Tinka Kurti
“Fallxhorja”, e autores Blerina Rogova Gaxha, botuar nga shtëpia botuese Bard Books, është një libër mbi jetën që vëzhgohet ngadalë, pavarësisht ritmit me të cilin rrjedh. Është një libër për gratë. Një libër me fëmijë, me nëna, me gjyshe, me veshje, me penj, me qëndisma, me lule, me verë e me kafe. Këto janë metaforat, fjalët dhe fryma e librit. Këto janë motivet mbi të cilat ndërtohet universi poetik i tij, i pasuruar edhe me ilustrime dhe me përdorime të ndryshme të fontit, sipas kuptimeve apo nevojës së tekstit për pauzë.
Titulli, me shumë kuptime, na fton të reflektojmë për vetë figurën e fallxhores, por edhe për fallin si fat. A është ajo simboli i një gruaje që guxon të ushtrojë një angazhim? Si atëherë, edhe sot, gruaja e angazhuar është një figurë herë e përçmuar, herë e mistifikuar, herë e demonizuar. Apo këtu subjekti është vetë falli, padurimi për ta njohur të ardhmen, të papriturën?
Mbase asnjëra. Mbase është thjesht një ftesë për gratë që t’i shkruajnë vetë fatet dhe përvojat e tyre, hap pas hapi e pëllëmbë pas pëllëmbe.
Në këto poezi, subjektet nuk janë krejt konkrete. Më shumë se ngjarje, libri ndërton një gjendje shpirtërore. Nuk të jep konkretizime; të jep autonomi.
Duket sikur vetëm titulli është në të shquar, ndërsa gjithçka tjetër është një frymë që nuk shihet, por ndjehet.
Është një libër për qenien e gruas. Jo sepse e shpall veten të tillë, por sepse e ndërton botën përmes përvojës së grave, ose thjesht përmes syve të tyre. Autorja shkruan: “gratë brenda meje”. Një ide e shtjelluar bukur, sikur autenticiteti ynë të ndërtohej duke marrë nga të gjitha gratë nga pak dhe duke u dhënë të gjithave nga pak. Sikur gratë të mos mund të ekzistonin ndryshe, veçse si bashkëkrijuese.
Libri i Rogova Gaxhës është një libër joegoist. Nuk ka shumë “vetvete”, por ka rreth e përreth vetes. Të tjerët janë personazhe: të panjohurat, hijet e së kaluarës, por edhe pranimi i qetë i së tashmes. Nuk ka mbivendosje apo histori të mëdha; ndonjëherë nuk ka as histori. Ka vetëm vëzhgim. Dhe ky vëzhgim mjafton.
Gjithashtu mungojnë emocionet e zhurmshme, por ka dhimbje. Dhe dhimbja nuk është kurrë e vogël. Megjithatë, është e përballueshme. Një dhimbje me të cilën nuk lufton, por mëson të jetosh. Këtë ndjesi ma krijoi edhe përsëritja, si një teknikë poetike që e mban të gjallë të njëjtin ritëm emocional. Mua libri ma la pikërisht këtë ndjenjë: një dhimbje që nuk largohet, por as nuk bërtet.
Në të gjithë librin kalon një motiv amësor. Kur dikush është nënë, është nënë jo vetëm për fëmijët e vet. Është edhe për shitësin e trëndafilave, për dhimbjet e botës, për fëmijët që i sheh duke punuar në orarin kur duhej të flinin. Këto padrejtësi shoqërore janë dhimbje që subjekti lirik i përjeton si nënë. Kjo ndjeshmëri e sjell amësinë si mënyrë të të qenit në botë.
Gjatë leximit kam pasur vazhdimisht ndjesinë se nuk po lexoja disa poezi, por të njëjtën poezi, të gjatë e të pandërprerë. Një poezi nuk ka një mision të vetëm. Disa e lexojnë për të kuptuar, të tjerë për t’u emocionuar. Unë, përfundimisht, për këtë të dytën. Dhe ky është një libër thellësisht emocional. Jo aq për shkak të subjekteve, sa për shkak të gjendjes shpirtërore që krijon.
Në një moment e ndërpreva leximin për një javë. Libri pushoi. Hormonet ndryshuan pak, por kur u ktheva, ndjesia ishte e njëjtë: një trishtim i lehtë.
Edhe ky libër, si shumë libra të mirë me poezi, e ka pijen e vet: verën dhe kafen. Poezia duket sikur gjithmonë e kërkon gjendjen e saj të lëngshme.
“Isha fëmijë dhe tash jam nënë.” Ky varg përsëritet disa herë, qëllimshëm, gjatë librit. Ndoshta sepse disa të vërteta nuk mund të thuhen vetëm një herë. Shprehja e çudisë duhet të përsëritet derisa ajo të bëhet e besueshme.
A është kjo metamorfoza më e madhe që përjeton një qenie? Fëmijë – nënë. Sa shpejt.
“Isha fëmijë dhe tash jam nënë.” Çfarë ndodh me subjektin tonë kur bëhemi prindër? Me nevojën e përjetshme për tjetrin? Kur, papritur, nuk jemi më ata për të cilët kujdesen, por ata që duhet të kujdesen për të tjerët.
Përsëritja e këtij vargu më kujtoi një dialog nga seriali The Young Pope. Në një bisedë, Papa i Ri – një figurë me elemente të forta satirike – thotë: “Një prift nuk rritet asnjëherë, sepse nuk bëhet babë.” Atje konteksti është tjetër dhe çon në një debat filozofik mbi priftërinë dhe atësinë, por si fjali e shkëputur mund të përdoret edhe për këtë kuptim.
Në poezinë e Rogova Gaxhës kjo përgjegjësi përmblidhet në një fjali të vetme: “Tash jam nënë.” Tash duhet të kujdesem për të tjerët. Dhe, po pata nevojë për veten, prapë jam nënë. Çfarëdo kuptimi që të ketë kjo shpallje.
“Fallxhorja” është një libër i bukur për gruan moderne. Për një grua që di shumë, kupton shumë dhe, ndoshta pikërisht për këtë arsye, edhe vuan më thellë./KultPlus.com
Login
