritin.

Nëse një trajtim i tillë do të rezultonte efektiv, me pak kohë rikuperimi dhe rezultate të dukshme, ai do të përbënte një treg miliardash dollarësh. Për këtë arsye, klinikat e jetëgjatësisë dhe spa-të mjekësore në mbarë botën po ofrojnë gjithnjë e më shumë trajtime me qeliza staminale për përmirësimin e lëkurës dhe shëndetit, shpesh pa prova të forta shkencore.

MegjithatĂ«, ekspertĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se termi “qeliza staminale” mbulon njĂ« gamĂ« shumĂ« tĂ« gjerĂ« trajtimesh dhe teknologjish.

Qelizat më të kërkuara vijnë nga donatorët

Ndërsa trajtimet ortopedike zakonisht përdorin qeliza të marra nga vetë pacienti, procedurat kozmetike më të avancuara mbështeten tek qelizat mezenkimale staminale (MSC), të marra nga donatorë.

Pikërisht këto qeliza konsiderohen më efektive për qëllime estetike, por njëkohësisht janë edhe më të debatueshme. Për shkak të rrezikut të reaksioneve imunitare dhe sjelljes së paparashikueshme të tyre në organizëm, përdorimi komercial i këtyre trajtimeve është i kufizuar ose i ndaluar në shumicën e vendeve.

Përjashtime janë vende me rregulla më fleksibël si Meksika, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe territori autonom Próspera në Honduras.

“Si kĂ«lyshĂ« tĂ« lĂ«shuar nĂ« park”

Dr. Steven Sampson, specialist i mjekĂ«sisĂ« rigjeneruese nĂ« Los Anxhelos, i pĂ«rshkruan qelizat MSC si “qeliza sinjalizuese medicinale”, tĂ« cilat komunikojnĂ« me qelizat pĂ«rreth dhe nxisin procese rigjenerimi.

Por pikërisht kjo aftësi i bën ato edhe potencialisht të rrezikshme. Disa studime sugjerojnë se ato mund të stimulojnë pa dashje zhvillimin e një kanceri ekzistues të padiagnostikuar, megjithëse provat shkencore mbeten ende jo përfundimtare.

MegjithatĂ«, shumĂ« pacientĂ« dhe mjekĂ« vazhdojnĂ« t’i pĂ«rdorin. Qelizat e marra nga kordoni kĂ«rthizor konsiderohen mĂ« tĂ« preferuara sepse kanĂ« mĂ« pak gjasa tĂ« shkaktojnĂ« reagime imunitare dhe shpesh japin rezultate mĂ« tĂ« shpejta.

Dr. Anita Rajoo, mjeke në Emiratet e Bashkuara Arabe, përdor injeksione me MSC për probleme si hiperpigmentimi i lëkurës. Një trajtim i tillë zakonisht kërkon 4 deri në 6 seanca, me një kosto rreth 1.000 dollarë për injeksion.

Një tjetër metodë është infuzioni intravenoz, ku qelizat shpërndahen në të gjithë organizmin. Ky trajtim kushton rreth 50.000 dollarë dhe mund të kryhet vetëm një herë në vit për shkak të reagimit inflamator që shkakton zakonisht.

Megjithatë, ky është edhe varianti më i paparashikueshëm.

“Nuk mund t’i programosh qelizat tĂ« veprojnĂ« vetĂ«m pĂ«r qĂ«llime estetike. Nuk kemi kontroll se ku do tĂ« shkojnĂ«,” shpjegon Rajoo.

Ajo i krahason qelizat staminale tĂ« futura nĂ« qarkullimin e gjakut me “kĂ«lyshĂ« tĂ« lĂ«shuar pa zinxhir nĂ« njĂ« park”me qĂ«llime tĂ« mira, por tĂ« pamundura pĂ«r t’u kontrolluar.

Efekte të papritura

Një pacient 54-vjeçar i Rajoo-s iu nënshtrua trajtimit për osteoartritin e gjunjëve. Gjashtë javë më vonë ai raportoi përmirësim të dukshëm të gjendjes së tyre.

Por kishte ndodhur edhe diçka tjetër.

“Ishte tullac dhe papritur filloi t’i rritej floku, gjĂ« qĂ« nuk kishte ndodhur prej 10 vitesh,” tregon mjekja. “MĂ« pyeti: ‘ÇfarĂ« mĂ« bĂ«re?’”

Edhe efektet estetike mund të jenë të paparashikueshme. Në një klinikë, për shembull, pas infuzionit me qeliza staminale një pacienti iu zhduk efekti i Botox-it.

Ekspertët shpjegojnë se këto qeliza kërkojnë sinjale dëmtimi në organizëm dhe përqendrohen aty ku nevoja është më e madhe. Nëse një person ka një problem të fshehur në zemër, qelizat do të fokusohen tek ai dhe jo tek rrudhat apo pamja estetike.

Pavarësisht interesit në rritje dhe ofertave gjithnjë e më të shumta në klinika luksoze nga Dubai deri në Meksikë, ekspertët paralajmërojnë se shkenca ende nuk ka përgjigje të plota.

Michael Zemel, drejtor shkencor i kompanisë së kërkimit biologjik Kinexum, përmbledh debatin me një paralajmërim të thjeshtë:

“Nuk Ă«shtĂ« se kĂ«to trajtime nuk funksionojnĂ«. Ato mund tĂ« funksionojnĂ« dhe funksionojnĂ«. Problemi Ă«shtĂ« se ende nuk e dimĂ« sa shpesh mund tĂ« funksionojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ«n e gabuar.”

PikĂ«risht kjo pasiguri vazhdon tĂ« mbetet pengesa mĂ« e madhe pĂ«r transformimin e qelizave staminale nĂ« “eliksirin e rinisĂ«â€ qĂ« shumĂ« tĂ« pasur nĂ« botĂ« po kĂ«rkojnĂ«./FinancialTimes

The post Rritja e turizmit tĂ« qelizave staminale – nĂ« kĂ«rkim tĂ« rinisĂ« pa bisturi appeared first on Gazeta Si.

↗

Raporti mĂ« i madh mbi abuzimin seksual tĂ« fĂ«mijĂ«ve – rrĂ«fimet tronditĂ«se tĂ« autorĂ«ve

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Paralajmërim: Ky artikull përmban citime shqetësuese nga autorë të abuzimit seksual ndaj fëmijëve

Studiuesit, prej shumĂ« kohĂ«sh, kanĂ« tentuar t’i pĂ«rgjigjen pyetjes: pse disa burra abuzojnĂ« seksualisht me fĂ«mijĂ«?

Ne iu afruam disi përgjigjes.

Në një studim të fundit përfshihen 700 abuzues fëmijësh dhe mënyra se si ato vepruan.

Zbulime shqetësuese

Burrat ishin mbi 18 vjeç dhe vinin nga vende të ndryshme të botës, nga Norvegjia në Zelandën e Re, nga Malaui në Brazil. Studiuesit ishin të interesuar të dokumentonin se çfarë mund të tregonin rrëfimet e autorëve të krimeve për mënyrat e parandalimit të abuzimit seksual ndaj fëmijëve.

Rrëfimet e tyre ndryshonin ndjeshëm. Disa fajësonin drogën dhe alkoolin, ose përvojat e tyre të abuzimit gjatë fëmijërisë. Të tjerë pretendonin se po kërkonin përvoja të reja seksuale, të rrezikshme ose emocionuese.

TĂ« tjerĂ« thoshin se ishin “tĂ« dashuruar” me fĂ«mijĂ«n ose se po pĂ«rpiqeshin ta “edukonin” atĂ«.

Shpjegimi më i zakonshëm që jepnin autorët për sjelljen e tyre ishte ta paraqisnin viktimën si pjesëmarrëse të vullnetshme në aktin seksual.

