Pesë trupa foshnjash të pajeta janë gjetur në banesën e një çifti në Orange, në jug të Francës, sipas burimeve lokale. Policia zbuloi mbetjet e foshnjave në shtëpinë e çiftit, ndërsa gruaja kishte sjellë në jetë vetëm një ditë më parë një foshnjë të shëndetshme. Trupat u gjetën të fshehur brenda kutive prej kartoni.
Sipas âLe Parisienâ, gruaja, e lindur nĂ« vitin 1994, solli nĂ« jetĂ« njĂ« tjetĂ«r fĂ«mijĂ« tĂ« hĂ«nĂ«n nĂ« mbrĂ«mje, pasi pĂ«r herĂ« tĂ« tretĂ« kishte mohuar se ishte shtatzĂ«nĂ«. Personeli i spitalit nĂ« Orange vuri re elemente tĂ« dyshimta dhe njoftoi policinĂ«.
Efektivët shkuan në banesën e gruas së bashku me babanë e foshnjës dhe aty zbuluan kufomat. Prokuroria e Carpentras ka refuzuar për momentin të japë informacione të tjera mbi çështjen.
Brenda banesĂ«s, policia gjeti edhe mbetje tĂ« tjera foshnjash, tĂ« ruajtura nĂ« qese plastike tĂ« vendosura brenda kutive prej kartoni. Ăifti ka edhe dy fĂ«mijĂ« tĂ« tjerĂ«, tĂ« moshĂ«s 8 dhe 12 vjeç.
Apeli i Posaçëm ka rrëzuar këtë të martë ankimin e Argita Berishës dhe Jamarbër Malltezit për heqjen e sekuestros ndaj 25 pasurive të paluajtshme.
Shkalla e dytë e gjyqësorit nuk mori parasysh kërkesën e çiftit Malltezi, duke lënë në fuqi vendimin e dhënë më herët nga Gjykata e Posaçme për mbajtjen e pasurive nën sekuestro.
Për sekuestrimin e 25 pasurive të Jamarbër Malltezit është shprehur më herët edhe Gjykata e Lartë, e cila ka lënë në fuqi të njëjtin vendim.
PasuritĂ« janĂ« sekuestruar qĂ« nĂ« fazĂ«n e hetimeve paraprake nga SPAK pĂ«r dosjen âPartizaniâ./kb
SHBA konfirmon se Shqipëria është objektiv i Iranit dhe Rusisë. Raporti më i fundit i Sigurisë për Shqipërinë nga Këshilli Këshillimor për Sigurinë Jashtë Vendit për llogari të DASH, konsideron Shqipërinë një prej vendeve të rrezikuara seriozisht nga sulme kibernetike të vendeve si Irani dhe Rusia.
Në raport, përmenden sulmet e fundit të kryera nga Irani ndaj sistemeve shtetërore apo faqeve të internetit në Shqipëri.
Raporti i SHBA, përmend edhe protestat e fundit në Shqipëri. Thuhet se protestat e qershorit filluan kundër një resorti luksoz në Sazan, ndërsa tani protestohet kundër qeverisë dhe disa prej tyre kanë përshkallëzuar në dhunë.
Megjithatë, sipas këtij raporti, prezenca e forcave anti-amerikane në Shqipëri janë të rralla dhe komuniteti ndërkombëtar në përgjithësi është i mirëpritur.
Sa i përket nivelit të terrorizmit, raporti e vlerëson kryesisht Tiranën si një kërcënim në nivelin e mesëm, megjithëse pranohet se nuk ka patur asnjë sulm terrorist të suksesshëm në Shqipëri gjatë dekadës së fundit. Kërcënimi i fundit terrorist përmendet komplotin e regjimit të Iranit ndaj grupit të muxhahedinëve në Shqipëri në vitin 2018, sulm që u parandalua dhe autorët u arrestuan.
Në nivel kriminaliteti, SHBA e konsideron Tiranën po me rrezik mesatar, por vlerëson Qeverinë shqiptare për përpjekje të përbashkët me SHBA për të luftuar krimin, përmirësuar aftësitë e zbatimit të ligjit në vend dhe për të zvogëluar korrupsionin./kb
ShĂ«rbimet e Komisariatit tĂ« PolicisĂ« KavajĂ«, nĂ« kuadĂ«r tĂ« plan-operacionit âPlazhi i lirĂ«â, kanĂ« vijuar kontrollet pĂ«rgjatĂ« vijĂ«s bregdetare me qĂ«llim lirimin e hapĂ«sirave publike tĂ« zĂ«na pa leje.
Gjatë kontrolleve në plazhin e Golemit, u hoqën dhe u sekuestruan 116 çadra dhe 232 shezlongë, të vendosura në mënyrë të paligjshme nga 3 shtetas.
Në lidhje me rastin, Policia ka referuar materialet në Prokurori, ku ka nisur procedimi penal në gjendje të lirë për shtetasit A. B., 54 vjeç, D. K., 38 vjeç dhe F. D., 24 vjeç, të tre banues në Kavajë.
Policia e Shtetit apelon qytetarët dhe subjektet që të respektojnë hapësirat publike dhe të mos ndërhyjnë në mënyrë të paligjshme në to, pasi çdo shkelje do të pasohet me masa administrative dhe penale, sipas përcaktimeve ligjore./kb
Deputetja e PartisĂ« Demokratike dhe kryetarja e Komisionit pĂ«r ĂĂ«shtjet Europiane, Jorida Tabaku, ka reaguar pas publikimit tĂ« raportit tĂ« OSAC nga Departamenti Amerikan i Shtetit, duke ngritur shqetĂ«simin se pasiguria institucionale, korrupsioni dhe mungesa e konkurrencĂ«s po pengojnĂ« investimet e huaja nĂ« ShqipĂ«ri.
Në një reagim në rrjetet sociale, Tabaku thekson se raporti është hartuar si një udhëzues praktik për sektorin privat amerikan dhe për bizneset që shqyrtojnë mundësinë e investimit dhe operimit në Shqipëri. Për këtë arsye, sipas saj, gjetjet e dokumentit duhet të merren seriozisht nga institucionet shqiptare.
Tabaku evidenton se, sipas raportit, krimi i regjistruar është rritur me rreth 17%, ndërsa problematikat e sigurisë reflektohen edhe në mjedisin ekonomik dhe në pastrimin e parave në sektorë të ndryshëm.
Megjithatë, deputetja demokrate vlerëson se shqetësimi më i madh për investitorët potencialë nuk është vetëm siguria fizike, por pasiguria institucionale.
âRaporti evidenton korrupsionin nĂ« gjyqĂ«sor, nĂ« administratĂ«n shtetĂ«rore dhe nĂ« prokurimet publike, krahas mungesĂ«s sĂ« transparencĂ«s dhe konkurrencĂ«s, informalitetit tĂ« lartĂ« dhe vĂ«shtirĂ«sive nĂ« zbatimin e kontrataveâ, shkruan Tabaku.
Sipas saj, korrupsioni, koordinimi i dobët ndërmjet institucioneve dhe një sistem drejtësie ende në zhvillim vazhdojnë të pengojnë zbatimin e ligjit, ndërsa pandëshkueshmëria e personave me pushtet politik dhe ekonomik mbetet një shqetësim serioz.
Tabaku paralajmëron se këto rreziqe janë veçanërisht të mëdha në sektorë me interes për investitorët amerikanë, si infrastruktura rrugore dhe energjetika, ku ndërthuren prokurimet publike, lejet shtetërore, kontratat afatgjata dhe vendimmarrja politike.
âInvestimet vijnĂ« atje ku konkurrenca Ă«shtĂ« e barabartĂ«, prokurimet janĂ« transparente, drejtĂ«sia garanton zbatimin e kontratave dhe askush nuk qĂ«ndron mbi ligjinâ, thekson ajo.
Deputetja e PD-së nënvizon se investitorët duhet të mund të hyjnë në Shqipëri pa pasur nevojë për lidhje politike, por vetëm mbi bazën e një mjedisi të qëndrueshëm, konkurrues dhe të përshtatshëm për biznesin.
Duke ia faturuar qeverisjes socialiste stanjacionin ekonomik dhe institucional të vendit, Tabaku kërkon ndryshimin e modelit aktual të zhvillimit.
âShqipĂ«ria ka nevojĂ« pĂ«r njĂ« shtet ku sundon ligji, jo ligjet me porosi; pĂ«r njĂ« qeverisje qĂ« punon pĂ«r shumicĂ«n, jo pĂ«r njĂ« pakicĂ« tĂ« privilegjuarâ, shprehet ajo./kb
Policia e Shtetit informon qytetarĂ«t se janĂ« konstatuar raste tĂ« qarkullimit tĂ« mesazheve dhe lidhjeve (linkeve) mashtruese, tĂ« cilat synojnĂ« marrjen e kontrollit tĂ« llogarive âWhatsAppâ.
Mashtruesit dërgojnë linke me pretendime të ndryshme, si p.sh. për të votuar në një konkurs ose për të konfirmuar një veprim.
MĂ« pas, i kĂ«rkohet pĂ«rdoruesit tĂ« vendosĂ« kodin 6-shifror tĂ« verifikimit tĂ« âWhatsAppâ. Ky kod pĂ«rdoret nga autorĂ«t pĂ«r tĂ« regjistruar llogarinĂ« nĂ« njĂ« pajisje tjetĂ«r dhe pĂ«r tĂ« marrĂ« kontrollin e saj.
