Login
Java përreth botës në foto
13 June 2026 at 16:50
Nga nisja e eventit  më të madh në futboll e deri tek cunamët e tërmetet, java përreth botës në fotografi.
The post Java përreth botës në foto appeared first on Gazeta Si.
Normal view
Today â 13 June 2026Gazeta Si
Reuters: Partnerët e projektit në Zvërnec deklarojnë se Kushner po investon me fondet e veta
13 June 2026 at 16:39
Nga Reuters- Kur Kostaq Konomi iu afrua muajin e kaluar tokës që ai pretendon se është pronë e tij në bregdetin e Shqipërisë jugore, u përball me një gardh me tela me gjemba dhe me burra të veshur me uniforma të zeza, të cilët nuk e lejuan të hynte.
Më vonë, përmes raportimeve në media, ai mësoi se toka tashmë ishte përfshirë në një projekt resorti luksoz që po planifikohet nga investitorë ndërkombëtarë, mes tyre edhe dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump, Jared Kushner.
Prona, e vendosur nĂ« njĂ« kodĂ«r tĂ« mbuluar me lule qĂ« zbret drejt njĂ« gjiri tĂ« izoluar ku lopĂ«t shĂ«tisin nĂ« ujĂ«rat e cekĂ«ta, i ishte marrĂ« familjes sĂ« tij njĂ« herĂ« nga shteti gjatĂ« periudhĂ«s komuniste.Â
Konomi nuk mund ta pranonte që kjo të ndodhte sërish.
âIsha gati tĂ« merrja pushkĂ«n dhe tĂ« filloja tĂ« qĂ«lloja,â tha pĂ«r Reuters 81-vjeçari. âIsha njĂ« fĂ«mijĂ« i vogĂ«l kur futa kĂ«mbĂ«t pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« atĂ« ujĂ«. Tani jam plakur dhe mĂ« thonĂ« se nuk mund tĂ« shkoj mĂ« atje.â
Konomi është një nga banorët të fshatit Zvërnec që i thanë Reuters se tokat e tyre janë shitur padrejtësisht për zhvillim që prej vitit 2024 nga një pretendues rival i pronësisë. Disa prej tyre i treguan Reuters dokumente pronësie dhe regjistra tatimorë që, sipas tyre, mbështesin pretendimet e tyre. Asnjëri nuk ka marrë kompensim.
Reuters nuk gjeti prova për ndonjë shkelje nga ana e Kushner, i cili nuk është i përfshirë drejtpërdrejt në mosmarrëveshjen mes banorëve. Agjencia nuk arriti të përcaktojë se kush është pronari i ligjshëm i parcelave, pasi çështja vazhdon të jetë objekt i një beteje gjyqësore.
Pretendimet ligjore të banorëve e komplikojnë edhe më shumë një projekt shumë miliardë eurosh, tashmë mjaft të debatueshëm, që përfshin një ishull dhe një zonë bregdetare të paprekur ku ndodhet edhe një ligatinë e mbrojtur, habitat për flamingot shtegtare, fokat dhe breshkat e detit.
Këtë javë shpërthyen protesta në Tiranë, ku u kërkua pezullimi i punimeve. Edhe Bashkimi Evropian ka shprehur shqetësim për ndikimin e mundshëm mbi faunën lokale.
Kryeministri Edi Rama, i cili e mbrojti marrëveshjen në një intervistë për Reuters, këmbëngul se projekti është i ligjshëm dhe se habitatet natyrore do të mbrohen.
Kushner nuk iu përgjigj kërkesave për koment të dërguara përmes kompanisë së tij investuese, Affinity Partners.
Kompania e quajtur Sazan Real Estate Development LLC, që po zhvillon projektin, nuk iu përgjigj pyetjeve të Reuters lidhur me planet apo konfliktin e pronësisë. Një zëdhënës i referoi Reuters një deklarate të publikuar në platformën X nga kryetari i kompanisë, Asher Abehsera.
âQĂ«llimi ynĂ« Ă«shtĂ« i thjeshtĂ«: tĂ« vlerĂ«sojmĂ« bukurinĂ« natyrore tĂ« ShqipĂ«risĂ«, tĂ« krijojmĂ« vende pune dhe tĂ« ndĂ«rtojmĂ« diçka pĂ«r tĂ« cilĂ«n brezat e ardhshĂ«m do tĂ« krenohen,â tha ai.
Sipas zëdhënësit, partnerët, përfshirë Kushnerin, po investojnë në kapacitet personal dhe jo përmes Affinity Partners. Reuters nuk arriti ta verifikojë në mënyrë të pavarur këtë pretendim.
Në vitin 2024, Kushner publikoi planet në rrjetet sociale, duke paraqitur vizatime që tregonin zonën të mbuluar me hotel, vila, pishina dhe hapësira për jahte.
Por banorët e moshuar të fshatit kanë plane të tjera. Avokati i tyre, Kostandin Beko, tha se do të kërkojnë në gjykatë pezullimin e projektit.
Pretendimet e tyre nxjerrin në pah një problem të vazhdueshëm në Shqipëri: pasigurinë mbi pronësinë e tokave, për shkak të dokumentacionit të dobët, historisë së ndërlikuar dhe korrupsionit lokal.
Konfliktet e pronës, trashëgimi e periudhës komuniste
Pas shekujsh nĂ«n PerandorinĂ« Osmane deri nĂ« vitin 1912, ShqipĂ«ria u izolua pĂ«r pesĂ« dekada nga regjimi komunist qĂ« ra nĂ« fillim tĂ« viteve â90.
Gjatë komunizmit, shumë prona të trashëguara ndër breza u shtetëzuan. Me rikthimin e demokracisë, u bënë përpjekje për kthimin e tyre, por shpesh pronësia mbeti e diskutueshme.
Banorët e Zvërnecit janë në një betejë ligjore me Artur Shehun, i cili shiti pronën e kontestuar. Ai pretendon se e drejta e familjes së tij mbi tokën daton që nga periudha osmane.
Reuters nuk arriti tĂ« kontaktojĂ« Shehun apo avokatin e tij, por javĂ«n e kaluar ai deklaroi nĂ« njĂ« emision televiziv shqiptar se pretendimi i tij mbi tokĂ«n Ă«shtĂ« âi pakontestueshĂ«mâ.
Shehu, i cili tha se jeton në Miami prej 26 vitesh, deklaroi se e kishte shitur tokën përmes një ndërmjetësi dhe se nuk e dinte kush ishin blerësit përfundimtarë.
Banorët kundërshtojnë këtë. Ata thonë se në vitin 2013 një gjykatë shqiptare vendosi se toka u përkiste atyre. Shehu e apeloi vendimin dhe çështja mbetet ende e pazgjidhur.
Në një bisedë telefonike me Reuters të premten, Rama i hodhi poshtë shqetësimet.
âVetĂ«m sepse ekziston njĂ« proces gjyqĂ«sor nuk do tĂ« thotĂ« automatikisht qĂ« prona Ă«shtĂ« e bllokuar,â tha ai.
Banorët kërkojnë të drejtat e tyre
BanorĂ«t i treguan Reuters dokumente pronĂ«sie qĂ«, sipas tyre, janĂ« lĂ«shuar nga autoritetet lokale nĂ« vitet â90, kur tokat iu kthyen pronarĂ«ve pas rĂ«nies sĂ« komunizmit.
Ata dhe avokati i tyre thanë se nuk u konsultuan përpara shitjes së tokës dhe nuk morën asnjë pagesë.
âMenduam se Rama do tĂ« na ofronte para,â tha 84-vjeçari Thoma Kola.
Ai dhe banorë të tjerë argumentojnë se toka nuk duhej të ishte shitur për sa kohë çështja ishte ende në gjykatë.
The post Reuters: Partnerët e projektit në Zvërnec deklarojnë se Kushner po investon me fondet e veta appeared first on Gazeta Si.
Vidhnin bizhuteri jashtë vendit dhe i tregtonin në Shqipëri/ Në pranga 27-vjeçari, në kërkim bashkëpunëtori
13 June 2026 at 13:34
Një 27-vjeçar është vënë në pranga kurse një 45-vjeçar u shpall në kërkim në Fier pasi vidhnin sende me vlerë jashtë vendit dhe i shisnin në argjendari në Shqipëri.
Bizhuteri ari dhe argjendi, përfshirë varëse me gurë diamanti, shiteshin në argjendari të ndryshme në Fier dhe në Lushnje.
Gjatë kontrollit në banesën e tij u sekuestruan bizhuteri, ora, sende të dyshuara me vlerë artistike dhe kulturore, si dhe fishekë arme gjahu.
Bizhuteritë vidheshin në Itali dhe Greqi, dhe futeshin kontrabandë në Shqipëri.
Blutë shpallën në kërkim bashkëpunëtorin e tij, një 45-vjeçar nga fshati Kraps i Fierit. Edhe atij iu gjetën në banesë ora, bizhuteri, dhe një shkop gome.
Ndërsa një hetim në gjendje të lirë nisi për 7 administratorë argjendarish në Fier dhe në Lushnje pasi dyshohen se i blinin sendet e vjedhura dhe i tregtonin në argjendaritë e tyre, aty ku iu gjetën disa mallra pa dokumentacion ligjor të origjinës.
Një pjesë e konsiderueshme e sendeve të vjedhura iu gjetën edhe gjatë kontrolleve të ushtruara në banesat e tyre.
Vlera paraprake e sendeve të sekuestruara llogaritet rreth 2 milionë euro.
The post Vidhnin bizhuteri jashtë vendit dhe i tregtonin në Shqipëri/ Në pranga 27-vjeçari, në kërkim bashkëpunëtori appeared first on Gazeta Si.
Betejat mijëvjeçare për të kontrolluar ishullin e Sazanit në Shqipëri
13 June 2026 at 13:26
Nga National Geographic- PĂ«r mijĂ«ra vjet, fuqitĂ« botĂ«rore kanĂ« shkĂ«mbyer kontroll mbi njĂ« ishull tĂ« vogĂ«l dhe tĂ« harlisur pranĂ« bregdetit jugperĂ«ndimor tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Ishulli i Sazanit, njĂ« hapĂ«sirĂ« ââtoke prej 5.7 km katrorĂ«, shtrihet brenda NgushticĂ«s sĂ« Otrantos, njĂ« kanal i ngushtĂ« qĂ« ndan ItalinĂ« dhe ShqipĂ«rinĂ«, dhe ka shĂ«rbyer si njĂ« bazĂ« e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r fuqitĂ« qĂ« kĂ«rkojnĂ« tĂ« dominojnĂ« detet Adriatik dhe Jon.
Nuk ka banorë të përhershëm në Sazan, megjithatë ai ka luajtur një rol kyç në historinë e Shqipërisë për më shumë se një shekull.
âIshulli pa dyshim ka njĂ« histori tĂ« gjatĂ« dhe tĂ« ndĂ«rlikuarâ, thotĂ« Theodora Dragostinova, profesoreshĂ« historie nĂ« Universitetin ShtetĂ«ror tĂ« Ohajos, e cila hulumton Ballkanin. Me vendndodhjen e tij strategjike nĂ« buzĂ« tĂ« Gjirit tĂ« VlorĂ«s nĂ« ShqipĂ«ri, perandori tĂ« ndryshme- duke pĂ«rfshirĂ« romakĂ«t, venedikasit, britanikĂ«t dhe osmanĂ«t- e kanĂ« kontrolluar atĂ« secila.
âĂshtĂ« sigurisht njĂ« nga shembujt mĂ« tĂ« mirĂ« se si vendndodhja mund tĂ« pĂ«rcaktojĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« disproporcionale rĂ«ndĂ«sinĂ« e njĂ« vendi tĂ« caktuarâ, vuri nĂ« dukje nĂ« njĂ« email Petar Kurecic, profesor i shkencave politike nĂ« Universitetin Verior nĂ« Kroaci.
âNuk ka pasur njĂ« fuqi historike tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« rajon (ose edhe jashtĂ« tij) qĂ« nuk e ka kontrolluar ose nuk Ă«shtĂ« pĂ«rpjekur ta kontrollojĂ« Sazanin.â
Zotërimi i ishullit dikur ndihmoi në përcaktimin e kontrollit të Adriatikut, dhe bashkë me të qyteteve të panumërta portuale, si Venecia, Dubrovniku dhe Trieste. (Sot, zona vlerësohet kryesisht për bukurinë e saj ekologjike dhe potencialin për të tërhequr turistë.)
Në antikitet, romakët e përdornin Gjirin e Vlorës si një vend pushimi për anijet e tyre. Disa beteja kyçe gjatë Luftës Civile Romake- një luftë e ashpër midis Jul Cezarit dhe Pompeut të Madh nga viti 49-45 p.e.s.- ndodhën përgjatë brigjeve të Shqipërisë kontinentale.
âMĂ« shumĂ« se njĂ« mijĂ«vjeçar mĂ« vonĂ«, nĂ« vitin 1264, venecianĂ«t dhe gjenovezĂ«t, duke luftuar pĂ«r dominim nĂ« tregti, organizuan njĂ« betejĂ« detare pranĂ« bregdetit tĂ« Sazanit. Dhe deri nĂ« shekullin e 15-tĂ«, Sazani ishte bĂ«rĂ« njĂ« post zyrtar detar pĂ«r PerandorinĂ« Osmaneâ, shpjegon Steven Seegel, profesor i Studimeve Evropiane dhe Euroaziatike nĂ« Universitetin e Teksasit nĂ« Austin.
Të kthehemi shpejt në vitin 1912, kur Shqipëria shpalli pavarësinë nga osmanët: papritmas, Sazani u bë një territor i diskutueshëm, me shumë vende- Greqia, Shqipëria dhe Italia- që garonin për kontroll.
Tetë vjet më vonë, Italia mori në zotërim ishullin, të cilin e mbajti pasi Musolini erdhi në pushtet në vitin 1922.
âForcat e tij nĂ« periudhĂ«n midis dy luftĂ«rave ndĂ«rtuan mbrojtje atje, duke pĂ«rfshirĂ« kazerma dhe instalime ushtarake qĂ« rezultuan tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r kontrollin e Detit Adriatikâ, thotĂ« Seegel.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, italianët dhe, për një periudhë të shkurtër, gjermanët pushtuan ishullin.
Kur Lufta e Dytë Botërore mbaroi, Shqipëria më në fund fitoi pronësinë e Sazanit si pjesë e Traktatit të Paqes së Parisit në vitin 1947. Ishulli më pas luajti një rol të spikatur në regjimin e Enver Hoxhës, i cili udhëhoqi vendin nga viti 1944 deri në vdekjen e tij në vitin 1985.
