Ndahet nga jeta akademik Emin Riza, studiuesi i shquar i trashëgimisë kulturore.
-Kryesia e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë mesazh ngushëllimi për humbjen e akademikut Emin Riza
Është ndarë nga jeta në moshën 89-vjeçare akademik Emin Riza, një nga studiuesit më të njohur shqiptarë në fushën e trashëgimisë kulturore dhe arkitekturës tradicionale.
Ai lindi më 3 korrik 1937 në Shkodër. Ai lindi më 3 korrik 1937 në Shkodër. Me një karrierë të gjatë si studiues, pedagog dhe specialist në Institutin e Monumenteve të Kulturës, akad. Riza ka dhënë një kontribut të spikatur në dokumentimin, mbrojtjen dhe promovimin e trashëgimisë materiale shqiptare.
Ndër veprat e tij më të rëndësishme janë “Qyteti–Muze i Gjirokastrës” (1980), një studim themelor mbi trashëgiminë ndërtimore të Gjirokastrës, banesat karakteristike dhe vlerat e saj si qytet-muze, si edhe “Banesa shqiptare me qoshk” (2018), monografi e botuar nga Akademia e Shkencave, e cila trajton tipologjinë e banesave popullore shqiptare me qoshk dhe vlerat e tyre arkitektonike.
Akademik Riza ishte autor i 16 monografive, pesë prej tyre në bashkautorësi, si edhe i 134 artikujve shkencorë të botuar në revista të specializuara, ndër to “Studia Albanica”, “Arkitektura popullore shqiptare” dhe “Monumentet”, ku trajtoi tipologjitë e banesave popullore, strukturat ndërtimore dhe trashëgiminë e qyteteve historike.
Ai ishte gjithashtu kryeredaktor i revistave “Studia Albanica” dhe “Monumentet”, duke nxitur botimin e studimeve mbi trashëgiminë kulturore shqiptare. Akademik Riza ishte nismëtar i Ligjit “Për trashëgiminë kulturore” dhe kryesues i grupit të punës për përgatitjen e dosjeve të Gjirokastrës dhe Beratit për UNESCO-n, çka kontribuoi në përfshirjen e këtyre qyteteve në Listën e Trashëgimisë Botërore.
Për kontributin e tij të jashtëzakonshëm në ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore shqiptare, akademik Emin Riza u nderua me titullin “Qytetar Nderi” i Gjirokastrës dhe i Beratit, duke lënë një trashëgimi të vyer për studiuesit e rinj dhe për kujtesën kulturore të Shqipërisë.Për kontributin e tij të jashtëzakonshëm në ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore, akademik Emin Riza u nderua me titullin “Qytetar Nderi” i Gjirokastrës dhe i Beratit.
Akademia e Shkencave e Shqipërisë dhe Komisioni i Përhershëm i Trashëgimisë Kulturore i shprehin familjes, miqve, komunitetit akademik dhe bashkëpunëtorëve ndër vite të akademik Emin Rizës ngushëllimet më të sinqerta për këtë humbje të madhe njerëzore dhe shkencore.
Homazhet do të mbahen sot në ambientet e agjencisë funerale Alba 2000, pranë Medresesë. Ceremonia e përcjelljes për në banesën e fundit do të zhvillohet në orën 16:00, në varrezat e Tufinës./ad
Më 22 qershor 1969, bota e artit humbi një nga ikonat e saj më të mëdha. Xhudi Garland u shua në Londër, vetëm 47 vjeçe, duke lënë pas një karrierë që nuk mund të matet me vite, por me gjurmë. Për miliona njerëz ajo mbeti përgjithmonë vajza me këpucët e kuqe rubin, por për historinë e kinemasë dhe muzikës amerikane, ajo ishte shumë më tepër: zëri që e bëri Amerikën të qajë dhe të shpresojë në të njëjtën kohë.
E lindur si Fransis Etel Gam më 10 qershor 1922 në Minesota, Xhudi Garland u ngjit në skenë në moshën dy vjeç e gjysmë, si pjesë e treshes së motrave Gam. Fëmijëria e saj nuk ishte fëmijëri, por një kontratë pune. Në moshën 13 vjeçare, studioja Metro-Goldwyn-Mayer e mori nën kontratë dhe e rindërtoi tërësisht: i ndryshuan emrin, i ndryshuan buzëqeshjen, i vendosën dieta, pilula për të fjetur dhe pilula për t’u zgjuar. Hollivudi krijoi një yll, duke shkatërruar një fëmijë.
Kulmi erdhi në vitin 1939 me rolin që e shenjtëroi: Doroti Geili te filmi legjendar Magjistari i Ozit. Në moshën 17 vjeç, Garland këndoi Mbi ylberin, një këngë që nuk ishte thjesht pjesë e një filmi muzikor, por u kthye në himnin jozyrtar të një kombi në luftë dhe në lutjen e fshehtë të çdo njeriu që kërkon një vend më të mirë. Ajo këngë, me atë zë të dridhur adoleshenteje që mbante brenda një gruaje të lodhur, mbetet edhe sot një nga interpretimet vokale më të mëdha të shekullit XX.