Policia e Shtetit këshillon qytetarët:
Mos klikoni në linke të dyshimta, edhe nëse dërgohen nga persona të njohur;
Mos ndani kurrĂ« kodin e verifikimit tĂ« âWhatsAppâ me askĂ«nd;
Aktivizoni funksionin Two-Step Verification (Verifikimi me dy hapa) nĂ« aplikacionin âWhatsAppâ;
Nëse dyshoni se llogaria juaj është komprometuar, veproni menjëherë për ta rikuperuar atë dhe njoftoni personat e kontakteve tuaja./kb
SPAK-u, pasi u ka dhĂ«nĂ« drejtim tĂ« gjitha dosjeve tĂ« mĂ«dha, mĂ« nĂ« fund e ka kohĂ«n dhe luksin tĂ« merret me rrezikun e vĂ«rtetĂ« tĂ« vendit, â deputetin Agron Shehaj.
Lista e âvepraveâ tĂ« tij, pĂ«rveç marrjes sĂ« atij dokumenti sekret nĂ« sallĂ«n e Kuvendit, Ă«shtĂ« alarmante.
SĂ« pari, Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« milioner pa shtetin. Sipas asaj qĂ« deklaron publikisht, ai nuk e ka ndĂ«rtuar pasurinĂ« me fonde publike, tenderĂ« apo favore qeveritare. NjĂ« precedent i tillĂ« Ă«shtĂ« tepĂ«r i rrezikshĂ«m. Mund tâu japĂ« njerĂ«zve idenĂ« e gabuar se mund tĂ« pasurohesh edhe pa prekur buxhetin e shtetit dhe pa pasur mik qeverinĂ«, duke cenuar trekĂ«ndĂ«shin tonĂ« tĂ« artĂ«: biznes, krim, politikĂ«.
SĂ« dyti, Shehaj vuan nga sĂ«mundja kronike e mbajtjes sĂ« fjalĂ«s. Ndodhet nĂ« mandatin e tretĂ« si deputet dhe vazhdon tâia dhurojĂ« pagĂ«n njĂ« familjeje nĂ« KukĂ«s. Tha se, pĂ«r sa kohĂ« tĂ« ishte deputet, rroga e tij do tĂ« shkonte pĂ«r atĂ« familje dhe, mĂ« e keqja, e mbajti fjalĂ«n. Kjo Ă«shtĂ« goditje e drejtpĂ«rdrejtĂ« ndaj standardit tonĂ« tĂ« BesĂ«s!
Së treti, po krijon pritshmëri të rrezikshme. Ka përhapur dyshimin se politika mund të matet edhe me shembuj personal dhe jo vetëm me fjalime. Deputeti në fjalë ka ushqyer idenë se fjala e dhënë mund të ketë ende vlerë, duke bërë që qytetarët të fillojnë të kërkojnë llogari edhe nga të tjerët. Një zhvillim ky me pasoja të paparashikueshme.
Dhe tani kulmi: merr një dokument sekret në Kuvend, për ta lexuar dhe për këtë kërcënohet me SPAK.
Atij duhet tâi hiqet imuniteti sa mĂ« parĂ«, jo pĂ«r atĂ« qĂ« ka bĂ«rĂ«, por pĂ«r shembullin e keq qĂ« rrezikon tĂ« japĂ«. NĂ«se pĂ«rhapet ideja se njĂ« politikan mund tĂ« pasurohet pa shtetin, tĂ« mbajĂ« fjalĂ«n e dhĂ«nĂ« dhe tĂ« mos e trajtojĂ« mandatin si biznes, atĂ«herĂ« rrezikojmĂ« trazira sociale tĂ« pĂ«rmasave tĂ« tilla sa âRevolucioni i Flamingoveâ do tĂ« dukej si njĂ« shĂ«titje pasdite pranĂ« Liqenit Artificial.
Ndaj, SPAK duhet të veprojë pa humbur kohë. Nga këqyrja paraprake rezultojnë të paktën kater pista hetimi: nxjerrje sekreti, dhuna ndaj grave, largim nga vendi i krimit dhe mosdhënia e ndihmës.
Shumica parlamentare nĂ« pĂ«rputhje me rekomandimet e Kominisionit Venecias dhe Komisionit Europian duhet tâi heqĂ« imunitetin dhe tĂ« mos mjaftohet me sloganin: nuk ia heqim imunitetin, por nuk e pengojmĂ« SPAK tĂ« hetoje.
Sa i përket incidentit, kur hartohen tenderët, i duhet kushtuar më shumë vëmendje cilësisë së materialeve të dyshemeve dhe shkallëve, që të jenë sa më pak të rrëshqitshme. Ose, për siguri maksimale, mund të zhvillohet një tender i ri për tapete dhe rrugica antirrëshqitëse.
P.S. Gjesti i deputetit Agron Shehaj pĂ«r marrjen e dokumentit nga salla e Kuvendit ishte i gabuar. Por sinkronizimi me komandĂ« i deputetĂ«ve dhe ministrave pĂ«r tĂ« postuar video nga ambientet e brendshme tĂ« Kuvendit (!), i shoqĂ«ruar me thirrjet kolektive, me formulĂ«n tradicionale âpropozim nga lart, miratim nga poshtĂ«â, qĂ« SPAK-u tĂ« hetojĂ« Shehajn, Ă«shtĂ« pjesa mĂ« e gerditshme./kb
Ministri i Financave, Petrit Malaj, në një konferencë për mediat po bën një pasqyrim të zhvillimit të ekonomisë për 6-mujorin e parë të vitit 2026, nga janari në qershor 2026.
Sipas të dhënave të deklaruara nga Malaj, të ardhurat totale në buxhet për periudhën janar-qershor 2026 janë 410 miliardë lekë.
Më tej, Malaj ka bërë me dije se të ardhurat nga Tatimet dhe Doganat janë 359.3 miliardë lekë, 7.1 miliardë lekë më shumë të realizuara.
âTĂ« ardhurat totale 410 miliardĂ« lekĂ«. Ky parashikim tejkalon objektivat e vendosur nĂ« realizimin e tĂ« ardhurave. Ky Ă«shtĂ« njĂ« sinjal sa i pĂ«rket forcimit tĂ« bazĂ«s ekonomike nĂ« vendin tonĂ«.
Shpenzimet buxhetore, ecuria e kënaqshme, realizimi i përgjithshëm publik 357.8 miliardë lekë. Shpenzimet korrente 96.7%, rritje 21.4 miliardë lekë.
Të ardhura nga Tatimet dhe Doganat janë 359.3 miliardë lekë, 7.1 miliardë lekë më shumë të realizuara se plani i 2026. 300 milionë euro më shumë se 6-mujori i 2025.
Sipërmarrjet: Kemi rritje të qarkullimit të bizneseve. Përgjatë 6-mujorit, kemi 1.3 miliardë euro më shumë të deklaruara nga bizneset, me rritje: Tregtia 10%, ndërtimi 9% shërbim 4 % prodhim 2%.
Sa u përket të ardhurave të rigjeneruara nga procesi i rivlerësimit të ardhurat kapin shifrat e 5 miliardë lekëve.
U bĂ«j thirrje subjekteve grumbulluese dhe pĂ«rpunuese tĂ« lĂ«shojnĂ« faturat pĂ«r fermerĂ«tâ, thekson Malaj./kb
âKĂ«tĂ« herĂ« do tĂ« vendos unĂ«â. KĂ«to mĂ«sohet tĂ« kenĂ« qenĂ« fjalĂ«t qĂ« shĂ«nuan pĂ«rplasjen pĂ«rfundimtare mes presidentit tĂ« FIGC-sĂ«, Giovanni MalagĂČ, dhe Paolo Maldinit, nĂ« takimin e fundit ballĂ« pĂ«r ballĂ« mes tyre, pĂ«rpara largimit tĂ« ish-kapitenit tĂ« Milanit nga posti i drejtorit teknik tĂ« kombĂ«tares italiane.
Mandati i Maldinit në krye të strukturës së re të Azzurrëve zgjati vetëm pak më shumë se dy javë. Një projekt që ishte menduar si një pikënisje për një rindërtim afatgjatë të futbollit italian u ndërpre shpejt, pas përplasjeve mbi autonominë e vendimmarrjes dhe zgjedhjen e trajnerit të ri.
Sipas asaj qĂ« raporton La Repubblica, pika kryesore e konfliktit ishte kandidatura e Andrea Pirlos pĂ«r stolin e ItalisĂ«. Emri i ish-mesfushorit italian ishte propozuar nga Maldini dhe Leonardo, por u kundĂ«rshtua nga MalagĂČ.
Presidenti i FIGC-sĂ« kishte shqetĂ«sime pĂ«r kĂ«tĂ« zgjedhje, veçanĂ«risht pas polemikave rreth rolit tĂ« Pirlos si figurĂ« promovuese e kompanisĂ« ruse tĂ« basteve Fonbet, si dhe pĂ«r shkak tĂ« ndryshimit tĂ« madh mes pritshmĂ«rive fillestare â ku ishin pĂ«rmendur emra si Pep Guardiola dhe Carlo Ancelotti â dhe alternativĂ«s sĂ« fundit.
