08:00 325 – Këshilli i Nikesë: Kuvendi që ndryshoi historinë e krishterimit
Në verën e vitit 325 pas Krishtit, në qytetin e Nikeas në Azinë e Vogël, u mblodh për herë të parë një kuvend i madh i krishterimit që do të hynte në histori si Këshilli i Parë Ikumenik. Historiani i njohur i kishës, Eusebi i Cezareas, i cili ishte vetë i pranishëm në këtë ngjarje, e quajti atë “ikumenik”, një fjalë që në atë kohë nënkuptonte “mbarë-botëror”, pra përfshirjen e të gjithë botës së njohur romake.
Takimi u organizua dhe u mbështet nga perandori Konstandini i Madh, sundimtari që kishte legalizuar krishterimin dhe që e shihte unitetin fetar si një kusht të domosdoshëm për stabilitetin e Perandorisë Romake. Për herë të parë, një perandor romak merrte përsipër të bashkonte përfaqësuesit e kishës në një kuvend të vetëm.
Konstandini dërgoi ftesa për rreth 1800 peshkopë të krishterë – afërsisht 1000 nga provincat lindore dhe 800 nga ato perëndimore të perandorisë. Megjithatë, udhëtimet e gjata, vështirësitë e kohës dhe moshat e thyera të shumë prej klerikëve bënë që në Nikea të mbërrinin vetëm rreth 300 peshkopë. Mes tyre ndodheshin edhe pesë përfaqësues nga Iliria, duke dëshmuar praninë dhe rëndësinë që kishin bashkësitë e krishtera të trojeve ilire në jetën fetare të perandorisë.
Sipas rrëfimit të Eusebit në veprën e tij “Historia e Kishës”, perandori me prejardhje ilire u kujdes personalisht për organizimin e kuvendit. Ai vuri në dispozicion një sallë të madhe dhe dinjitoze, të denjë për përfaqësuesit më të lartë të kishës. Në fillim të muajit qershor, Konstandini bëri hyrjen e tij ceremoniale në sallë. I veshur me petkun perandorak, ai hyri mes heshtjes së plotë të të pranishmëve, por në shenjë respekti ndaj autoritetit fetar të peshkopëve, nuk u ul në krye të mbledhjes. Ai zgjodhi një vend më modest në fund të sallës, duke deklaruar se roli i tij nuk ishte të drejtonte debatet teologjike, por të garantonte rendin dhe zbatimin e vendimeve që do të merreshin.
Debatet që u zhvilluan në Nikea ishin ndër më të rëndësishmet në historinë e krishterimit. Çështja kryesore lidhej me natyrën e Jezu Krishtit dhe marrëdhënien e tij me Perëndinë Atë. Polemikat kishin përçarë prej vitesh kishën dhe kërcënonin unitetin e saj. Peshkopët diskutuan gjatë për të përcaktuar bazat doktrinare të fesë së krishterë.
Por kuvendi nuk u kufizua vetëm te çështjet teologjike. U morën edhe vendime që do të ndikonin drejtpërdrejt në jetën e besimtarëve. Një prej tyre ishte caktimi i një date të veçantë për kremtimin e Pashkëve, duke e shkëputur përfundimisht festën e krishterë nga kalendari i Pashkëve hebraike. Gjithashtu u vendos që lutjet e së dielës dhe ato të periudhës së Pashkëve të kryheshin në këmbë dhe jo në gjunjë, siç praktikohej deri atëherë në shumë kisha.
Pas javësh diskutimesh, Këshilli i Nikesë miratoi kanunoren dhe formulimet themelore të besimit të krishterë, duke hedhur bazat e organizimit të mëvonshëm të kishës. Megjithatë, jo të gjithë peshkopët pranuan vendimet e kuvendit. Disa prej përfaqësuesve lindorë refuzuan t’i nënshkruanin aktet përfundimtare. Si pasojë, ata u përjashtuan nga kisha, ndërsa Konstandini urdhëroi internimin e tyre në provinca të largëta të Ilirisë, larg qendrave kryesore të debatit fetar.
Vendimet e marra në Nikea do të formësonin zhvillimin e krishterimit për shekuj me radhë. Këshilli shënoi fillimin e një epoke të re, ku doktrina, organizimi dhe autoriteti i kishës morën një formë më të unifikuar.
Vetë Konstandini i Madh nuk do ta shihte plotësisht triumfin e fesë që kishte mbrojtur. Ai vdiq në vitin 337. Megjithatë, vetëm disa dekada më vonë, në vitin 380, krishterimi do të shpallej fe zyrtare e Perandorisë Romake nga perandori Teodosi. Ndërkohë, figura e Konstandinit do të fitonte përmasa legjendare në traditën e krishterë. Ai do të nderohej si Shën Konstandini, mbrojtësi i krishterimit dhe perandori që bashkoi kishën në një nga momentet më vendimtare të historisë së saj.
Përgatiti: L.Veizi