Qeveria e tij komuniste ishte izoluese dhe shtypëse, figurat fetare dhe individë të tjerë që shiheshin si kërcënues për shtetin u burgosën, u internuan ose u ekzekutuan, dhe qeveria sekuestroi asetet private.
âHoxha ishte i fiksuar pas idesĂ« sĂ« njĂ« sulmi ushtarak kundĂ«r ShqipĂ«risĂ«â, thotĂ« Elidor MĂ«hilli, profesor i asociuar i historisĂ« nĂ« Hunter College.
Me ndihmĂ«n e Bashkimit Sovjetik, njĂ« aleat i ShqipĂ«risĂ«, ai ndĂ«rtoi mbrojtjen e Sazanit, duke pĂ«rfshirĂ« mijĂ«ra bunkerĂ« pĂ«r tâu mbrojtur nga pushtimet dhe njĂ« rrjet sekret tunelesh tĂ« pĂ«rdorur pĂ«r tĂ« ruajtur nĂ«ndetĂ«set. (NjĂ« memo sekrete e CIA-s nga viti 1961 i referohej Sazanit si njĂ« âGjibraltar i Kuqâ nĂ« Mesdhe.â)
Kur marrĂ«dhĂ«nia e HoxhĂ«s me BRSS-nĂ« pĂ«rfundimisht u shpĂ«rbĂ«, thuhet se ai refuzoi tĂ« hiqte dorĂ« nga disa nga nĂ«ndetĂ«set. SovjetikĂ«t, duke mos dashur tĂ« shkaktonin njĂ« konflikt duke kaluar ujĂ«rat e NATO-s pĂ«r tâi rimarrĂ« ato, i lanĂ« anijet e tyre tĂ« çmuara tĂ« shkonin.
Gjatë gjithë regjimit të tij, infrastruktura ushtarake në Sazan kishte funksione të dyfishta: mbrojtjen nga kërcënimet e perceptuara dhe ndihmën në parandalimin e largimit të shqiptarëve nga vendi, thotë Dragostinova.
âSiç e shoh unĂ«, ajo u bĂ« njĂ« simbol i brutalitetit, fshehtĂ«sisĂ« dhe paranojĂ«s sĂ« regjimit.â
Kur qeveria komuniste e HoxhĂ«s ra pĂ«rfundimisht nĂ« vitet 1990, âishulli u rimor pĂ«r kombin dhe natyrĂ«nâ, thotĂ« Dragostinova, dhe nga ana tjetĂ«r u bĂ« njĂ« simbol i çlirimit pĂ«r shumĂ« shqiptarĂ«.
Në vitin 2010, qeveria shqiptare krijoi Parkun Kombëtar Detar Karaburun-Sazan, i cili përfshin Sazanin dhe është shtëpia e rreth 300 llojeve të bimëve dhe 40 llojeve të zogjve. Me kalimin e kohës, parku kombëtar është bërë gjithashtu një strehë për foka mesdhetare të rrezikuara, breshkat e detit që folezojnë dhe qindra flamingo.
Pesë vjet më vonë, thotë Mëhilli, Sazani u demilitarizua dhe u hap për publikun. (Teknikisht është ende një zonë e përjashtimit ushtarak, duke e vendosur atë nën juridiksionin e Ministrisë së Mbrojtjes së Shqipërisë.)
Megjithëse pjesë të Sazanit janë hapur për turizëm, atij ende i mungon infrastruktura e rëndësishme dhe qëndrimet brenda natës zakonisht janë të ndaluara.
Vizitorët që shpresojnë të shohin shkëmbinjtë e tij gëlqerorë duhet të udhëtojnë me varkë për atë ditë.
Sot, Sazani Ă«shtĂ« ânjĂ« kapsulĂ« kohore unike e LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ« nĂ« mes tĂ« detitâ, i bĂ«n jehonĂ« MĂ«hilli. Rrjeti i tij i tuneleve mbetet, si dhe reliket e bunkerĂ«ve tĂ« komandĂ«s, depove tĂ« armĂ«ve dhe strehimoreve bĂ«rthamore.
Mina të pashpërthyera dhe municione të tjera janë gjetur në ishull dhe afër tij, sipas disa raporteve të lajmeve. Meqenëse Sazani dikur strehonte oficerë ushtarakë dhe disa familje, ai kishte gjithashtu një koleksion shtëpish, shkollash dhe klinikash mjekësore, thotë Mëhilli. (Pjesë të Sazanit, vëren ai, u plaçkitën gjatë trazirave civile në vitin 1997.)
Për shkak të historisë së gjatë të luftës në rajon, ujërat që rrethojnë Sazanin dhe në Gjirin e Vlorës janë të mbushura me anije të mbytura, kryesisht nga Lufta e Parë Botërore dhe Lufta e Dytë Botërore. Zona ka dhënë disa zbulime të rëndësishme arkeologjike dhe është bërë e njohur për zhytësit.
MeqenĂ«se kaq pak njerĂ«z kishin qasje nĂ« ishull pĂ«r dekada, ekosistemet e tij janĂ« kryesisht tĂ« paprekura. âNga perspektiva e njĂ« historianiâ, thotĂ« MĂ«hilli, âky Ă«shtĂ« njĂ« nga vendet e pakta relativisht tĂ« paprekura qĂ« kanĂ« mbetur nĂ« ShqipĂ«ri qĂ« flet pĂ«r historinĂ« e saj tĂ« thellĂ«â.
The post Betejat mijëvjeçare për të kontrolluar ishullin e Sazanit në Shqipëri appeared first on Gazeta Si.
Brazili do tâi japĂ« fund pritjes 24-vjeçare pĂ«r lavdinĂ« e KupĂ«s. Presioni nuk ka qenĂ« kurrĂ« mĂ« i madh
13 June 2026 at 12:59
Brazili do të kërkojë këtë verë në Amerikën e Veriut titullin e tij të gjashtë në Kupën e Botës, një rekord që do ta zgjeronte edhe më tej si kombi më i suksesshëm në historinë e turneut. Megjithatë, triumfi i fundit daton në vitin 2002 dhe për shumë brazilianë tashmë duket si një kujtim i largët.
Që prej asaj fitoreje, Brazili ka përjetuar zhgënjime të vazhdueshme. Franca e eliminoi në çerekfinale në vitin 2006, Holanda në 2010, ndërsa Gjermania i shkaktoi një nga humbjet më të turpshme në historinë e futbollit në vitin 2014 me rezultatin 7-1. Më pas erdhën eliminimet në çerekfinale edhe në vitet 2018 dhe 2022.
NjĂ« brez i tĂ«rĂ« brazilianĂ«sh nuk e ka parĂ« kurrĂ« kombĂ«taren e tyre tĂ« fitojĂ« KupĂ«n e BotĂ«s. Ata kanĂ« dĂ«gjuar histori pĂ«r Ronaldon qĂ« udhĂ«hoqi ekipin drejt triumfit nĂ« vitin 2002, pĂ«r Romarion qĂ« i dha fund njĂ« pritjeje 24-vjeçare nĂ« vitin 1994 dhe pĂ«r ekipin legjendar tĂ« vitit 1970 me PelenĂ«. Tani njĂ« brez i ri dĂ«shiron tĂ« shkruajĂ« historinĂ« e vet, me VinĂcius JĂșnior si figurĂ«n kryesore.
Pse besimi është kaq i ulët?
Sipas një sondazhi të institutit brazilian Datafolha në prill, vetëm 29% e brazilianëve besojnë se kombëtarja mund të fitojë Kupën e Botës. Ky është niveli më i ulët i optimizmit që kur sondazhet kanë filluar në vitin 1994.
Madje, 46% e qytetarëve nuk presin që skuadra të kalojë çerekfinalet. Kjo mungesë besimi lidhet me problemet e fundit të ekipit.
Kualifikimet për Kupën e Botës ishin ndër më të dobëtat në historinë e Brazilit. Ekipi përfundoi vetëm në vendin e pestë në Amerikën e Jugut, 10 pikë pas Argjentinës. Pika më e ulët ishte humbja e rëndë 4-1 ndaj Argjentinës në Buenos Aires, edhe pse Lionel Messi mungonte.
Kapiteni Marquinhos e quajti rezultatin âtĂ« turpshĂ«mâ dhe kĂ«rkoi falje publike ndaj tifozĂ«ve. Kjo humbje çoi nĂ« largimin e trajnerit Dorival JĂșnior dhe pĂ«rshpejtoi ardhjen e Carlo Ancelottit nĂ« stolin e Brazilit.
Fantazmat e humbjes 7-1
Asnjë moment nuk simbolizon më mirë rënien e Brazilit sesa ndeshja gjysmëfinale e Kupës së Botës 2014 kundër Gjermanisë.
NĂ« stadiumin Mineirao tĂ« Belo Horizonte, Brazili ishte duke humbur 5-0 pas vetĂ«m 30 minutash dhe 7-0 para fundit tĂ« ndeshjes. Goli i Oscarit pĂ«r rezultatin 7-1 nuk ndryshoi asgjĂ«. Kjo katastrofĂ« u quajt âMineiraçoâ dhe konsiderohet si njĂ« nga traumat mĂ« tĂ« mĂ«dha sportive nĂ« historinĂ« e vendit.
Sipas gazetarit dhe ekspertit tĂ« futbollit tĂ« AmerikĂ«s sĂ« Jugut, Tim Vickery, shprehja â7-1â Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« pjesĂ« e gjuhĂ«s sĂ« pĂ«rditshme nĂ« Brazil pĂ«r tĂ« pĂ«rshkruar çdo lloj poshtĂ«rimi tĂ« madh.
Ai thotë se e vetmja mënyrë që kombëtarja të lërë pas atë plagë është të fitojë sërish Kupën e Botës.
Problemi me ekipet evropiane
Një tjetër problem i madh për Brazilin është se nuk ka arritur të eliminojë një kombëtare evropiane në fazat me eliminim direkt që nga triumfi i vitit 2002.
Franca, Holanda, Gjermania, Belgjika dhe Kroacia e kanë eliminuar Brazilin në pesë Kupat e fundit të Botës.
Madje disa gazetarë brazilianë thonë se do të ishin të kënaqur edhe nëse Brazili nuk fiton turneun, mjafton të mundë një ekip të madh evropian në fazat vendimtare.
Nëse Brazili fiton grupin e tij, mund të përballet me Anglinë në çerekfinale, një sfidë që do të shihej si test i madh për ekipin e Ancelottit.
Barra e trashëgimisë së vitit 1970
Skuadra legjendare e Brazilit e vitit 1970 konsiderohet nga shumë njerëz si ekipi më i bukur në historinë e futbollit. Me Pelénë në krye, ajo jo vetëm fitoi Kupën e Botës, por e bëri këtë duke luajtur futboll spektakolar.
Që prej asaj kohe, çdo brez brazilian është krahasuar me atë ekip. Problemi është se nga Brazili nuk pritet vetëm të fitojë, por të fitojë me stil.
Sipas Vickery-t, kjo e bĂ«n pritjen aktuale 24-vjeçare edhe mĂ« tĂ« dhimbshme se ajo e viteve 1970â1994, sepse sot Brazili jo vetĂ«m qĂ« nuk po fiton, por nuk po konsiderohet mĂ« si simboli i futbollit spektakolar.
Shpresa quhet VinĂcius JĂșnior
Ădo triumf brazilian nĂ« KupĂ«n e BotĂ«s ka pasur njĂ« figurĂ« qendrore:
Pelé në 1958 dhe 1970
Garrincha në 1962
Romårio në 1994
Ronaldo në 2002
Tani pritet qĂ« VinĂcius JĂșnior tĂ« bĂ«het lideri i ri.
Legjenda braziliane Cafu beson se ky Ă«shtĂ« turneu i VinĂciusit dhe se tĂ« gjithĂ« sytĂ« do tĂ« jenĂ« mbi tĂ«. Ai thotĂ« se nĂ«se sulmuesi i Real Madridit ruan qetĂ«sinĂ« dhe merr pĂ«rgjegjĂ«sinĂ«, mund ta çojĂ« Brazilin drejt suksesit.
VetĂ« VinĂcius Ă«shtĂ« i vetĂ«dijshĂ«m pĂ«r pĂ«rgjegjĂ«sinĂ«. Ai deklaroi se tashmĂ« nuk Ă«shtĂ« mĂ« njĂ« talent i ri, por njĂ« lider qĂ« kĂ«rkon ta rikthejĂ« Brazilin nĂ« majĂ«n e futbollit botĂ«ror.
Pas fitimit të dy Ligave të Kampionëve, çmimit si lojtari më i mirë i FIFA-s dhe paraqitjeve të shkëlqyera me Real Madridin, triumfi me Brazilin do ta ngrinte atë në një nivel krejt tjetër në histori.
A mund të ketë Neymar një fund përrallor?
Një nga surprizat më të mëdha ishte përfshirja e Neymarit në listën e lojtarëve të Carlo Ancelottit.
34-vjeçari nuk ka luajtur për Brazilin që nga tetori i vitit 2023 dhe ka kaluar dy vite të vështira me dëmtime. Megjithatë, kur emri i tij u shpall, tifozët e pranishëm shpërthyen në festë.
Neymar është golashënuesi më i mirë në historinë e kombëtares braziliane dhe shumë tifozë ende besojnë se ai mund të japë një kontribut të rëndësishëm.
Ronaldo Nazårio deklaroi se Neymar nuk ka nevojë të provojë vlerën e tij dhe se, edhe nëse nuk luan çdo ndeshje, mbetet një lojtar shumë i rëndësishëm për skuadrën.
Brazili hyn në Kupën e Botës 2026 mes dyshimeve, presionit dhe kujtimeve të dhimbshme të viteve të fundit. Kombëtarja ka kaluar periudha të vështira, ka humbur prestigjin që kishte dikur dhe tifozët janë më pak optimistë se kurrë.
MegjithatĂ«, ardhja e Carlo Ancelottit, talenti i VinĂcius JĂșnior dhe pĂ«rvoja e Neymarit japin arsye pĂ«r shpresĂ«. PĂ«r brazilianĂ«t nuk mjafton njĂ« paraqitje e mirĂ« apo njĂ« gjysmĂ«finale; objektivi i vetĂ«m Ă«shtĂ« ylli i gjashtĂ« nĂ« fanellĂ« dhe rikthimi nĂ« fronin e futbollit botĂ«ror pas 24 vitesh pritje.
