Vendimtarë për qeveritë, të harruar pas fushatave: Si i shohin zgjedhjet minoritetet joserbe

Para dyqanit të vogël të familjes së tij në Reçan të Prizrenit, Ramo Sagdati shikon nga rruga dhe rendit problemet që, sipas tij, kanë mbetur të pandryshuara prej vitesh.
âShikojeni kĂ«tĂ« rrugĂ«... Shikojeni edhe rrjetin elektrik... Mjafton tĂ« dilni jashtĂ« dhe do tâi shihni vetĂ« problemetâ, thotĂ« ai.
Sagdati në rrugën e pashtruar para dyqanit të tij.Reçani, i banuar kryesisht me boshnjakë në pjesën jugore të Kosovës, numëron 1.066 banorë, sipas regjistrimit të fundit të popullsisë në vend.
Në fshatin mes maleve të Zhupës, rreth 20 minuta larg Prizrenit, gjenden një stacion policor, një zyrë e gjendjes civile dhe një postë.
BanorĂ«t i pĂ«rmendin kĂ«to institucione si dĂ«shmi se zona ka tashmĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« infrastrukturĂ«s administrative qĂ« do tâi nevojitej njĂ« njĂ«sie mĂ« tĂ« pavarur lokale.
Disa institucione në fshatin Reçan.Megjithatë, sipas Sagdatit, komuniteti vazhdon të përballet me sfida që shkojnë përtej infrastrukturës.
âJemi boshnjakĂ« dhe qytetarĂ« tĂ« KosovĂ«s. Kemi jetuar kĂ«tu gjithmonĂ«. Nuk jemi larguar gjatĂ« luftĂ«s. MegjithatĂ«, shpesh ndihemi sikur trajtohemi si tĂ« huajâ, thotĂ« ai pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Sagdati përmend mungesën e përdorimit më të gjerë të gjuhës boshnjake në institucionet lokale, si dhe vështirësitë me tekstet shkollore për nxënësit që ndjekin mësimin në gjuhën e tyre.
Një rrugë në Reçanin e banuar me shumicë boshnjake, e emëruar "Sarajevska".Por, premtimi që disa banorë e theksojnë është ai për krijimin e Komunës së Zhupës me qendër në Reçan.
âNe kemi kĂ«rkuar komunĂ« qĂ« nga dita e parĂ«, por pĂ«r 23 vjet kemi marrĂ« vetĂ«m premtime. Tani edhe politikanĂ«t tanĂ« kanĂ« ndaluar sĂ« foluri pĂ«r kĂ«tĂ« çështjeâ, thotĂ« Sagdati.
Fshati Reçan.Kërkesa për krijimin e Komunës në Reçan është diskutuar prej më shumë se dy dekadash. Ajo u bë pjesë e debatit dhe u mbështet në periudha të ndryshme nga udhëheqësit politikë në Kosovë, por nuk u realizua asnjëherë.
Statusi i komunĂ«s do tâi mundĂ«sonte zonĂ«s njĂ« buxhet tĂ« ndarĂ«, kompetenca mĂ« tĂ« mĂ«dha nĂ« ofrimin e shĂ«rbimeve publike, planifikim mĂ« tĂ« pavarur tĂ« zhvillimit lokal dhe qasje direkte nĂ« fondet qĂ« ndahen pĂ«r komunat.
Sagdati beson se kjo do të krijonte kushte më të mira për zhvillimin ekonomik.
Sagdati, i ulur para dyqanit tĂ« tij.âMerrni shembull MamushĂ«n. ĂshtĂ« vetĂ«m njĂ« fshat dhe Ă«shtĂ« komunĂ«. NdĂ«rsa kĂ«tu kemi 13 fshatra dhe rreth 17 mijĂ« banorĂ«â, thotĂ« ai.
Mamusha është e vetmja komunë në Kosovë e banuar nga një shumicë joshqiptare dhe joserbe. Në atë komunë, me 93 për qind të banorëve turq, jetojnë 5.607 persona.
Sipas Sagdatit, potenciali për zhvillimin e turizmit malor, bujqësisë dhe blegtorisë mbetet kryesisht i pashfrytëzuar, duke u mohuar të rinjve të kësaj zone mundësi reale zhvillimi.
âDjali, vajza dhe nipĂ«rit kanĂ« shkuar nĂ« Slloveni. Tani, tĂ« gjithĂ« punojnĂ« atjeâ, shton ai.