NĂ« raste veçanĂ«risht tĂ« rĂ«nda, autorĂ«t e krimeve e paraqisnin veten si viktima tĂ« pafajshme tĂ« manipulimeve seksuale tĂ« supozuara tĂ« fĂ«mijĂ«ve (kryesisht vajza), duke i pĂ«rshkruar viktimat e mitura si “ngacmuese” apo “provokuese”.

Njëri prej tyre deklaronte:

“ajo ishte njĂ« ‘dhelpĂ«r’ e vogĂ«l nĂ« gjithĂ« kĂ«të  unĂ« u joshja me tĂ« vĂ«rtetĂ«.”

Sigurisht, fĂ«mijĂ«t nuk mund tĂ« japin pĂ«lqim pĂ«r marrĂ«dhĂ«nie seksuale me tĂ« rriturit. Dhe, me rĂ«ndĂ«si, edhe nĂ« rastet kur autorĂ«t pretendonin “pĂ«lqim”, provat qĂ« ata jepnin ishin shumĂ« tĂ« dobĂ«ta, duke u bazuar zakonisht vetĂ«m nĂ« mungesĂ«n e rezistencĂ«s fizike tĂ« fortĂ«.

Abuzimi si hakmarrje

Hakmarrja ishte një tjetër arsye e zakonshme që përdorej për të shpjeguar veprimet kriminale. Në shumicën dërrmuese të rasteve, autorët e krimeve përmendnin partneret e tyre femra si objekt të sjelljes së tyre hakmarrëse.

NĂ« thelb, ata abuzonin njĂ« fĂ«mijĂ« pĂ«r t’u hakmarrĂ« ndaj nĂ«nĂ«s sĂ« fĂ«mijĂ«s.

Autorët e krimeve kërkonin hakmarrje sepse partneret e tyre nuk i përmbushnin pritshmëritë tradicionale të feminitetit dhe nuk luanin rolin e partneres romantike/seksuale ose të nënës/shtëpiakes sipas standardeve të tyre.

Siç deklaroi një prej tyre:

“Ka pasur disa herĂ« qĂ« e kam ngacmuar seksualisht vajzĂ«n time, thjeshtĂ« nga inati ndaj gruas sime qĂ« nuk pastronte shtĂ«pinĂ«. LĂ«nien e qenit tĂ« bĂ«nte jashtĂ«qitje nĂ« dysheme dhe askush nuk e pastronte.”

Në rrëfimet e tyre, partneret e rritura femra pritej të ofronin marrëdhënie seksuale ekskluzivisht për autorin e krimit, në kohën, mënyrën dhe formën që ai dëshironte.

NĂ« disa raste, autorĂ«t pretendonin se janĂ« shtyrĂ« drejt abuzimit seksual ndaj fĂ«mijĂ«ve pĂ«r shkak tĂ« dĂ«shirĂ«s pĂ«r akte seksuale specifike ose forma tĂ« caktuara tĂ« sjelljes trupore, tĂ« cilat partneret e tyre tĂ« rritura nuk pranonin t’i kryenin.

ZemĂ«rimi dhe tĂ« ashtuquajturat “tĂ« drejta”

AutorĂ«t ndonjĂ«herĂ« e paraqisnin viktimĂ«n fĂ«mijĂ« si “tĂ« merituar” pĂ«r abuzimin, duke pretenduar se sjellja e tyre kriminale ishte rezultat i zemĂ«rimit ndaj fĂ«mijĂ«s.

PĂ«r shembull, ata ndiheshin tĂ« zemĂ«ruar sepse viktimat nuk pĂ«rmbushnin normat “femĂ«rore” ose nuk tregonin nĂ«nshtrim tĂ« mjaftueshĂ«m. Siç tha njĂ« autor:

“Ajo nuk po sillej si njĂ« vajzĂ« e mirĂ«, siç supozohet tĂ« sillet njĂ« vajzĂ« perfekte.”

Në mënyrë thelbësore, arsyet e tyre për zemërim ndaj fëmijëve pasqyrojnë të njëjtat modele mendimi që qëndrojnë edhe pas zemërimit ndaj grave të rritura.

AutorĂ«t shpesh i referoheshin “tĂ« drejtĂ«s” sĂ« tyre pĂ«r aktivitet seksual, duke justifikuar veprimet dhe duke u ankuar pĂ«r mungesĂ«n e aksesit seksual ndaj partnereve tĂ« rritura.

Për më tepër, ata i paraqisnin fëmijët si seksualisht të gatshëm dhe gjithmonë të disponueshëm, duke treguar një ndjenjë të theksuar të së drejtës për seks dhe mungesë të plotë të pranimit se fëmijët nuk mund të japin pëlqim.

Patriarkati dhe justifikimet e dhunës

Në krahasim me studimet e mëparshme, u vu re një theks më i fortë i mendësisë patriarkale në rrëfimet e autorëve.

Shpesh, literatura e mĂ«parshme sugjeron se abuzimi seksual ndaj fĂ«mijĂ«ve ndodh pĂ«r shkak tĂ« “konflikteve martesore” ose “mosmarrĂ«veshjeve familjare”.

Por ky interpretim duket më i zbutur krahasuar me vetë rrëfimet e autorëve, të cilët shpesh theksojnë qartë zemërimin, hakmarrjen dhe ndjenjën e të drejtës seksuale.

Fokusi i tyre te “pĂ«lqimi” i supozuar i viktimĂ«s Ă«shtĂ« domethĂ«nĂ«s. NĂ« marrĂ«dhĂ«nie me gratĂ« e rritura, burrat shpesh i shohin partneret si “roje tĂ« kufirit”, tĂ« cilat duhet t’i rezistojnĂ« pĂ«rpjekjeve tĂ« tyre nĂ«se nuk duan marrĂ«dhĂ«nie seksuale.

Në këtë studim, shumë prej autorëve nuk bënin dallim të qartë mes grave të rritura dhe vajzave, duke i parë të dyja si kategori vartëse.

Në disa raste ata shprehnin hapur këtë logjikë:

“Ndiqja nevojĂ«n pĂ«r kĂ«naqĂ«si seksuale dhe kjo kĂ«rkonte njĂ« femĂ«r.”

Nevoja për edukim dhe politika

Gjetjet e studimit tregojnë nevojën që politikëbërësit dhe institucionet të forcojnë përpjekjet kundër mizogjinisë, ndjenjës së privilegjit seksual mashkullor dhe strukturave patriarkale.

Luftimi i miteve për përdhunimin (besime të rreme mbi dhunën seksuale, autorët dhe viktimat) dhe pranimi i këtyre miteve mbetet thelbësor.

Edhe pse këto masa zakonisht synojnë mbrojtjen e grave të rritura, analiza sugjeron se ato mund të ndihmojnë gjithashtu në parandalimin e abuzimit seksual ndaj fëmijëve.

Publikuar nga “The Conversation”

The post Raporti mĂ« i madh mbi abuzimin seksual tĂ« fĂ«mijĂ«ve – rrĂ«fimet tronditĂ«se tĂ« autorĂ«ve appeared first on Gazeta Si.

↗

Shqipëria kërkon të afrojë biznesin me standardet e BE-së deri në vitin 2030

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Qeveria shqiptare ka hedhur nĂ« konsultim njĂ« strategji pĂ«r NdĂ«rmarrjet e Vogla dhe tĂ« Mesme (NVM) 2026-2030, njĂ« strategji e re qĂ« synon rritjen e produktivitetit, konkurrueshmĂ«risĂ« dhe integrimin e bizneseve shqiptare nĂ« tregun europian.

Sipas dokumentit, NVM-të përbëjnë shtyllën kryesore të ekonomisë shqiptare, duke përfaqësuar mbi 99% të ndërmarrjeve aktive, mbi 80% të punësimit dhe pjesën më të madhe të aktivitetit ekonomik në vend. Megjithatë, sektori vijon të përballet me produktivitet të ulët, akses të kufizuar në financa, mungesë aftësish profesionale dhe pjesëmarrje të ulët në tregjet ndërkombëtare.

