Zyra e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut ka dënuar ashpër komentet raciste të bëra ndaj futbollistit francez Kylian Mbappe nga senatorja paraguaiane Celeste Amarilla, duke i cilësuar ato si të papranueshme dhe pjesë të një problemi më të gjerë të racizmit në sport.
Zëdhënësi i Zyrës së OKB-së për të Drejtat e Njeriut, Thameen Al-Kheetan, deklaroi se fyerjet ndaj Mbappe janë “të përçmueshme” duke theksuar se incidentet raciste të raportuara gjatë Kupës së Botës FIFA 2026 pasqyrojnë një fenomen më të gjerë në futboll dhe në sport.
Ai nënvizoi se zyrtarët publikë kanë përgjegjësi të veçantë për të luftuar racizmin, diskriminimin dhe gjuhën e urrejtjes, ndërsa u bëri thirrje qeverive dhe organizatave sportive të forcojnë masat për parandalimin e këtyre fenomeneve.
OKB-ja u kërkoi gjithashtu kompanive të mediave sociale të ndërmarrin masa për të parandaluar dhe adresuar diskriminimin racor dhe gjuhën ksenofobike në platformat e tyre.
Reagimi i OKB-së erdhi pasi Amarilla publikoi komente fyese në rrjetin social X pas humbjes 1-0 të Paraguait ndaj Francës në fazën e 16-tave të Kupës së Botës FIFA 2026, ndeshje e vendosur nga goli i Mbappe nga pika e penalltisë. Senatorja sulmoi origjinën, pamjen dhe prejardhjen familjare të sulmuesit francez.
Pas valës së kritikave, Amarilla fshiu postimet dhe kërkoi falje, duke pranuar se kishte përdorur fyerje të papranueshme.
Mbappe reagoi në X duke e cilësuar senatoren “të padenjë për detyrën që mban” dhe theksoi se ajo nuk përfaqëson popullin e Paraguait, duke shtuar se nuk do të lejojë që racizmi dhe urrejtja të normalizohen.
Samiti i radhës i NATO-s do të mbahet në Shqipëri, konfirmoi Mark Rutte gjatë konferencës për shtyp, por mbetet ende për t’u përcaktuar koha.
“Samiti tjetër do të mbahet në Shqipëri, ky ishte vendimi i Hagës. Samiti do të mbahet në Shqipëri, por do të na duhet të vendosim për kohën”, tha Rutte.
Vendimi i SHBA-ve për të cilësuar dy grupet më të mëdha kriminale të Brazilit si organizata terroriste mund të shërbejë si pretekst për ndërhyrje ushtarake, paralajmëroi Ministria e Jashtme braziliane.
Ministri i Jashtëm Mauro Vieira lëshoi paralajmërimin në një letër dërguar Dhomës së Deputetëve të Brazilit javën e kaluar, duke iu përgjigjur pyetjeve të deputetëve në lidhje me vendimin e Uashingtonit për të shpallur Kryeministrin e Komandës së Kryeqytetit dhe Komandën e Komandës së Vermelhos si organizata terroriste, raportoi CNN Brazil të martën.
SHBA-të i shtuan bandat në listën e Organizatave të Huaja Terroriste (FTO) më 5 qershor, duke i vendosur ato në të njëjtën kategori ligjore me grupe të tilla si Al-Kaeda dhe Shteti Islamik (ISIS, më parë ISIS.
Edhe pse e cilësuar nga Uashingtoni si një goditje ndaj krimit transnacional, Brazili ka frikë se ky veprim mund t’i japë SHBA-së fuqi të gjera ekstraterritoriale dhe ta shndërrojë një çështje të sigurisë së brendshme në një çështje të politikës kundër terrorizmit.
Duke iu drejtuar ligjvënësve, Vieira argumentoi se përcaktimi ekzistues i bandave nga Uashingtoni si “organizata kriminale transnacionale” tashmë lejon bashkëpunim të gjerë me Brazilin në luftimin e krimit të organizuar, duke e bërë të panevojshëm listimin e FTO-së.