Takimi mes Maldinit dhe MalagĂČs duket se ishte momenti vendimtar i krizĂ«s. Ish-mbrojtĂ«si i Milanit kishte kĂ«rkuar njĂ« rol me autonomi tĂ« gjerĂ« nĂ« ndĂ«rtimin e projektit tĂ« ri, por qĂ«ndrimi i presidentit tĂ« federatĂ«s ishte i qartĂ«: vendimi final pĂ«r drejtimin e kombĂ«tares i takonte atij.
âKĂ«tĂ« herĂ« do tĂ« vendos unĂ«â, mĂ«sohet tĂ« ketĂ« qenĂ« mesazhi i MalagĂČs, duke marrĂ« pĂ«rsipĂ«r pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« pĂ«r bllokimin e zgjedhjes sĂ« Pirlos.
Për Maldinin, ky ishte sinjali se hapësira e vendimmarrjes që i ishte premtuar në fillim nuk ishte ajo që kishte imagjinuar. Në këto kushte, ai vendosi të largohej, duke marrë me vete edhe Leonardon.
Pas largimit, Maldini dhe Leonardo njoftuan se merrnin përgjegjësinë për zgjedhjet e bëra dhe i jepnin fund bashkëpunimit me kombëtaren italiane.
Kështu, një projekt që synonte të sillte një drejtim të ri për Azzurrët u mbyll për vetëm 16 ditë, duke e lënë sërish FIGC-në përballë detyrës për të gjetur një drejtor teknik dhe një trajner të ri për kombëtaren./ad
Ma sollën në vëmendje një montazh hajvanesk të deklarimeve të mia publike. Sipas montazhierëve të revolucionit, në një monolog te Krasta Show paskam sharë njerëzit e bukës së gojës pse nuk protestojnë, ndërsa sot po i shaj pse protestojnë.
E kuptoj qĂ« edhe revolucionarĂ«t e montazheve urrejtjenxitĂ«se janĂ« shqiptarĂ«. Edhe ata e ndalojnĂ« makinĂ«n aty ku u vjen shurra. Pasi çlirohen me atĂ« dridhjen karakteristike tĂ« trupit, hipin sĂ«rish nĂ« makinĂ« dhe parakalojnĂ« djathtas pĂ«r tĂ« fituar metrat qĂ« humbĂ«n te cepi i rrugĂ«s. ĂshtĂ« njĂ« garĂ« qesharake me vetveten, por tĂ« paktĂ«n Ă«shtĂ« e padĂ«mshme.
Montazhi që më kanë bërë nuk është i tillë. Ai ka një qëllim të vetëm: të zhvendosë kuptimin e fjalëve të mia.
Nuk e fsheh se sedrĂ«n ta pĂ«rkĂ«dhel fakti qĂ« edhe pas kaq kohĂ«sh deklarimet e mia vazhdojnĂ« tĂ« citohen, qoftĂ« edhe nĂ« mĂ«nyrĂ«n mĂ« hajvaneske tĂ« mundshme. Por nuk mĂ« shqetĂ«son citimi; mĂ« shqetĂ«son keqcitimi. Sepse keqcitimi nuk Ă«shtĂ« debat. ĂshtĂ« mashtrim.
SĂ« pari, nĂ« atĂ« monolog te Krasta Show kam folur pĂ«r shqiptarin qĂ« pĂ«rdor âbukĂ«n e gojĂ«sâ ose âbukĂ«n e kalamajveâ si justifikim moral pĂ«r shitjen e votĂ«s. KĂ«tĂ« kam thĂ«nĂ« atĂ«herĂ« dhe kĂ«tĂ« them edhe sot.
Ai që shet votën, shet të drejtën e vet politike. Në momentin që e kthen votën në mall tregu, nuk mund të pretendojë më se po lufton për demokracinë. Demokracia nuk mbahet në këmbë me vota të shitura.
Vota është zgjidhja e konflikteve politike, jo dhuna.
Në vitin 1997 e provuam rrugën e armëve. Në fund, prapë te vota përfunduam. Historia na ka dhënë përgjigjen. Kush vazhdon të besojë se dhuna është zgjidhje, ose nuk ka mësuar asgjë nga historia, ose bën sikur nuk e ka mësuar.
Prandaj, po, mĂ« neverit sot e gjithĂ« ditĂ«n degradimi i votuesit pĂ«r njĂ« thes miell, pĂ«r njĂ« vend pune apo pĂ«r njĂ« favor. VarfĂ«ria Ă«shtĂ« dramĂ«. Shitja e votĂ«s nuk Ă«shtĂ« zgjidhje e saj. ĂshtĂ« thellimi i saj.
Së dyti, nuk kam qenë kurrë kundër protestës. Përkundrazi. E drejta për të protestuar është një nga shtyllat e demokracisë dhe duhet mbrojtur gjithmonë.
Kam qenë dhe mbetem kundër revolucionit si filozofi politike dhe kundër dhunës si metodë politike.
Në përplasjen mes dhunës së rrugës dhe dhunës së shtetit, unë zgjedh rendin institucional. Edhe kur shteti gabon, ai mund të korrigjohet me ligj, me zgjedhje dhe me votë. Dhuna e rrugës nuk korrigjohet; ajo vetëm zëvendësohet nga një dhunë tjetër.
Historia shqiptare dhe ajo botërore e kanë provuar mjaftueshëm se revolucionet premtojnë liri dhe shumë shpesh prodhojnë një tirani të re. Kush nuk e kupton këtë, rrezikon ta përsërisë pafund të njëjtin gabim.
Së treti, nuk e paskam ditur që deklarimet e mia qenkan kaq të rëndësishme, saqë duhen prerë, ngjitur e shtrembëruar për të justifikuar protesta, revolucione apo narrativa politike.
Nëse ju hyn në punë kjo metodë, vazhdoni. Nuk kam ndërmend të harxhoj kohë duke ndjekur çdo montazh të bërë në bodrumet e propagandës revolucionare.
Por një gjë po jua them.
Kur e ndaloni makinĂ«n te cepi i rrugĂ«s pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« atĂ« qĂ« dini tĂ« bĂ«ni bash kur u vjen ta bĂ«ni, mos harroni se mĂ« pas do tâju duhet tĂ« futeni sĂ«rish nĂ« qarkullim.
Dhe kujdes kur parakaloni djathtas.
Jo gjithmonë fitohen metrat që mendoni se keni humbur. Ndonjëherë humbet krejt rruga.
Deti Kaspik Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« rajoni mĂ« i fundit qĂ« po pĂ«rfshihet nĂ« konfliktin nĂ« rritje mes Iranit dhe kundĂ«rshtarĂ«ve tĂ« tij â jo mĂ« pak sepse Ă«shtĂ« njĂ« arterie vitale nĂ« marrĂ«dhĂ«nien nĂ« rritje mes Iranit dhe RusisĂ«.
Ukraina tha në fundjavë se dronët e saj kishin goditur dy anije ruse që transportonin ngarkesa ushtarake në Kaspik, trupi më i madh ujor i brendshëm në botë. Ajo pohoi se të dyja kishin dalë nga Irani me destinacion një port rus.
NĂ« njĂ« postim nĂ« X tĂ« shtunĂ«n, Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky tha se objektivat pĂ«rfshinin âanije qĂ« ishin tĂ« pĂ«rfshira nĂ« transportimin e ngarkesave ushtarake nga Irani, si dhe njĂ« anije luftarake,â e cila mĂ« pas u identifikua nga shĂ«rbimi i sigurisĂ« i UkrainĂ«s si njĂ« anije ruse me raketa.
Irani u përgjigj se një nga anijet e tij tregtare që transportonte një ngarkesë hekuri ishte goditur, duke lënë të vdekur një detar dhe duke plagosur tre të tjerë.
Anija, emrin e sĂ« cilĂ«s nuk e bĂ«ri tĂ« ditur, po lundronte nga porti rus i Astrahanit pĂ«r nĂ« Anzali tĂ« Iranit, tĂ« cilin guvernatori rajonal iranian Hadi Hagh-Shenas e pĂ«rshkroi si ânjĂ« korridor tĂ« sigurt dhe tĂ« besueshĂ«m pĂ«r shkĂ«mbimet tregtare mes dy porteve.â
Tensionet u pĂ«rshkallĂ«zuan mĂ« tej tĂ« hĂ«nĂ«n kur zĂ«dhĂ«nĂ«si i ministrisĂ« sĂ« jashtme iraniane, Esmail Baghaei, tha: âAventurizmi i rrezikshĂ«m i UkrainĂ«s sigurisht qĂ« nuk do tĂ« mbetet pa pĂ«rgjigje nga ne.â NdĂ«rkohĂ«, i ngarkuari me punĂ« i UkrainĂ«s nĂ« Teheran u thirr nĂ« ministrinĂ« e jashtme lidhur me incidentin.
Akuzat ndërsjellëse reflektojnë rëndësinë në rritje të Kaspikut, i cili kufizohet nga pesë vende, përfshirë Iranin dhe Rusinë. Me bllokadën e porteve iraniane në Gjirin Persik dhe Gjirin e Omanit, Kaspiku ka marrë një rëndësi të re si rrugë tregtare.