The post Brazili do tâi japĂ« fund pritjes 24-vjeçare pĂ«r lavdinĂ« e KupĂ«s. Presioni nuk ka qenĂ« kurrĂ« mĂ« i madh appeared first on Gazeta Si.
Bordi i Transparencës ul çmimet e karburanteve
13 June 2026 at 12:40
Bordi i Transparencës ka publikuar këtë të shtunë çmimet e reja të shitjes së karburanteve në vend.
Sipas vendimit të miratuar në mbledhjen e zhvilluar, çmimi i shitjes së naftës është përcaktuar jo më shumë se 183 lekë për litër.
Ndërkohë, për benzinën, Bordi ka vendosur që çmimi maksimal i shitjes me pakicë të jetë 170 lekë për litër.
Ămimi i naftĂ«s Ă«shtĂ« ulur me 5 lekĂ«, ndĂ«rsa benzina Ă«shtĂ« ulur me 1 lek.
Sipas vendimit, çmimet e reja do të hyjnë në fuqi në orën 14:00 të datës 13 qershor 2026 dhe do të mbeten në fuqi deri në vendimmarrjen e radhës.
The post Bordi i Transparencës ul çmimet e karburanteve appeared first on Gazeta Si.
Shisnin kokainë në Tiranë, 4 të arrestuar! Sekuestrohen mbi 400 gramë
13 June 2026 at 11:44
Katër qytetarë janë arrestuar në Tiranë për shitje kokaine. Policia ka sekuestruar në total mbi 400 gramë kokainë, 2 peshore elektronike, para dhe 4 celularë.
Tre prej kĂ«tyre personave janĂ« arrestuar nĂ« RrugĂ«n e KavajĂ«s. Ata shisnin kryesisht nĂ« zonĂ«n e âIsh-parkutâ dhe âBrrylit.â Policia u ka sekuestruar 350 gramĂ« kokainĂ« dhe peshoret.
Një 32-vjeçari i janë sekuestruar mbi 220 doza të lëndës narkotike dhe para, në vendin ku punonte.
Në pranga u vunë E.S., 45 vjeç, I.D., 54 vjeç dhe F.Gj., 48 vjeç, të cilët u kapën në flagrancë në Rruga e Kavajës, me sasi të lëndës së dyshuar narkotike kokainë që e posedonin me qëllim shitjen.
The post Shisnin kokainë në Tiranë, 4 të arrestuar! Sekuestrohen mbi 400 gramë appeared first on Gazeta Si.
E ngatërruan me Neymar, influenceri brazilian ndiqet nga turma e njerëzve në qendrën tregtare
13 June 2026 at 11:19
Një influencues brazilian, i njohur në rrjetet sociale për ngjashmërinë e tij të jashtëzakonshme me Neymar, ka shkaktuar skena kaotike në një qendër tregtare në Shtetet e Bashkuara, pasi dhjetëra tifozë besuan se po takonin yllin e futbollit.
CONFUSĂO POR "NEYMAR" EM SHOPPING!
â sportv (@sportv) June 12, 2026
O sĂłsia do Neymar foi a um shopping nos Estados Unidos e arrastou uma multidĂŁo com ele, causando uma pequena confusĂŁo! Confundiu aĂ, torcedor?
*Contém legenda automåtica#ViveNaGente #Neymar #Sosia #EstadosUnidos pic.twitter.com/F5S9EP0Eg0
Bëhet fjalë për Eigon Oliver, i cili ndodhet në SHBA për të ndjekur ndeshjet e Botërorit 2026. I veshur me fanellën e Brazilit dhe me një pamje pothuajse identike me atë të Neymarit, ai tërhoqi menjëherë vëmendjen e vizitorëve në qendrën tregtare.
Qindra persona nisën ta ndiqnin nëpër korridore për të bërë fotografi dhe për të kërkuar autografe, të bindur se kishin përballë një nga futbollistët më të njohur në botë.
The post E ngatërruan me Neymar, influenceri brazilian ndiqet nga turma e njerëzve në qendrën tregtare appeared first on Gazeta Si.
I pari që i besoi alienëve ishte Steven Spielberg!
13 June 2026 at 11:01
Gazeta Si â QĂ« nga vitet 1960, Steven Spielberg ka bĂ«rĂ« tĂ« paktĂ«n njĂ« film fantastiko-shkencor pĂ«r çdo dekadĂ« dhe sĂ« fundmi u publikua filmi i tij i fundit, âDisclosure Dayâ.
ĂshtĂ« zhanri nĂ« tĂ« cilin punoi mĂ« shumĂ« dhe ai nĂ« ndryshimin e tĂ« cilit kontribuoi mĂ« shumĂ«. Nga kĂ«ta filma fantastiko-shkencorĂ«, gjashtĂ« pĂ«rfshijnĂ« protagonistĂ«t qĂ« vijnĂ« nĂ« kontakt me format e jetĂ«s aliene.
Pothuajse të gjithë janë filma që ai i shkroi vetë, me përjashtim të War of the Worlds dhe E.T. the Extra-Terrestrial, një ngjarje e rrallë në karrierën e tij dhe të gjithë i paraqesin alienët si një forcë për të mirën.
I pari ishte njĂ« film tani i humbur i quajtur âFirelightâ, njĂ« film artistik i xhiruar nĂ« vitin 1964 nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« shumĂ« amatoreske duke pĂ«rdorur miqtĂ« si aktorĂ«.
VetĂ«m disa munuta tĂ« tij kanĂ« mbijetuar dhe tashmĂ« mund tĂ« shihet se si Spielberg, atĂ«herĂ« 17 vjeç, pĂ«rdori njolla nĂ« qiell dhe drita me ngjyra si efekte speciale pĂ«r tĂ« sugjeruar praninĂ« e alienĂ«ve (diçka qĂ« ndodh edhe nĂ« âClose Encounters of the Third Kindâ).
Që nga ajo provë e parë, vizioni i Spielbergut për alienët nuk ka ndryshuar shumë, thjesht është bërë më i sofistikuar dhe thellësisht inovativ.
Filmat pasues kanë pasur me të vërtetë shumë tipare të përbashkëta. Në të dy filmat, Takime të Afërta të Llojit të Tretë, E.T. Jashtëtokësori dhe AI, ka alienë që disi hyjnë në mendjet e njerëzve pa paraqitur një kërcënim dhe siç mund ta shohim nga traileri, kjo u ndodh edhe protagonistëve të Disclosure Day.
PĂ«r mĂ« tepĂ«r, nĂ« tĂ« gjithĂ« kĂ«ta filma, qĂ«llimi nuk Ă«shtĂ« kurrĂ« tĂ« luftosh ose tâi rezistosh njĂ« pushtimi, siç Ă«shtĂ« rasti nĂ« shumicĂ«n e filmave me alienĂ«, pĂ«rfshirĂ« LuftĂ«n e BotĂ«ve, por mĂ« tepĂ«r tĂ« lidhesh me ta dhe disi tâi kuptosh ata.
Disa kishin bĂ«rĂ« tashmĂ« filma nĂ« tĂ« cilĂ«t alienĂ«t ishin njĂ« forcĂ« pĂ«r tĂ« mirĂ«n (mĂ« i famshmi Ă«shtĂ« âThe Day the Earth Stood Stillâ i vitit 1951), por kur Spielberg prezantoi Takime tĂ« AfĂ«rta tĂ« Llojit tĂ« TretĂ« nĂ« vitin 1977, ishte njĂ« ndryshim i madh.
Më parë, alienët e mirë portretizoheshin në mënyrën më qetësuese, si krijesa me trupa të ngjashëm me njerëzit dhe të përkushtuar për të kuptuar speciet njerëzore; Takimet e Afërta të Llojit të Tretë, nga ana tjetër, i treguan alienët për herë të parë si njëkohësisht të ndryshëm nga njerëzit në pamje dhe gjuhë, por megjithatë të gatshëm për të pasur kontakt.
Ishte një film që synonte të ishte sa më konkret dhe realist të ishte e mundur, dhe në të njëjtën kohë ishte i mbushur me një lloj shprese naive që krijoi një mënyrë krejt të re për të parë jetën aliene.
Kjo u arrit kryesisht përmes një ndjenje çudie dhe habie ndaj të panjohurës, një karakteristikë dalluese e të gjithë filmave të Spielbergut.
Në fund të Takimeve të Afërta të Tipit të Tretë, në atë që është skena më e famshme, protagonistët përpiqen të komunikojnë me një anije kozmike aliene duke përdorur muzikë, në një mënyrë shumë primitive dhe për këtë arsye prekëse.
PĂ«r mĂ« tepĂ«r, nĂ« vend qĂ« tĂ« rrĂ«mbehen siç ndodh shpesh nĂ« kĂ«to histori fantastiko-shkencore, filmi pĂ«rfundon me disa njerĂ«z qĂ« zgjidhen pĂ«r tâu larguar me alienĂ«t, tĂ« shikuar me zili nga tĂ« tjerĂ«t qĂ« mbeten nĂ« TokĂ«.
Pesë vjet pas atij filmi doli E.T., një nga hitet më të mëdha të të gjitha kohërave, në të cilin një fëmijë dhe një alien bëhen miq pavarësisht se nuk janë në gjendje të flasin me njëri-tjetrin dhe zhvillojnë një formë simbioze të tillë, që kur njëri është i sëmurë,, tjetri vuan gjithashtu.
Njëzet vjet më vonë, në A.I., një film për një fëmijë artificial, shfaqen alienë që ndryshojnë perceptimin e robotit për botën për ta qetësuar atë.
NĂ« tĂ« gjitha kĂ«to raste, alienĂ«t nuk e flasin kurrĂ« gjuhĂ«n e TokĂ«s dhe çdo herĂ« vendoset njĂ« formĂ« e ndryshme e komunikimit joverbal: empatia nĂ« filmin âJetĂ«n tjetĂ«râ, muzika nĂ« âTakime tĂ« Ngushta tĂ« Llojit tĂ« TretĂ«â, matematika nĂ« âDisclosur Dayâ.
Kjo qëndrueshmëri buron gjithashtu nga besimi i fortë i Spielbergut në ekzistencën e alienëve. Për publikimin e Disclosure Day, ai dha disa intervista në të cilat e shpjegoi këtë, duke shtuar se gjithashtu beson së fundmi se ata kanë pasur kontakt me speciet njerëzore.
Ai u bind nga njĂ« artikull i vitit 2017 i âNew York Timesâ mbi UFO-t dhe videot e lidhura me to tĂ« avionĂ«ve luftarakĂ« ushtarakĂ« amerikanĂ« qĂ« hasin objekte fluturuese tĂ« paidentifikuara.
Ajo që Luis Elizondo, një oficer i inteligjencës ushtarake dhe ish-drejtor i Programit sekret të Identifikimit të Kërcënimeve të Avancuara Hapësinore (AATIP), tha në atë rast, e frymëzoi Spielbergun të shkruante historinë e Disclosure Day dhe të argumentonte se ky lloj informacioni dhe videosh nuk duhet të fshihet nga publiku.
Filmi tregon historinë e një personi që vodhi informacion që qeveria nuk ka ndërmend ta publikojë, duke besuar se të gjithë duhet ta dinë atë.
Portretizimi i alienëve në filmat e Spielbergut nuk ka ndryshuar shumë në pesëdhjetë vjet. Ata janë shpesh të hollë dhe të gjatë, të dobët, më rrallë të shëndoshë si E.T.
Ata janë gri dhe kanë sy të mëdhenj e të zgjatur, si në teoritë e konspiracionit. Shkurt, ata janë të ngjashëm me imazhet më banale të alienëve, të cilët në filma ose kontekste të tjera konsiderohen monstruoze.
Origjinaliteti i tyre qëndron në faktin se, pavarësisht se duken hapur si alienë, ata nuk janë kurrë kërcënues dhe përkundrazi karakterizohen në një mënyrë që ngjall kuriozitetin dhe dëshirën e audiencës për të mësuar më shumë rreth tyre.
PĂ«rshtati: Gazeta âSiâ
The post I pari që i besoi alienëve ishte Steven Spielberg! appeared first on Gazeta Si.
Pse të rinjtë nuk duan më të jenë shefa
13 June 2026 at 10:58
Nga Gazeta âSiâ- PĂ«r dekada me radhĂ«, ngjitja nĂ« hierarkinĂ« e kompanisĂ« dhe marrja e njĂ« posti drejtues Ă«shtĂ« konsideruar si kulmi i suksesit profesional. Por pĂ«r shumĂ« tĂ« rinj tĂ« GjeneratĂ«s Z(12- 27 vjeçarĂ«t) kjo ide nuk Ă«shtĂ« mĂ« aq tĂ«rheqĂ«se sa dikur.
NjĂ« fenomen i njohur si âshkĂ«putje e vetĂ«dijshmeâ po fiton terren mes punonjĂ«sve tĂ« rinj, tĂ« cilĂ«t po zgjedhin qĂ«llimisht tĂ« mos ndjekin pozicione menaxheriale. Arsyeja nuk lidhet me mungesĂ«n e ambicies, por me dĂ«shirĂ«n pĂ«r tĂ« ruajtur autonominĂ«, ekuilibrin mes jetĂ«s personale dhe punĂ«s, si dhe mirĂ«qenien mendore.
Ndryshe nga brezat e mëparshëm, të rinjtë po e shohin rolin e menaxherit si një pozicion që sjell më shumë stres sesa përfitime. Përgjegjësitë e shumta, presioni për rezultate, menaxhimi i konflikteve dhe vendimet e vështira, si largimet nga puna, janë vetëm disa nga arsyet pse shumë prej tyre preferojnë të qëndrojnë ekspertë në fushën e tyre sesa të drejtojnë ekipe.
Një tjetër ndryshim i dukshëm është mënyra si e përkufizojnë suksesin. Në vend që të synojnë një titull më të lartë në kompani, shumë të rinj fokusohen te rritja e të ardhurave dhe zhvillimi i aftësive profesionale. Për ta, një pagë më e mirë vlen më shumë sesa një zyrë më e madhe apo një pozicion më i lartë në hierarki.
Ndërkohë, edhe vetë kompanitë po eksperimentojnë me modele të reja organizimi. Disa organizata kanë filluar të heqin dorë nga strukturat tradicionale hierarkike dhe të funksionojnë pa menaxherë klasikë.
NjĂ« nga konceptet qĂ« po fiton popullaritet Ă«shtĂ« modeli âTealâ, i zhvilluar nga autori Frederic Laloux. NĂ« kĂ«tĂ« sistem, vendimet merren kolektivisht dhe pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« ndahen mes anĂ«tarĂ«ve tĂ« ekipit, pa pasur njĂ« drejtues tĂ« vetĂ«m qĂ« kontrollon procesin.