Por ta kujtosh Xhudi Garland vetëm si Dorotin do të thotë ta zvogëlosh. Karriera e saj zgjati 45 vjet, me më shumë se 30 filma, me qindra koncerte dhe me disqe që themeluan standardin e muzikës pop amerikane. Ajo ishte bashkë me Miki Runin çifti më i famshëm i muzikaleve rinorë të MGM-së, ishte partnere e Xhin Keli-t dhe Fred Asterit, dhe ishte një forcë dramatike që shpërtheu përfundimisht te filmi Një yll ka lindur në vitin 1954.
Interpretimi i saj si Ester Blodxhet / Viki Lester te Një yll ka lindur konsiderohet ende sot një nga aktet më të mëdha të padrejtësisë në historinë e Oskareve. Ajo ishte favorite absolute për çmimin Oskar si aktorja më e mirë, por akademia ia dha Greis Kelit. Kamerat ishin gati të hynin në dhomën e spitalit ku Garland sapo kishte lindur djalin e saj, për të transmetuar live falënderimin. Kamerat u fikën bosh.
Çmimet erdhën gjithsesi, por gjithmonë si ngushëllim: një Oskar special për të mitur në vitin 1940, një Golden Globe për Një yll ka lindur, dy Grammy, përfshirë albumin e vitit për koncertin legjendar në Karnexhi Holl në vitin 1961, një koncert që kritika e quajti “nata më e madhe në historinë e show business-it”. Pas vdekjes iu dha edhe Grammy për arritje jetësore dhe iu dha vendi i përhershëm në listën e 10 yjeve më të mëdhenj femra të Hollivudit nga Instituti Amerikan i Filmit.
Dhe megjithatë, pas shkëlqimit fshihej makthi.
Xhudi Garland ishte produkti i parë i dokumentuar i industrisë që të krijon dhe të konsumon. Varësia nga barbituratet dhe amfetaminat nuk i nisi si ves, por si orar pune i imponuar nga studioja kur ishte 14 vjeçe. Ankthi, depresioni, katër martesa të dështuara, falimentime, tentativa për vetëvrasje, një luftë e vazhdueshme me peshën dhe me pasigurinë. Ajo e përshkroi vetë më së miri: “Nëse jam legjendë, pse jam kaq e vetmuar?”
Më 22 qershor 1969, ajo u gjet e pajetë në banjën e shtëpisë së saj me qira në Çelsi të Londrës. Autopsia konkludoi: mbidozë aksidentale nga barbituratet, pa shenja vetëvrasjeje të qëllimshme. Trupi i saj ishte dorëzuar para shpirtit.
Por arti i saj nuk u dorëzua kurrë.
Historia e Xhudi Garland nuk është thjesht historia e një ylli tragjik. Është paralajmërimi më i qartë se fama pa mbrojtje është një formë shfrytëzimi. Dhe në të njëjtën kohë, është dëshmia se talenti i vërtetë i mbijeton edhe industrisë që e krijoi.
Sepse mjafton edhe sot të dëgjosh vargun e parë të Mbi ylberin dhe kupton pse Xhudi Garland nuk vdiq kurrë. Ajo thjesht kaloi përtej ylberit, aty ku për gjithë jetën kishte kënduar se donte të shkonte.
Analisti Preç Zogaj ka deklaruar në emisionin “Trialog” të Alba Alishanit në RTSH1 se protesta është një sinjal për reflektim.
Sipas tij, kërkesat e qytetarëve shkojnë përtej një proteste të thjeshtë dhe prekin probleme thelbësore të demokracisë dhe qeverisjes.
Zogaj tha se qeveria nuk duhet të fokusohet vetëm në aspektin e protestës si fenomen, por të kuptojë thelbin e kërkesave që kanë dalë në pah.
“Qeveria do të përballet me kërkesat sepse ato i ka bërë dhe protesta e madhe, jo vetëm kjo e vogla. Kërkesat, protestat e mëdha dhe problematikat nganjëherë janë përtej protestës. Ajo është marri dhe poshtërsi. E kemi thënë se sipërmarrja e lirë e mban vendin, kapitali e mban vendin. Zhvillimi i vendit ka ardhur pikë së pari nga nisma e lirë, nga sipërmarrja e lirë, e mesme dhe e vogla, që nuk ka pse konfundohet me një grusht oligarkësh”, – tha ai.
Zogaj vuri në dukje se mazhoranca tani po përballet me një realitet të ri.
“Protesta me sondazhe është rreth 40 e sa, protesta vazhdon përtej Bulevardit. Nuk ka shtëpi që nuk gjen ndonjë që është me kërkesat”, – shtoi analisti.
Zogaj përmendi episodin e Zvernecit, duke e quajtur atë “sintezë” të gjithë asaj që po ndodh.
“Protagonizmi pra dhe Zverneci, episodi i Zvernecit ishte sinteza e kësaj që nxori një gjë që këtu askush s’është pyetur. Pra ka shumë probleme. Unë do ta quaja për fat që papritur del një publik i madh që ekspozon këtë realitet. Është një kambanë alarmi për reflektim”, – deklaroi Zogaj./ad
Edmond Spaho, ish-deputet dhe ish-nënkryetar i PD-së, i ftuar në emisionin “Të Paekspozuarit” në MCN TV u shpreh se nuk aspiron për të marrë ndonjë post në qeverinë e kryeministrit Rama, me kritikat e ashpra që bën ndaj PD-së, siç ka ndodhur me Dash Sulën, apo Endri Shabanin. Në mënyrë metaforike ai u shpreh se do të pranonte vetëm postin e kryeministrit.