Kaspiku mund ta ndihmojĂ« Iranin drejt ânjĂ« strategjie tregtare tĂ« diversifikuar, veçanĂ«risht nĂ«se Irani promovon tregtinĂ« me RusinĂ«, Kaukazin, AzinĂ« Qendrore, KinĂ«n nĂ«pĂ«rmjet hekurudhĂ«s dhe, tĂ«rthorazi, EvropĂ«n Lindore,â sipas Bijan Khajehpour, partner menaxhues i Eurasian Nexus Partners, njĂ« firmĂ« konsulence me seli nĂ« VjenĂ«.
Dithëra dhe çeliku rus janë ndër ngarkesat që kalojnë Kaspikun. Irani ka zhvilluar disa porte të rëndësishme në det, mes tyre Anzali-n. Nafta dhe gazi nga Kazakistani transportohen nga Kaspiku në një nyje në Detin e Zi.
PĂ«r RusinĂ«, Kaspiku Ă«shtĂ« njĂ« kanal i rĂ«ndĂ«sishĂ«m drejt AzisĂ« Qendrore dhe Iranit â dhe njĂ« rrugĂ« kritike nĂ« partneritetin e saj strategjik nĂ« zgjerim me Teheranin, njĂ« partneritet qĂ« ka njĂ« komponent ushtarak, si dhe rolin e RusisĂ« nĂ« programin bĂ«rthamor civil tĂ« Iranit dhe nĂ« kĂ«rkimin e naftĂ«s atje.
âBllokada e fundit nga SHBA (e porteve iraniane) ka nĂ«nvizuar vlerĂ«n strategjike tĂ« rrugĂ«s sĂ« Detit Kaspik,â thotĂ« Khajehpour. Ajo Ă«shtĂ« gjithashtu mĂ« pak e ranueshme ndaj sanksioneve ndĂ«rkombĂ«tare sepse Ă«shtĂ« e rrethuar nga toka dhe kryesisht e kontrolluar nga Irani, Rusia dhe shtetet fqinje, larg arritjes detare perĂ«ndimore.
Pse është detyrat aq i vlefshëm për Iranin dhe Rusinë?
Kaspiku është bërë një kalim për lidhjet ushtarake në rritje mes Moskës dhe Teheranit. Irani dhe Rusia kanë një marrëveshje të gjerë strategjike që mbulon bashkëpunimin ekonomik dhe ushtarak, pse ajo nuk është një pakt mbrojtjeje reciproke.
Rusia mori dërgesat e saj të para të dronëve iranianë të sulmit Shahed përmes Kaspikut në fillim të luftës së saj me Ukrainën dhe që atëherë ka prodhuar versione të reja të dronëve në fabrika në tokën ruse.
Rruga e Kaspikut qĂ« lidh portet veriore tĂ« Iranit me portin rus tĂ« Astrahanit Ă«shtĂ« synuar nga Ukraina edhe mĂ« parĂ«. Gushtin e kaluar, njĂ« anije mallrash â Port Olya 4 â u shkatĂ«rrua ndĂ«rsa raportohej se ishte e ngarkuar me komponentĂ« tĂ« dronĂ«ve Shahed-136 dhe municione iraniane.
NĂ« vitin 2024, CNN raportoi se njĂ« anije mallrash ruse e dyshuar pĂ«r transportimin e raketave balistike iraniane pĂ«r luftĂ«n e MoskĂ«s kundĂ«r UkrainĂ«s u pa nĂ« njĂ« port rus nĂ« Detin Kaspik. Departamenti i Thesarit i SHBA-sĂ« vlerĂ«soi se Ministria e Mbrojtjes e RusisĂ« kishte âpĂ«rdorur anijen Port Olya-3 pĂ«r tĂ« transportuar CRBM (raketa balistike me rreze tĂ« shkurtĂ«r) nga Irani nĂ« Rusi.â
Sekretari i atĂ«hershĂ«m i Shtetit i SHBA-sĂ«, Antony Blinken, tha se Uashingtoni besonte se ushtria ruse kishte marrĂ« dĂ«rgesa tĂ« raketave balistike iraniane Fatah-360 dhe âka tĂ« ngjarĂ« tâi pĂ«rdorte ato brenda pak javĂ«sh nĂ« UkrainĂ« kundĂ«r ukrainasve.â
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, KĂ«shilli i SigurisĂ« KombĂ«tare i SHBA-sĂ« paralajmĂ«roi pĂ«r thellimin e bashkĂ«punimit ushtarak mes Iranit dhe RusisĂ«. ZĂ«dhĂ«nĂ«si Sean Savett tha pĂ«r CNN nĂ« atĂ« kohĂ« se âçdo transferim i raketave balistike iraniane nĂ« Rusi do tĂ« pĂ«rbĂ«nte njĂ« pĂ«rshkallĂ«zim dramatik nĂ« mbĂ«shtetjen e Iranitâ pĂ«r Kremlin-in nĂ« pushtimin e tij tĂ« UkrainĂ«s.
Irani mohoi se po ofronte ndihmë ushtarake për Rusinë në atë kohë.
ĂfarĂ« shpreson tĂ« arrijĂ« Ukraina nga sulmet e saj?
Sulmet e Ukrainës me dronë mbi anijet dhe infrastrukturën energjetike në Kaspik në fundjavë janë një demonstrim i aftësive të saj në rritje me rreze të gjatë dhe i synimit të saj për të dëmtuar industritë që mbështesin përpjekjen e luftës së Rusisë.
ĂshtĂ« gjithashtu njĂ« pranim se Irani â ashtu si Korea e Veriut â luan njĂ« rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« furnizimin e RusisĂ« me armĂ«.
Dhe mbi tĂ« gjitha, Ă«shtĂ« njĂ« kohĂ«zgjedhje e mençur nga ukrainasit, me Zelensky-n qĂ« udhĂ«ton nĂ« Uashington kĂ«tĂ« javĂ« pĂ«r tâu takuar me Presidentin Donald Trump. PĂ«rveç sulmeve nĂ« Kaspik, Zelensky ka thĂ«nĂ« se sipas inteligjencĂ«s ukrainase, Rusia i ka siguruar tĂ« dhĂ«na satelitore Iranit pĂ«r tĂ« kryer sulme mbi objektet e SHBA-sĂ« nĂ« Lindjen e Mesme.
Një tërmet i fuqishëm me magnitudë 7.1 ka goditur jugperëndimin e Japonisë.
Sipas Agjencisë Meteorologjike të Japonisë, lëkundjet u regjistruan në orën 16:27 sipas kohës lokale, me epiqendrën në një thellësi prej rreth 10 kilometrash.
Autoritetet japoneze lëshuan një paralajmërim për mundësi cunami pas tërmetit, ndërsa agjencia e klasifikoi intensitetin e lëkundjeve në nivelin maksimal 7 sipas shkallës japoneze të matjes së tërmeteve.
Deri në këto momente nuk janë raportuar detaje të plota për dëme materiale apo viktima, ndërsa ekipet e emergjencës dhe autoritetet lokale kanë nisur verifikimet në zonat e prekura./ad
Në ditën Botërore të Hepatiteve, Shqipëria ka miratuar për herë të parë Planin Kombëtar për Eliminimin e Hepatiteve Virale.
Lajmi u bë me dije nga Ministria e Shëndetësisë, teksa thekson se vendi ynë i bashkohet kështu objektivit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për eliminimin e hepatiteve B dhe C si kërcënim për shëndetin publik deri në vitin 2030.
Sipas Ministrisë, ky plani forcon parandalimin, zgjeron testimin dhe diagnostikimin e hershëm, si dhe përmirëson aksesin në trajtim.
âDita BotĂ«rore e Hepatiteve â PĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, ShqipĂ«ria miraton Planin KombĂ«tar pĂ«r Eliminimin e Hepatiteve Virale, duke iu bashkuar objektivit tĂ« OrganizatĂ«s BotĂ«rore tĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ« pĂ«r eliminimin e hepatiteve B dhe C si kĂ«rcĂ«nim pĂ«r shĂ«ndetin publik deri nĂ« vitin 2030.
Me angazhimin e mjekĂ«ve dhe profesionistĂ«ve tĂ« shĂ«ndetĂ«sisĂ« Plani forcon parandalimin, zgjeron testimin dhe diagnostikimin e hershĂ«m, si dhe pĂ«rmirĂ«son aksesin nĂ« trajtim. Objektivi ynĂ«: mĂ« pak infeksione tĂ« reja, mĂ« shumĂ« diagnoza nĂ« kohĂ« dhe mĂ« shumĂ« jetĂ« tĂ« mbrojturaâ, thekson Ministria e ShĂ«ndetĂ«sisĂ«./ad
Avokati Idajet Beqiri ka deklaruar se Shqipëria po përballet me një formë lufte hibride, e cila sipas tij ka nisur në një moment të rëndësishëm të procesit të integrimit europian.
NĂ« njĂ« intervistĂ« nĂ« âOra e Funditâ nĂ« ABC News, Beqiri u shpreh se sulmet ndaj vendit lidhen me pĂ«rparimin e ShqipĂ«risĂ« nĂ« procesin e anĂ«tarĂ«simit nĂ« Bashkimin Europian dhe me rritjen e investimeve tĂ« huaja.
