Deputetët e opozitës bllokuan foltoren e Kuvendit të enjten për të mos lejuar prezantimin e një raporti të hartuar në mënyrë të njëanshme nga mazhoranca socialiste në përfundim të punës së Komisionit të Posaçëm për Reformën Territoriale.
Edhe pse komisioni funksionoi si bipartizan, PS vendosi të dërgojnë si produkt final në Kuvend raportin e hartuar nga ekspertët e tyre, ndërsa PD kundërshtoi duke kërkuar pa rezultat që Kuvendi të votonte shtyrjen e punës së këtij komisioni.
Raporti I PartisĂ« Socialiste titullohet âReforma Administrativo-Territoriale 2.0â dhe hedh bazat e njĂ« ndarjeje tĂ« re territoriale qĂ« synon shkrirjen e disa bashkive tĂ« vogla pĂ«rmes indikatorĂ«ve matĂ«s si performanca ekonomike, funksionaliteti dhe numri i popullsisĂ«.
Bashkëkryetari demokrat i komisionit, Luçiano Boçi, akuzoi PS-në se po vepron në mënyrë të njënashme dhe se synimi për shkrirjen e disa bashkive është projekt për shpopullimin e vendit.
âKanĂ« njĂ« projekt pĂ«r tĂ« ulur dhe shkrirĂ« bashkitĂ«, pĂ«r tĂ« vazhduar shpopullimin, pĂ«r tĂ« mos i pĂ«rfaqĂ«suar njerĂ«zit nĂ« pushtetin vendor. VetĂ«m pĂ«r tĂ« realizuar njĂ« qĂ«llim politik,â tha Boçi para mediave.
Raporti analitik i socialistëve ka ngjallur reagime dhe nga banorët e njësive vendore të vogla që rrezikojnë të shkrihen me bashkitë më të mëdha të qarkut. Në qendër të qytetit të Përrenjasit, dhjetra banorë u mblodhën të martën për të kundërshtuar atë që ata pretendojnë se është një plan i mazhorancës socialiste për shkrirjen e bashkisë së tyre me bashkinë e Librazhdit.
QytetarĂ«t firmosĂ«n njĂ« peticion kundĂ«r shkrirjes sĂ« bashkisĂ« sĂ« tyre, duke argumentuar se kjo do tâi largonte shĂ«rbimet nga qytetarĂ«t dhe do tĂ« zbehte identitetin institucional tĂ« zonĂ«s.
Indekset analitike nĂ« raportin e PS-sĂ« kanĂ« ngritur shqetĂ«sime dhe pĂ«r disa bashki tĂ« Jugut si  Delvina apo Konispoli, pĂ«r tĂ« cilat PD beson se ka njĂ« skenar tĂ« mazhorancĂ«s pĂ«r tâI bashkuar me bashkinĂ« e SarandĂ«s. Deputetja e PD-sĂ« sĂ« kĂ«saj zone, Ina Zhupa, kundĂ«rshtoi kĂ«tĂ« qasje si tĂ« dĂ«mshme pĂ«r pĂ«rfaqĂ«simin dhe zhvillimin e zonĂ«s.
Polarizimi mes bashkive
Një dekadë pas reformës administrativo-territoriale të vitit 2014, mazhoranca socialiste  argumenton harta aktuale nuk i përgjigjet më realitetit demografik dhe ekonomik të vendit.
Për të vlerësuar nevojën për një hartë të re, analiza bazohet në një metodologji të bazuar në pesë tregues: funksionalitetin e bashkive, performancën ekonomike, masën urbane dhe demografike, distancën nga qendra më e afërt administrative dhe kohezionin social e kulturor.
Raporti konstaton se problemi nuk lidhet vetëm me numrin e bashkive, por me pabarazinë e madhe mes tyre.
Tirana përqendron rreth një të katërtën e popullsisë së vendit dhe afro 40 për qind të të ardhurave vendore, ndërkohë që 47 bashki gjenerojnë secila më pak se një për qind të të ardhurave. Gati gjysma e bashkive rezultojnë nën nivelin mesatar të funksionalitetit, ndërsa shumë njësi të vogla shpenzojnë pjesën dërrmuese të buxhetit për administratë dhe paga, duke lënë pak hapësirë për investime dhe zhvillim.