Biseda
Ylli Rakipi: Ka zë që thonë se doni edhe ju ndonjë detyrë, si Dash Sula, apo Endri Shabani.
Spaho: Unë pranoj vetëm një detyrë, kryeministër. Nuk kam patur dhe nuk do ta kem kurrë, të marr pushtet nga PS. Kam 35 vjet në PD, nuk dua të shkel mbi ato kontribute. A jam kritik me PD? Pafund, por për interestat e PD dhe jo për interesin tim personal.
Rakipi: Thonë njerëzit ky do ndonjë detyrë të rëndësishme, afrohet me televizionet afër Ramës. Unë jam okej në këtë histori, se ti do të flasësh. Pra të thotë Rama hajde ministër financash?
Edmond Spaho: As mos e imagjino. Në mënyrë metaforike thashë pranoj vetëm kryeministër, të ikë Rama dhe të vij unë./ad
Analisti Lorenc Vangjeli deklaroi në emisionin “Trialog” të Alba Alishanit në RTSH1 se protestat e zhvilluara në vend kanë sjellë një fitore konkrete dhe të pakthyeshme për të drejtën e qytetarëve për të protestuar pa u frikësuar nga dhuna shtetërore.
“Sot kutitë hapen dhe falë asaj proteste, kjo tashmë është një e drejtë ligjore. Falë atij cikli protestash ka një të vërtetë e cila nuk ndryshon”, – deklaroi Vangjeli.
Ai theksoi se pavarësisht numrit të protestuesve, një realitet i ri është krijuar:“1, 100, 1 mijë apo 1 milion veta të jenë në shesh, kurrë nuk do të ketë më plumba nga godina e kryeministrisë dhe kjo prapë është thelbësore”.
Vangjeli e cilësoi këtë si një garanci të fortë, të vulosur edhe me gjak.
“Unë besoj se kjo është garanci e vulosur tashmë edhe me gjak. Për fat të keq nuk do të ketë më plumba ndaj protestuesve. As gaz të mos ketë, as makina me ujë mos ketë, as molotovë nga krahu tjetër. Plumba nuk ka më”, deklaroi ai.
Sipas Vangjelit, ky është një prej rezultateve më të rëndësishme të valës së protestave të viteve më parë, që ka transformuar marrëdhënien midis qytetarëve dhe forcave të rendit gjatë tubimeve publike./ad
Eksperti i Ekonomisë Ergis Sefa, ishte i ftuar në studion e emisionit “Quo Vadis” të moderatores Pranvera Borakaj mbrëmjen e kësaj të enjteje.
I pyetur për protestën e qytetarëve në muajin e dytë, Sefa u shpreh se duket sikur ajo po shuhet dhe se persona jo të duhur po tentojnë ta marrin drejtimin e saj.
Pjesë nga biseda:
Borakaj: Si e shikoni protestën në muajin e dytë?
Sefa: Mua më vjen keq që gjithë ajo energji dhe gjithë ai vullnet popullor që u shpreh në muajt e parë më duket sikur po shuhet dhe sikur hijenat po tentojnë ta çojnë në drejtimin e tyre. Unë personalisht e gjej gjithnjë e më pak veten sepse shoh që kanë një serë kërkesash dhe idesh që për mua dalin përtej asaj për të cilën unë u ngrita në protestë. Unë u ngrita për transparencën, për miradministrimin e pronës publike dhe mirëqeverisjen e vendit në përgjithësi. Por kur shoh disa orientime që mua më habisin, që në momentin kur u bë tentative për të bllokuar aeroportin e Rinasit, për mua në aspektin ekonomik ishte një dëm ndaj vendit, që do ta vuajmë të gjithë ne. Sepse po bllokove një venë, i gjithë trupi paralizohet.
Borakaj: Po review-t negative ndaj bizneseve?
Sefa: Edhe kjo është pika e dytë që mua mu duk absurd. Nëse ti nuk je dakord me qëndrimin e pronarit të biznesit, mund të mos blesh produketet e atij biznesit, je i lire. Por që qëllimisht të kesh një tentetativë të demit ndaj një biznesi, mua mu duk jo vetëm e tepërt por dëm ndaj gjithë ekonomisë./ad
“Shoku Enver, marrtë nga ditët e mia!”, thoshte shqiptari jo më larg se 40 vjet më parë. Shoku Enver nuk i mori vërtet ato ditë, por shqiptarëve u mori shumë vite, shumë liri dhe të drejtën për të menduar ndryshe. Megjithatë, njeriu që e thoshte këtë fjali ndihej krenar. Ishte gati t’i falte udhëheqësit edhe jetën, megjithëse udhëheqësi nuk pyeste shumë për jetën e tij.
Kanë kaluar katër dekada. Sistemi komunist është rrëzuar, monumentet janë hequr dhe librat e historisë janë ndryshuar. Vetëm dëshira për t’i dhuruar ditët udhëheqësit vazhdon të jetë njëlloj si më parë.