Strategjia e re parashikon tre objektiva madhorë: forcimin e kapaciteteve të bizneseve, përmirësimin e klimës së biznesit dhe zgjerimin e aksesit në financim. Dokumenti mbështetet në 11 objektiva specifikë dhe 25 masa prioritare, të orientuara drejt inovacionit, transformimit digjital, tranzicionit të gjelbër, uljes së barrierave administrative dhe rritjes së eksporteve.

Një nga gjetjet kryesore të analizës është se problemi nuk qëndron te mungesa e strategjive për biznesin, por te fragmentimi dhe koordinimi i dobët mes institucioneve. Për këtë arsye, dokumenti synon të bashkërendojë politikat ekzistuese në një kuadër të vetëm veprimi.

Qeveria synon që deri në vitin 2030 Shqipëria të ndërtojë një ekosistem modern dhe inteligjent të ndërmarrjeve të vogla e të mesme, të afta të konkurrojnë në Tregun Unik Evropian.

Kostoja e zbatimit të dokumentit është përllogaritur në rreth 32.7 milionë lekë, që do të financohen nga buxheti i institucioneve përgjegjëse dhe donatorët.

The post Shqipëria kërkon të afrojë biznesin me standardet e BE-së deri në vitin 2030 appeared first on Gazeta Si.

↗

Si Reagan solli njĂ« rritje ekonomike qĂ« politikanĂ«t e sotĂ«m vetĂ«m mund ta Ă«ndĂ«rrojnë 

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

ÇfarĂ« dĂ«shmie mĂ« e mirĂ« mund tĂ« ketĂ« pĂ«r suksesin e njĂ« qeverisjeje apo mandati politik sesa fakti qĂ« pasardhĂ«sit nga parti rivale vazhdojnĂ« tĂ« ndjekin tĂ« njĂ«jtat politika?

Imitimi është forma më e sinqertë e lavdërimit, dhe kjo është pikërisht ajo që bënë Bill Clinton dhe Tony Blair në lidhje me politikat e Ronald Reagan dhe Margaret Thatcher.

Kur Reagan u bë president në vitin 1981, norma më e lartë e tatimit mbi të ardhurat në SHBA ishte 70%. Kur ai u largua nga detyra në vitin 1989, kjo normë kishte rënë në 28%. Kur Thatcher mori drejtimin e qeverisë britanike në vitin 1979, norma më e lartë e tatimit mbi të ardhurat në Britani ishte 83%. Kur ajo u largua në vitin 1990, ajo kishte zbritur në 40%.

Këto ulje ishin të jashtëzakonshme. Në SHBA, pjesa e të ardhurave që mbetej pas tatimit për fituesit më të mëdhenj u rrit nga 30% në 72%, një rritje prej 140%. Në Britani, rritja ishte edhe më e madhe. Gjatë viteve 1980, u hoqën pengesat që frenonin prosperitetin ekonomik.

Reformat e Reaganit dhe Thatcherit transformuan ekonomitë e vendeve të tyre. Para viteve 1980, dominonin korporatat e mëdha që dinin të përfitonin nga zbritjet fiskale dhe që kompensonin punonjësit përmes përfitimeve të patatueshme dhe llogarive të shpenzimeve. Sipërmarrja ishte e rrallë. Krizat ekonomike, disa prej tyre shumë të thella, ishin të shpeshta, ndërsa rritja ekonomike mbetej e ngadaltë.

Normat e larta tatimore, në intervalin 60-70%, mbizotëruan ndërsa SHBA dhe Britania u zhytën në Depresionin e Madh gjatë viteve 1930. Normat mbi 90% shoqëruan rritjen e dobët të sektorit privat në vitet 1950. Ndërsa normat mbi 70% kontribuuan në periudhën e stagflacionit të viteve 1970, kur ekonomia vuante njëkohësisht nga inflacioni i lartë dhe rritja e ulët.

A është kujtesa kolektive aq e shkurtër sa të ketë harruar inflacionin dhe dëshpërimin që pasuan braktisjen e sistemit monetar të Bretton Woods System në fillim të viteve 1970?

Gjatë dekadës deri në vitin 1982, përfshirë periudhën e njohur si Winter of Discontent, kur qeveria laburiste humbi pushtetin përballë konservatorëve të Thatcherit, çmimet me pakicë në Britani u rritën mesatarisht me 14% në vit, ndërsa rritja reale ekonomike ishte vetëm 1.6% në vit.

“Labour isn’t working” (“LaburistĂ«t nuk po funksionojnĂ«â€), deklaronte slogani i famshĂ«m i fushatĂ«s sĂ« Thatcherit, nĂ« njĂ« kohĂ« kur papunĂ«sia kishte arritur nĂ« 5.3%. NjĂ« situatĂ« e ngjashme, me stagflacion dhe papunĂ«si tĂ« lartĂ«, ekzistonte edhe nĂ« SHBA.

Në vitet 1980, ndërsa Reagan dhe Thatcher ulën ndjeshëm normat më të larta tatimore, modelet e vjetra të biznesit që kishin funksionuar nën regjimet e taksave të larta u bënë të vjetruara. Sipërmarrja lulëzoi. Punonjësit më të talentuar filluan të kërkonin pagesa direkte në para në vend të përfitimeve në natyrë, grumbulluan kapital dhe lanë kompanitë tradicionale për të krijuar bizneset e tyre.

Nga ana tjetĂ«r, korporatat ekzistuese ristrukturuan organizatat e tyre pĂ«r t’iu pĂ«rshtatur realitetit tĂ« ri me taksa mĂ« tĂ« ulĂ«ta, mĂ« pak rregullime dhe politikĂ« monetare mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme. Wall Street dhe City of London tĂ«rhoqĂ«n njĂ« valĂ« tĂ« madhe aktiviteti ekonomik, ndĂ«rsa startup-et thithnin kapital dhe shumoheshin me shpejtĂ«si.

Papritur u zhdukën problemet e rritjes ekonomike nën 2% dhe inflacionit galopant. Kur Reagan dhe Thatcher ulën taksat (dhe Thatcher privatizoi me vendosmëri ndërmarrjet shtetërore), ekonomia shpërtheu në rritje dhe inflacioni u tkurr ndjeshëm.

Midis viteve 1982 dhe 1988, Britania regjistroi mesatarisht 4% rritje vjetore të PBB-së, ndërsa inflacioni u përgjysmua në 4%. SHBA pati rezultate të ngjashme.

Pretendimi se ulja e taksave pĂ«r tĂ« pasurit do tĂ« sillte vetĂ«m njĂ« efekt “rrjedhjeje nga lart-poshtĂ«â€ (trickle-down effect) rezultoi i pabazuar. NjĂ« rritje ekonomike prej 4% nĂ« vit – diçka pothuajse e paimagjinueshme sot – ishte njĂ« valĂ« e fuqishme prosperiteti.

Amerikanët e zakonshëm përfituan ndjeshëm. Midis viteve 1980 dhe 2000 u krijuan rreth 40 milionë vende të reja pune, një rritje prej më shumë se 40%.

Pjesëmarrja masive në tregun e aksioneve solli rritje të jashtëzakonshme të pasurisë familjare. Indeksi Dow Jones Industrial Average u rrit rreth 15 herë midis viteve 1982 dhe 2000.

Të ardhurat mesatare familjare u rritën me 12% gjatë periudhës së Reaganit dhe me 15% gjatë periudhës së Clintonit, duke pësuar një ngadalësim vetëm në fillim të viteve 1990, kur presidenti George H. W. Bush rriti normat më të larta tatimore.

Ndërkohë në Britani, të ardhurat javore të familjes mesatare u rritën me 26% gjatë mandatit të Thatcherit, ndërsa numri i qytetarëve që zotëronin aksione u rrit nga 3 milionë në 11 milionë.