PS nuk rekomandon një ulje mekanike të numrit të bashkive, por një qasje të diferencuar, ku bashkimet territoriale të aplikohen vetëm në rastet kur mbështeten nga evidenca, ndërsa për zona të tjera sugjerohen forma të bashkëpunimit ndërbashkiak, krijimi i një niveli rajonal funksional mbi 12 qarqet ekzistuese dhe një reformë e financimit vendor. Sipas raportit, harta e re duhet të miratohet brenda vitit 2026, në mënyrë që të hyjë në fuqi për zgjedhjet vendore të vitit 2027 dhe të përgatisë pushtetin vendor për përthithjen e fondeve të Bashkimit Evropian.
Raporti âReforma Administrativo-Territoriale 2.0â nuk pĂ«rmban njĂ« listĂ« zyrtare tĂ« bashkive qĂ« do tĂ« preken nga njĂ« riorganizim territorial, por analiza e ekspertĂ«ve identifikon njĂ« grup njĂ«sish vendore qĂ« shfaqin dobĂ«si tĂ« pĂ«rsĂ«ritura nĂ« funksionalitet, ekonomi, demografi dhe financa. PikĂ«risht kĂ«to bashki konsiderohen si rastet ku mund tĂ« justifikohet njĂ« rikonfigurim territorial ose forma tĂ« tjera konsolidimi.
Analiza e mazhorancës shoqërohet dhe me dokumente shtesë të indekseve që tregojnë një tablo thellësisht e polarizuar dhe jo një zhvillim të shpërndarë në të gjithë territorin.
Në njërin krah është boshti Tiranë-Durrës, së bashku me bashkitë si Vora dhe Shijaku dhe pak pika bregdetare si Vlora, Himara dhe Saranda. Këto zona përqendrojnë shumicën dërrmuese të popullsisë, gjenerojnë vetë të ardhurat e tyre fiskale dhe kanë sipas raportit, një ekonomi dinamike.
Në krahun tjetër është periferia, sidomos verilindja, juglindja dhe zonat malore, të cilat vuajnë një rreth vicioz: tkurrje dhe plakje e popullsisë, ekonomi mbijetese me pak vende pune formale, dhe buxhete bashkiake që mbijetojnë vetëm nga qeveria qendrore, duke i përdorur fondet gati ekskluzivisht për të paguar rrogat e administratës vendore.
Bashkitë që rrezikojnë shkrirjen
Indeksi i Funksionalitetit të Bashkive në raportin e Partisë Socialiste nxjerr si raste më problematike bashkinë e vogël të Pustecit me tipar minoritar si dhe atë të Rrogozhinës, të cilat veçohen si bashkitë me performancën më të dobët në rang kombëtar.
Në grupin me funksionalitet të ulët renditen gjithashtu Konispoli, Këlcyra, Poliçani, Roskoveci, Hasi, Delvina, Kuçova, Maliqi dhe Fushë Arrëzi.
âRreth 40% e bashkive tĂ« vogla dhe tĂ« mesme nuk arrijnĂ« tĂ« financojnĂ« plotĂ«sisht rreth gjysmĂ«n e programeve buxhetore qĂ« lidhen me funksionet e tyre ligjore,â thuhet nĂ« raport.
Këto bashki nuk ushtrojnë plotësisht disa prej funksioneve që iu transferuan gjatë reformës së vitit 2014, të tilla si administrimi i pyjeve, ujitja dhe kullimi, arsimi parashkollor dhe mbrojtja nga zjarri.
Analiza e performancës ekonomike rendit në fund të Indeksit 13 bashki, mes tyre Konispoli, Fushë Arrëzi, Delvina, Maliqi, Kuçova, Devolli, Hasi, Roskoveci, Poliçani, Këlcyra, Pusteci dhe Përrenjasi, për shkak të numrit të ulët të bizneseve, punësimit formal të kufizuar, produktivitetit të dobët dhe mungesës së diversifikimit ekonomik.
Një tjetër problem strukturor lidhet me madhësinë demografike. Bashki si Pusteci, Këlcyra, Konispoli, Delvina, Fushë Arrëzi, Hasi, Poliçani, Rrogozhina, Kolonja dhe Libohova kanë popullsi të vogël dhe nuk arrijnë të përfitojnë nga ekonomitë e shkallës, duke e bërë më të kushtueshëm ofrimin e shërbimeve publike dhe që kufizojnë kapacitetin e tyre administrativ dhe financiar.
Raporti evidenton gjithashtu se njĂ« numĂ«r bashkish shpenzojnĂ« pothuajse tĂ« gjithĂ« buxhetin pĂ«r paga dhe shpenzime operative. Kavaja, Rrogozhina, FushĂ« ArrĂ«zi, Kolonja dhe Tepelena kanĂ« nivelin mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« ângurtĂ«sisĂ« buxhetoreâ, mbi 90 pĂ«r qind, çka i bĂ«n buxhetet e tyre âfunksionalisht lista pagashâ, me shumĂ« pak hapĂ«sirĂ« pĂ«r investime dhe zhvillim.