Dikush shkruante sot në rrjetet sociale se uron që Edi Rama të marrë ditë nga ditët e jetës së tij. Një tjetër deklaronte se e do Sali Berishën më shumë se babanë e vet. Njëri i fal kryeministrit jetëgjatësinë, tjetri i jep kryetarit të opozitës vendin e babait.
Këto deklarata mund të duken qesharake, por tregojnë një problem serioz për një pjesë të shoqërisë shqiptare. Pas 35 vjetësh pluralizëm, një pjesë e qytetarëve vazhdojnë të mos e shohin politikanin si punonjës të përkohshëm të shtetit. E shohin si pronar të partisë, mbrojtës të familjes, shpëtimtar të vendit dhe, kur entuziazmi rritet, edhe si pjesëtarin më të rëndësishëm të shtëpisë.
Në demokraci, qytetari zgjedh një politikan që të administrojë vendin për një periudhë të caktuar. Ai e kontrollon, e kritikon dhe e largon kur dështon. Në modelin shqiptar, militanti zgjedh kryetarin dhe pastaj kryetari zgjedh çfarë duhet të mendojë militanti.
Kur kryetari ndryshon qëndrim, ndryshon edhe mbështetësi. Kur kryetari sulmon dikë, ai e sulmon pa humbur kohë. Kur kryetari pajtohet me të njëjtin person, militanti pajtohet po aq shpejt. Nuk ka nevojë për shpjegime. Kur kryetari thotë se protesta është financuar nga Irani, militanti nuk kërkon të dijë faktet; kur kryetari ndërron mendje dhe thotë se protestën e kanë organizuar fqinjët xhelozë për përparimin, militanti e plotëson mendimin me argumente të gjetura në internet. Kur kryetari thotë se ditët e para, ato ditët që financonte Irani, protesta ishte e bukur, por tani nuk është më, militanti nuk ka asnjë dyshim për këtë. Kryetari ka menduar për të gjitha.
Në vitin 1914, përkrahësit e rikthimit të sundimit osman thërrisnin “Duam Babën”. Me “Babë” ata quanin sulltanin. Për këtë arsye u quajtën dumbabistë. Termi i përket një periudhe të caktuar historike, por mendësia që ai përshkruan nuk ka mbetur në vitin 1914.
Dumbabisti modern është i lidhur ngushtë shpirtërisht me sulltanin e partisë, megjithëse ky i fundit as e di ekzistencën e tij. Dumbabisti modern mund të pranojë se shteti është i korruptuar, ekonomia ka probleme, të rinjtë largohen dhe institucionet nuk funksionojnë. Por sapo përmendet përgjegjësia e udhëheqësit të tij, analiza përfundon. Aty fillon dashuria.
Protesta e Tiranës ka prishur qetësinë e “Babës” dhe prandaj në skenë kanë dalë me shumicë dumbabistët. Ata nuk shohin që protesta drejtohet kundër modelit politik të ndërtuar nga dy partitë e mëdha, Partia Socialiste dhe Partia Demokratike, që identifikohen prej vitesh me Edi Ramën dhe Sali Berishën. Njëri kontrollon pushtetin, tjetri kontrollon pjesën më të madhe të opozitës. Të dy vazhdojnë ta trajtojnë politikën sikur Shqipëria nuk ka prodhuar njerëz të tjerë gjatë këtyre dekadave.
Dumbabistët janë të shqetësuar, por edhe pak të hutuar. Protesta sulmon njëkohësisht pushtetin dhe opozitën tradicionale. Ajo nuk kërkon vetëm largimin e Ramës që të rikthehet Berisha. Nuk kërkon as largimin e Berishës që Rama të vazhdojë i qetë. Ajo kundërshton një sistem që i ka mbajtur shqiptarët të lidhur me dy emra, dy parti dhe të njëjtat marrëveshje politike.
Dumbabistët nuk e pranojnë këtë logjikë. Dumbabisti socialist është dakord që Berisha duhet të largohet, por vetëm me kusht që Rama të qëndrojë sa më gjatë. Dumbabisti demokrat është dakord që Rama duhet të largohet, por vetëm nëse Berisha kthehet në pushtet. Për ta, ndryshimi i sistemit është një ide e mirë, me kusht që kjo të mos prekë sulltanin e tyre.
Kjo sjellje nuk është vetëm rezultat i fanatizmit. Ajo është prodhuar edhe nga mënyra se si partitë kanë kontrolluar jetën ekonomike dhe shoqërore. Për shumë njerëz, partia nuk është vetëm bindje politike. Është vendi i punës, tenderi, leja, emërimi, ngritja në detyrë ose mbrojtja nga ligji.
Kur buka varet nga kryetari, mendimi i lirë bëhet luks. Kur puna varet nga partia, qytetari e kupton se dashuria politike është më e sigurt se kritika. Kështu është ndërtuar kulti i individit në pluralizmin shqiptar. Partitë kanë statute, kryesi, këshilla dhe kongrese. Kanë aq shumë struktura sa mund të duket se vendimet merren nga qindra njerëz. Në fund vendos njëri. Të tjerët votojnë për të provuar se janë dakord.
