Në kuadër të programit “Mbështetje për fuqizimin e menaxhimit të qëndrueshëm dhe shumëqëllimor të pyjeve për të përmirësuar jetesën në vendet rurale dhe për të adresuar ndryshimin klimatik në Kosovë”, të zbatuar nga Organizata e Kombeve të Bashkuara për Ushqim dhe Bujqësi - FAO me financim nga Bashkimi Evropian dhe Suedia, është publikuar episodi i parë i serisë së podcasteve “Duaj e Ruaj Pyjet”, kushtuar sektorit pyjor në vend.

Ky episod sjell një diskutim me Fatos Mullën, inxhinier i diplomuar i pyjeve dhe ekspert me përvojë shumëvjeçare në zhvillimin e qëndrueshëm dhe menaxhimin e burimeve natyrore.

Në fokus të diskutimit ka qenë rëndësia e pyjeve për shoqërinë, ekonominë dhe mjedisin në Kosovë, por edhe sfidat e mëdha me të cilat përballet sot sektori pyjor.

- YouTube www.youtube.com

Mulla e filloi diskutimin duke theksuar rolin themelor që luajnë pyjet në jetën e përditshme.

“Pyjet janë në fryma e vendit tonë. Ato pastrojnë ajrin që thithim, ruajnë ujin që pijmë, mbrojnë tokën ku mbjellim dhe japin jetë me çdo stinë”, ka thënë ai.

Sipas tij, Kosova ka një potencial të madh pyjor që shpesh nënvlerësohet. “Gati pesëdhjetë përqind e territorit të Kosovës është e mbuluar me pyje apo tokë pyjore.”

Kjo gjendje dhe ky fakt e vendos sektorin pyjor si një nga komponentët më strategjik të zhvillimit ekonomik dhe mjedisor në Kosovë.

Prerjet ilegale dhe mungesa e kontrollit – rreziku më i madh për pyjet

Një nga shqetësimet më të mëdha që ngriti Mulla lidhet me dukurit e prerjeve ilegale të pyjeve, të cilat vazhdojnë ta dëmtojnë seriozisht sektorin.

“Sfida më mëdha në Kosovë vazhdon të jetë prerjet ilegale. Në shumë zona të Kosovës, pyjet po humbasin për shkak të mungesës së kontrollit dhe planifikimit. Nuk bëhet kontroll i mjaftueshëm sepse është gati e pamundur të mbulohet i gjithë territori”, ka shtuar ai.

Ky fenomen përfshin edhe prerje të pakontrolluara në pronat private, për të cilat nuk raportohet sasia reale e drurit të nxjerrë.

Mulla theksoi se institucioni kryesor që merret me pyjet, Agjencia e Pyjeve të Kosovës, po përballet me mungesë serioze të stafit profesional.

“Sot punojnë diku më pak se njëzet e pesë ekspertë të pyjeve. Nuk mund t’i menaxhosh gati gjysmë milioni hektarësh pyje me njëqind e pesëdhjetë punëtorë”, deklaruar ai.

Ai tha se profesioni i pylltarit nuk po tërheq të rinj, për shkak të pagave të ulëta dhe mungesës së investimeve.

Mulla nënvizoi rolin e madh të partnerëve ndërkombëtarë, sidomos të qeverisë suedeze.

“Diku afro njëzet milion euro janë investu deri tash vetëm nga qeveria suedeze. Tani çdo ekspert mundet me një iPad apo me telefon celular t’i fusë të dhënat e gjendjes së pyjeve”, ka shtuar ai.

Ligji i ri për pyjet – modern, por zbatimi mbetet sfidë

Ligji i ri për pyjet, i hartuar me mbështetjen e ekspertëve të FAO-s dhe të Suedisë, konsiderohet një kornizë moderne. Por, sipas Mullës, ai nuk po zbatohet plotësisht.

“Ky është një ligj modern, por zbatueshmëria e tij mbetet sfidë… akte të rëndësishme nënligjore akoma mungojnë”, ka deklaruar ai.

Pa këto akte sipas tij procesi i zbatimit mbetet i ngadalshëm dhe i fragmentuar.

Foto: Ridvan Slivova

Ai deklaron se pyjet nuk janë vetëm pasuri natyrore, por edhe burim i drejtpërdrejtë i zhvillimit ekonomik lokal dhe nacional, nga industria e drurit, te turizmi dhe produktet pyjore.

“Pyjet janë pasuri kombëtare… duhet t’u japim brezave të ardhshëm pyje të mirëmenaxhuara e të shëndetshme", ka potencuar Mulla.

Ai theksoi se përgjegjësia për mirëmbajtjen e pyjeve është e përbashkët për qytetarët, institucionet dhe komunitetet.

Ky episod i parë shënon nisjen e një serie të dedikuar për sfidat, mundësitë dhe të ardhmen e sektorit të pyjeve në Kosovë.

Ky podcast është pjesë e serisë së podcasteve të programit “Mbështetje për fuqizimin e menaxhimit të qëndrueshëm dhe shumëqëllimor të pyjeve për të përmirësuar jetesën në vendet rurale dhe për të adresuar ndryshimin klimatik në Kosovë”, të zbatuar nga Organizata e Kombeve të Bashkuara për Ushqim dhe Bujqësi – FAO).