Kelsey Bishop, themeluese e organizatës Candor, e cila funksionon sipas këtij modeli, thotë se në kompaninë e saj nuk ka menaxherë dhe punonjësit organizojnë vetë punën, takimet dhe prioritetet e tyre. Sipas saj, kjo u jep njerëzve më shumë liri dhe përgjegjësi personale.
Modele të ngjashme janë adoptuar nga mbi 150 kompani në mbarë botën. Mes tyre përmenden marka e njohur e veshjeve për aktivitete në natyrë Patagonia, si edhe Zappos, të cilat kanë eksperimentuar me sisteme ku vendimmarrja ndahet mes ekipeve dhe jo vetëm te drejtuesit.
Ndërsa tregu i punës vazhdon të ndryshojë, duket se për Gjeneratën Z suksesi nuk matet domosdoshmërisht me numrin e njerëzve që drejton, por me lirinë, fleksibilitetin dhe cilësinë e jetës që arrin të ndërtojë.
The post Pse të rinjtë nuk duan më të jenë shefa appeared first on Gazeta Si.
Pse amerikanët dhe europianët hanë kaq ndryshe?
13 June 2026 at 10:56
Nga Gazeta Si- Amerikanët dhe europianët mund të ndajnë të njëjtat tavolina, por jo domosdoshmërisht të njëjtat zakone kur bëhet fjalë për përdorimin e pirunit dhe thikës. Një ndryshim i vogël në dukje, si mënyra se si mbahen pirunët gjatë ngrënies, mund të zbulojë dallime të thella kulturore dhe historike.
Këtë e kuptoi edhe Brooke Black, një amerikane që u transferua në Danimarkë në vitin 2020. E rritur në Illinois, ajo ishte mësuar të përdorte pothuajse gjithmonë vetëm pirunin gjatë vakteve. Vetëm pasi nisi të jetonte mes danezëve, kuptoi se mënyra e saj e të ngrënit binte menjëherë në sy.
Në familjen e bashkëshortit të saj, si në pjesën më të madhe të Europës, piruni mbahet në dorën e majtë dhe thika në të djathtën gjatë gjithë kohës, ndërsa ajo përdorte kryesisht pirunin në dorën dominuese.
Sipas ekspertĂ«ve tĂ« etiketĂ«s, ekzistojnĂ« dy stile kryesore tĂ« ngrĂ«nies nĂ« botĂ«n perĂ«ndimore: ai amerikan dhe ai kontinental. NĂ« stilin kontinental, piruni dhe thika pĂ«rdoren njĂ«kohĂ«sisht gjatĂ« gjithĂ« vaktit. Piruni mbahet me dhĂ«mbĂ«t poshtĂ« dhe ushqimi çohet nĂ« gojĂ« pa ndĂ«rruar duart. NĂ« stilin amerikan, nga ana tjetĂ«r, pĂ«rdoret metoda e njohur si âprit dhe ndĂ«rroâ: ushqimi pritet me thikĂ«, mĂ« pas thika lihet nĂ« pjatĂ« dhe piruni kalon nĂ« dorĂ«n dominuese pĂ«r tĂ« ngrĂ«nĂ«. Kjo metodĂ« konsiderohet mĂ« e ngadaltĂ« dhe kĂ«rkon mĂ« shumĂ« lĂ«vizje.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se nuk ka një mënyrë të vetme të saktë për të ngrënë. Lizzie Post, bashkëpresidente e Institutit Emily Post, shpjegon se njerëzit duhet të ndihen rehat me mënyrën që njohin më mirë.
Përshtatja me zakonet e vendit që viziton mund të jetë një shenjë respekti, por nuk është një detyrim. Mbi të gjitha, qëllimi i etiketës është të krijojë rehati dhe respekt reciprok mes njerëzve në tavolinë.
Ndryshe janë edhe rregullat bazë të sjelljes gjatë ngrënies. Pavarësisht stilit që përdoret, ekspertët bien dakord se thikat apo lugët nuk duhet të mbahen në mënyrë të pahijshme, si për shembull të shtrënguara në grusht. Po ashtu, ato nuk duhet të prekin tavolinën pasi vakti ka filluar dhe duhet të vendosen në pozicione të caktuara në pjatë për të sinjalizuar nëse personi po bën pushim apo ka përfunduar ngrënien.
Historianët vërejnë se rrënjët e këtyre dallimeve shkojnë disa shekuj pas. Piruni u bë i zakonshëm fillimisht në Itali gjatë shekullit XVI dhe më pas u përhap në Europë, ndërsa në Shtetet e Bashkuara përdorimi i tij u konsolidua vetëm në mesin e shekullit XIX. Gjatë asaj periudhe, amerikanët po përpiqeshin të krijonin identitetin e tyre kulturor dhe debatet mbi sjelljen në tavolinë ishin pjesë e këtij procesi.
Disa kërkonin të ndiqnin traditat europiane, ndërsa të tjerë mbështesnin krijimin e zakoneve autentike amerikane.
NĂ« periudhĂ«n para LuftĂ«rave nĂ« fillim tĂ« shekullit tĂ« 19-tĂ«, mĂ«nyra tipike e ngrĂ«nies nĂ« EuropĂ« ishte shĂ«rbimi âĂ la Françaiseâ, ose nĂ« stilin e banketit, me tĂ« gjitha pjatat e vendosura nĂ« tavolinĂ« menjĂ«herĂ«. MegjithatĂ«, nĂ« fillim tĂ« shekullit tĂ« 19-tĂ«, shĂ«rbimi âĂ la Russeâ, me pjatĂ« pĂ«r pjatĂ« qĂ« kĂ«rkonin pjata tĂ« ndryshme, u prezantua nĂ« FrancĂ« nga Rusia. Nga mesi i shekullit tĂ« 19-tĂ«, ajo kishte marrĂ« hov tĂ« vĂ«rtetĂ«, duke u pĂ«rhapur edhe nĂ« vende tĂ« tjera.
MegjithatĂ«, se ku dhe kur saktĂ«sisht u vendosĂ«n mĂ«nyrat e mbajtjes sĂ« pirunĂ«ve e thikave, Ă«shtĂ« mĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« pĂ«rcaktohet. NjĂ« studiuese e ushqimit i tha Slate.com se amerikanĂ«t e morĂ«n metodĂ«n âprit dhe ndĂ«rroâ nga francezĂ«t, tĂ« cilĂ«t pĂ«rfundimisht e braktisĂ«n atĂ«.
Në fund, ekspertët e etiketës bien dakord për një parim të thjeshtë: sjellja e mirë nuk matet nga mënyra si mban pirunin apo thikën, por nga respekti që tregon ndaj njerëzve përreth.
PavarĂ«sisht ndryshimeve kulturore, kujdesi, mirĂ«sjellja dhe gatishmĂ«ria pĂ«r tâu pĂ«rshtatur mbeten elementĂ«t mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« njĂ« vakti tĂ« suksesshĂ«m.
The post Pse amerikanët dhe europianët hanë kaq ndryshe? appeared first on Gazeta Si.
Divorcet e papritura po shtohen në epokën e dashurisë moderne
13 June 2026 at 10:55
Nga Gazeta Si- GjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« njerĂ«z po flasin pĂ«r fenomenin e âdivorcit tĂ« papriturâ, kur njĂ«ri partner vendos tâi japĂ« fund martesĂ«s pa paralajmĂ«rim tĂ« dukshĂ«m dhe pa pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« zgjidhur problemet.
Rrëfimet e personave që kanë kaluar një përvojë të tillë tregojnë se tronditja emocionale mund të jetë e madhe, duke shkaktuar ndjenja humbjeje, pasigurie dhe madje simptoma të ngjashme me stresin post-traumatik. Shpesh, personi i braktisur mbetet pa përgjigje dhe pa një shpjegim të qartë për fundin e marrëdhënies.
Sipas psikologëve, në disa raste kjo lidhet me mënyrën se si individët komunikojnë dhe përballojnë konfliktet në çift.
Njerëzit me stile shmangëse të lidhjes kanë më shumë gjasa të mos i diskutojnë hapur problemet dhe të marrin vendime të menjëhershme, ndërsa ata që ndihen të sigurt në marrëdhënie zakonisht përpiqen të komunikojnë dhe të gjejnë zgjidhje para se të vendosin për ndarje.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se çdo histori është unike dhe se nuk ekziston një shpjegim i vetëm për divorcet e papritura.
Më pas janë edhe ndryshimet që kanë ndodhur në konceptin e martesës. Sot martesa shihet më shumë si një zgjedhje personale sesa si një detyrim shoqëror, ndërsa pritshmëritë ndaj partnerit janë bërë më të larta.
Sipas studiuesve, kjo i ka bërë martesat më të brishta në disa raste, por edhe më të përmbushura kur partnerët arrijnë të ndërtojnë lidhje të thella emocionale.
Një rol në këtë transformim mund të luajnë edhe aplikacionet e takimeve dhe kultura moderne e marrëdhënieve, të cilat u japin njerëzve një numër të madh alternativash.
PsikologĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se ekspozimi i vazhdueshĂ«m ndaj mundĂ«sive tĂ« reja mund ta bĂ«jĂ« mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« angazhimin afatgjatĂ« dhe tâi shtyjĂ« disa persona tĂ« mendojnĂ« se gjithmonĂ« ekziston njĂ« zgjedhje mĂ« e mirĂ« diku tjetĂ«r. Kjo mund tĂ« ndikojĂ« nĂ« stabilitetin e marrĂ«dhĂ«nieve dhe nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si njerĂ«zit pĂ«rballen me vĂ«shtirĂ«sitĂ« nĂ« çift.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se dashuria romantike dhe dëshira për lidhje të qëndrueshme mbeten vlera të rëndësishme për shumicën e njerëzve.
Edhe pse një divorc i papritur mund të jetë një përvojë e dhimbshme, shumë persona arrijnë të rindërtojnë jetën e tyre, të krijojnë marrëdhënie të reja dhe, me kalimin e kohës, ta shohin fundin e martesës si një mundësi për një fillim të ri.
The post Divorcet e papritura po shtohen në epokën e dashurisë moderne appeared first on Gazeta Si.
Nga Yamal dhe Olise, te veteranĂ«t Messi dhe CR7: 20 lojtarĂ« pĂ«r tâu ndjekur
13 June 2026 at 10:50
Gazeta Si â JanĂ« 1.248 lojtarĂ«, mĂ« shumĂ« se kurrĂ« nĂ« njĂ« KupĂ« Bote. Turneu, i cili fillon tĂ« enjten, mĂ« 11 qershor, nĂ« orĂ«n 21:00 sipas kohĂ«s shqiptare, do tĂ« ketĂ« mĂ« shumĂ« lojtarĂ« tĂ« tĂ« gjitha kohĂ«rave.
NjĂ« turne me tre vende pritĂ«se, 48 ekipe dhe 104 ndeshje. Por cilĂ«t do tĂ« jenĂ« talentet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r tâu ndjekur?
Zgjedhja nuk është e lehtë. Midis atyre që tashmë janë të vendosur dhe atyre që mund të jenë pjesë e tij në javët në vijim, ka shumë profile.
Sa i përket historisë, karrierës dhe vlerës, le të fillojmë me dy yjet e dekadave të fundit: Lionel Messi dhe Cristiano Ronaldo.
I pari triumfoi në vitin 2022, duke mposhtur Francën e Mbappé-s në finale me Di Marian dhe shokët e tij të ekipit.
Kjo fitore historike i dha atij âTopin e ArtĂ«â vitin pasardhĂ«s. MegjithatĂ«, kjo KupĂ« Bote Ă«shtĂ« trofeu i vetĂ«m qĂ« mungon nĂ« koleksionin e CR7.
Dy rivalët e përjetshëm (së bashku me Guillermo Ochoa) po garojnë në një Kupë Bote për herë të gjashtë. Do të jetë e fundit e tyre. A do të tërhiqen me një fitore? Do ta shohim.
Pas tyre, talentet nuk mungojnë. Dhe imazhi më i ndritshëm, është ai i Lamine Yamal. Do të jetë paraqitja e tij e parë.
Dy vjet më parë, ai dominoi Kampionatin Evropian. Tani, do të përpiqet të bëjë të njëjtën gjë në Kupën e Botës.
âQĂ«llimi im nuk Ă«shtĂ« tĂ« krahasohem me Messin dhe Ronaldon, por tĂ« pĂ«rmendem pĂ«rkrah tyreâ, tha ai pĂ«r kanalet zyrtare tĂ« FIFA-s. NĂ«se fiton, ai premtoi se do tĂ« rrisĂ« mjekrĂ«n dhe mustaqet pĂ«r tre javĂ«. A do ta mbajĂ« premtimin e tij?
Por jo vetëm Yamal do të debutojë në një Kupë Bote Michael Olise, talenti 24-vjeçar i Francës, ndoshta edhe më shumë se shoku i tij i skuadrës, Kylian, do të jetë në vëmendjen e të gjithëve.
Ai vjen në Botëror me një tregolësh nga miqësorja e tij e fundit kundër Irlandës së Veriut. Këto do të jenë javë të rëndësishme për të, si brenda ashtu edhe jashtë fushës.
Ai është objektivi i deklaruar i Florentino Pérez. 150 milionë euro janë në tavolinë, por ndoshta nuk do të jenë të mjaftueshme.
Nga krahu i djathtĂ« nĂ« krahun e majtĂ« tĂ« Bayern Munich: Luis DĂaz mund tĂ« jetĂ« ylli i njĂ« skuadre kolumbiane, e cila Ă«shtĂ« gati tĂ« jetĂ« paketa surprizĂ« e kĂ«tij turneu.
Dhe, për të plotësuar treshen, është e drejtë të përmendim numrin 9: Harry Kane. Ekipi i tij i Anglisë është mes favoritëve të këtij Botërori.
Do të jetë gjithashtu paraqitja e parë për Erling Haaland, i cili me Norvegjinë fitoi grupin kualifikues që përfshinte edhe Italinë, Scott McTominay, talentin e Skocisë dhe Florian Wirtz.
Gjermani, pas një transferimi prej 125 milionë eurosh, ka pasur vështirësi në sezonin e tij me ulje-ngritje. Ai do të kërkojë rilindjen me Gjermaninë.