âJemi nĂ« luftĂ« dhe kĂ«tĂ« luftĂ« na e hapĂ«n pasi i hapĂ«m tĂ« gjithĂ« kapitujt nĂ« BE dhe nisĂ«n mbylljet e tyre. Dhe po ashtu nisi kur investime tĂ« mĂ«dha filluan tĂ« vĂ«rshonin nĂ« ShqipĂ«ri. NĂ« momentin qĂ« u caktuan datat kur do tĂ« mbylleshin 3 kapitujt e parĂ«, pamĂ« qĂ« u sajua i ashtuquajturi incidenti i rĂ«ndĂ« nĂ« ZvĂ«rnec dhe u mbushĂ«n rrugĂ«t e TiranĂ«s, gjĂ« qĂ« kurrĂ« nuk kishte ndodhur mĂ« parĂ«. Sepse, me thĂ«nĂ« tĂ« drejtĂ«n, ne e dimĂ« se çfarĂ« shoqĂ«rie kemi. Po ashtu, ne e dimĂ« lidhjen qĂ« ka ndĂ«rtuar Berisha me Beogradin, Hamasin dhe Bin Ladenin. Se si i stĂ«rviste kundĂ«r SHBA-ve⊠Por tashmĂ« kanĂ« rekrutuar edhe tĂ« rinj si Agron Shehaj me shokĂ«, qĂ« edhe bizneset i kanĂ« tĂ« dyshimta. Edhe tĂ« tjerĂ« qĂ« fshihen pas protestĂ«s. E kanĂ« ngrĂ«nĂ« çorbĂ«n e prishur qĂ« Ă«shtĂ« serbofile, grekofile, rusofile dhe e Iranit. JanĂ« bĂ«rĂ« armiku mĂ« i betuar i ShqipĂ«risĂ« dhe kanĂ« vĂ«nĂ« nĂ« shĂ«rbim gjithĂ« agjenturĂ«n qĂ« kanĂ« nĂ« KosovĂ«, MaqedoninĂ« e Veriut dhe nĂ« ShqipĂ«riâ, tha avokati.
Gjithashtu, gjatë intervistës, avokati komentoi edhe aktin e kryetarit të Partisë Mundësia dhe deputetit Agron Shehaj, i cili mori në sekretariatin e Kuvendit dokumentin e marrëveshjes së huas prej 302 milionë dollarësh, duke u larguar me vrap.
Duke komentuar ngjarjen dhe marrjen e dokumentit të marrëveshjes së huas prej 302 milionë dollarësh mes Shqipërisë dhe SHBA-së, Beqiri e cilësoi një akt shumë të rëndë dhe kërkoi hetim penal.
Sipas tij, Shehaj duhet të përballet me drejtësinë për disa vepra penale, ndërsa SPAK duhet të kërkojë heqjen e imunitetit të deputetit për nisjen e hetimeve.
âKy Ă«shtĂ« njĂ« akt i rĂ«ndĂ«. NjĂ« akt tradhtie kombĂ«tare dhe tregon qĂ« agjenturat e huaja nuk tĂ« kursejnĂ«, por tĂ« hedhin nĂ« veprim. Kur tĂ« paralajmĂ«rohesh qĂ« dokumenti vetĂ«m do tĂ« lexohet, Ă«shtĂ« njĂ« marrĂ«veshje nga mĂ« historiket. KĂ«tĂ« dokument Irani e donte fizikisht dhe qĂ« ta kishte fizikisht, ata futĂ«n atje Agron Shehajn. Sikur tĂ« bĂ«het kallĂ«zim penal, ai dĂ«nohet pĂ«r grabitje dhe grabitja e ka deri nĂ« 15 vite burg. Ai duhet çuar pĂ«r ndjekje penale sepse ka siguruar njĂ« dokument sekret, dhe sigurimi i njĂ« dokumenti tĂ« tillĂ«, ai e mori pĂ«r ta dhĂ«nĂ« diku dhe kjo dĂ«nohet me 20 vite burg sipas nenit 213 tĂ« Kodit Penal tĂ« ShqipĂ«risĂ«. PĂ«r tĂ« paktĂ«n pesĂ« vepra penale ai i ka kryer dhe rrezikon 35 vite burg. Puna e parĂ« qĂ« duhet tĂ« bĂ«jĂ« SPAK Ă«shtĂ« tâi kĂ«rkojĂ« Parlamentit heqjen e imunitetit dhe nĂ«nshtrimin e hetimitâ, tha mes tĂ« tjerash ai.
Evropa po pĂ«rgatitet pĂ«r njĂ« gusht âmĂ« tĂ« ngrohtĂ« se normaljaâ, pas njĂ« serie valĂ«sh tĂ« nxehti njĂ«ra pas tjetrĂ«s.
Pjesa më e madhe e kontinentit ka pasur vështirësi në përballimin e temperaturave, pasi temperaturat u rritën mbi 40°C në javët e fundit, duke krijuar kushte ideale për zjarret që kanë shkatërruar pjesë të mëdha të Francës dhe Spanjës dhe kanë shkaktuar evakuimin e qindra mijëra qytetarëve.
Por shanset për lehtësim të shumëpritur nga temperaturat e larta duken të pamundura, pasi parashikimet e hershme paralajmërojnë se janë të mundshme valë të tjera të të nxehtit.
A do të jetë ende nxehtë në Evropë në gusht?
âPĂ«rditĂ«simet sezonale tĂ« publikuara nĂ« fillim tĂ« korrikut tregojnĂ« se gjasat janĂ« tĂ« anojnĂ« drejt njĂ« muaji gusht mĂ« tĂ« ngrohtĂ« se zakonisht nĂ« mbarĂ« EvropĂ«n. Ato gjithashtu bien dakord se sinjali mĂ« i fortĂ« dhe mĂ« i besueshĂ«m pĂ«r temperatura tĂ« larta pĂ«rqendrohet mbi rajonin e Mesdheut dhe EvropĂ«n Juglindoreâ, tha Ioanna Vergini, themeluese e platformĂ«s sĂ« parashikimit tĂ« motit WFY24.
Kjo pĂ«rfshin edhe zonat qĂ« pĂ«rjetojnĂ« rregullisht âvatra tĂ« tĂ« nxehtitâ, si Gadishulli Iberik, Italia, Greqia dhe pjesĂ« tĂ« Ballkanit.
âDeti Mesdhe, qĂ« Ă«shtĂ« jashtĂ«zakonisht i ngrohtĂ«, po lĂ« gjurmĂ« edhe nĂ« temperaturat nĂ« tokĂ«, dhe nĂ« disa vende kjo vihet re mĂ« shumĂ« gjatĂ« natĂ«s sesa pasditeve,â shton Vergini.
Sipas parashikimeve të WFY24 për ditët e para të gushtit, në Napoli, Barcelonë, Romë, Valencia, Nicë, Selanik, Split dhe Athinë temperaturat nuk do të zbresin nën 20°C gjatë asnjë nate. Kjo konsiderohet një natë tropikale, e cila mund të rrisë rrezikun e stresit të rëndë nga i nxehti, veçanërisht për grupet më të cenueshme të popullsisë.
Edhe më në veri, priten temperatura përvëluese. Shërbimi Meteorologjik i Mbretërisë së Bashkuar, Met Office, paralajmëron se gjatë gushtit temperaturat mund të arrijnë deri në 35°C, ndërsa vala e të nxehtit do të intensifikohet.
âTemperaturat ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« jenĂ« mbi normalen dhe priten periudha me mot shumĂ« tĂ« nxehtĂ« dhe valĂ« tĂ« tĂ« nxehtit, veçanĂ«risht nĂ« jug,â thuhet nĂ« parashikimin afatgjatĂ« tĂ« Met Office.
Si e dinë shkencëtarët nëse ndryshimi i klimës është shkaku i motit ekstrem?
Përparimet në të dhënat e motit dhe klimës ua kanë bërë më të lehtë shkencëtarëve vlerësimin e ndikimit të ngrohjes globale në ngjarje ekstreme, siç janë valët e të nxehtit dhe përmbytjet. Kjo shpesh quhet atribuim i ngjarjeve ekstreme.
Meqenëse ka shumë faktorë ndërveprues, duke përfshirë nxitës natyrorë si El Nino , studimet e atribuimit të ngjarjeve ekstreme nuk po kërkojnë të gjejnë nëse ndryshimi i klimës shkaktoi drejtpërdrejt një valë të nxehti, por se si temperaturat ngrohëse kanë ndikuar në ngjarje.
Kjo shpesh bëhet duke krahasuar se sa shpesh ndodh një ngjarje ekstreme sot në krahasim me sa shpesh do të kishte ndodhur në një botë pa ndryshimet klimatike të shkaktuara nga njeriu.
Studiuesit do të eksplorojnë gjithashtu se si ndryshimi i klimës ndryshoi karakteristikat e një ngjarjeje ekstreme të motit, siç është nëse një valë e të nxehtit u bë më e nxehtë për shkak të gazrave që bllokojnë nxehtësinë.
Për shembull, një analizë e shpejtë e atribuimit nga World Weather Attribution ( WWA ) përdori të dhëna si të vëzhguara ashtu edhe të parashikuara të temperaturës për të analizuar periudhën më të nxehtë tre-ditore në një zonë të madhe të Evropës, e cila u përfshi nga temperatura përvëluese në fund të qershorit.