Në këtë sistem, deputeti nuk i jep llogari qytetarit, por kryetarit. Ministri nuk ka nevojë të jetë i suksesshëm; duhet të jetë besnik. Militanti nuk ka nevojë të kuptojë vendimin; duhet ta mbrojë. Analisti nuk ka nevojë të analizojë; duhet të gjejë arsyen pse kryetari ka gjithmonë të drejtë.
Protesta e të rinjve e kundërshton këtë model. Ajo kërkon një sistem ku politikanët të jenë të zëvendësueshëm, partitë të kenë demokraci të brendshme dhe qytetarët të mos trajtohen si tifozë të përjetshëm. Kjo kërkesë është e rrezikshme për ata që kanë ndërtuar karrierën dhe mirëqenien mbi bindjen ndaj “Babës” dhe është e papranueshme nga dumbabistët.
Prandaj ndaj protestës janë ngritur njerëz të pushtetit, përfitues të opozitës, propagandistë dhe fanatikë të të dyja palëve. Disa e sulmojnë sepse rrezikojnë interesat. Disa sepse nuk e kuptojnë. Disa sepse nuk mund të imagjinojnë Shqipërinë pa udhëheqësin që kanë adhuruar për vite.
Dumbabistët e vitit 1914 kërkonin “Babën”. Dumbabistët e diktaturës i dhuronin ditët shokut Enver. Dumbabistët e sotëm, të ndarë në dy grupe, debatojnë se cili udhëheqës meriton më shumë dashuri, më shumë jetë dhe më pak përgjegjësi. Ndërsa protesta përpiqet t’i çlirojë dhe ata me mesazhin: Ditët e jetës mbajini për vete. Politikanëve mjafton t’u jepni një mandat. Kur nuk e meritojnë, merruani edhe atë!
Ljubisa Karovic, 61 vjeç, ka rrëfyer për herë të parë përvojën dramatike që përjetoi pasi u thith pjesërisht nga dritarja e një avioni të Ryanair gjatë një fluturimi nga Greqia drejt Gjermanisë.
Ai mbijetoi falë rripit të sigurimit dhe ndërhyrjes së pasagjerëve, ndërsa hetimet për shkaqet e incidentit vijojnë.
Në një intervistë për “The Guardian”, sipërmarrësi serb tha se kujtimi më i fortë që e përndjek është zhurma e shpërthimit që parapriu thyerjen e dritares së avionit.
“Shpërthimi është ajo që mbaj mend. Është zhurma para kaosit, zhurma që më rikthehet sa herë mbyll sytë për të fjetur“, u shpreh ai.
Karovic ndodhej në vendin 11F pranë dritares, kur kabina humbi presionin dhe ai u tërhoq pjesërisht jashtë avionit, i cili fluturonte në rreth 15 mijë këmbë lartësi me një shpejtësi mbi 600 kilometra në orë. Ai humbi ndjenjat dhe pësoi lëndime në kokë, qafë, krah dhe gjoks, por arriti të mbijetojë.
“Jam me fat. Ende kam dhimbje në kokë dhe qafë, por jam gjallë. Ndoshta më shpëtoi rripi i sigurimit, ndoshta ishte fati. Unë besoj në Zot dhe e falënderoj çdo ditë”, tha ai.
Sipas bashkëshortes së tij, Svetlana Karovic, pasagjerët reaguan menjëherë për ta mbajtur në vend, ndërsa një pasagjer, që ajo beson se ishte shqiptar, luajti rol vendimtar duke ndihmuar ta tërhiqnin brenda dhe duke bllokuar dritaren e dëmtuar me një valixhe.
“Një burrë, mendoj se ishte shqiptar, ishte i jashtëzakonshëm. Bëri gjithçka për ta futur përsëri brenda. Do t’i jemi gjithmonë mirënjohës”, tha ajo.
Avokati i Karovicit, Vasilis Tsiaras, pretendon se ndihma kryesore u dha nga pasagjerët dhe jo nga ekuipazhi i kabinës, duke akuzuar stafin se mbeti në gjendje shoku gjatë incidentit.
Nga ana tjetër, Ryanair i ka hedhur poshtë këto pretendime, duke deklaruar se ekuipazhi ndoqi procedurat e sigurisë gjatë uljes emergjente. Sipas kompanisë, pasi avioni zbriti në një lartësi të sigurt, stafi ndihmoi pasagjerin, e zhvendosi pranë bashkëshortes dhe siguroi asistencë mjekësore deri në uljen e avionit në Selanik.
Karovic, i cili u lirua nga spitali pak ditë më parë, thotë se rikuperimi do të jetë i gjatë dhe se mjekët e kanë këshilluar të mbajë mbështetëse për qafën për të paktën gjashtë javë. Ai nuk e fsheh se përjetimi e ka bërë të frikësohet nga udhëtimet me avion./ad
Një aksident rrugor është regjistruar mëngjesin e kësaj të mërkure në aksin Rrogozhinë-Lushnjë, në vendin e njohur si rrethrrotullimi i Çermës, ku një furgon mallrash është përplasur me një mjet bujqësor.
Si pasojë e përplasjes, ka mbetur i plagosur rëndë drejtuesi i mjetit bujqësor, Ajet Kullolli, 50 vjeç, banues në Çermë.