Neymar, rreziku i madh i Brazilit të Carlo Ancelotti-t, do të motivohet gjithashtu nga kjo dëshirë. Vendi e donte atë në Botëror dhe trajneri italian e dëgjoi.
Nga kampionë, tek ata që shpresojnë të bëhen të tillë. Dhe çfarë mundësie më të mirë se një Kupë Bote për të kandiduar.
NjĂ«ri Ă«shtĂ« Kenan Yıldız, i cili, sĂ« bashku me Arda GĂŒler, Ă«shtĂ« perspektiva mĂ« e ndritur pĂ«r TurqinĂ« e Vincenzo Montella-s.
Tjetri është Nico Paz, i cili mbërriti me një problem fizik dhe një të ardhme të pasigurt. Mourinho do të vendosë nëse do ta marrë atë në Madrid, ndërsa Fabregas shpreson ta stërvitë atë për një vit tjetër të Como.
Vendi i tij i vetëm i garantuar tani është Argjentina. Do të jetë e fundit për Messin, ndërkohë, Nico po e monitoron me kujdes atë që të vazhdojë trashëgiminë e tij.
TĂ« rinj tĂ« tjerĂ« pĂ«r tâu ndjekur, pĂ«rfshijnĂ« Yan Diomande, njĂ« sulmues anĂ«sor nga Bregu i FildishtĂ« i vitit 2006, i cili pati muaj tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m me Leipzig; Ibrahim Mbaye, njĂ« talent senegalez i lindur nĂ« vitin 2008 pĂ«r Paris Saint-Germain; dhe Joel Ordóñez, njĂ« qendĂ«rmbrojtĂ«s ekuadorian i vitit 2004 nga Club Brugge.
Shumë klube të mëdha janë gati të bëjnë lëvizje të çmendura për të. Nga Liverpooli te Interi dhe Juventusi, profili i tij është tërheqës.
Pastaj Ă«shtĂ« talenti dhe cilĂ«sia e Rayan Cherki, njĂ« organizator pĂ«r Cityn dhe FrancĂ«n e Deschamps; Gilberto Mora, njĂ« meksikan i lindur mĂ« 14 tetor 2008, lojtari mĂ« i ri nĂ« KupĂ«n e BotĂ«s; dhe Kerim AlajbegoviÄ, i lindur nĂ« vitin 2007, nga Bosnja.
Së fundmi, mbani një sy te João Neves. Midis shumë kampionëve të Portugalisë, ai është më i riu. Njëzet e një vjeç, ai tashmë ka dy trofe të Ligës së Kampionëve në brezin e tij.
Kush e di, nĂ«se fitojnĂ« KupĂ«n e BotĂ«s, mund tĂ« jetĂ« ndĂ«r kandidatĂ«t pĂ«r âTopin e ArtĂ«â tĂ« ardhshĂ«m.
Shkurt, ka shumĂ« talente dhe do tĂ« dalin edhe mĂ« shumĂ«. KanĂ« mbetur rreth 10o ndeshje pĂ«r tâu luajtur ende.
PĂ«rshtati: Gazeta âSiâ
The post Nga Yamal dhe Olise, te veteranĂ«t Messi dhe CR7: 20 lojtarĂ« pĂ«r tâu ndjekur appeared first on Gazeta Si.
Studimi i fundit: Një test gjaku mund të zbulojë mijëra gjendje gjenetike gjatë shtatzënisë
13 June 2026 at 10:46
Nga Gazeta Si- Një test i ri i gjakut të nënës që mund të zbulojë mijëra gjendje të rënda gjenetike në fetusin në zhvillim mund të kufizojë nevojën për shqyrtim invaziv gjatë shtatzënisë, sipas shkencëtarëve.
Testi, që do të përshkruhet në konferencën e Shoqërisë Evropiane për Gjenetikën Njerëzore në Goteborg, mbështetet në zbulimin e fragmenteve të vogla të ADN-së së një fetusi që qarkullojnë në qarkullimin e gjakut të nënës gjatë shtatzënisë. Duke përdorur teknika të përparuara të sekuencimit, shkencëtarët ishin në gjendje të identifikonin një pjesë shumë të lartë të gjendjeve gjenetike, të tilla si fibroza cistike, të cilat aktualisht diagnostikohen në mënyrë të besueshme vetëm duke përdorur amniocentezën ose teste të tjera invazive.
Teknika e re, e njohur si sekuencim jo-invaziv i fetusit (NIFS), mund tĂ« pĂ«rdoret si njĂ« mjet shqyrtimi mĂ« i sigurt dhe po aq i saktĂ« nĂ« tĂ« gjitha shtatzĂ«nitĂ«, sipas Dr. Christopher Ăhelan, shkencĂ«tar.
âKy test Ă«shtĂ« i aftĂ« tĂ« zbulojĂ« mijĂ«ra gjendje tĂ« rĂ«nda gjenetike, duke pĂ«rfshirĂ« shumicĂ«n e gjendjeve qĂ« shfaqen nĂ« panelet kryesore tĂ« sekuencimit tĂ« tĂ« porsalindurve dhe anomalive fetale, siç Ă«shtĂ« paneli i anomalive fetale tĂ« Genomics England me mbi 2,500 gjene,â tha ai.
âShembuj tĂ« gjendjeve qĂ« zbuluam nĂ« studimin tonĂ« tĂ« validimit pĂ«rfshijnĂ« sindromĂ«n Noonan, sindromĂ«n Charge, sindromĂ«n Stickler, akondroplazinĂ« dhe dhjetĂ«ra çrregullime tĂ« tjera tĂ« rralla gjenetike, duke pĂ«rfshirĂ« shumĂ« ku diagnoza e hershme mund tĂ« ndryshojĂ« shtatzĂ«ninĂ«, lindjen ose kujdesin pĂ«r tĂ« porsalindurin.â
Testet jo-invazive të gjakut të bazuara në ADN-në fetale kanë revolucionarizuar tashmë diagnostikimin prenatal, por deri më tani kanë qenë të kufizuara në një numër të vogël gjendjesh, siç është sindroma Doën. Testi i fundit, nëse konfirmohet si i besueshëm, do ta zgjerojë listën për të përfshirë pothuajse të gjitha gjendjet gjenetike në shqyrtimin e të porsalindurve.
âAktualisht, shumĂ« gra refuzojnĂ« metodat invazive tĂ« sekuencimit- amniocentezĂ«n dhe marrjen e mostrave tĂ« vileve korionike (CVS)- pĂ«r shkak tĂ« rrezikut pĂ«r fetusin, stresit tĂ« lidhur, vĂ«shtirĂ«sive tĂ« aksesit dhe kostos, edhe pse kapaciteti i tij diagnostikues Ă«shtĂ« i lartĂ«.â, thotĂ« shkencĂ«tari.
Prof. Alexandre Reymond i cili nuk ishte i përfshirë në hulumtim, tha se sekuencimi i të gjithë gjenomit të një fetusi pa marrë as një mostër nga ai fetus është një përparësi e madhe.
âAi menjĂ«herĂ« hap mundĂ«si trajtimi dhe parandalimi dhe do tĂ« thotĂ« qĂ« mjekĂ«sia riprodhuese do tĂ« ndryshojĂ« pĂ«rgjithmonĂ«.â
The post Studimi i fundit: Një test gjaku mund të zbulojë mijëra gjendje gjenetike gjatë shtatzënisë appeared first on Gazeta Si.
âSâka kĂ«rkesa pĂ«r trajtim hormonal nĂ« QSUTâ, ministria: VetĂ«m pĂ«r tĂ« rriturit e pa financim nga shteti
13 June 2026 at 10:17
Nga Gazeta Si- Autoritetet shëndetësore dhe ekspertët kanë sqaruar përmbajtjen dhe qëllimin e udhëzuesit klinik për trajtimin hormonal, duke theksuar se dokumenti synon të orientojë profesionistët e shëndetësisë drejt një kujdesi të standardizuar, etik dhe në përputhje me praktikat më të mira europiane.
Gjatë takimit të grupit të ekspertëve, zv.ministrja e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale, Denada Seferi, deklaroi se procesi i integrimit europian mbështetet në standarde të qarta për mbrojtjen nga diskriminimi, garantimin e të drejtave të njeriut dhe aksesin e barabartë në shërbimet shëndetësore. Sipas saj, këto standarde janë reflektuar në legjislacionin shqiptar dhe në planet kombëtare të veprimit, përfshirë ato që lidhen me mbrojtjen dhe përfshirjen e personave LGBTI.
Nga ana e saj, zv.ministrja Eugena Tomini sqaroi se udhëzuesi klinik i referohet ekskluzivisht personave të rritur dhe nuk parashikon rimbursim apo financim të barnave hormonale nga shteti. Ajo theksoi se dokumenti ka karakter orientues për profesionistët e shëndetësisë dhe synon garantimin e një kujdesi cilësor dhe të standardizuar.
Ndërkohë, shefi i Shërbimit të Endokrinologjisë në QSUT, Agron Ylli, bëri të ditur se gjatë periudhës maj-qershor 2026 nuk është paraqitur asnjë kërkesë për rekomandim apo trajtim hormonal në këtë shërbim.
Ndërkohë, në udhëzimin e publikuar në maj të këtij viti thuhet se trajtimi parashikohet si për të rriturit, ashtu edhe për adoleshentët nga mosha 16 vjeç, por vetëm pas vlerësimit të mjekëve specialistë dhe me pëlqimin e familjes. Në raste të veçanta, dhe vetëm pas një vlerësimi të detajuar, terapia mund të merret në konsideratë edhe për moshat mbi 14 vjeç.
Kjo solli dhe protesta në Tiranë nga grupe që kundërshtuan udhëzimin.
The post âSâka kĂ«rkesa pĂ«r trajtim hormonal nĂ« QSUTâ, ministria: VetĂ«m pĂ«r tĂ« rriturit e pa financim nga shteti appeared first on Gazeta Si.
E shtuna me diell dhe temperatura të larta
13 June 2026 at 09:42
Ditën e shtunë vendi ynë do të ndikohet nga kushte atmosferike të qëndrueshme, duke sjellë një mot kryesisht të kthjellët.
Sipas parashikimeve meteorologjike, gjatë ditës priten kthjellime në pjesën më të madhe të territorit, të shoqëruara herë pas here me vranësira kalimtare, të cilat nuk do të sjellin reshje.
Temperaturat do të shënojnë vlera të larta duke arritur deri në 31 gradë Celsius në zonat bregdetare dhe më të ngrohta të vendit.
Sa i përket kushteve në det, valëzimi në detin Adriatik dhe Jon do të jetë i moderuar, me forcë 2 deri në 4 ballë.
The post E shtuna me diell dhe temperatura të larta appeared first on Gazeta Si.
Dominimi i makinave elektrike është një problem për klimën, shëndetin dhe barazinë
13 June 2026 at 09:29
Nga Gazeta Si- Qeveritë dhe prodhuesit e makinave i shesin makinat elektrike si e ardhmja e transportit të gjelbër. Por një trend më pak i dukshëm po e sfidon këtë histori- shumë makina elektrike po bëhen më të mëdha.
Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë raportoi së fundmi se modelet më të mëdha, duke përfshirë automjetet sportive (SUV), po zënë një pjesë të madhe të tregjeve të makinave elektrike.
Në Kinë, SUV elektrike përbënin më shumë se 60% të shitjeve të makinave elektrike në vitin 2025. Në Europë, SUV përbënin pothuajse 75% të modeleve elektrike në vitin 2025. Në SHBA, shifra ishte edhe më e lartë, në më shumë se 85%.
Emetimet e SUV tani janĂ« aq tĂ« mĂ«dha sa, nĂ«se tĂ« gjitha SUV do tĂ« ishin njĂ« vend, ato do tĂ« ishin njĂ« nga pesĂ« emetuesit mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« COâ nĂ« botĂ«. Problemi me SUV-tĂ« nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m emetimet e tyre nga tubi i shkarkimit. ĂshtĂ« gjithashtu madhĂ«sia, pesha, kostoja dhe mĂ«nyra se si ato pĂ«rforcojnĂ« stilin e jetĂ«s tĂ« varur nga makina.
SUV-tĂ« elektrike mund tĂ« zvogĂ«lojnĂ« emetimet e gazrave nĂ« krahasim me SUV me benzinĂ« ââdhe naftĂ«, por ato ende kanĂ« nevojĂ« pĂ«r bateri mĂ« tĂ« mĂ«dha, mĂ« shumĂ« lĂ«ndĂ« tĂ« para, mĂ« shumĂ« energji dhe mĂ« shumĂ« hapĂ«sirĂ« âârrugore sesa makinat mĂ« tĂ« vogla elektrike. Pesha e tyre mĂ« e madhe mund tĂ« kontribuojĂ« gjithashtu nĂ« ndotjen nga konsumimi i gomave, frenave dhe rrugĂ«s, duke pĂ«rfshirĂ« grimcat e imĂ«ta tĂ« lidhura me sĂ«mundjet e frymĂ«marrjes dhe kardiovaskulare.
Automjetet mĂ« tĂ« mĂ«dha gjithashtu mund tâi bĂ«jnĂ« rrugĂ«t mĂ« tĂ« rrezikshme, veçanĂ«risht pĂ«r fĂ«mijĂ«t. NjĂ« studim qĂ« pĂ«rdor tĂ« dhĂ«na pĂ«r aksidentet nĂ« BritaninĂ« e Madhe zbuloi se fĂ«mijĂ«t e moshĂ«s 0-18 vjeç tĂ« goditur nga SUV kishin 77% mĂ« shumĂ« shanse pĂ«r lĂ«ndime fatale. PĂ«r fĂ«mijĂ«t nĂ«n nĂ«ntĂ« vjeç, shanset ishin mĂ« shumĂ« se tre herĂ« mĂ« tĂ« larta.
Kur rrugët dominohen nga makina të rënda private, ecja dhe çiklizmi bëhen më pak tërheqës, madje edhe për udhëtime të shkurtra të përditshme. Kjo ka rëndësi sepse udhëtimi aktiv (si ecja dhe çiklizmi) është një nga mënyrat më të lehta për të përfshirë aktivitetin fizik në jetën e përditshme, ndërsa prodhon pak ose aspak emetime të drejtpërdrejta të karbonit.
Rrugët e dominuara nga makinat ndikojnë njerëzit në mënyrë të pabarabartë. Familjet me të ardhura të ulëta kanë më pak të ngjarë të zotërojnë makina të reja elektrike, por ato ende përjetojnë trafikun, rrezikun, zhurmën dhe ndotjen e krijuar prej tyre. Kjo është arsyeja pse tranzicioni i transportit të gjelbër duhet të gjykohet nga më shumë sesa numri i makinave elektrike të shitura. Duhet të gjykohet gjithashtu nëse zvogëlon varësinë nga makinat dhe krijon rrugë më të shëndetshme dhe më të drejta.