ShkencĂ«tarĂ«t arritĂ«n nĂ« pĂ«rfundimin se si temperaturat maksimale gjatĂ« ditĂ«s ashtu edhe ato gjatĂ« natĂ«s do tĂ« kishin qenĂ« âpothuajse tĂ« pamundura tĂ« ndodhnin nĂ« kĂ«tĂ« kohĂ« tĂ« vititâ deri nĂ« vitin 1976, vetĂ«m 50 vjet mĂ« parĂ«. Analiza zbuloi gjithashtu se njĂ« valĂ« e ngjashme nxehtĂ«sie qĂ« ndodhi 50 vjet mĂ« parĂ« do tĂ« ishte 3.5°C mĂ« e ftohtĂ« se ajo e muajit tĂ« kaluar.
ShkencĂ«tarĂ«t kanĂ« atĂ« qĂ« quhet âbesim i lartĂ«â kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r nxehtĂ«sinĂ« ekstreme, pĂ«r shkak tĂ« sasisĂ« sĂ« tĂ« dhĂ«nave dhe kuptimit qĂ« kemi tani mbi ndryshimet klimatike.
 âEmetimet e vazhdueshme tĂ« karburanteve fosile janĂ« drejtpĂ«rdrejt pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r pĂ«rçarjen qĂ« njerĂ«zit po pĂ«rjetojnĂ« nĂ« shtĂ«pitĂ«, shkollat ââdhe vendet e tyre tĂ« punĂ«sâ, tha Dr. Keeping.
Për rreziqet nga moti, siç janë tornadot dhe breshëri i madh, të dhënat janë më pak të plota. Kjo e bën më të vështirë atribuimin me siguri të ndodhjes së tyre.
Studimet e atribuimit përdoren gjithashtu për të treguar pasojat e motit ekstrem të shkaktuar nga klima.
Studiuesit vlerësojnë se temperaturat maksimale gjatë ditës ishin 3°C deri në 4°C më të larta se sa do të kishin qenë pa ngrohjen globale, duke rezultuar në 10,000 vdekje më shumë.
âNxehtĂ«sia ekstreme po thyen rekorde nĂ« tĂ« gjithĂ« EvropĂ«n dhe shkenca Ă«shtĂ« shumĂ« e qartĂ« pĂ«r arsyen, ndryshimet klimatike po pĂ«rhapen me shpejtĂ«si, tĂ« shkaktuara nga varĂ«sia e botĂ«s nga djegia e qymyrit, naftĂ«s dhe gazitâ, tha Simon Stiell, Sekretari Ekzekutiv i OKB-sĂ« pĂ«r Ndryshimet Klimatike.
Cilat faktorë të tjerë ndikojnë në mot ekstrem?
Shumë raporte mbi motin ekstrem, veçanërisht valët e të nxehtit, përqendrohen në modelin atmosferik që qëndron pas ngjarjes, në vend të shkakut.
PĂ«r shembull, nĂ« maj, agjencia franceze e motit Meteo-France ia atribuoi temperaturat 40°C njĂ« âkupole tĂ« nxehtĂ«sisĂ«â.
Kjo ndodh kur një sistem me presion të lartë zhvillohet në atmosferën e sipërme, duke bërë që ajri poshtë tij të ulet dhe të kompresohet, duke rritur temperaturat në atmosferën e poshtme. Meqenëse ajri i nxehtë rritet, kjo krijon një kupolë të fryrë që bllokon nxehtësinë brenda saj.
ErĂ«rat normalisht janĂ« nĂ« gjendje tĂ« lĂ«vizin presion tĂ« lartĂ« pĂ«rreth, por pĂ«r shkak tĂ« shtrirjes sĂ« kupolave ââtĂ« nxehtĂ«sisĂ« nĂ« atmosferĂ«, sistemi i motit bĂ«het pothuajse i palĂ«vizshĂ«m.
Megjithatë, një studim i vitit 2025 i botuar në Proceedings of the National Academy of Sciences zbuloi se modelet atmosferike që bllokojnë motin ekstrem, siç janë kupolat e nxehtësisë dhe përmbytjet, janë pothuajse trefishuar që nga vitet 1950 për shkak të ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga njeriu.
Një analizë nga Climate Central në vitin 2023 zbuloi gjithashtu se një kupolë nxehtësie që shkaktoi temperaturat në 48°C në pjesë të Meksikës dhe SHBA-së jugore ishte të paktën pesë herë më e mundshme për shkak të ndryshimeve klimatike.
ĂfarĂ« ndikimi ka El Nino nĂ« nxehtĂ«si?
El Nino, nĂ« spanjisht do tĂ« thotĂ« âdjaliâ, Ă«shtĂ« njĂ« fenomen natyror qĂ« mund tĂ« shkaktojĂ« mot ekstrem. MĂ« herĂ«t kĂ«tĂ« vit, Administrata KombĂ«tare Oqeanike dhe Atmosferike e SHBA-sĂ« (NOAA) deklaroi se kushtet e El Ninos janĂ« zyrtarisht nĂ« zhvillim e sipĂ«r nĂ« PaqĂ«sorin tropikal.
El Nino ndodh kur temperaturat e detit nĂ« Oqeanin PaqĂ«sor Lindor bĂ«hen jashtĂ«zakonisht tĂ« ngrohta dhe zakonisht prish rajonet nĂ« tropikĂ«. Shpesh lidhet me ngjarje ekstreme tĂ« motit, edhe pse ekspertĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se po pĂ«rdoret si njĂ« âshpĂ«rqendrimâ nga ngrohja globale.
Kur formohen kushtet e El Nino-s , përmbytjet janë një rrezik i zakonshëm në Amerikën e Jugut, si në Perunë veriore, dhe mund të arrijnë në pjesë të Afrikës Lindore, Azisë Qendrore dhe SHBA-së jugore. Rreziqet e thatësirave dhe zjarreve në pyje rriten gjithashtu gjatë El Nino-s, veçanërisht në pjesën më të madhe të Australisë, pjesët veriore të Amerikës së Jugut dhe në vendet aziatike si Indonezia.
Shumica e rasteve tĂ« El Nino kanĂ« rritur pĂ«rkohĂ«sisht temperaturat mesatare globale me rreth 0.2â. Kjo nuk Ă«shtĂ« aq e rĂ«ndĂ«sishme sa ndryshimi i klimĂ«s i shkaktuar nga njeriu, i cili e ka rritur temperaturĂ«n globale tĂ« sipĂ«rfaqes me afĂ«rsisht 1.3-1.5â krahasuar me nivelet para-industriale.
Viti 2025 ishte viti i tretĂ« mĂ« i ngrohtĂ« i regjistruar ndonjĂ«herĂ«, mĂ« i nxehtĂ« se viti 2016 i El Ninos, pavarĂ«sisht rezistencĂ«s natyrale tĂ« ftohtĂ« tĂ« njĂ« ngjarjeje La Nina, spanjisht pĂ«r âvajzaâ.
La Nina zakonisht i ftoh temperaturat globale duke forcuar erërat e tregtisë dhe duke tërhequr ujë më të ftohtë nga thellësitë e oqeanit në sipërfaqe përgjatë Paqësorit ekuatorial. Ndodh gjithashtu në mënyrë të çrregullt, por tenton të zgjasë më shumë se El Nino.
A është rënia e niveleve të ndotjes arsyeja e verës përvëluese të Evropës?
Pas fillimit të nxehtë të verës në Evropë, disa organizata të shquara lajmesh deklaruan se valët e të nxehtit njëra pas tjetrës janë shkaktuar nga një rënie e niveleve të ndotjes.
Pretendimi u nda në internet nga Richard Tice, nënkryetar i partisë populiste të krahut të djathtë Reform UK, dhe është përdorur për të kritikuar përpjekjet e vendit për zero emetime neto.
Kjo rrjedh nga një studim i botuar në revistën shkencore Geophysical Research Letters, i cili nuk përfshin të dhëna mbi valët e fundit të të nxehtit.
RĂ«nia e ndotjes mund tĂ« zvogĂ«lojĂ« ndikimin ftohĂ«s tĂ« aerosoleve, tĂ« cilat thithin ose reflektojnĂ« rrezet e diellit. MegjithatĂ«, Profesor Erich Fischer, njĂ« shkencĂ«tar i klimĂ«s nĂ« ETH Zurich, i thotĂ« Carbon Brief se ta konsiderosh kĂ«tĂ« si shkak tĂ« valĂ«ve tĂ« nxehtĂ«sisĂ« nĂ« EvropĂ« Ă«shtĂ« âe gabuarâ.
âValĂ«t e tĂ« nxehtit shkaktohen nga sistemet me presion tĂ« lartĂ« dhe tani janĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« shpeshta dhe intensive sepse po ndodhin nĂ« njĂ« klimĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« ngrohtĂ« se 100 vjet mĂ« parĂ« si rezultat i ngrohjes sĂ« shkaktuar nga gazrat serrĂ«â, shton ai.
Regjisori rikthehet nĂ« garĂ« me filmin âKthim nĂ« Buenos Airesâ
Nga Francesca Pierleoni
Marco Bechis ishte nĂ« njĂ« dyqan Ikea kur mori lajmin nga drejtori i Festivalit tĂ« Filmit nĂ« Venecia, Alberto Barbera, se filmi i tij âKthim nĂ« Buenos Airesâ (Ritorno a Buenos Aires) ishte pĂ«rzgjedhur nĂ« garĂ« nĂ« edicionin e 83-tĂ« tĂ« festivalit.