MegjithatĂ«, Reagan dhe Thatcher bĂ«nĂ« edhe gabime, veçanĂ«risht nĂ« fillimet e tyre. TĂ« dy treguan hezitim pĂ«r reformimin e sistemit tatimor. Thatcher ishte e rezervuar ndaj uljeve tĂ« menjĂ«hershme tĂ« taksave, tĂ« cilat ajo i quante “LafferizĂ«m”, duke iu referuar teorisĂ« sĂ« Arthur Laffer dhe tĂ« ashtuquajturĂ«s “Kurba Laffer”, sipas sĂ« cilĂ«s ulja e taksave mund tĂ« kompensohet vetvetiu pĂ«rmes rritjes ekonomike dhe zgjerimit tĂ« bazĂ«s tatimore.

Gjatë mandatit të saj të parë, Thatcher uli normën më të lartë tatimore nga 83% në 60%, por rriti TVSH-në, duke rezultuar në një rritje neto të barrës fiskale. Për pasojë, ekonomia pothuajse nuk u rrit gjatë dy viteve e gjysmë të para të qeverisjes së saj.

Nga ana tjetĂ«r, Reagan zgjodhi ta shpĂ«rndante uljen e parĂ« tĂ« taksave nĂ« tri faza midis viteve 1981 dhe 1983. NdĂ«rsa vononte zbatimin e reformave, ekonomia amerikane pĂ«soi recesionin e viteve 1981–1982, i konsideruar si mĂ« i rĂ«ndi qĂ« nga Kriza e Madhe.

Vetëm në mesin e viteve 1980, kur të dy udhëheqësit kapërcyen hezitimet dhe ulën ndjeshëm taksat, ekonomitë e tyre nisën të lulëzonin dhe lanë pas stagflacionin e dekadës së mëparshme.

Pavarësisht gabimeve fillestare, revolucioni ekonomik i Reaganit dhe Thatcherit transformoi ekonomitë e SHBA-së dhe Britanisë deri në fund të mijëvjeçarit.

Pasardhësit e tyre politikë nga kampet kundërshtare, Clinton dhe Blair, nuk lejuan rikthimin e normave shumë të larta tatimore. Gjatë viteve 1990, norma më e lartë e tatimit mbeti 40%.

Si rezultat, rritja e fortë ekonomike vazhdoi. Midis viteve 1993 dhe 2000, SHBA regjistroi mesatarisht 3.9% rritje ekonomike në vit, ndërsa Britania 3.3%.

Këto shifra janë shumë larg ritmeve modeste me të cilat ekonomitë e mëdha të botës duhet të kënaqen sot./The Economist

The post Si Reagan solli njĂ« rritje ekonomike qĂ« politikanĂ«t e sotĂ«m vetĂ«m mund ta Ă«ndĂ«rrojnë  appeared first on Gazeta Si.

↗

Bordi ul me 3 lekë çmimin e naftës dhe benzinës

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Bordi i TransparencĂ«s ka ulur me 3 lekĂ« çmimin e naftĂ«s, pak orĂ« pasi e rriti me 4 lekĂ«.

Sipas vendimit të sotëm, nafta me pakicë do të tregtohet me 192 lekë/litri, ajo me shumicë jo më shumë se 180 lekë/litër.

Benzina do të shitet me 3 lekë më pak, 172 lekë/litri, ndërsa  me shumicë 160 lekë/litër.

Çmimet e caktuara nga Bordi do tĂ« hynĂ« nĂ« fuqi sot datĂ« 5 ora 13.00 dhe do tĂ« jenĂ« tĂ« vlefshme deri nĂ« mbledhjen e ardhshme tĂ« bordit ku do tĂ« pasqyrohen ndryshimet e çmimeve tĂ« shitjes.

Në rast të shkeljeve të konstatuara nga operatorë të ndryshëm do të vendoset pezullimi i aktivitetit.

The post Bordi ul me 3 lekë çmimin e naftës dhe benzinës appeared first on Gazeta Si.

↗

Qytetarët në ditën e pestë të protestës kundër projektit në Zvërnec: 5 pika për qeverinë!

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’-ShoqĂ«ria civile dhe qytetarĂ« pĂ«r tĂ« pestĂ«n ditĂ« radhazi kanĂ« marshuar nĂ« TiranĂ« lidhur me projektin pĂ«r investim nĂ« ZvĂ«rnec tĂ« VlorĂ«s.

QytetarĂ«t u grumbulluan nĂ« sheshin “SkĂ«nderbej” dhe nga aty marshuan drejt KryeministrisĂ«, ku mbajtĂ«n dhe njĂ« minutĂ« heshtje nĂ« nderim tĂ« efektivit tĂ« PolicisĂ« sĂ« Shtetit, Enea Mekolli qĂ« humbi jetĂ«n nĂ« krye tĂ« detyrĂ«s nĂ« Maliq.

Me pankarta në duar qytetarët kërkuan anulimin e projektit, duke shprehur shqetësimet e tyre për ndikimin që ai mund të ketë në mjedis dhe në pasuritë natyrore të zonës.

Protestuesit kanë paraqitur pesë pika për qeverinë: Dorëheqjen e kryeministrit; Shfuqizimin e statusit dhe të kuadrit ligjor që lidhet me investitorët strategjikë; Shfuqizimin e Paketës së Maleve; Anulimin e ndryshimeve në Ligjin për Zonat e Mbrojtura; Anulimin e ndryshimeve në Ligjin për Trashëgiminë Kulturore.

The post Qytetarët në ditën e pestë të protestës kundër projektit në Zvërnec: 5 pika për qeverinë! appeared first on Gazeta Si.

↗

Bordi rrit me 4 lekë naftën

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Bordi i TransparencĂ«s ka njoftuar çmimet e reja tĂ« karburanteve. Nga sot, nafta do tĂ« shitet me 195 lekĂ«/litĂ«r, 4 lekĂ« mĂ« shumĂ«.

Benzina është ulur me 1 lekë dhe do të shitet me 175 lekë/litri.

Çmimet e caktuara nga Bordi do tĂ« hynĂ« nĂ« fuqi sot datĂ« 4 ora 15:30 dhe do tĂ« jenĂ« tĂ« vlefshme deri nĂ« mbledhjen e ardhshme tĂ« bordit.

Në rast të shkeljeve të konstatuara nga operatorë të ndryshëm do të vendoset pezullimi i aktivitetit.

The post Bordi rrit me 4 lekë naftën appeared first on Gazeta Si.

↗

Katër gazetarë të ekonomisë të Forbes dhe HuffPost, dyshohet se janë AI

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

KatĂ«r gazetarĂ« tĂ« ekonomisĂ«, shumĂ« produktivĂ«,  po pĂ«rballen me pyetje serioze nĂ«se janë  tĂ« vĂ«rtetĂ«. MirĂ« se vini nĂ« median digjitale nĂ« vitin 2026!

NjĂ« hetim nga Press Gazette zbuloi se katĂ«r “gazetarĂ« freelance” qĂ« supozohet se janĂ« njerĂ«z, tĂ« cilĂ«t kanĂ« publikuar artikuj qĂ« promovojnĂ« (shesin) kriptomonedha specifike, nĂ« media si Forbes, Investing.com, HuffPost, CoinTelegraph, VentureBeat dhe The Street, duket shumĂ« e mundshme qĂ« tĂ« jenĂ« tĂ« rremĂ«. Dhe secili prej tyre, me rĂ«ndĂ«si, ka lidhje tĂ« forta me njĂ« kompani PR tĂ« quajtur MarketAcross, e cila nĂ« faqen e saj e pĂ«rshkruan veten si ofruese e “PR pĂ«r kompanitĂ« kryesore tĂ« blockchain nĂ« botĂ«â€.