Hulumtimi ynĂ« i ri nĂ« revistĂ«n Energy Economics pĂ«rdor kornizĂ«n shmangni-ndryshoni-pĂ«rmirĂ«soni pĂ«r tĂ« vlerĂ«suar dekarbonizimin e transportit. Shmangni do tĂ« thotĂ« tĂ« zvogĂ«loni nevojĂ«n pĂ«r udhĂ«time tĂ« panevojshme me makinĂ« pĂ«rmes masave tĂ« tilla si puna nĂ« distancĂ«, zhvillimi kompakt dhe qasja mĂ« e mirĂ« nĂ« shĂ«rbimet lokale. Ndryshimi do tĂ« thotĂ« tĂ« zhvendosni udhĂ«timet e mbetura nĂ« mĂ«nyra mĂ« tĂ« shĂ«ndetshme dhe me karbon mĂ« tĂ« ulĂ«t, siç janĂ« ecja, çiklizmi, transporti publik dhe ndarja e biçikletave dhe makinave. PĂ«rmirĂ«simi do tĂ« thotĂ« tâi bĂ«sh automjetet qĂ« ende nevojiten mĂ« tĂ« pastra, mĂ« tĂ« lehta dhe mĂ« efikase nga ana energjetike, duke pĂ«rfshirĂ« edhe elektrifikimin.
Ky rend ka rëndësi. Nëse politika hidhet menjëherë për të përmirësuar, ajo mund të zvogëlojë emetimet për km duke e lënë sistemin më të gjerë të pandryshuar. Një qytet plot me SUV elektrike mund të mos ketë emetime të gazrave të shkarkuara, por prapëseprapë mund të vuajë nga mbingarkesa, rreziku rrugor, udhëtimi joaktiv, aksesi i pabarabartë dhe rrugët e dominuara nga automjete të mëdha.
Shumë i madh për të qenë i gjelbër?
Në studim, modeli i propozuar përdor regjistrimet e SUV-ve si një tregues të padëshirueshëm të dekarbonizimit të transportit. Rritja e tyre funksionon kundër lëvizjes drejt makinave më të vogla, më të lehta dhe më efikase nga ana energjetike. Automjetet më të mëdha dhe më të shtrenjta mund të thellojnë varësinë nga makinat pasi njerëzit të kenë investuar në një makinë të kushtueshme, kalimi në mënyra transporti jo-makinë mund të ndihet si një humbje.
Bumi i SUV-ve e ilustron këtë. Automjetet më të mëdha tregtohen si më të sigurta, më të rehatshme dhe më të dëshirueshme. Reklamimi i paraqet ato si simbole të lirisë, mbrojtjes së familjes dhe statusit, duke ndihmuar që makinat e mëdha të duken normale dhe të nevojshme edhe kur makinat më të vogla dhe opsionet më të mira të transportit mund të përmbushin shumë nevoja të përditshme.
Kjo bie ndesh me objektivat klimatike të BE-së, të cilat i japin përparësi uljes së emetimeve, përmirësimit të shëndetit publik dhe bërjes së transportit të qëndrueshëm më të arritshëm.
Ekzistojnë alternativa praktike. Politika mund të mbështesë makina elektrike më të vogla, më të lehta dhe më të përballueshme aty ku makinat janë ende të nevojshme. Gjithashtu mund ta bëjë ecjen në këmbë, çiklizmin dhe transportin publik zgjedhjet më të lehta për udhëtimet e përditshme. Kjo do të thotë korsi të mbrojtura për biçikleta, trotuare të sigurta, autobusë të besueshëm, lagje me trafik më të ulët dhe çmime rrugore që pasqyrojnë hapësirën, peshën dhe kostot e ndotjes së automjeteve më të mëdha.
KĂ«to masa nuk kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« me fajĂ«simin e shoferĂ«ve. Ato janĂ« pro-shĂ«ndetit, pro-barazisĂ« dhe pro-klimĂ«s. ShumĂ« njerĂ«z kanĂ« nevojĂ« pĂ«r makina, veçanĂ«risht nĂ« zonat rurale. Por qĂ«llimi duhet tĂ« jetĂ« zvogĂ«limi i varĂ«sisĂ« sĂ« panevojshme nga makinat, jo zĂ«vendĂ«simi i çdo SUV-i me benzinĂ« ââme njĂ« SUV elektrik.
E ardhmja e transportit nuk duhet të jetë vetëm elektrike. Duhet të jetë më e lehtë, më e shëndetshme, më e përballueshme dhe më pak e varur nga makinat.
Burimi: The Conversation. PĂ«rshtati: Gazeta Si.
The post Dominimi i makinave elektrike është një problem për klimën, shëndetin dhe barazinë appeared first on Gazeta Si.
Basti më i madh ndonjëherë i Elon Musk
13 June 2026 at 09:28
Gazeta Si â TĂ« premten, mĂ« 12 qershor, kompania hapĂ«sinore SpaceX doli nĂ« bursĂ« nĂ« Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s, nĂ« atĂ« qĂ« pritet tĂ« jetĂ« oferta publike fillestare (IPO) mĂ« e madhe ndonjĂ«herĂ«.
Kompania e themeluar nga Elon Musk shpreson të mbledhë të paktën 75 miliardë dollarë dhe të arrijë një vlerësim prej 1.77 trilion dollarësh. Por shifrat, sado të mëdha dhe mbresëlënëse, janë ndoshta pjesa më pak interesante e historisë.
IPO e SpaceX shihet nga shumë analistë si një shenjë e një ndryshimi në marrëdhënien midis teknologjisë, fuqisë ekonomike, politike dhe asaj financiare.
NjĂ« nga kompanitĂ« mĂ« tĂ« pasura nĂ« botĂ«, synon tĂ« kontrollojĂ« njĂ«kohĂ«sisht mjetet dhe mĂ«nyrat me tĂ« cilat njerĂ«zit komunikojnĂ«, ndĂ«rsa kontrollon gjithashtu aksesin nĂ« hapĂ«sirĂ« ââpĂ«r tĂ« menaxhuar infrastrukturĂ«n e telekomunikacionit dhe, ndoshta njĂ« ditĂ«, sistemet pĂ«r tĂ« fuqizuar InteligjencĂ«n Artificiale. Dhe do ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ« me njĂ« strukturĂ« korporative qĂ« nĂ« fakt ia lĂ« tĂ« gjithĂ« pushtetin Elon Musk.
Historia e kapitalizmit Ă«shtĂ« plot me korporata dhe monopole tĂ« mĂ«dha, por Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« gjesh njĂ« person tĂ« vetĂ«m qĂ« njĂ«kohĂ«sisht ka ushtruar njĂ« ndikim kaq tĂ« gjerĂ« mbi sektorĂ«t thelbĂ«sorĂ« pĂ«r komunikimet, sigurinĂ« kombĂ«tare, aksesin nĂ« hapĂ«sirĂ« ââdhe zhvillimin e teknologjive digjitale si Musk.
Dhe një nga qëllimet e IPO-së është pikërisht të sigurojë që kompania e tij të zërë njëkohësisht nivele të shumëfishta të infrastrukturës teknologjike globale.
SpaceX ndërton raketat që transportojnë satelitët në orbitë, zotëron rrjetin më të madh të telekomunikacionit satelitor në botë përmes Starlink dhe po investon shumë në qendrat e të dhënave dhe fuqinë llogaritëse të nevojshme për të zhvilluar Inteligjencën Artificiale.
Ideja Ă«shtĂ« qĂ« kĂ«ta tre sektorĂ« â hapĂ«sira, komunikimet dhe AI â nuk janĂ« tregje tĂ« ndara, por pjesĂ« tĂ« sĂ« njĂ«jtĂ«s infrastrukturĂ«.
Raketat lëshojnë satelitët, satelitët ofrojnë lidhje nga orbita dhe rrjeti bën të mundur lidhjen me internetin nga kudo në planet dhe operimin e qendrave të të dhënave për të fuqizuar AI-në.
Plani është ambicioz, por ka dyshime për qëndrueshmërinë e tij ekonomike dhe financiare. Analistët janë të shqetësuar për marrëdhënien midis çmimit të aksioneve të SpaceX dhe fitimeve të saj aktuale.
Në vitin 2025, kompania raportoi të ardhura prej 18.7 miliardë dollarësh, një shifër e madhe, por larg vlerësimit të saj, i cili mund të arrijë në 1.77 trilionë dollarë pas ofertës fillestare publike (IPO).
SpaceX e mbylli vitin 2025 me humbje prej gati 5 miliardë dollarësh dhe vetëm në tre muajt e parë të vitit 2026, ajo grumbulloi 4.3 miliardë dollarë të tjerë.
Kompania po shpenzon shumë për të zhvilluar Starship, sistemin e saj më të fuqishëm të lëshimit dhe për të lëshuar mijëra satelitë në orbitë për Starlink.
SpaceX gjithashtu ka një borxh prej afërsisht 20 miliardë dollarësh, që rezulton nga një kredi me interes të lartë që mori për të financuar aktivitetet e saj të zhvillimit.
IPO, e cila do tĂ« lĂ«shojĂ« miliona aksione tĂ« reja qĂ« do tĂ« blihen nga investitorĂ« tĂ« rinj, do tâi lejojĂ« kompanisĂ« tĂ« mbledhĂ« kapitalin e nevojshĂ«m pĂ«r tĂ« shlyer borxhin dhe pĂ«r tĂ« ulur kostot e interesit.
Në praktikë, duke u bërë aksionarë, investitorët nuk do të paguajnë për rezultatet aktuale të kompanisë, por për ato që presin që ajo të arrijë në të ardhmen.
Për çdo dollar të ardhurash të gjeneruara sot, tregu e vlerëson SpaceX me afërsisht 95 dollarë, një raport shumë më i lartë se ai i kompanive të tjera të teknologjisë.
Ky ndryshim Ă«shtĂ« nĂ« pĂ«rputhje me shumĂ« njerĂ«z, duke pasur parasysh potencialin e madh tĂ« Starship dhe Starlink, por kritikĂ«t argumentojnĂ« se raporti nuk arrin tĂ« marrĂ« parasysh rreziqet dhe sukseset qĂ« SpaceX ende duhet tĂ« demonstrojĂ« se mund tâi arrijĂ« brenda pak vitesh.
Dokumentacioni i ofruar nga SpaceX përpara ofertës fillestare publike (IPO), tregon se Starlink është aktualisht e vetmja degë e kompanisë që po performon mirë, duke siguruar burimet për të financuar dy degët e tjera të dedikuara për lëshuesit hapësinorë dhe sistemet e inteligjencës artificiale.
Në vitin 2025, Starlink gjeneroi të ardhura prej 11.4 miliardë dollarësh, ose pak më shumë se 60 përqind e të ardhurave totale të SpaceX.
Përafërsisht 10 milionë njerëz në të gjithë botën lidhen me internetin nëpërmjet konstelacionit satelitor, duke paguar një abonim mujor deri në 100 dollarë (çmimi ndryshon shumë nga vendi në vend).
Sipas SpaceX, Starlink aktualisht ka një kapacitet prej 20 milionë përdoruesish, kështu që për të përmbushur kërkesën në rritje, do të duhet të rrisë numrin dhe fuqinë e satelitëve të saj.
Divizioni Hapësinor, i cili përfaqëson biznesin origjinal të kompanisë, gjeneroi të ardhura prej afërsisht 4 miliardë dollarësh në vitin 2025, ose 22 përqind të të ardhurave totale të grupit.
Testimi i anijeve kozmike, megjithatë, ka qenë jashtëzakonisht i kushtueshëm dhe vetëm në tre muajt e parë të këtij viti, divizioni i lëshimit shënoi humbje prej mbi 660 milionë dollarësh.
Nga ana tjetër, SpaceX është padyshim kompania hapësinore që menaxhon më shumë lëshime: në vitin 2023, pati pak më pak se 100 në vit, ndërsa në vitin 2025, pati 170, një lëshim çdo dy ditë, një normë vjetore e paarritur kurrë më parë në historinë e operacioneve hapësinore.
Divizioni i tretë i SpaceX ka të bëjë me sistemet e Inteligjencës Artificiale dhe rrjedh pjesërisht nga bashkimi në fillim të këtij viti me xAI, kompaninë e Elon Musk që, ndër të tjera, kontrollon rrjetin social X, të krijuar nga blerja e Twitter-it.
Në tre muajt e parë të vitit 2026, ajo regjistroi humbje prej 2.47 miliardë dollarësh, për shkak të investimeve të konsiderueshme në zhvillimin e qendrave të të dhënave për të drejtuar modelet e saj të AI-së.
NjĂ« pjesĂ« e shpenzimeve pĂ«rfshinte zhvillimin dhe funksionimin e âColossus 1â, njĂ« superkompjuter qĂ« kompania ndĂ«rtoi nĂ« Memphis, Tennessee (SHBA).
ĂshtĂ« njĂ« nga sistemet mĂ« tĂ« mĂ«dha kompjuterike nĂ« botĂ«, por xAI ka pasur shumĂ« probleme duke e bĂ«rĂ« atĂ« efikas pĂ«r shkak tĂ« ndryshimeve tĂ« rĂ«ndĂ«sishme midis komponentĂ«ve tĂ« tij (idealisht, tĂ« kesh komponentĂ« homogjenĂ« pĂ«r tĂ« menaxhuar mĂ« lehtĂ« llogaritjet paralele nĂ« mijĂ«ra procesorĂ«).
Fillimisht, xAI dhe më pas SpaceX e konsideruan Colossus si një zgjidhje të brendshme, kryesisht për chatbot-in e tyre Grok, një konkurrent i Gemini të Google dhe ChatGPT të OpenAI.
MegjithatĂ«, nĂ« pĂ«rgatitje pĂ«r IPO-n, qĂ«llimi i tij u ndryshua nĂ« njĂ« ofrues shĂ«rbimesh. Anthropic, njĂ« tjetĂ«r kompani e madhe e InteligjencĂ«s Artificiale qĂ« sĂ« shpejti do tĂ« dalĂ« nĂ« bursĂ«, Ă«shtĂ« zotuar tâi paguajĂ« SpaceX afĂ«rsisht 1.25 miliardĂ« dollarĂ« nĂ« muaj pĂ«r tĂ« aksesuar kapacitetin kompjuterik tĂ« Colossus, pĂ«r tĂ« fuqizuar mĂ« mirĂ« shĂ«rbimet e saj si Claude.