PĂ«r regjisorin italo-kilian, Ikea Ă«shtĂ« njĂ« nga ato âvende jo-vendeâ qĂ« i pĂ«lqejnĂ« shumĂ«, njĂ«soj si aeroportet â hapĂ«sira kalimtare, pa njĂ« identitet tĂ« pĂ«rcaktuar, por qĂ« kanĂ« njĂ« atmosferĂ« tĂ« veçantĂ«.
âAtĂ« ditĂ« po prisja pĂ«rgjigjen nga Venecia dhe kishte tashmĂ« njĂ« shenjĂ« pozitive: askush nuk na kishte dĂ«rguar letrĂ«n e famshme pĂ«r tĂ« na njoftuar se nuk ishim pĂ«rzgjedhur. Isha aty duke xhiruar kur mora njĂ« telefonatĂ« nga Alberto Barbera, i cili mĂ« dha lajminâ, rrĂ«fen Bechis.
Regjisori, nĂ«na e tĂ« cilit Ă«shtĂ« kiliane, ndĂ«rsa babai Ă«shtĂ« rritur nĂ« Brazil dhe ArgjentinĂ«, ka jetuar nĂ« Itali prej 40 vitesh. Ai rikthehet kĂ«shtu nĂ« garĂ«n pĂ«r Luanin e ArtĂ« 18 vjet pas pjesĂ«marrjes sĂ« tij me filmin âBirdwatchersâ.
NĂ« âKthim nĂ« Buenos Airesâ, me protagonist Adriano Xhanini (Adriano Giannini), Bechis rikthehet te periudha e diktaturĂ«s ushtarake nĂ« ArgjentinĂ«, njĂ« realitet qĂ« ai e ka pĂ«rjetuar personalisht. NĂ« vitin 1977, kur ishte vetĂ«m 20 vjeç, ai u rrĂ«mbye nga forcat e regjimit, u mbajt nĂ« njĂ« qendĂ«r sekrete paraburgimi dhe mĂ« pas u transferua nĂ« njĂ« burg ushtarak.
Ajo periudhĂ« dhune dhe terrori ka qenĂ« njĂ« temĂ« e pĂ«rsĂ«ritur nĂ« krijimtarinĂ« e tij kinematografike, e trajtuar nga kĂ«ndvĂ«shtrime tĂ« ndryshme nĂ« filma si âGarage Olimpoâ dhe âSonsâ.
Megjithatë, Bechis thekson se filmi i ri nuk është historia e tij personale.
âNĂ« âKthim nĂ« Buenos Airesâ nuk Ă«shtĂ« historia ime, por ka elemente qĂ« lidhen me personazhin e Adriano Xhaninitâ, shpjegon ai.
Këtë herë, regjisori është përqendruar te figura e një të mbijetuari, sepse sipas tij kjo temë është jashtëzakonisht aktuale.
âSa tĂ« mbijetuar palestinezĂ« tĂ« pushtimit tĂ« GazĂ«s ka sot? PĂ«rveç tĂ« mbijetuarve tĂ« luftĂ«s nĂ« UkrainĂ«, ekziston njĂ« numĂ«r i madh njerĂ«zish qĂ« po jetojnĂ« pĂ«rmes luftĂ«raveâ, thotĂ« Bechis.
Ai shpjegon se ndjeu nevojën për të treguar një histori mbi traumën e luftës, por zgjodhi ta bëjë këtë përmes një përvoje që e njeh thellë.
âNĂ« vend qĂ« tĂ« flisja pĂ«r realitete qĂ« nuk i njoh nga afĂ«r, nga Lindja e Mesme te Afrika apo Ukraina, doja ta bĂ«ja pĂ«rmes njĂ« historie qĂ« e njoh mirĂ«â, shprehet ai.
Filmi, një bashkëprodhim ndërkombëtar mes Italisë dhe Brazilit, realizuar nga Fandango, 39Films, Karta Film dhe 34 Films, në bashkëpunim me Rai Cinema, pritet të dalë në kinematë italiane më 17 shtator.
Ngjarjet zhvillohen në Buenos Aires, në vitin 2008. Pas 33 vitesh të kaluara në Itali, Mariano Guerra (i interpretuar nga Adriano Xhanini) kthehet në Argjentinë për të dëshmuar në gjyqin kundër ish-ushtarëve që e kishin rrëmbyer, torturuar dhe mbajtur peng gjatë diktaturës ushtarake.
Kthimi në Buenos Aires e detyron personazhin të përballet me pyetjen më të vështirë: çfarë do të thotë të jesh gjallë pasi ke kaluar një traumë të tillë?
NĂ« kastin e filmit janĂ« gjithashtu Paula Koen (Paula Cohen), Ana Ăelentano (Ana Celentano), Vero Gerez, Olivia Nuss, Adrian Fondari dhe Marcelo Chaparro.
Ideja pĂ«r filmin lindi pas botimit tĂ« librit âLa solitudine del sovversivoâ (Vetmia e subversivit), tĂ« shkruar nga Bechis nĂ« vitin 2021. Vepra Ă«shtĂ« pjesĂ«risht autobiografike dhe nĂ« pjesĂ«n e fundit rrĂ«fen edhe kthimin e tij nĂ« ArgjentinĂ« pĂ«r tĂ« dĂ«shmuar kundĂ«r ish-pjesĂ«tarĂ«ve tĂ« ushtrisĂ«.
Megjithatë, ai thekson se historia e tij dhe ajo e personazhit në film ndahen në shumë pika.
Ajo qĂ« i bashkon Ă«shtĂ« ajo qĂ« quhet âsindroma e tĂ« mbijetuaritâ.
âĂshtĂ« diçka qĂ« tĂ« pĂ«rcakton, bĂ«het pjesĂ« e identitetit tĂ«nd. Ekziston njĂ« ndjenjĂ« faji sepse ti je gjallĂ«, ndĂ«rsa tĂ« tjerĂ«t nuk janĂ« mĂ«â, thotĂ« Bechis.
Ai rrëfen se edhe në momentet e gëzimit, mendimet i kthehen shpesh shokëve të tij të rinisë që humbën jetën gjatë represionit.
Një tjetër arsye që e shtyu të realizonte filmin ishte mënyra e ndryshme se si shoqëria reagonte ndaj dhunës atëherë dhe sot.
âKur ndodhi grushti i shtetit nĂ« Kili nĂ« vitin 1973, e gjithĂ« Evropa u mobilizua. MegjithatĂ«, informacioni qĂ« merrnim shpesh ishin vetĂ«m fotografi tĂ« zbehta bardh e zi nĂ« gazeta. Sot kemi informacion nĂ« kohĂ« reale, videot e masakrave na vijnĂ« nĂ« telefon, dhe megjithatĂ« nuk mobilizohemiâ, thotĂ« regjisori.
Kur pyetet nëse njerëzit janë bërë më të pandjeshëm ndaj dhunës, përgjigjja e tij është e drejtpërdrejtë:
âPo. Shfletimi tĂ« lejon ta heqĂ«sh atĂ«. Kalon te imazhi tjetĂ«r dhe harron.â
Shtetet e Bashkuara kanë nisur një rishikim të pranisë së tyre ushtarake në Evropë, pasi Presidenti i SHBA-së Donald Trump ka sulmuar vazhdimisht aleatët evropianë në aleancë.
Vendimi Ă«shtĂ« âi hartuar pĂ«r tĂ« siguruar qĂ« NATO po lĂ«viz shpejt dhe nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pakthyeshme drejt marrjes sĂ« pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« kryesore pĂ«r mbrojtjen e saj konvencionale nga Evropaâ, shkroi nĂ«nsekretari i Mbrojtjes i SHBA-sĂ«, Elbridge Colby, nĂ« X.
âRezultati i kĂ«tij shqyrtimi do tĂ« jetĂ« njĂ« pĂ«rshpejtim i tranzicionit tĂ« NATO-s drejt njĂ« aleance mĂ« tĂ« fortĂ«, mĂ« tĂ« drejtĂ« dhe tĂ« qĂ«ndrueshmeâ, shtoi Colby.
Ky veprim vjen një muaj pasi Sekretari i Mbrojtjes i SHBA-së, Pete Hegseth, u tha aleatëve të NATO-s se Uashingtoni planifikonte ta bënte këtë.
 âKy do tĂ« jetĂ« njĂ« rishikim i vĂ«rtetĂ«. Do tĂ« jetĂ« i hartuar pĂ«r tĂ« siguruar qĂ« NATO po lĂ«viz shpejt dhe nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pakthyeshme drejt EvropĂ«s, duke u pĂ«rpjekur tĂ« marrĂ« pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« kryesore pĂ«r mbrojtjen e EvropĂ«sâ, ââu tha Hegseth homologĂ«ve tĂ« tij tĂ« NATO-s gjatĂ« takimit tĂ« tyre nĂ« Bruksel nĂ« qershor.
âĂshtĂ« njĂ« rishikim qĂ« disa vende do tĂ« dĂ«shtojnĂ« dhe tĂ« tjerat do ta kalojnĂ« me sukses tĂ« plotĂ«â, shtoi ai.
Gjatë fjalimit të tij në selinë e NATO-s në Bruksel, Hegseth i bëri jehonë kritikave të përsëritura të Trump dhe i kritikoi ashpër aleatët evropianë për reagimin e tyre, ose mungesën e tij, ndaj luftës së përbashkët SHBA-Izrael në Iran, përfshirë refuzimin për të lejuar forcat amerikane të hyjnë në bazat në Evropë për të nisur sulme.