Sipas Press Gazette, katër shkrimtarët në fjalë, me emrat e paraqitur si Nikolai Kuznetsov, Reuben Jackson, Luis Aureliano dhe Joe Liebkind,kanë foto profili që ose duken të gjeneruara nga AI, ose janë foto interneti që mund të gjenden lehtësisht. Asnjëri prej tyre nuk ka histori të qartë online përtej karrierës së tyre si shkrues financiarë, e cila në total përfshin më shumë se 1.000 artikuj.

GazetarĂ«t e vĂ«rtetĂ« tĂ« Press Gazette gjetĂ«n gjithashtu se secili prej kĂ«tyre shkrimtarĂ«ve shpesh ka nxitur lexuesit tĂ« investojnĂ« nĂ« kriptomonedha tĂ« promovuara nga klientĂ«t e MarketAcross, pĂ«rfshirĂ« njĂ« projekt kripto veçanĂ«risht tĂ« dyshimtĂ« tĂ« quajtur “Gladius”, i cili u rrĂ«zua nĂ« vitin 2017. NjĂ« faqe interneti tashmĂ« e mbyllur pĂ«r Kuznetsov, shkrimtari mĂ« produktiv i kĂ«tij grupi tĂ« dyshimtĂ«, ishte regjistruar nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n adresĂ« me njĂ« kompani tĂ« quajtur InboundJunction, njĂ« “grup media dhe PR pĂ«r teknologji, AI dhe siguri kibernetike”, qĂ« ka tĂ« njĂ«jtĂ«t themelues si siç mund ta merrni me mend, MarketAcross.

AsnjĂ« nga mediat ku kĂ«ta autorĂ« tĂ« dyshuar kanĂ« publikuar artikuj nuk ishte nĂ« gjendje t’i jepte Press Gazette prova qĂ« kĂ«ta kontribues freelance janĂ« realĂ«. Dhe asnjĂ«ri nga shkrimtarĂ«t e akuzuar si tĂ« rremĂ« nuk iu pĂ«rgjigj pyetjeve tĂ« Press Gazette.

NĂ« pĂ«rmbledhje, sipas raportimit tĂ« Press Gazette, duket shumĂ« sikur marketerĂ«t e kriptomonedhave kanĂ« operuar me “gazetarĂ«â€ tĂ« fabrikuar si kukulla digjitale, njĂ« skemĂ« e dizajnuar me gjasĂ« pĂ«r tĂ« rritur interesin dhe legjitimitetin pĂ«r klientĂ«t e tyre.

NjĂ« partner drejtues pĂ«r MarketAcross dhe InboundJunction tha pĂ«r Press Gazette nĂ« njĂ« deklaratĂ« tĂ« gjatĂ« se “ne nuk punĂ«sojmĂ« gazetarĂ«, dhe punonjĂ«sit tanĂ« nuk operojnĂ« asnjĂ« nga profilet qĂ« keni pĂ«rmendur. Ne nuk kemi tĂ« dhĂ«na personale kontakti pĂ«r individĂ«t qĂ« pĂ«rmendni dhe çdo aktivitet i lidhur me ta duket se ka ndodhur vite mĂ« parĂ«.”

Kripto është një fushë veçanërisht e mbushur me mashtrime, dhe në një pamje më të gjerë, bota e informacionit në përgjithësi është një kaos me shumë përmbajtje të rreme sot. Para se të merrni vendime të rëndësishme ose të besoni një shkrimtar apo postim të caktuar, duhet të jeni shumë të kujdesshëm. Shpresohet që redaktorët që lejojnë ndoshta-shkrimtarë të rremë të publikojnë këtë lloj përmbajtjeje të fillojnë të bëjnë të njëjtën gjë.

The post Katër gazetarë të ekonomisë të Forbes dhe HuffPost, dyshohet se janë AI appeared first on Gazeta Si.

↗

Të gjitha herët kur moda deshi të vishej si Papa


✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Papa Leo XIV mbërrin në Spanjë më 6 qershor. Vizita e fundit e një pape në këtë vend ishte ajo e Benediktit XVI në vitin 2011. Dallimet mes dy papëve janë të dukshme, si në qasjen e tyre pastorale, ashtu edhe në mënyrën se si projektojnë imazhin e papatit.

Megjithatë, ky takim shërben si një mundësi për të rikthyer vëmendjen te mënyra se si imazhet dhe simbolika e lidhur me Kishën Katolike kanë frymëzuar modën për dekada me radhë.

Çdo pĂ«lhurĂ«, ngjyrĂ« dhe motiv dekorativ i veshur nga papĂ«t, priftĂ«rinjtĂ«, murgeshat dhe anĂ«tarĂ«t e tjerĂ« tĂ« klerit mbart njĂ« kuptim simbolik dhe njĂ« traditĂ« tĂ« gjatĂ« historike. Mbi tĂ« gjitha, ato krijojnĂ« njĂ« ndikim tĂ« fortĂ« vizual pĂ«rmes ngopjes sĂ« ngjyrave, madhĂ«shtisĂ« sĂ« siluetave dhe pasurisĂ« sĂ« materialeve. StilistĂ« si John Galliano, Dolce & Gabbana, Versace dhe madje edhe CristĂłbal Balenciaga nuk i kanĂ« shpĂ«tuar kĂ«tij ndikimi, duke u frymĂ«zuar, nĂ« mĂ«nyrĂ« mĂ« tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« ose mĂ« tĂ« tĂ«rthortĂ«, nga veshjet liturgjike./Harper’sBazzaar

The post Të gjitha herët kur moda deshi të vishej si Papa
 appeared first on Gazeta Si.

↗

Aplikimet për Marrëveshjen e Paqes Fiskale, afat deri më 5 qershor

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Administrata Tatimore ka njoftuar hapjen e procesit tĂ« aplikimit pĂ«r lidhjen e MarrĂ«veshjes sĂ« Paqes Fiskale pĂ«r vitin tatimor 2026.

Sipas njoftimit zyrtar, aplikimet mund tĂ« kryhen online nĂ« sistemin “e-filing” nga data 15 maj deri mĂ« 5 qershor 2026. TĂ« drejtĂ«n pĂ«r tĂ« aplikuar e kanĂ« tatimpaguesit subjekt tĂ« Tatimit mbi tĂ« Ardhurat e Korporatave dhe Tatimit mbi tĂ« Ardhurat Personale nga Biznesi, tĂ« cilĂ«t ushtrojnĂ« aktivitet ekonomik nĂ« ShqipĂ«ri dhe kanĂ« realizuar tĂ« ardhura bruto mbi 14 milionĂ« lekĂ« gjatĂ« vitit tatimor paraardhĂ«s.

Administrata Tatimore sqaron se aplikuesit duhet të mos kenë detyrime tatimore të papaguara apo të padeklaruara, të mos jenë në proces ankimi administrativ apo hetimi nga organet tatimore dhe të mos jenë subjekt i procedimeve penale ose dënimeve të formës së prerë për mashtrim tatimor, pastrim parash apo fshehje të ardhurash. Gjithashtu, nga kjo skemë përjashtohen subjektet që realizojnë projekte koncesionare.

KĂ«rkesa paraqitet nĂ« rubrikĂ«n â€œĂ‡Ă«shtjet e mia” nĂ« sistemin “e-filing”, shoqĂ«ruar me dokumentacionin pĂ«rkatĂ«s, ku pĂ«rfshihen vĂ«rtetime nga Prokuroria, dĂ«shmi penaliteti pĂ«r administratorĂ«t dhe pronarĂ«t pĂ«rfitues, dokumente qĂ« vĂ«rtetojnĂ« mungesĂ«n e ankimeve administrative, si dhe vetĂ«deklarime sipas kĂ«rkesave tĂ« ligjit.

Vendimmarrja pĂ«r pranimin ose refuzimin e aplikimit do t’u komunikohet tatimpaguesve brenda pesĂ« ditĂ«ve kalendarike nga verifikimi i dokumentacionit, por jo mĂ« vonĂ« se data 10 qershor 2026. NdĂ«rkohĂ«, dokumentacioni i nĂ«nshkruar pĂ«rfundimisht duhet tĂ« dorĂ«zohet pranĂ« drejtorive rajonale tatimore brenda datĂ«s 15 qershor.