Sipas informacioneve të siguruara në vendngjarje, furgoni i mallrave ka goditur nga pas mjetin bujqësor. I plagosuri u transportua fillimisht në Spitalin e Lushnjës, ku mori ndihmën e parë mjekësore.
Për shkak të gjendjes së rënduar shëndetësore, 50-vjeçari u dërgua më pas në Spitalin Universitar të Traumës në Tiranë.
Policia ndodhet në vendngjarje dhe ka nisur hetimet për të zbardhur rrethanat dhe shkaqet e aksidentit./ad
Duket se “Odisea” do të jetë hiti më i madh i verës, me fitime globale prej 264 milionë dollarësh në fundjavën e hapjes, vlerësime entuziaste nga kritikët, përfshirë pesë yje nga Peter Bradshaw i “Guardian”, dhe raportime për fansa që përshkojnë kontinente për të përjetuar rrëfimin epik të Christopher Nolan për perënditë dhe përbindëshat në një nga pak dhjetëra ekranet në mbarë botën me aftësinë për të shfaqur Imax në 70 mm.
Ai gjithashtu ka potencialin të dominojë shifrën e biletave për javët e ardhshme, me pak filma të tjerë të vërtetë që do të dalin këtë verë, me përjashtim të “Spider-Man: Brand New Day”.
Një spektakël monumental
Pasi Oppenheimer fitoi çmimin për filmin më të mirë në çmimet Oscar 2024, Nolan e dinte se kishte një shans të vetëm në jetë për të realizuar një ëndërr dekadash për të sjellë Homerin në ekranin e madh.
“Në rregull, tani kam një mundësi për të bërë një film që nuk do të isha në gjendje ta bëja ndryshe”, i tha ai së fundmi Guardian.
Mund të shihni çdo qindarkë të buxhetit prej 250 milionë dollarësh të Odisesë në ekran. Peizazhet e Itakës janë mahnitëse dhe ka një hije të frikshme në udhëtimin e heroit tonë drejt botës së nëndheshme që Nolan e arriti duke xhiruar në rërën e zezë të plazheve të Islandës nën dritën e mjegullt të diellit të mesnatës.
Nolan filmoi në gjashtë vende për të arritur gamën e peizazheve në film, të cilat përfshinin gjithashtu Skocinë, Greqinë, Italinë dhe Maltën, dhe, më kontroverse, Saharën Perëndimore. I kontrolluar nga Maroku, rajoni shpesh quhet kolonia e fundit e Afrikës, me OKB-në që e klasifikon atë si një territor jo të dekolonizuar.
Skenat epike të filmit në Mesdhe u filmuan në oqean, ku Nolan shmangte CGI-në në favor të deteve të vërteta të trazuara dhe Odiseut dhe ekuipazhit të tij në bordin e anijes së vetme funksionale Viking në botë. Një replikë e anijes u ndërtua për skenat e xhiruara në një rezervuar kolosal uji në parkingun e Universal.
“Kishte këto dy motorë reaktivë, si motorë 737, që na frynin ujë. Ishte padyshim aq e vështirë sa mund ta bësh ujin të funksionojë në një mjedis të kontrolluar”, ka thënë Damon.
Magji teknike
Nolan ka qenë një kampion i Imax për dy dekada: Në vitin 2008, The Dark Knight ishte filmi i parë i madh i Hollivudit që përdori kamerat për sekuencat e tij të aksionit. Konfigurimi i kamerave është përdorur gjithnjë e më shumë në filmat e tij që atëherë. Nolan përdori gjysmë duzine kamerash Imax për të xhiruar filmin, të gjitha të mbyllura në një mbulesë “bllimp” të papërshkueshme nga zhurma për të maskuar zhurmën e tyre të lartë operative.
Ekipi punoi gjithashtu me një kompani LED për të krijuar pajisje ndriçimi që i quajtën “pirohedrone” (piramida zjarri) për të dhënë iluzionin se drita e ngrohtë e zjarrit po hidhte një shkëlqim mbi skenat e brendshme dhe të natës.
“Doja që kamera të shihte atë që do të shihte syri i njeriut”, tha Nolan për New York Times.
Duke sjellë hyjnoren poshtë në tokë
Në poemën epike të Homerit, perënditë janë “qenie të interesuara vetë, ndërhyrjet e të cilave në jetën njerëzore motivohen kryesisht nga dëshirat, tekat dhe preferencat e tyre”, siç e tha klasicistja Emily Wilson në përkthimin e saj. Megjithatë, vizioni i Nolanit se si perënditë, gjysmëperënditë dhe vdekatarët bashkëveprojnë është disi më tokësor sesa te Homeri, me Athinën e Zendayas më pak një forcë hyjnore e frikshme sesa një shoqe dhe një shoqe e besuar e Odiseut.
Charlize Theron është gjithmonë një kënaqësi (edhe në rolin e saj të ashpër në Netflix), por interpretimi i Nolanit për nimfën Kalipso mund të mos duket mjaftueshëm i fortë për disa shikues që të funksionojë si një mjet përcaktues për pjesën më të madhe të filmit.