Hegseth kërcënoi gjithashtu të zvogëlojë kontributin financiar të Uashingtonit në NATO nëse aleatët nuk arrijnë objektivat e shpenzimeve të mbrojtjes.
Ky veprim vjen si një goditje, megjithëse jo e papritur, për aleatët evropianë, ndërsa ata mësojnë të merren me një aleat gjithnjë e më të paparashikueshëm.
Muajin e kaluar, kancelari gjerman Friedrich Merz tha se aleatët kishin qenë në dijeni të planeve të Uashingtonit për të tërhequr trupat nga Evropa në një moment të caktuar dhe theksoi nevojën që blloku të jetë në gjendje të kujdeset për sigurinë e vet.
âNe e dimĂ« se duhet tĂ« bĂ«jmĂ« mĂ« shumĂ« dhe po e bĂ«jmĂ« kĂ«tĂ«â, tha Merz.
Në muajt e fundit, aleatët evropianë dhe Kanadaja i janë përgjigjur pasigurisë në rritje mbi angazhimet e Uashingtonit për sigurinë duke përshpejtuar përpjekjet për të forcuar aftësitë e veta mbrojtëse.
Duke folur përpara samitit vjetor të NATO-s në Ankara në fillim të këtij muaji, shefja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dhe Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Mark Rutte thanë se NATO duhet të bëhet më evropiane për të zvogëluar varësinë e saj të gjatë nga ombrella e sigurisë e SHBA-së.
âNuk mund tĂ« vazhdojmĂ«, siç bĂ«mĂ« mĂ« parĂ«, tĂ« mbĂ«shtetemi tepĂ«r te Shtetet e Bashkuara. Na duhet njĂ« EvropĂ« shumĂ« mĂ« e fortĂ« brenda njĂ« NATO-je mĂ« tĂ« fortĂ«â, tha Rutte, duke pĂ«rshĂ«ndetur njĂ« transformim âtĂ« pakrahasueshĂ«mâ tĂ« nxitur nga bashkĂ«punimi mĂ« i ngushtĂ« BE-NATO./ad
Alzheimeri është një nga sëmundjet neurodegjenerative më të njohura në botë, por rreth tij qarkullojnë ende shumë keqkuptime. Nga ideja se sëmundja përcaktohet vetëm nga gjenet, deri te besimi se nuk mund të bëhet asgjë pas shfaqjes së simptomave, shumë nga këto bindje nuk përputhen plotësisht me atë që di shkenca sot.
Sëmundja e Alzheimerit është një çrregullim progresiv i trurit që dëmton qelizat nervore dhe me kalimin e kohës ndikon në kujtesë, aftësinë për të menduar, të folur, humor dhe kryerjen e aktiviteteve të përditshme.
Një neurolog shpjegon disa nga mitet më të zakonshme dhe faktet që duhet të dimë.
Historia familjare dhe disa variante gjenetike mund të rrisin rrezikun për zhvillimin e Alzheimerit. Një prej faktorëve më të studiuar është varianti APOE-e4, i cili lidhet me një mundësi më të lartë për shfaqjen e sëmundjes.
Megjithatë, të kesh një të afërm me Alzheimer ose një predispozitë gjenetike nuk do të thotë automatikisht se sëmundja do të zhvillohet. Ekspertët theksojnë se edhe faktorët e stilit të jetesës kanë ndikim të rëndësishëm.
Aktiviteti fizik, ushqyerja e shëndetshme, stimulimi mendor, shmangia e duhanit dhe kufizimi i alkoolit mund të kontribuojnë në ruajtjen e shëndetit të trurit.
Miti 2: Alzheimeri prek vetëm të moshuarit
Edhe pse shumica e rasteve shfaqen pas moshës 65 vjeç, Alzheimeri mund të prekë edhe persona më të rinj.
Sipas tĂ« dhĂ«nave, rreth 5â10% e rasteve janĂ« tĂ« formĂ«s sĂ« hershme, qĂ« shfaqet para moshĂ«s 65 vjeç. NĂ« disa raste tĂ« rralla, simptomat mund tĂ« shfaqen edhe nĂ« moshat 30 ose 40 vjeç.
Kjo formë shpesh lidhet më fort me faktorët gjenetikë dhe mund të ketë një përparim më të shpejtë, por kujdesi ndaj shëndetit të trurit mbetet i rëndësishëm në çdo moshë.
Miti 3: Medikamentet aktuale e kurojnë Alzheimerin
Deri më sot nuk ekziston një kurë që ta eliminojë Alzheimerin. Disa trajtime të reja synojnë proteinat amiloide në tru, të cilat lidhen me zhvillimin e sëmundjes, dhe mund të ngadalësojnë disa procese biologjike.
Megjithatë, këto terapi nuk kanë treguar ende se rikthejnë kujtesën apo ndalojnë plotësisht përparimin e sëmundjes. Gjithashtu, disa prej tyre mund të shoqërohen me efekte anësore serioze, përfshirë ënjtje ose gjakderdhje në tru.
Kërkimet shkencore vijojnë për të kuptuar më mirë mekanizmat e sëmundjes dhe për të gjetur trajtime më efektive.
Miti 4: Kur shfaqen simptomat, nuk mund të bëhet më asgjë
Edhe pse Alzheimeri nuk ka ende një kurë, kjo nuk do të thotë se nuk ka mënyra për të ndihmuar personat e prekur.
Studimet sugjerojnë se disa zakone të shëndetshme mund të ndihmojnë në ruajtjen e funksioneve të trurit dhe përmirësimin e cilësisë së jetës.
Ndër këto përfshihen:
aktiviteti fizik i rregullt, që përmirëson qarkullimin e gjakut dhe shëndetin e trurit;
një dietë e pasur me fruta, perime, peshk, arra, drithëra integrale dhe yndyrna të shëndetshme;
menaxhimi i stresit kronik;
ruajtja e kontakteve sociale dhe angazhimi në aktivitete që stimulojnë trurin, si leximi apo mësimi i aftësive të reja.
Këto masa nuk e kurojnë sëmundjen, por mund të ndikojnë pozitivisht në mirëqenien dhe funksionimin e përditshëm të personave që jetojnë me Alzheimer.
Shkenca ende po kërkon përgjigje për një nga sëmundjet më komplekse të trurit, por një gjë është e qartë: Alzheimeri nuk përcaktohet vetëm nga mosha apo gjenet dhe kujdesi për shëndetin e trurit fillon shumë përpara shfaqjes së simptomave./ad
Sekretariati i EtikĂ«s ka vendosur pĂ«rjashtimin me 60 ditĂ« tĂ« deputetit Agron Shehaj pasi mori marrĂ«veshjen konfidenciale me SHBA-nĂ« dhe doli nga salla âGerti Bogdaniâ.
Ulsi Manja deklaroi pĂ«r gazetarĂ«t: âRasti i tij Ă«shtĂ« i pĂ«rsĂ«ritur, Sekretariati i EtikĂ«s ka marrĂ« edhe herĂ« tĂ« tjera masa disiplinore ndaj Agron Shehajt. Rasti i djeshĂ«m Ă«shtĂ« i paprecedentĂ«, nuk ka ndodhur ndonjĂ«herĂ« qĂ« tĂ« jetĂ« fshirĂ« vija e respektit reciprokâ.
Manja shtoi se kjo periudhë nuk përfshin kohën gjatë të cilës Parlamenti është i shpërndarë gjatë verës.
Manja pohoi se do të ketë edhe një referim në Prokurori ndaj Shehajt për shkelje të konfidencialitetit, duke nxjerrë materialin jashtë ambienteve të përcaktuara nga Kryetari i Kuvendit./ad
Suri, vajza e aktorëve Tom Cruise dhe Katie Holmes, ka ndryshuar ligjërisht mbiemrin e saj dhe tashmë identifikohet si Suri Noelle, sipas të dhënave të regjistrimit të votuesve të siguruara nga revista amerikane People.
Sipas raportimit, 20-vjeçarja, e cila studion nĂ« Universitetin Carnegie Mellon nĂ« Pensilvani, Ă«shtĂ« regjistruar pĂ«r tĂ« votuar nĂ« qarkun Allegheny me emrin âSuri Noelleâ gjatĂ« vitit tĂ« parĂ« tĂ« universitetit, nĂ« tetor 2024. Emri âNoelleâ Ă«shtĂ« emri i mesĂ«m i nĂ«nĂ«s sĂ« saj, Katie Holmes.
Ky nuk ishte përdorimi i parë publik i emrit të ri. Suri e kishte përdorur emrin Suri Noelle edhe gjatë ceremonisë së diplomimit nga shkolla e mesme në vitin 2024, duke mos përdorur mbiemrin e famshëm të të atit.
Tom Cruise dhe Katie Holmes u martuan në vitin 2006 dhe u divorcuan në vitin 2012. Pas ndarjes, Suri është rritur kryesisht me nënën e saj. As Suri, as Tom Cruise dhe as Katie Holmes nuk kanë bërë një deklaratë publike për ndryshimin e emrit apo arsyet pas këtij vendimi.
Ndryshimi i emrit vjen në një periudhë kur Suri po ndërton identitetin e saj larg famës së prindërve, ndërsa ndjek studimet në fushën e arteve skenike.
Login