Për subjektet që zgjedhin të rideklarojnë pasqyrat financiare për vite të mëparshme, afati për pagesën e detyrimeve dhe dorëzimin e dokumentacionit përkatës është caktuar data 30 qershor 2026.

Administrata Tatimore u bën thirrje të gjithë tatimpaguesve që plotësojnë kriteret ligjore të aplikojnë brenda afatit të përcaktuar, duke paralajmëruar se kërkesat e paraqitura pas datës 5 qershor nuk do të merren në shqyrtim.

The post Aplikimet për Marrëveshjen e Paqes Fiskale, afat deri më 5 qershor appeared first on Gazeta Si.

↗

ILDKP referoi 16 zyrtarĂ« nĂ« prokurori, gati sistemi ‘Red Flags’ pĂ«r fshehjen e pasurisĂ« dhe konfliktin e interesit

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Inspektorati i LartĂ« i Deklarimit dhe Kontrollit tĂ« Pasurive po ngre njĂ« sistem tĂ« ri kontrolli tĂ« zyrtarĂ«ve, tĂ« njohur si “red flags”, pra “flamur tĂ« kuq” pĂ«r shkelje tĂ« dyshuara.

Sistemi “Red Flags” bazohet nĂ« identifikimin e treguesve qĂ« mund tĂ« sinjalizojnĂ« parregullsi nĂ« deklarimet e pasurisĂ«. KĂ«ta tregues mund tĂ« pĂ«rfshijnĂ« rritje tĂ« menjĂ«hershme tĂ« pasurisĂ« qĂ« nuk justifikohet me tĂ« ardhurat e deklaruara, shlyerje kredish pa burime tĂ« qarta financiare, transaksione tĂ« shumta nĂ« cash, mospĂ«rputhje mes deklarimeve dhe tĂ« dhĂ«nave nga institucione tĂ« tjera publike apo lĂ«vizje pasurish te persona tĂ« lidhur.

Gjatë vitit 2025, ILDKPKI administroi 4.486 deklarata pasurie dhe interesash private dhe kaloi në kontroll të plotë 655 subjekte deklaruese, përfshirë deputetë, kryetarë bashkish, prokurorë, drejtues institucionesh publike dhe zyrtarë të nivelit të lartë.

Si rezultat i verifikimeve, institucioni referoi 16 raste pranë organeve ligjzbatuese, ndërsa vendosi dhjetëra masa administrative për shkelje të legjislacionit. Konkretisht, u aplikuan 34 gjoba për mosdorëzim ose dorëzim me vonesë të deklaratave, 15 gjoba për shkelje të rregullave të konfliktit të interesit dhe 33 gjoba për deklarime të pasakta ose të paplota të interesave private.

 Sipas raportit, treguesit e kontrollit dhe sanksioneve pĂ«r vitin 2025 klasifikohen nĂ« nivel “tĂ« lartĂ«â€ sipas standardeve tĂ« OECD, duke reflektuar njĂ« intensifikim tĂ« mekanizmave tĂ« monitorimit dhe ndĂ«shkimit administrativ.

The post ILDKP referoi 16 zyrtarĂ« nĂ« prokurori, gati sistemi ‘Red Flags’ pĂ«r fshehjen e pasurisĂ« dhe konfliktin e interesit appeared first on Gazeta Si.

↗

BERZH: Rritja ekonomike e Shqipërisë do të ngadalësohet

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Banka Europiane pĂ«r RindĂ«rtim dhe Zhvillim (BERZH) ka rishikuar lehtĂ« nĂ« ulje parashikimin pĂ«r rritjen ekonomike tĂ« ShqipĂ«risĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« vit. Sipas raportit tĂ« qershorit, ekonomia shqiptare pritet tĂ« rritet me 3.4%, njĂ« reduktim prej 0.1 pikĂ« pĂ«rqindje krahasuar me vlerĂ«simin e muajit shkurt.

Në raport, BERZH thekson se Shqipëria mbetet një ekonomi e ndjeshme ndaj çmimeve të ushqimeve dhe energjisë, të cilat zënë një peshë të konsiderueshme në shportën e konsumit. Në veçanti, ushqimet përbëjnë rreth 40% të shpenzimeve të familjeve, duke e bërë ekonominë të ekspozuar ndaj presioneve inflacioniste. Megjithatë, institucioni vëren se zhvlerësimi i euros ka ndikuar pozitivisht në stabilizimin e disa çmimeve.

Sipas BERZH, Shqipëria mund të përfitojë gjithashtu nga ndryshimet në flukset turistike të shkaktuara nga konflikti në Lindjen e Mesme, pasi turistët mund të zhvendosen drejt destinacioneve më të sigurta në rajon.

Në analizën e saj më të gjerë, BERZH vëren se rritja ekonomike në Shqipëri u ngadalësua nga 4% në vitin 2024 në 3.8% në vitin 2025. Sektorët kryesorë që kanë mbështetur rritjen kanë qenë administrata publike, pasuritë e paluajtshme, teknologjia e informacionit dhe komunikimit (ICT) dhe ndërtimi. Ndërkohë, industria dhe bujqësia kanë shënuar tkurrje, të ndikuara nga forcimi i lekut, kërkesa e dobët e jashtme dhe rritja e pagave, faktorë që kanë ulur konkurrueshmërinë.

Nga ana e kërkesës, ekonomia është mbështetur nga konsumi qeveritar dhe eksportet e shërbimeve, ndërsa eksportet e mallrave kanë rënë. Deficiti i llogarisë korrente është ngushtuar në 0.7% të PBB-së, i ndikuar kryesisht nga performanca e fortë e turizmit dhe remitancave. Investimet e huaja direkte kanë mbetur të qëndrueshme dhe të përqendruara kryesisht në pasuri të paluajtshme dhe sektorin financiar.

Turizmi ka vijuar të performojë mirë edhe në fillim të vitit 2026, ndërsa konsumi familjar është mbështetur nga rritja e pagës minimale. Inflacioni, i cili në mars 2026 ishte 2.6%, mbetet brenda objektivit të Bankës së Shqipërisë. Efektet e rritjes së çmimeve të karburanteve janë zbutur pjesërisht përmes masave fiskale si ulja e akcizave dhe vendosja e tavaneve të çmimeve.

Norma bazë e interesit ka mbetur e pandryshuar që nga mesi i vitit 2025, në nivelin 2.5%. Ndërkohë, deficiti fiskal u rrit në 1.8% të PBB-së në vitin 2025, por mbeti nën pritshmëritë, ndërsa borxhi publik u ul në 53% të PBB-së në fund të vitit.

Për vitet në vijim, BERZH parashikon rritje ekonomike prej 3.4% në 2026 dhe 3.5% në 2027, të mbështetur nga investimet dhe reformat në kuadër të procesit të integrimit në Bashkimin Europian. Megjithatë, raporti paralajmëron se rreziqet mbeten të pranishme, përfshirë presionet mbi konkurrueshmërinë, ndryshimet klimatike dhe luhatjet e çmimeve të energjisë të lidhura me tensionet gjeopolitike.

BERZH parashikon që rritja ekonomike në Ballkanin Perëndimor të përmirësohet gradualisht në vitet në vijim, nga 2.6% në vitin 2025 në 2.9% në 2026 dhe 3.5% në 2027, e mbështetur nga investimet, eksportet dhe rimëkëmbja e kërkesës së jashtme, por thekson se rreziqet mbeten të larta për shkak të konfliktit në Lindjen e Mesme, i cili mund të rrisë çmimet e energjisë dhe ushqimeve dhe të ndikojë negativisht në rritjen ekonomike.

The post BERZH: Rritja ekonomike e Shqipërisë do të ngadalësohet appeared first on Gazeta Si.