Video është prodhuar me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian dhe Suedisë. Përmbajtja e saj nuk pasqyron domosdoshmërisht pikëpamjet e Bashkimit Evropian dhe Suedisë./Telegrafi/.

Ekonomisti dhe profesori Muhamet Mustafa nga Instituti Riinvest ka paraqitur një listë të qartë rekomandimesh strategjike për rimëkëmbjen ekonomike të Kosovës, duke theksuar se vendi mund të ketë përparim të qëndrueshëm vetëm nëse ndërmerren reforma të thella dhe të bazuara në analizë profesionale.

Mustafa në “Përballje Podcast” tha se Kosova ka nevojë për një qasje të re dhe një model të ri ekonomik të ndërtuar nga ekspertë vendorë dhe ndërkombëtarë, të cilët mund të krijojnë një strategji afatgjatë të rritjes.

“Modeli aktual i rritjes i bazuar në konsum dhe importe, e ka kufizuar përparimin ekonomik të vendit”, ka deklaruar ai.

Ai nënvizoi se ekonomia nuk mund të vazhdojë të mbështetet në konsumin e brendshëm dhe remitancat, por duhet të krijojë mekanizma zhvillimorë më të qëndrueshëm.

- YouTube www.youtube.com

Sipas Mustafës, zhvillimi ekonomik i Kosovës varet drejtpërdrejt nga investimet në kapitalin njerëzor, të cilin ai e cilësoi si “themelin e çdo zhvillimi të qëndrueshëm”.

Profesori Mustafa kërkoi rritje të financimit për kërkim shkencor, lidhje të universiteteve me ekonominë reale, stimulim të inovacionit dhe teknologjisë rritje të kapaciteteve profesionale.

Ekonomisti tha se Kosova investon shumë më pak se vendet e rajonit në kërkim dhe zhvillim, gjë që e pengon konkurrueshmërinë dhe modernizimin e ekonomisë.

Sipas tij, qeveria duhet të sjellë buxhete funksionale dhe realiste e të marrë vendime të mbështetura në analiza.

Ai theksoi se qeverisja ekonomike nuk mund të funksionojë përmes improvizimit, por përmes planifikimit të strukturuar dhe monitorimit të rregullt të performancës.

Një ndër rekomandimet kryesore të Mustafës është zhvendosja e prioritetit drejt industrisë përpunuese, të cilën ai e sheh si potencialin më të madh të rritjes.

“Nëse ne e stimulojmë prodhimin vendor, zvogëlojmë importin dhe krijojmë eksport, atëherë rritja rritet në mënyrë natyrore.”

Ai theksoi se zhvillimi i një baze të fortë industriale do të ndikonte drejtpërdrejt në balancën tregtare, punësim dhe stabilitet ekonomik.

Mustafa paralajmëroi se situatat e vazhdueshme të bllokadave politike dhe zvarritjet institucionale e dëmtojnë seriozisht ekonominë e vendit.

Ai shprehu shqetësim se Kosova mund të humbasë fonde të rëndësishme nga Bashkimi Evropian nëse nuk formohet shpejt qeveria e re pas zgjedhjeve.

Ai tha se stabiliteti politik është parakusht për çdo reformë ekonomike dhe për tërheqjen e investimeve të huaja./Telegrafi/.

Në “Përballje Podcast” në Telegrafi.com, ekonomisti dhe profesori Muhamet Mustafa ka dhënë një mesazh për situatën politike dhe ekonomike të Kosovës, duke kërkuar që qeveria e re të krijohet pa vonesa dhe të rikthehet urgjentisht fokusimi në zhvillim ekonomik.

Sipas tij, mosfunksionimi i institucioneve dhe zvarritja e proceseve politike po e kushtëzojnë drejtpërdrejt performancën e vendit.

“Vëmendja duhet të rikthehet në ekonomi, zhvillim, edukim dhe inovacion – jonë bllokada politike”, ka deklaruar Mustafa.

Ai tha se çfarëdo vonese në formimin e qeverisë së re e dëmton Kosovën në dy drejtimet kryesore, stabilitetin e brendshëm dhe financimet ndërkombëtare.

- YouTube www.youtube.com

Ai paralajmëroi se procedurat e zgjatura institucionale mund t’i kushtojnë vendit qindra milionë euro në fonde të Bashkimit Evropian, të cilat kërkojnë qeveri të funksionalizuar, plane të qarta buxhetore dhe vendimmarrje të qëndrueshme.

“Vonesat në formimin e qeverisë rrezikojnë humbjen e qindra milionë eurove nga fondet evropiane”, ka shtuar ai.

Mustafa kërkoi që viti 2026 të mos humbet me kriza politike, por të shfrytëzohet për një ndryshim rrënjësor të modelit ekonomik të vendit.

Ai theksoi se Kosova ka potencial, por se ai potencial nuk mund të shfrytëzohet në një klimë të vazhdueshme të pasigurisë politike.

“Kosova duhet të hyjë në vitin 2026 me qasje të re dhe me fokus në prodhim, inovacion dhe investim në faktor njeri.bInstitucionet duhet të funksionalizohen menjëherë – koha për ekonomi nuk mund të shtyhet më”, ka përfunduar ai./Telegrafi/.