Google ka bërë diçka të ngjashme, me një kontratë me vlerë gati 1 miliard dollarë në muaj që fillon këtë vjeshtë.
Musk beson se evolucioni i ardhshëm i shërbimeve të SpaceX do të jetë ndërtimi i qendrave të të dhënave hapësinore, d.m.th., satelitë të lidhur me njëri-tjetrin për të siguruar fuqinë kompjuterike të nevojshme për të fuqizuar sistemet e Inteligjencës Artificiale.
SpaceX ka paraqitur një kërkesë paraprake në Komisionin Federal të Komunikimeve të SHBA-së (FCC), duke kërkuar autorizim për të lançuar një konstelacion që, në planet e tij më optimiste, mund të përfshijë deri në një milion satelitë për qendrat e të dhënave orbitale.
Projekti bazohet në një premisë: në Tokë, qendrat e të dhënave kërkojnë sasi të mëdha energjie elektrike dhe konsum të konsiderueshëm toke dhe uji për ftohje, kështu që është më e qëndrueshme të zhvendoset infrastruktura në orbitë.
Sipas Musk, satelitët mund ta shpërndajnë më lehtë nxehtësinë në mjedisin hapësinor dhe të furnizohen me energji në mënyrë më efikase nëpërmjet paneleve të tyre fotovoltaike, pa ndërhyrje nga atmosfera siç ndodh në Tokë.
Qendrat e të dhënave hapësinore janë diskutuar për një kohë të gjatë, por ekspertët mbeten skeptikë në lidhje me fizibilitetin e këtyre projekteve, të cilat nuk janë testuar kurrë në orbitë.
Megjithatë, ajo që duket e sigurt, është sasia e madhe e parave dhe fuqisë që Elon Musk do të fitojë me ofertën publike fillestare (IPO) të SpaceX.
Musk zotĂ«ron 42 pĂ«rqind tĂ« kompanisĂ« dhe vlerĂ«sohet se sĂ« shpejti do tĂ« bĂ«het personi i parĂ« nĂ« histori me njĂ« pasuri qĂ« tejkalon 1 trilion dollarĂ«. IPO u krijua gjithashtu pĂ«r tâi lejuar Musk tĂ« ruajĂ« kontrollin e plotĂ« tĂ« kompanisĂ«.
Oferta e aksioneve u përshpejtua dhe u nda në dy kategori E para është e hapur për blerësit në Nasdaq, bursën amerikane të teknologjisë, dhe jep një votë për secilën aksion.
E dyta është në thelb e rezervuar për Musk dhe një grup të zgjedhur menaxherësh të kompanisë, me dhjetë vota për secilën aksion.
Prandaj, Musk do tĂ« mbajĂ« njĂ« fuqi tĂ« madhe nĂ« mbledhjen e aksionarĂ«ve dhe vetĂ«m aksionet nĂ« klasĂ«n e dytĂ« â tĂ« tijat â mund tĂ« pĂ«rdoren pĂ«r tĂ« votuar pĂ«r largimin e tij tĂ« mundshĂ«m nga pozicionet kryesore tĂ« SpaceX.
Prandaj, Musk është praktikisht i pandryshueshëm dhe nuk është në rrezik të blerjeve armiqësore ose presionit nga investitorë armiqësorë.
Rritja progresive e kontrollit të Musk është vërejtur dhe komentuar për ca kohë, veçanërisht në lidhje me çështjet e sigurisë kombëtare.
Shërbimet e SpaceX, nga lëshimet orbitale deri te lidhja, përdoren jo vetëm për qëllime civile, por edhe për qëllime ushtarake, me kontrata konfidenciale me qeveri të ndryshme.
Një përqendrim kaq i fortë i burimeve strategjike në një entitet të vetëm privat është i pashembullt dhe është gjithashtu i ndjeshëm ndaj ndryshimeve të papritura të mendimit dhe ndonjëherë humorit të Musk.
Kjo Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« e dukshme kohĂ«t e fundit me grindjet midis Musk dhe presidentit tĂ« SHBA-ve, Donald Trump, me qasjet e tij ambivalente ndaj shĂ«rbimeve satelitore tĂ« ofruara UkrainĂ«s pĂ«r tâu mbrojtur nga Rusia, dhe sĂ« fundmi me menaxhimin e Starlink nĂ« zona konflikti si Irani.
Mungesa e alternativave të krahasueshme aktualisht favorizon SpaceX, por kufizon shumë vendime qeveritare që lidhen me telekomunikacionin.
Futja e rregullave të reja për të nxitur konkurrencën mund të ndikojë në çmimin e aksioneve të SpaceX, por duke pasur parasysh afatet kohore tipike të gjata rregullatore në këta sektorë, dyshimet e investitorëve janë zhvendosur diku tjetër në muajt e fundit.
Firma analitike âMorningstarâ, beson se parashikimi i vlerĂ«simit Ă«shtĂ« tepĂ«r optimist dhe e ka vlerĂ«suar vlerĂ«simin e saj nĂ« afĂ«rsisht 780 miliardĂ« dollarĂ«, mĂ« pak se gjysma e asaj qĂ« priste SpaceX.
Analistët besojnë se vlerësimet më të larta bazohen në skenarë jorealistë që rrallë ndodhin gjatë ofertave fillestare publike të këtij lloji.
Humbjet e konsiderueshme në divizionin e AI-së kanë ngritur gjithashtu dyshime në lidhje me qëndrueshmërinë e financave të kompanisë në vitet e ardhshme, duke pasur parasysh se shumë do të varet nga fizibiliteti i qendrave të të dhënave hapësinore.
SpaceX është gjithashtu shumë i varur nga Starship, sistemi i lëshimit që do të jetë thelbësor për përmirësimin e Starlink dhe ndërtimin e qendrave të të dhënave orbitale.
Projekti është dukshëm pas afatit kohor të parashikuar të Musk, me Starship që ende nuk është provuar mjaftueshëm i besueshëm për të transportuar ngarkesa shumë milionë dollarëshe, e aq më pak njerëz.
Pjesa më e madhe e vlerësimit të SpaceX, bazohet në projekte teknologjike që ende nuk janë realizuar, megjithëse nga një kompani me një pozicion dominues dhe një reputacion të lartë.
IPO-t, veçanërisht në sektorin e teknologjisë në SHBA, janë një rrezik për ata që i organizojnë ato dhe ata që zgjedhin të investojnë.
Ămimi fillestar nuk mat atĂ« qĂ« Ă«shtĂ« kompania, por atĂ« qĂ« tregu Ă«shtĂ« i gatshĂ«m tĂ« besojĂ« se ajo do tĂ« bĂ«het.
PĂ«rshtati: Gazeta âSiâ
The post Basti më i madh ndonjëherë i Elon Musk appeared first on Gazeta Si.
Ekonomia po e kthen Kupën e Botës 2026 në një eksperiment të paprecedentë
13 June 2026 at 09:27
Nga Gazeta Si- Kupat e Botës në futboll rrallë janë plotësisht të lira nga politika, por kurrë loja e bukur nuk ka lundruar në një akt të tensionuar gjeopolitik të këtij lloji si tani. Organizatori kryesor është në luftë me një pjesëmarrës, ekipi i të cilit duhet të udhëtojë në ditët e ndeshjeve nga një vend tjetër.
Shtoni kësaj edhe rastësinë mjaft të habitshme të SHBA-së, Kanadasë dhe Meksikës, tre bashkëorganizatorëve të Kupës së Botës 2026, që ndodhen në mes të një lufte epike tregtare. Në të vërtetë, në periudhën midis ceremonisë së hapjes në Estadio Azteca dhe finales në stadiumin MetLife të Neë Jersey-t, të tre do të rinegociojnë USMCA-në, zonën e tregtisë së lirë të Amerikës së Veriut.
Donald Trump është jashtëzakonisht i përqendruar në turne, sponsorët e tij dhe ndikimin e kthimit të tij në Shtëpinë e Bardhë vitin e kaluar. Presidenti amerikan madje ka bërë shaka se humbja e tij ndaj Joe Biden në zgjedhjet e vitit 2020 pati përfitimin e madh të lejimit të tij të kthehej për këtë Kupë Bote dhe Lojërat Olimpike të Los Angeles në vitin 2028.
Pas armiqĂ«sive tĂ« ripĂ«rtĂ«rira midis Teheranit dhe Tel Avivit, Trump ishte mjaft i drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« thirrjen pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« fund sulmeve. Dhe ndĂ«rsa minutat po mbaronin drejt fillimit tĂ« turneut tĂ« enjten nĂ« mbrĂ«mje, ai dukej se anuloi sulmet e reja ajrore dhe me sa duket premtoi se njĂ« marrĂ«veshje pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s ishte afĂ«r. MĂ« herĂ«t gjatĂ« ditĂ«s ai ishte zotuar ta godiste Iranin âshumĂ« fortâ. Si gjithmonĂ« me Trumpin, shumĂ« gjĂ«ra mund tĂ« ndryshojnĂ« shumĂ« shpejt.
Ai tashmĂ« ka pranuar nĂ« mĂ«nyrĂ« kontroverse Ămimin e Paqes nga FIFA, pĂ«rpara se tĂ« fillonte luftĂ«n me Iranin qĂ« ka çuar nĂ« njĂ« tronditje tĂ« konsiderueshme globale tĂ« energjisĂ« dhe ekonomisĂ«. Ekziston madje njĂ« mundĂ«si qĂ« SHBA-tĂ« dhe Irani tĂ« luajnĂ« kundĂ«r njĂ«ri-tjetrit nĂ« fazĂ«n eliminatore nĂ« fundjavĂ«n e festimeve tĂ« 250-vjetorit tĂ« pavarĂ«sisĂ« sĂ« SHBA-sĂ«.
Gianni Infantino, president i FIFA-s, më parë ka bërë thirrje për armëpushim gjatë Kupave të Botës. Nëse Kupa e Botës ndihmon në përshpejtimin e ritmit të lëvizjeve për të çtensionuar situatën, mund të ketë një ndikim të rëndësishëm në çmimet e energjisë, furnizimet dhe ekonominë botërore.
NĂ«se Kupa e BotĂ«s mund tĂ« ndikojĂ« vĂ«rtet nĂ« konfliktin e madh ekonomik nĂ« botĂ«, kush e di. Por ekziston njĂ« pjesĂ« tjetĂ«r e mozaikut ekonomik qĂ« po ndodh pikĂ«risht para syve tĂ« tifozĂ«ve tĂ« futbollit nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n. ĂshtĂ« njĂ« tronditje e plotĂ« e ekonomisĂ« sĂ« futbollit dhe gjithashtu njĂ« nga shembujt mĂ« tĂ« dukshĂ«m se si funksionojnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« disa nga ekonomitĂ« kryesore tĂ« botĂ«s.
âFutbolli nuk Ă«shtĂ« asgjĂ« pa tifozĂ«tâ, tha dikur ish-trajneri legjendar i KupĂ«s sĂ« BotĂ«s nĂ« Skoci, Jock Stein. MegjithatĂ«, disa tifozĂ« nĂ« festĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« globit kanĂ« paguar shuma tĂ« padĂ«gjuara mĂ« parĂ« pĂ«r ndeshje, ndĂ«rsa paguajnĂ« afĂ«rsisht çmimin normal tĂ« biletĂ«s vetĂ«m pĂ«r trenin pĂ«r tĂ« shkuar nĂ« stadium.
Tifozët po ngjeshen si kurrë më parë sepse ky është një model ekonomik shumë i ndryshëm i turneut nga ai që ka ndodhur më parë. Për të filluar, kryesisht po zhvillohet në stadiume të huazuara të futbollit amerikan (një e katërta e ndeshjeve janë në Kanada dhe Meksikë), me sportin amerikan të topit oval që lë gjurmën e tij, ndoshta të pashlyeshme.
Ky turne e kthen lojën e bukur në një lojë të bollshme, për organizatorët FIFA. Kjo mund të jetë Kupa e Botës me më shumë ndikim ndonjëherë në aspektin ekonomik, por jo për arsyen konvencionale të nxitjes së aktivitetit ekonomik midis vendeve pritëse ose të nxitjes së shpenzimeve.
Në vend të kësaj, është një studim rasti i asaj që njihet si ekonomia në formë K brenda ekonomive tradicionale të përparuara të botës- ku grupe të ndryshme brenda shoqërisë përjetojnë rezultate shumë të ndryshme financiare- të cilat kur vizatohen në një grafik tregojnë një vijë që shkon diagonalisht lart (si në shkronjën K) dhe një tjetër diagonalisht poshtë (përsëri si në shkronjën K).
Dhe bazohet nĂ« njĂ« lloj revolucioni ekonomik tĂ« tentuar nĂ« mekanizmin e çmimeve qĂ« qartĂ«sisht vlerĂ«son mĂ« shumĂ« njĂ« lloj tĂ« caktuar tifozĂ«sh- ata nĂ« vijĂ«n diagonalisht lart tĂ« atij grafiku. ĂshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« thuhet se FIFA ka njĂ« pikĂ«pamje shumĂ« tĂ« ndryshme pĂ«r gjĂ«rat dhe thekson se ato tĂ« ardhura tĂ« bollshme nga biletat do tĂ« rishpĂ«rndahen nĂ« stilin Robin Hood pĂ«r tĂ« zhvilluar futbollin nĂ« vendet mĂ« tĂ« varfra tĂ« botĂ«s.
Ky turne Ă«shtĂ« shumĂ«, shumĂ« i madh. Stadiumet mĂ« tĂ« mĂ«dha, numri mĂ« i madh i ndeshjeve deri tani sepse turneu Ă«shtĂ« zgjeruar nga 32 nĂ« 48 ekipe, ndoshta do tĂ« ketĂ« audiencĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« televizive globale tĂ« çdo eventi ndonjĂ«herĂ«, dhe zhvillohet nĂ« masĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« tokĂ«s, nga Vankuveri nĂ« Meksiko Siti, qĂ« Ă«shtĂ« parĂ« ndonjĂ«herĂ«. ĂshtĂ« e mundur qĂ« ekipi fitues do tĂ« ketĂ« pĂ«rshkruar njĂ« distancĂ« ekuivalente me diametrin e TokĂ«s.