↗

Kredi me interes minimal pĂ«r bizneset, nga 1 korriku nis programi ‘Dyfisho ndĂ«rmarrjen tĂ«nde’

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Pas mbledhjes sĂ« qeverisĂ«, ministrja e Ekonomisë Delina Ibrahimaj deklaroi pĂ«r mediat se mĂ« 1 korrik nis programi “Dyfisho ndĂ«rmarrjen tĂ«nde”, dedikuar bizneseve vendase.

“Bizneset do financohen me normĂ« interesi nga 2 deri nĂ« 3%. Bizneset tĂ« informohen mbi potencialet qĂ« kanĂ« programet, qĂ« tĂ« rrisim produktivitetin, qĂ« tĂ« rrisim eksportet dhe me qĂ«llim aksesi nĂ« tregun europian. Qeveria do tĂ« vijojĂ« tĂ« mbĂ«shtesĂ« bizneset. Ne rishikuam StrategjinĂ« KombĂ«tare tĂ« PunĂ«simit, qĂ« tĂ« zgjerojmĂ« aktivitetin e garancisĂ« rinore, qĂ« iu dedikohet tĂ« rinjve dhe tĂ« rejave, qĂ« duan tĂ« punĂ«sohen. NĂ«se nuk kanĂ« njĂ« aftĂ«si, kanĂ« mundĂ«si qĂ« tĂ« aftĂ«sohen.

Programi Hospitality Albania Ă«shtĂ« program, qĂ« parashikon menaxhimin e StrukturĂ«s Qeveritareve nĂ« VlorĂ« dhe nĂ« VelipojĂ«. QĂ«llimi i programit Ă«shtĂ« qĂ« asetet shtetĂ«rore tĂ« rikualifikohen dhe tĂ« shfrytĂ«zohen me qĂ«llim fitimi, nĂ« bashkĂ«punim me privatin. Prona shtetĂ«rore nĂ« asnjĂ« rast nuk i transferohet privatit”, tha Ibrahimaj.

Ministrja foli edhe për çmimin e naftës dhe kritikat ndaj Bordit të Transparencës.

“Bordi i TransparencĂ«s nuk ka shĂ«rbyer vetĂ«m tani, por edhe gjatĂ« 2022, kur çmimet e energjisĂ« u rritĂ«n ndjeshĂ«m. ËshtĂ« njĂ« mekanizĂ«m, qĂ« ne si politikĂ« nuk e pĂ«rdorim, sepse kemi zgjedhur tĂ« jemi njĂ« ekonomi e hapur, por nĂ« disa situata, kemi zgjedhur tĂ« mbrojmĂ« interesin publik. Kur publikohen çmimet, ka njĂ« formulĂ«, e cila lejon kompanitĂ« qĂ« tĂ« kenĂ« njĂ« fitim, qoftĂ« dhe tĂ« vogĂ«l dhe qĂ« qytetarĂ«t tĂ« mos rĂ«ndohen shumĂ«. Ne shpresojmĂ« qĂ« kriza nĂ« Lindjen e Mesme tĂ« mbarojĂ« sa mĂ« parĂ«â€, tha ministrja.

Më tej, ministri për Infrastrukturën dhe Energjinë Enea Karakaçi njoftoi se qeveria ka miratuar një projektligj të ri, që do rregullojë sektorin e energjisë elektrike.

“Kemi miratuar njĂ« projektligj shumĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r sektorin e energjisĂ« elektrike, qĂ« do bĂ«jĂ« tĂ« mundur rregullim e sektorit tĂ« energjisĂ« elektrike. Ligji i mĂ«parshĂ«m ishte i vitit 2015 qĂ« bĂ«ri transformimin e sektorit dhe iu pĂ«rgjigj sfiudave tĂ« kohĂ«s. Kishte ardhur koha pĂ«r njĂ« projektligj tĂ« ri”, tha Karakaçi.

Ky projektligj i ri sipas ministrit, qĂ« pritet tĂ« futet shumĂ« shpejt edhe nĂ« agjendĂ«n e Parlamentit, “e fut ShqipĂ«rinĂ« nĂ« njĂ« koncept tĂ« ri”. Ai shprehet se ky rregullim nĂ« ligj vjen si njĂ« moment shumĂ« domethĂ«nĂ«s pĂ«r etapĂ«n ku ndodhet sot ShqipĂ«ria sa i takon procesit tĂ« integrimit.

Karakaçi theksoi se projektligji i ri e ka kaluar fazën e konsultimeve me grupet e interesit, shqetësimet dhe sugjerimet e të cilëve janë dëgjuar dhe marrë parasysh.

“Elementi i dytĂ« qĂ« dua tĂ« theksoj Ă«shtĂ« ai i integrimit europian. Ishte detyrim i ShqipĂ«risĂ« nĂ« kuadĂ«r tĂ« integrimit Europian dhe Planit tĂ« Rritjes, njĂ« nismĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme ku ShqipĂ«ria do marrĂ« fonde nga BE.”, shton ministri.

Po ashtu, ministri njoftoi edhe një tjetër nismë që sipas tij përsëri lidhet me ndryshimet dhe transformimet e sektorit të energjisë elektrike.

Fjala është për ndërtimin e një impianti të ri energjie fotovoltatike me kapacitet 96 megavat.

Ministri foli edhe për Aeroportin e Vlorës, duke thënë se është lënë një afat 30-ditor që të zgjidhet mosmarrëveshja.

“Jemi ofruar qĂ« tĂ« negociojmĂ« edhe ne si qeveri. Aeroporti ka ecur mirĂ« sa i pĂ«rket avancimit tĂ« punimeve. Do tĂ« marrim masat qĂ« tĂ« pĂ«rfundojĂ« sa mĂ« shpejt sipas afateve qĂ« vetĂ« kompanitĂ« kanĂ« vendosur. Çdo ditĂ« vonesĂ« ka penalitete dhe kemi lĂ«shuar faturat e para tĂ« penaliteteve”, tha Karakaçi.

The post Kredi me interes minimal pĂ«r bizneset, nga 1 korriku nis programi ‘Dyfisho ndĂ«rmarrjen tĂ«nde’ appeared first on Gazeta Si.

↗

OECD paralajmëron ngadalësim të ekonomisë globale dhe recesion nëse lufta në Lindjen e Mesme vazhdon

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Ekonomia globale pritet të ngadalësohet ndjeshëm gjatë këtij viti për shkak të rritjes së kostove të energjisë, të cilat po dobësojnë konsumin dhe investimet e bizneseve. Megjithatë, situata mund të përkeqësohet shumë më tepër nëse konflikti në Lindjen e Mesme zgjatet deri në vitin 2027, paralajmëroi Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD).

Në raportin e saj tremujor për ekonominë botërore, organizata me seli në Paris vlerëson se prodhimi global do të rritet me 2.8% gjatë vitit 2026, me kusht që prodhimi i energjisë në Gjirin Persik të fillojë të rikuperohet brenda këtij muaji dhe trafiku detar në Ngushticën e Hormuzit të rikthehet në normalitet. Kjo do të përfaqësonte një ngadalësim të ndjeshëm krahasuar me rritjen prej 3.4% të regjistruar vitin e kaluar.

Megjithatë, një marrëveshje paqeje mbetet ende larg. SHBA-ja dhe Irani shkëmbyen sulme të ashpra të martën në një nga përshkallëzimet më intensive të muajve të fundit, ndërsa përpjekjet diplomatike kanë ngecur.

OECD paralajmëron se nëse ndërprerjet në prodhimin e energjisë dhe transportin detar zgjasin edhe gjatë vitit të ardhshëm, rritja ekonomike globale mund të bjerë në 2.1% në vitin 2026 dhe vetëm 1.8% në vitin 2027.

Nëse ky skenar realizohet, viti 2027 do të ishte një nga vitet me rritjen më të dobët ekonomike të këtij shekulli, me përjashtim të vitit 2020 gjatë pandemisë së Covid-19 dhe vitit 2009 gjatë krizës financiare globale.