Në Homer, nimfa është një skllave mizore që mban rob Odiseun në ishullin e saj, Nolan e sheh personazhin si të vetmuar dhe disi të mjerë. Ia vlen të pyesim veten se çfarë do të kishte bërë Theron me një version më të ashpër të rolit, ajo shkëlqen si një personazh negativ në serialet vizatimore .
Ashtu si klasicistja Emily Hauser, e cila kohët e fundit shkroi për Guardian rreth lëshimeve të Nolanit, disa shikuesve mund t’u mungojë edhe princesha homerike Nausicaa. Ndërsa bashkëvepron me Odiseun, ajo e kritikon me inat si “një burrë pa premtime”, thëniet e saj do t’i kishin shtuar pak lehtësim pikturës.
Gratë e Nolanit
Kur Lupita Nyong’o u njoftua si Helena e Trojës, fytyra që nxori në treg një mijë anije, komentatorët e krahut të djathtë e denoncuan zgjedhjen e aktorëve për arsye të parashikueshme me mendje të ngushtë. Është ironike që personazhit i jepet pak kohë në ekran: kur Telemaku i Tom Holland shkon të vizitojë Helenën dhe burrin e saj, Menelaun (Jon Bernthal) në Sparta në mes të filmit, bukuroshja e famshme është pothuajse memece, me një shenjë të tmerrshme që mbulon anën e majtë të fytyrës së saj. Është një zgjedhje e guximshme nga Nolan, por pak e çuditshme që nuk e zbulojmë kurrë shkakun e lëndimit të saj.
Gruaja besnike e Odiseut, Penelope (Anne Hathaway), është një figurë e fortë dhe dinake, pavarësisht pushtimit të pallatit të saj nga pretendentët.
“Ne donim të siguroheshim që ajo të mos dukej sikur po mbante zi për burrin e saj”, tha stilistja e kostumeve Ellen Mirojnick, e cila e veshi Hathaway me ngjyrat e kuqe dhe blu të Itakës.
“Ajo gjithmonë shihej si mbretëresha”. Aktorja e ka krahasuar personazhin e saj me një vullkan që zien ngadalë dhe që përfundimisht shpërthen në skena ku ajo mallkon pretendentët dhe e shtyn shërbëtoren e saj të pabesë, Melantho (Mia Goth), drejt vdekjes së sigurt, ndërsa pallati është në luftë.
Kameo surprizë
Disa nga momentet më prekëse të filmit vijnë nga John Leguizamo, mezi i dallueshëm me flokë të bardhë në rolin e Eumaeus, bariut pothuajse të verbër që i mbetet besnik Odiseut deri në fund. Në rolin e udhëheqësit ushtarak grek Agamemnon, Benny Safdie shfaq një paraqitje të frikshme në një zgjedhje inteligjente kundër tipit nga Nolan. Ndërkohë, jo të gjitha rolet e shkurtra ishin të planifikuara: një tufë delfinësh që bënë një paraqitje surprizë në një ditë xhirimi përfunduan duke u bërë pjesë e prerjes përfundimtare të filmit.
Megjithatë, ndoshta më e habitshmja nga të gjitha është zgjedhja e reperit Travis Scott si një rrëfimtar bard, i cili e hap filmin me një histori të bëmave heroike të Odiseut në Trojë.
Shanset për Oscar
Është ndoshta shumë herët për të bërë shumë parashikime të sakta rreth çmimeve Oscar të vitit të ardhshëm, duke pasur parasysh se shumë nga filmat që duken më të vlerësuar nuk do të shfaqen premierë deri në festivalet e filmit të vjeshtës. Por Nolan është një nga regjisorët e preferuar të Akademisë, duke fituar shtatë nga 13 nominimet e Oppenheimer në vitin 2024 dhe një numër të respektueshëm prej tre nga tetë për Dunkirk disa vite më parë. Odisea duket si një çelës për nominime në kategoritë e filmit më të mirë, regjisorit më të mirë dhe shumicës së kategorive të artizanatit, duke lënë kategoritë e aktrimit si një garë të vështirë.
Duke shqyrtuar koston e vërtetë të luftës
Ka shumë të drejtë të argumentohet se sekuenca më e mirë e Odisesë janë 30 minutat e saj të fundit, ku Odiseu më në fund kthehet në shtëpi me ndihmën e Athinës dhe futet fshehurazi në pallatin e tij në Itaka i maskuar si një lypës. Pasi Penelopa i sfidon burrat t’i lidhin harkun, dhe Odiseu është i vetmi që mund ta bëjë këtë – ai i hedh rrobat dhe zbulon identitetin e tij të vërtetë.
Përballja e tij me pretendentët nuk është masakra e pamëshirshme që përshkroi Homeri, është një luftë e drejtë me të dyja palët të armatosura, por pretendentët, të udhëhequr nga Antinosi i rrëshqitshëm i Pattinsonit, nuk janë në gjendje të përballen me të zotin e shtëpisë. Rimarrja e Itakës nga ana e tij është e hidhur dhe e ëmbël, e ndërthurur me rikthime në të kaluarën te “zjarret e anarkisë dhe dhimbjes” që flakëronin nëpër Trojë ndërsa grekët plaçkitnin qytetin.