Gjatë vizitës në Reçan, Radio Evropa e Lirë takoi kryesisht persona më të moshuar, të cilët ankoheshin se rinia po largohet.Pak metra larg dyqanit të Sagdatit, në burektoren ku punon prej dy vjetësh, Xhemajl Vajshini thotë se sistemi shëndetësor mbetet ndër shqetësimet kryesore të banorëve.
âPolitikanĂ«t tanĂ« duhet tĂ« kthehen mĂ« shumĂ« nga zona jonĂ«. Jo vetĂ«m para zgjedhjeve, por edhe pas zgjedhjeveâ, thotĂ« ai.
Xhemajl Vajshini duke prerë burekë për kilentët e tij.Ndërkaq, Islam Azemi, banor i fshatit Lubinjë në të njëjtën zonë, thotë se kërkesa kryesore e banorëve mbetet përfundimi i rrugës nëpër të cilën kalojnë të gjithë banorët e kësaj zone.
âKur janĂ« zgjedhjet, politikanĂ«t premtojnĂ« shumĂ« gjĂ«ra. Siç themi ne, rrafshojnĂ« kodra e lugina me premtime. Por, kur zgjedhjet mbarojnĂ«, gjithçka mbetet njĂ«soj si mĂ« parĂ«â, thotĂ« ai.
Islam Azemi, banor i Lubinjës në rajonin e Zhupës.Rreth 75 kilometra larg Reçanit, në një lagje të banuar kryesisht nga romë, ashkalinj dhe egjiptianë në Fushë Kosovë, shqetësimet janë të tjera, por ndjenja e zhgënjimit ndaj politikës tingëllon e ngjashme.
Fitim Kadriu, i cili jeton aty që nga viti 1973, tregon për problemet që, sipas tij, janë bërë pjesë e përditshmërisë.
Fitim Kadriu para berberhanes ku punon në Fushë Kosovë.Ai thotë se edhe kur ka investime, ato shpesh nuk përfundojnë.
âE kanĂ« bĂ«rĂ« projektin e ujĂ«sjellĂ«sit, i kanĂ« vendosur gypat, por nuk kanĂ« lĂ«nĂ« askund mundĂ«si qĂ« banorĂ«t tĂ« kyçen nĂ« rrjetâ, thotĂ« ai.
âKanĂ« ardhur, e kanĂ« pĂ«rfunduar nĂ« letĂ«r, por ne ende nuk kemi ujĂ« siç duhetâ, shton ai.
Lagjja e banuar kryesisht me romë, ashkalinj dhe egjiptianë në Fushë Kosovë.Kadriu thotë se mungesa e shërbimeve bazike nuk është problemi i vetëm.
Sipas tij, fëmijët e komunitetit shpesh nisin shkollimin me më pak përgatitje se bashkëmoshatarët e tyre, për shkak të disa problemeve, si: mungesa e një çerdheje publike.
âKur fĂ«mijĂ«t shkojnĂ« nĂ« shkollĂ«, kanĂ« detyra qĂ« ne nuk e dimĂ« se si tâi ndihmojmĂ«. Ne nuk kemi pasur mundĂ«si shkollimi siç duhet. Kjo, pastaj, shihet nĂ« çdo hapâ, thotĂ« ai.
âPremtime, premtime, premtime... Mund tĂ« flasim njĂ« vit, dy vjet pĂ«r problemet tona, por, nĂ« fund, premtimet mbesin vetĂ«m fjalĂ«â, thotĂ« Kadriu.
Në qendër të lagjes tashmë janë vendosur pankarta të kandidatëve për ulësen e deputetit në zgjedhjet parlamentare të 7 qershorit në Kosovë.Për 19-vjeçarin Florent Berisha, problemet ekonomike nuk janë të ndara nga përvoja e përditshme e diskriminimit.
Ai thotë se shpesh ndien se mënyra se si trajtohet në shoqëri, lidhet drejtpërdrejt me përkatësinë e tij etnike.
âMĂ« pengon diskriminimi. ShumĂ« njerĂ«z na shohin si mĂ« pak tĂ« vlefshĂ«m. Na thonĂ«: âTi je ashkali, ti sâke paraââ, thotĂ« ai.
Florent Berisha, banor i Fushë Kosovës.Berisha thotë se mungesa e mundësive e shtyn gjithnjë e më shumë të mendojë për largim nga vendi.
âPo mendoj seriozisht tĂ« shkoj nĂ« Gjermaniâ, thotĂ« ai. âKĂ«tu nuk shoh shumĂ« perspektivĂ«â.