Stefano Scarpetta, kryeekonomisti i OECD-së, tha se një skenar kaq negativ nuk konsiderohet më i mundshmi, por ai ilustron qartë koston që mund të ketë për ekonominë botërore një konflikt i zgjatur.

“Ky do tĂ« ishte njĂ« goditje shumĂ« e rĂ«ndĂ« dhe me pasoja afatgjata. ShpresojmĂ« qĂ« tĂ« mos ndodhĂ«, por kohĂ«zgjatja e konfliktit ka rĂ«ndĂ«si vendimtare pĂ«r pasojat ekonomike dhe sociale”, tha ai.

Azia do të goditej më fort

Sipas OECD-së, në rastin e një konflikti të zgjatur, vendet aziatike do të jenë ndër më të prekurat. Pjesa më e madhe e naftës dhe gazit që kalon përmes Ngushticës së Hormuzit ka destinacion tregjet aziatike.

Vende si Japonia dhe Koreja e Jugut kanë arritur deri tani të kufizojnë dëmet falë rezervave të mëdha strategjike të naftës. Megjithatë, nëse bllokimi vazhdon për një periudhë të gjatë, ndikimi ekonomik do të bëhet shumë më i rëndë.

OECD thekson se pasojat nuk do të kufizohen vetëm në Azi.

“Inflacioni mĂ« i lartĂ«, mungesat e furnizimeve, kushtet mĂ« tĂ« shtrĂ«nguara financiare dhe rĂ«nia e besimit do tĂ« dobĂ«sojnĂ« ndjeshĂ«m rritjen ekonomike edhe nĂ« EvropĂ« dhe AmerikĂ«n e Veriut”, thuhet nĂ« raport.

Vendet e varfra përballë rrezikut më të madh

Sipas OECD-së, goditjen më të fortë mund ta marrin vendet në zhvillim që varen nga importet e energjisë dhe plehrat kimike të prodhuara në rajonin e Gjirit.

Scarpetta paralajmëron se këto ekonomi kanë rezerva të kufizuara energjie, kapacitete më të dobëta fiskale, monedha më të brishta dhe sisteme më të dobëta mbështetjeje sociale, duke i bërë shumë më të cenueshme ndaj krizës.

Organizata vlerëson se ngadalësimi ekonomik mund të jetë aq i fortë sa të shtyjë disa vende drejt recesionit.

SHBA, Eurozona dhe Kina

Në skenarin bazë, ku konflikti nuk zgjatet shumë, OECD pret që ekonomia amerikane të rritet me 2% këtë vit, duke tejkaluar Eurozonën me 0.8% dhe Japoninë me 0.6%.

Ndërkohë, parashikimi për Kinën është përmirësuar lehtë, me një rritje ekonomike prej 4.5%, krahasuar me 4.4% të parashikuar në mars.

Inteligjenca artificiale mund të përballet me goditje

OECD paralajmëron se një krizë e zgjatur energjetike mund të ndikojë edhe në zhvillimin e inteligjencës artificiale, një nga motorët kryesorë të rritjes ekonomike amerikane.

Energjia përbën rreth 60% të kostove operative të qendrave të të dhënave (data centers), ndërsa prodhimi i çipave gjysmëpërçues kërkon helium, ku rreth një e treta e furnizimit botëror vjen nga rajoni i Gjirit.

Rritja e kostove të energjisë në Azi do të ndikonte gjithashtu prodhimin e pajisjeve thelbësore për teknologjitë e inteligjencës artificiale.

OECD vlerëson se, nëse konflikti mbetet afatshkurtër, shumica e bankave qendrore nuk do të kenë nevojë të rrisin normat bazë të interesit.

Inflacioni në ekonomitë e G20 pritet të arrijë në 4% gjatë këtij viti, nga 3.4% në vitin 2025, përpara se të bjerë në 3.1% vitin e ardhshëm. Por nëse konflikti zgjatet, inflacioni mund të arrijë në 4.4% këtë vit dhe 4.7% në vitin 2027. Në këtë rast, bankat qendrore mund të detyrohen të rrisin normat e interesit me 0.5 deri në 0.75 pikë përqindjeje./WSJ

The post OECD paralajmëron ngadalësim të ekonomisë globale dhe recesion nëse lufta në Lindjen e Mesme vazhdon appeared first on Gazeta Si.

↗

Kriza energjetike nga lufta nĂ« Iran – ShqipĂ«ria mes vendeve mĂ« tĂ« mbrojtura, Kosova ndĂ«r mĂ« tĂ« ekspozuarat

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Lufta në Iran, e nisur nga Izraeli dhe SHBA më 28 shkurt 2026, po shndërrohet në një krizë me pasoja të gjera për sigurinë, energjinë dhe ekonominë e Europës Qendrore, Lindore dhe Juglindore. Ndërsa përplasjet ushtarake zhvillohen larg Ballkanit, rritja e çmimeve të energjisë dhe pasiguritë në tregjet ndërkombëtare mund të ndikojnë drejtpërdrejt edhe në ekonomitë e rajonit, analizon Instituti i Vjenës për Studime Ekonomike.

Sulmet ndaj objekteve energjetike në Gjirin Persik dhe bllokimi pothuajse i plotë i Ngushticës së Hormuzit kanë shtyrë lart çmimet globale të naftës dhe gazit. Sipas analizës, vendet që varen më shumë nga importet energjetike janë më të rrezikuara nga pasojat ekonomike të konfliktit.

Në këtë panoramë, Shqipëria renditet mes vendeve më pak të ekspozuara në rajon. Gjatë periudhës 2006-2025, varësia e saj nga importet e produkteve minerale dhe hidrokarbureve ka qenë rreth 2% e Prodhimit të Brendshëm Bruto, një nga nivelet më të ulëta në Europën Qendrore, Lindore dhe Juglindore. Në të njëjtin grup bëjnë pjesë edhe Estonia dhe Rumania.

Ndryshe paraqitet situata në Kosovë, e cila renditet ndër ekonomitë më të varura nga importet energjetike. Sipas studimit, deficiti tregtar në produktet minerale arrin mesatarisht rreth 8% të PBB-së, duke e vendosur Kosovën pas Moldavisë dhe ndër vendet më të prekshme ndaj luhatjeve të çmimeve ndërkombëtare të energjisë.

Analiza thekson se, në rast të një konflikti të zgjatur në Lindjen e Mesme, ekonomitë me varësi të lartë nga importet e energjisë do të përballen me presione më të forta inflacioniste, kosto më të larta për bizneset dhe përkeqësim të balancave tregtare.

Pas Kosovës, ndër vendet më të ekspozuara renditen Moldavia me rreth 11% të PBB-së, si dhe Ukraina, Maqedonia e Veriut dhe Bullgaria me afërsisht 7%. Në anën tjetër, Shqipëria, Rumania dhe Estonia mbeten ekonomitë me ekspozimin më të ulët ndaj importeve të produkteve minerale.

Studimi vëren gjithashtu se shumica e vendeve të rajonit kanë bërë përparim në uljen e varësisë energjetike gjatë dy dekadave të fundit. Performancat më të mira janë regjistruar në Slloveni, Rumani, Serbi, Ukrainë dhe Moldavi, të cilat kanë reduktuar ndjeshëm varësinë nga importet e hidrokarbureve.

Megjithatë, autorët paralajmërojnë se lufta në Iran po shton një tjetër goditje të madhe për rajonin, në një kohë kur ekonomitë europiane ende po përballen me pasojat e luftës në Ukrainë dhe sfidat e sigurisë energjetike.

The post Kriza energjetike nga lufta nĂ« Iran – ShqipĂ«ria mes vendeve mĂ« tĂ« mbrojtura, Kosova ndĂ«r mĂ« tĂ« ekspozuarat appeared first on Gazeta Si.

❌