Pastaj janĂ« çmimet. Shuma me pesĂ« shifra dollarĂ«sh pĂ«r finalen, 1000 dollarĂ« Ă«shtĂ« çmimi tipik i pĂ«rafĂ«rt pĂ«r njĂ« biletĂ« pĂ«r njĂ« nga ndeshjet mĂ« tĂ«rheqĂ«se tĂ« grupit nĂ« fillim tĂ« turneut, dhe madje edhe âzbritjeâ qĂ« kushtojnĂ« disa qindra dollarĂ«, pĂ«r njĂ« ndeshje jo-prestigji.
Kjo është një minierë ari e ekonomisë.
Dhe është prova në shkallën më të madhe e një përpjekjeje për të ndryshuar mekanizmin e çmimeve për ngjarje të tilla si kjo. Përdorimi i çmimeve dinamike, duke rregulluar çmimet gjithnjë e më lart në lidhje me kërkesën në rritje, është parë në biletat e koncerteve muzikore dhe në disa ngjarje sportive, por kurrë në këtë shkallë.
Sa të ardhura do të mblidhen nga biletat dhe mikpritja është e paqartë. Fillimisht u parashikua se do të trefishohej, duke u rritur nga 929 milionë dollarë në Kupën e Botës 2022 në Katar në më shumë se 3 miliardë dollarë. Richard Sheehan, profesor i ekonomisë dhe ekspert i financave sportive në Universitetin e Notre Dame, beson se të ardhurat totale nga biletat dhe mikpritja për turneun e këtij viti mund të arrijnë në 7 miliardë dollarë, një rritje shtatëfish. Ai supozon se të ardhurat nga biletat për ndeshje jo vetëm që do të dyfishohen nga 15 milionë dollarët në Kupën e Botës të fundit, por do të rriten gati pesëfish në 71 milionë dollarë.
Miliarda dollarë në para shtesë po shkojnë fillimisht në rezervat e FIFA-s, me premtimin për të shpërndarë fondet e saj në familjen globale të futbollit. FIFA thekson se financimi i tillë ndihmon që Kepi i Gjelbër të kualifikohet për garën e këtij viti falë infrastrukturës së përmirësuar dhe zhvillimit nga baza të lojës.
Ajo tenton tâi shpĂ«rndajĂ« kĂ«to fonde zhvillimi nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« barabartĂ« 211 shoqatave anĂ«tare, qĂ« do tĂ« thotĂ« se Montserrati i vogĂ«l merr njĂ« tĂ« ardhur tĂ« papritur nga FIFA me vlerĂ« 2.5% tĂ« PBB-sĂ« sĂ« saj vjetore, ose 500 dollarĂ« pĂ«r person.
Modeli i shpĂ«rndarjes sĂ« barabartĂ« ka ekzistuar qĂ« nga vitet 1990 dhe u pĂ«rforcua nga Presidenti i FIFA-s, Gianni Infantino, si pjesĂ« e premtimit tĂ« tij zgjedhor. Ai drejtohet nga sistemi ânjĂ« vend, njĂ« votĂ«â, i cili Ă«shtĂ« pĂ«rdorur edhe pĂ«r tĂ« zgjedhur vendet pritĂ«se tĂ« KupĂ«s sĂ« BotĂ«s qĂ« nga ky vit e tutje.
E gjithë kjo ishte përpara se të fillonin çmimet dinamike.
Për momentin, nuk është e qartë se sa të ardhura do të vijnë nga çmimet, por një sasi shumë e madhe parash po krijohet nga çmimet e biletave. Në teori, këto para do të mirëpriten nga shumica dërrmuese e kombeve më të vogla që nuk do të kualifikohen kurrë për Kupën e Botës ose nuk do të dërgojnë tifozë për të paguar çmimet e biletave, por që formojnë elektoratin për zgjedhjet presidenciale të FIFA-s dhe vendimet e vendit pritës.
Por, ndërsa dyert e Kupës së Botës hapen, ekziston rreziku nga ky komercializim ekstrem.
A do të jenë stadiumet plot? A do të ketë ushtri tifozësh nga 48 kombet që krijojnë llojin e atmosferës që do ta kishte kënaqur Jock Stein? A do të duhet FIFA të përsërisë atë që ndodhi në Kupën e Botës për Klube vitin e kaluar dhe të ulë çmimet e biletave deri në 11 dollarë për të mbushur vendet? Në këtë drejtim, ajo që nuk është e qartë është nëse modeli dinamik i çmimeve të FIFA-s po i jep përparësi maksimizimit të të ardhurave apo sigurimit që të gjitha biletat të shiten.
Muajin e kaluar, Infantino tha nĂ« njĂ« konferencĂ« ekonomike se âne duhet tĂ« aplikojmĂ« normat e tregutâ dhe se futbolli duhej tĂ« pĂ«rshtatej me kĂ«tĂ« âtreg shumĂ« tĂ« veçantĂ«â. SidoqoftĂ«, Ă«shtĂ« padyshim njĂ« zgjedhje tĂ« lejohen çmime tĂ« pakufizuara tĂ« rishitjes dhe tĂ« zgjidhen raunde tĂ« pĂ«rsĂ«ritura agresive tĂ« rritjes sĂ« çmimeve tĂ« udhĂ«hequra nga kĂ«rkesa.
Një model shumë i ndryshëm
Modeli europian i marrë nga skuadra si kampionët europianë dy herë radhazi Paris Saint-Germain, është bileta sezonale shumë të lira në të dyja anët e fushës pas portave, me çmime të larta për vendet më afër vijës së mesit të fushës. Ideja është që tifozët do të tërhiqen pjesërisht nga spektakli dhe zhurma e ultrasve pas portave në vendet e lira. Rreziku për Kupën e Botës është se e gjithë kjo humbet.
Ka disa shenja se modeli i çmimeve të Kupës së Botës po përballet me një reagim negativ. Ka pasur rënie në çmimet e rishitjes për ndeshjet me kërkesë të ulët- dy bileta me një vlerë nominale prej 620 dollarësh mund të blihen për 171 dollarë në faqen e rishitjes së FIFA-s.
Pyetja e hapur është nëse FIFA e ka çuar këtë eksperiment në çmime në një pikë thyerjeje. Duket e pamundur që tifozët në qytetet pritëse të Kupës së Botës së ardhshme në vitin 2030 në Spanjë, Portugali dhe Marok, do të tolerojnë çmime të tilla. Autoritetet britanike dhe irlandeze e kanë përjashtuar tashmë këtë mundësi kur të presin Euro 2028, kur kombet kryesore të futbollit të Europës konkurrojnë kundër njëra-tjetrës. Kjo vjen në një kohë kur inteligjenca artificiale mund të mundësojë inovacionin e ardhshëm të madh në shërbimet e çmimeve- çmime të personalizuara për individë të ndryshëm, bazuar në të dhënat e tyre.
ĂshtĂ« njĂ« ekonomi botĂ«rore shumĂ« e ndryshme dhe kjo formĂ«son sfondin e kĂ«saj feste futbolli. FIFA po kryen njĂ« eksperiment çmimesh me pasoja qĂ« mund tĂ« ndryshojĂ« lojĂ«n. NdĂ«rkohĂ«, njĂ« KupĂ« Bote shumĂ« e pazakontĂ« mund tĂ« zbusĂ« paksa çrregullimin tonĂ« tĂ« ri botĂ«ror. ĂshtĂ« mĂ« tepĂ«r njĂ« shpresĂ« sesa njĂ« pritje, por kjo Ă«shtĂ« njĂ« ndjenjĂ« e njohur pĂ«r çdo tifoz anglez ose skocez tĂ« futbollit.
Marrë nga BBC. Përshtati: Gazeta Si.
The post Ekonomia po e kthen Kupën e Botës 2026 në një eksperiment të paprecedentë appeared first on Gazeta Si.
Sfida e vërtetë për gjigantët e AI-së nis tani!
13 June 2026 at 09:25
Nga Gazeta âSiâ- OpenAI, Anthropic dhe SpaceX sĂ« shpejti do tĂ« kenĂ« njĂ« shef tĂ« ri: Wall Street-in
Kompania krijuese e ChatGPT, OpenAI, Ă«shtĂ« gjiganti mĂ« i fundit i inteligjencĂ«s artificiale qĂ« ka njoftuar planet pĂ«r tâu listuar nĂ« bursĂ«.
Ky njoftim vjen pasi Anthropic deklaroi javën e kaluar se kishte dorëzuar në mënyrë konfidenciale dokumentacionin për një ofertë publike fillestare (IPO).
Këto dalje në bursë pritet të ofrojnë pamjen më të qartë deri tani mbi gjendjen e tregut të AI-së dhe potencialisht të gjenerojnë qindra miliarda dollarë nga shitja e aksioneve.
Por kjo do tĂ« thotĂ« gjithashtu se bizneset e tyre tĂ« inteligjencĂ«s artificiale, tĂ« cilat tashmĂ« po i afrohen vlerĂ«simeve prej njĂ« trilion dollarĂ«sh, do tâi nĂ«nshtrohen njĂ« kontrolli shumĂ« mĂ« tĂ« madh, ndĂ«rsa Wall Street do tĂ« kĂ«rkojĂ« rritje tĂ« jashtĂ«zakonshme çdo tre muaj.
âPritshmĂ«ritĂ« qĂ« duken tĂ« menaxhueshme nĂ« tregjet private mund tĂ« bĂ«hen tĂ« pamĂ«shirshme nĂ«n vĂ«mendjen e pronĂ«sisĂ« publikeâ, tha pĂ«r CNN Nigel Green, drejtor ekzekutiv i firmĂ«s kĂ«shilluese financiare deVere Group.
Investitorët kërkojnë gjithmonë më shumë
Wall Street tashmë ka pritshmëri jashtëzakonisht të larta për inteligjencën artificiale, duke lënë pak hapësirë për rezultate që nuk janë spektakolare.
Një shembull është Broadcom, e cila ka partneritete me OpenAI dhe Anthropic. Kompania raportoi rezultate mbresëlënëse financiare: të ardhurat u rritën me 48% në tremujorin e dytë, ndërsa biznesi i gjysmëpërçuesve pritet të shënojë rritje prej 180% krahasuar me një vit më parë. Megjithatë, kjo nuk mjaftoi për të impresionuar investitorët. Aksionet e Broadcom ranë mbi 13% javën e kaluar, duke regjistruar performancën më të dobët që nga shtatori 2024.
Rënia përfshiu edhe aksionet e kompanive të tjera të çipave për AI. Indeksi Nasdaq ra për tre ditë radhazi, ndërsa S&P 500 pati ditën më të keqe që nga tetori. Një fond që ndjek aksionet e prodhuesve të çipave të memories humbi 15% të vlerës së tij gjatë javës.
âNjerĂ«zit duan mĂ« shumĂ«. Ata gjithmonĂ« duan mĂ« shumĂ«â, tha Stacy Rasgon, analist i tregut tĂ« gjysmĂ«pĂ«rçuesve nĂ« Bernstein.
Edhe Nvidia, kompania më e vlefshme publike në botë, është përballur me presione të ngjashme. Në janar 2025, prodhuesi i çipave për AI humbi një rekord prej 600 miliardë dollarësh në vlerë tregu brenda një dite, pasi kompania kineze DeepSeek hyri në treg si konkurrent i ri.
Kontroll më i madh mbi gjigantët e AI-së
OpenAI dhe Anthropic pritet të gjykohen sipas të njëjtave standarde, pasi rezultatet e tyre do të konsiderohen si tregues të shëndetit të gjithë industrisë së inteligjencës artificiale.
Wall Street do të kërkojë prova se këto kompani kanë burime financiare të mjaftueshme për të mbështetur investimet e tyre gjigante në infrastrukturën e AI-së.
Deri tani, të dyja kompanitë kanë publikuar disa tregues të rritjes së tyre, por jo sepse ishin të detyruara ligjërisht, siç ndodh me kompanitë publike.
OpenAI njoftoi në mars se kishte siguruar 122 miliardë dollarë financim, duke e çuar vlerësimin e saj në 852 miliardë dollarë. Po atë muaj, kompania deklaroi se po gjeneronte rreth 2 miliardë dollarë të ardhura çdo muaj, krahasuar me 1 miliard dollarë për tremujor që raportonte më parë.
Ndërkohë, ChatGPT u bë aplikacioni që arriti më shpejt shifrën e një miliard përdoruesve, sipas firmës analitike Sensor Tower. Aplikacioneve si Google Maps, TikTok dhe YouTube iu deshën nga pesë deri në tetë vjet për të arritur këtë nivel, ndërsa ChatGPT e realizoi për rreth tre vjet.
Anthropic, nga ana tjetër, pa vlerësimin e saj të rritej nga 380 miliardë dollarë në shkurt në 965 miliardë dollarë në maj, duke tejkaluar OpenAI-n. Kompania deklaroi gjithashtu se kishte arritur një normë të ardhurash vjetore prej 47 miliardë dollarësh, një tregues që projekton të ardhurat e ardhshme bazuar në performancën aktuale.
Sipas kompanisë fintech Ramp, për herë të parë në maj më shumë biznese përdorën Anthropic sesa OpenAI.
Testi i vërtetë fillon pas hyrjes në bursë
Dalja nĂ« bursĂ« sugjeron se OpenAI dhe Anthropic kanĂ« fituar besim tĂ« mjaftueshĂ«m nĂ« rrugĂ«n e tyre drejt fitimprurĂ«sisĂ« pĂ«r tâu pĂ«rballur me kĂ«rkesat e Wall Street-it.
Por shifrat janë vetëm fillimi. Analistët financiarë pritet të sfidojnë publikisht drejtorët ekzekutivë të OpenAI, Sam Altman, dhe të Anthropic, Dario Amodei, gjatë prezantimeve të rezultateve financiare, duke kërkuar prova se bizneset e tyre kanë potencial të pakufizuar rritjeje.
Kjo do të thotë se kompanitë do të duhet të japin shpjegime publike për çështje si vonesat në lançimin e modeleve të reja, mënyrën se si këto modele do të shndërrohen në produkte fitimprurëse dhe ndryshimet strategjike në produktet ekzistuese.
Vendime si mbyllja e aplikacionit video Sora nga OpenAI ka të ngjarë të përballen me pyetje shumë më të ashpra nga investitorët.
âInvestitorĂ«t privatĂ« mund tĂ« financojnĂ« njĂ« vizion dhe tĂ« presin me vite pĂ«r rezultateâ, tha Green. âTregjet publike rrallĂ« e ofrojnĂ« kĂ«tĂ« luks.â/ CNN Business
The post Sfida e vërtetë për gjigantët e AI-së nis tani! appeared first on Gazeta Si.