Këto të dhëna sugjerohen në raport si një bazë teknike mbi të cilën do të vlerësohet nëse një bashki duhet të bashkohet me një tjetër, të forcojë bashkëpunimin ndërvendor apo të trajtohet me masa të tjera institucionale.
PĂ«r vendimmarrjen mbi reformĂ«n, tĂ« dhĂ«nat mbĂ«shtesin njĂ« qasje tĂ« diferencuar, jo horizontale. âPĂ«r segmentin e poshtĂ«m tĂ« renditjes, veçanĂ«risht pĂ«r njĂ«sitĂ« nĂ«n masĂ«n kritike demografike qĂ« shfaqin dobĂ«si nĂ« tĂ« pesĂ« dimensionet, opsionet reale janĂ« dy: rikonfigurim territorial pĂ«rmes bashkimit me njĂ«si fqinje mĂ« funksionale, ose ushtrim i pĂ«rbashkĂ«t dhe i detyrueshĂ«m i funksioneve pĂ«rmes mekanizmave tĂ« bashkĂ«punimit ndĂ«rvendor, siç lejon ligji nr. 139/2015â- sugjerohet nĂ« raport.
âRuajtja e status quo-sĂ« pĂ«r raste si Pusteci apo Rrogozhina nĂ«nkupton pranimin e njĂ« standardi mĂ« tĂ« ulĂ«t shĂ«rbimesh pĂ«r qytetarĂ«t e kĂ«tyre territoreve,â theksohet nĂ« raport.
Pamja e pĂ«rgjithshme e bazuar nĂ« indikatorĂ«t e analizuar prodhon atĂ« qĂ« raporti e konsideron si ânjĂ« hartĂ« ekonomike tĂ« qartĂ« dhe politikisht tĂ« rĂ«ndĂ«sishmeâ. Nga 60 bashkitĂ« e normalizuara, vetĂ«m 10 klasifikohen me performancĂ« tĂ« lartĂ« ekonomike, 12 me performancĂ« tĂ« mesme dhe 38 ose 63% e bashkive me performancĂ« tĂ« ulĂ«t.
Mesatarja qëndron nën pragun e nivelit të mesëm, çka nënkupton se bashkia tipike shqiptare operon mbi një bazë ekonomike të dobët.
Pavarësisht nivelit të ulët që mund të shfaqen disa bashki të vogla në indikatorët financiarë, ekonomikë dhe demokrafikë të analizës së ekspertëve, ata sugjerojnë që bashkitë me përqendrim të dukshëm të pakicave kombëtare, si Dropulli, Finiqi dhe Pusteci, dhe bashkitë me profil identitar të fortë, si Hasi ose Konispoli, të vlerësohen me kujdes, duke siguruar një balancimin e detyrimit të për të mbrojtur diversitetin, identitetin kulturor dhe të drejtat e pakicave.
NĂ« bazĂ« tĂ« kĂ«saj analize, mazhoranca propozon katĂ«r skenarĂ« pĂ«r riorganizimin e pushtetit vendor; ruajtjen e hartĂ«s aktuale, por me njĂ« decentralizim asimetrik, ku bashkitĂ« me kapacitete mĂ« tĂ« larta do tĂ« merrnin mĂ« shumĂ« kompetenca, ndĂ«rsa ato mĂ« tĂ« dobĂ«tat do tĂ« kufizoheshin nĂ« funksionet bazĂ« ose do tâi ushtronin ato pĂ«rmes bashkĂ«punimit ndĂ«rbashkiak.
Skenarët e tjerë përfshijnë bashkimet e gjera territoriale për të krijuar njësi më të mëdha e më funksionale; bashkimin vetëm të bashkive me kapacitete më të kufizuara dhe skenari i fundit propozon një ristrukturim më të thellë të kompetencave, duke i përqendruar bashkitë kryesisht te funksionet bazë.
Paralelisht, sugjerohet krijimi i një niveli funksional rajonal mbi 12 qarqet ekzistuese, i cili do të administronte funksione që tejkalojnë kufijtë e një bashkie, si transporti ndërqarkor, menaxhimi i mbetjeve, mbrojtja nga përmbytjet dhe koordinimi i fondeve të Bashkimit Evropian./BIRN
Login