Nuk ka lavdi në luftë për Nolanin, duke i bërë jehonë ndjenjave të Dunkirkut dhe Oppenheimerit. Siç e thotë Odiseu: “Ne e kemi thyer lidhjen e brishtë midis njerëzve”. Mund të ketë pak fitues të vërtetë këtu, por kulmi i Nolanit në histori është disi më frymëzues se ai i Homerit. Ndërsa poeti i madh e përfundoi Odisenë me Odiseun që planifikon “bastisje” për të rikuperuar pasurinë e tij të humbur, Nolan sheh një të ardhme më të mirë dhe më pak të zymtë mercenare për Odiseun dhe Penelopën.
Në një skenë të bukur bregdetare, çifti i ribashkuar nis një udhëtim drejt perëndimit për të nderuar shpirtrat e burrave të tij të rënë, ndërsa Telemaku, i cili mund të jetë diku midis 16 dhe 22 vjeç në këtë pikë, Hollandi sigurisht që nuk duket se e di, qëndron për të sunduar mbi Itakën.
Ushtruesja e detyrës së Presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu ka bërë me dije se të premten do ta caktojë datën e mbledhjes konstituive të Kuvendit të Republikës. E kjo date, sipas saj, do të jetë në javën e parë të gushtit. “Ajo do të bëhet në javën e parë të muajit gusht, edhe të premten, […]
Bizhuteri Swarovski me vlerë 333 mijë denarë u sekuestrua në pikën kufitare të Aeroportit Ndërkombëtar të Shkupit, pasi doganierët e zbuluan atë gjatë një kontrolli të detajuar të një pasagjeri që po hynte në vend. “Gruaja është shtetase e RMV-së e cila mbërriti me fluturim nga Zagrebi, dhe me të hyrë në vend me qëllim […]
Nga Ylli Manjani Një sondazh i Data Centrum, i publikuar në Euronews Albania në emisionin “Now”, u jep përgjigjen më të mirë sharësve revolucionarë. Ata që janë pyetur nga sondazhi nuk janë politikanë, analistë apo militantë. Janë pyetur drejtpërdrejt ata që kanë më shumë të drejtë të flasin: turistët, pasi kanë përfunduar pushimet e tyre […]
KIEV, 22 korrik /ATSH-DPA/ – Presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelensky, ka shkarkuar Oleksandr Syrskyin nga posti i shefit të Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura, pas disa ditësh protestash, duke emëruar në vend të tij Mykhailo Drapatyin. Lajmin e bëri të ditur vetë Zelensky përmes një postimi në Telegram dje në mbrëmje. Fillimisht, presidenti […]
Një aksident rrugor është regjistruar mëngjesin e sotëm në aksin Rrogozhinë-Lushnjë, në vendin e quajtur Rotondo e Çermës. Në aksident janë përfshirë një furgon mallrash dhe një mjet bujqësor. Sipas informacioneve paraprake nga vendngjarja, furgoni ka goditur nga pas mjetin bujqësor. Si pasojë drejtuesi i mjetit bujqësor ka mbetur i lënduar dhe ndodhet në gjendje […]
TEHERAN, 22 korrik /ATSH-DPA/ – Irani aktivizoi sistemet e mbrojtjes ajrore mbi kryeqytetin Teheran për herë të parë që nga përshkallëzimi i fundit i luftës me Shtetet e Bashkuara të Amerikës ndërsa në verilindje të qytetit u dëgjuan shpërthime, raportoi sot herët një gazetar. Mediat shtetërore iraniane njoftuan gjithashtu për zjarr të mbrojtjes ajrore në […]
Një zjarr ka rënë mbrëmjen e së martës në zonën e Kaninës, duke përfshirë një sipërfaqe me bimësi. Në vendngjarje kanë mbërritur menjëherë forcat zjarrfikëse, të cilat kanë ndërhyrë për izolimin e flakëve dhe kanë bërë të mundur vënien e zjarrit nën kontroll. Falë ndërhyrjes së shpejtë, u shmang përhapja e flakëve drejt zonave përreth. […]
Moti i keq që përfshiu mbrëmjen e së martës zonën e Gjirokastrës ka ndihmuar për shuarjen e disa zjarreve që rrezikonin zonat e banuara. Sipas Shërbimit Zjarrfikës në orën 22:15, nga vëzhguesit e MZSH-së u njoftuan për praninë e tre vatrave zjarri në fshatin Andon Poçi. Menjëherë drejt vendngjarjeve u nisën dy grupe shërbimi me […]
Bregdeti i jugut është goditur nga një mot i keq i shoqëruar me erëra të fuqishme dhe rrufe. Në qytetin e Vlorës, era e fortë ka shkaktuar kaos përgjatë shëtitores së Lungomares, ku karriget dhe tavolinat e lokaleve janë marrë përpara nga stuhia duke fluturuar në mes të rrugës e duke vështirësuar lëvizjen. Rrufetë e […]
Një ngjarje e rëndë është shënuar mbrëmjen e djeshme në Himarë, ku një elektricist ka ndërruar jetë në krye të detyrës. Sipas burimeve, bëhet fjalë për Bashkim Boci 55-vjeç, punonjës i OSHEE-së, i cili dyshohet se ka humbur jetën teksa po tentonte të rikthente energjinë elektrike gjatë ndërprerjeve të shkaktuara nga moti i keq. Mësohet […]
Login