Sipas tij, problemi nuk lidhet vetëm me një aspekt të jetës, por me një kombinim faktorësh që e bëjnë qëndrimin në Kosovë të vështirë për të rinjtë e komunitetit.
Florent Berisha.âDuhet tĂ« ketĂ« mĂ« shumĂ« vende pune, mĂ« shumĂ« mundĂ«si pĂ«r shkollim dhe mĂ« shumĂ« investimeâ, thotĂ« ai. âPa kĂ«to, nuk ke se si tĂ« qĂ«ndrosh kĂ«tuâ.
Komunitetet joserbe në Kosovë kanë 20 ulëse të garantuara në Kuvend, një mekanizëm i paraparë për të siguruar përfaqësim politik dhe një platformë për adresimin e nevojave të tyre specifike.
Megjithatë, shumë prej banorëve të intervistuar nga Radio Evropa e Lirë thonë se nuk shohin përmirësime të mjaftueshme në jetën e përditshme.
REL-i kontaktoi pĂ«rfaqĂ«sues nga tĂ« gjitha subjektet politike qĂ« garojnĂ« pĂ«r ulĂ«set e garantuara pĂ«r komunitetet joserbe nĂ« zgjedhjet parlamentare tĂ« 7 qershorit, duke i pyetur pĂ«r prioritetet e tyre dhe mĂ«nyrĂ«n se si planifikojnĂ« tâi adresojnĂ« nevojat e komuniteteve qĂ« pĂ«rfaqĂ«sojnĂ«.
PĂ«rgjigje mori vetĂ«m nga Emilija Rexhepi, kryetare e âNova Demokratska Strankaâ, e cila tha se komuniteti i saj, boshnjak, pĂ«rballet me âtĂ« gjitha tĂ« mirat dhe tĂ« kĂ«qijat si tĂ« gjithĂ« qytetarĂ«t e tjerĂ« tĂ« KosovĂ«sâ.
âJemi tĂ« pĂ«rqendruar nĂ« mbrojtjen e tĂ« drejtave tĂ« pakicave, identitetit dhe gjuhĂ«s, sistemit arsimor dhe shĂ«ndetĂ«sor, zhvillimin ekonomik dhe hapjen e fabrikaveâ, tha ajo, duke shtuar se partia e saj do tâi adresojĂ« kĂ«to çështje pĂ«rmes Kuvendit, QeverisĂ« dhe pĂ«rfshirjes sĂ« kĂ«rkesave tĂ« komuniteteve nĂ« buxhetin e shtetit.
Historikisht, përfaqësuesit e komuniteteve joserbe janë bërë pjesë e qeverive të pasluftës në Kosovë. Për shkak të numrit të kufizuar të deputetëve dhe peshës që mund të kenë në krijimin e shumicave parlamentare, votat e tyre shpesh kanë qenë vendimtare për formimin e qeverive.
Për banorët e Reçanit, Fushë Kosovës dhe shumë zonave të tjera ku jetojnë komunitetet joserbe, pyetja mbetet e njëjtë: nëse përfaqësimi politik ka siguruar vend në institucionet e Kosovës, pse kaq shumë prej premtimeve që dëgjojnë në çdo fushatë, vazhdojnë të mbeten të parealizuara?!/Radio Evropa e Lirë/












Fatime Haxhiu, e mbijetuara nga kanceri Foto: Ridvan Slivova
Afrika Zyferi , nga IPKOFoto: Ridvan Slivova
âBashkĂ« KundĂ«r Kanceritâ, nga IPKOFoto: Ridvan Slivova
Egzona Bytyqi, specialiste e OnkologjisëFoto: Ridvan Slivova
âBashkĂ« KundĂ«r Kanceritâ, nga IPKOFoto: Ridvan Slivova
âBashkĂ« KundĂ«r Kanceritâ, nga IPKOFoto: Ridvan Slivova
âBashkĂ« KundĂ«r Kanceritâ, nga IPKOFoto: Ridvan Slivova
âBashkĂ« KundĂ«r Kanceritâ, IPKOFoto: Ridvan Slivova
âBashkĂ« KundĂ«r Kanceritâ, nga IPKOFoto: Ridvan Slivova





Foto: Taylor Swift/Instagram
Foto: Taylor Swift/Instagram



