I themeluar sipas urdhrave ekzekutivë të lëshuar nga Presidenti George W. Bush pas 11 shtatorit, përcaktimi i FTO-së nuk kërkon miratim nga Kongresi dhe bllokon çdo pasuri të kontrolluar nga persona ose entitete amerikane.
Në konferencën për shtyp pas samitit, Mark Rutte u pyet për deklaratat e presidentit Trump dhe nëse NATO s’mund të vijojë pa SHBA-të. Sekretari i Përgjithshëm i Aleancës u përgjigj se ka gjithnjë debate, por pavarësisht tyre, NATO ruan unitetin.
“Njerëzit debatojnë në maksimumin e fuqisë dhe jo s’më shqetëson, sepse në fund këto debate e bëjnë Aleancën më të fortë. E di që Trump dhe SHBA janë të përkushtuar ndaj NATO-s, por është faktor irritues që europianët nuk po paguajnë. Trump është përpjekur t’i bindë që të paguajnë dhe të kemi rezultate. Edhe pse kemi kërcënimin rus, ky është një inkurajim i madh. E ndiej këtë unitet dhe kjo aleancë është më e bashkuar se kurrë sepse i lejojmë vetes të mos jemi dakord”, tha Rutte.
Lidhur me Iranin dhe kërcënimin e armëve bërthamore, nuk u përjashtua mundësia e ndërhyrjes së NATO-s.
“Është strategjia e NATO-s dhe aleatëve që të mos shtërë në dorë kapacitete bërthamore. S’do të thotë që NATO nuk do të përfshihet. NATO është gjithmonë e gatshme të luajë rol për paqen. Do të shohim cc’do të ndodhë në ditët dhe javët në vazhdim”, tha Rutte.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Mark Rutte e ka konfirmuar nga Ankaraja se samiti i radhës i Aleancës do të mbahet në Shqipëri.
“Samiti tjetër do të mbahet në Shqipëri, ky ishte vendimi i Hagës. Samiti do të mbahet në Shqipëri, por do të na duhet të vendosim për kohën”, tha Rutte gjatë një prononcimi për mediat në Ankara, ku u zhvilluan punimet e samitit të NATO-s.
Në konferencën për shtyp, kreu i Aleancës bëri të ditur se Shqipëria do të jetë vendi mikpritës i samitit të ardhshëm të NATO-s, ndërsa sqaroi se data e zhvillimit të tij do të përcaktohet më vonë.
Mbajtja e samitit në Shqipëri përbën një moment të rëndësishëm për vendin, i cili është anëtar i NATO-s që prej vitit 2009. Kjo do të jetë hera e parë që Shqipëria do të presë një samit të nivelit më të lartë të Aleancës, duke e vendosur vendin në qendër të vëmendjes së partnerëve euroatlantikë.
Gjatë deklaratës së tij, Rutte vlerësoi rezultatet e samitit, duke theksuar unitetin e vendeve anëtare dhe angazhimin e tyre për forcimin e mbrojtjes kolektive. Ai nënvizoi se Aleanca do të vijojë të rrisë investimet në siguri dhe mbrojtje, me një paketë prej 70 miliardë eurosh.
“27 miliardë euro investime janë të rëndësishme për infrastrukturën dhe facilitetet e reja, përdorimin e teknologjisë në avantazhin tonë dhe inovacionin, si edhe zhvillimin e një platforme të përbashkët për të gjithë aleatët në fushën e mbrojtjes. Ky samit ka treguar se Aleanca është më e fortë se kurrë, e bashkuar dhe e gatshme të mbrojë çdo centimetër të territorit të saj. Ne riafirmojmë përkushtimin ndaj mbrojtjes kolektive. Një sulm ndaj njërit është sulm ndaj të gjithëve dhe ne do të qëndrojmë të gjithë së bashku”, u shpreh ai ndër të tjera.
Sakaq kujtojmë se mëngjesin e sotëm media amerikane Bloomberg deklaroi se mbajtja e samitit në vendin tonë është me pikëpyetje, mirëpo me këtë deklaratë të bërë së fundmi nga Rutte nuk ka asnjë dyshim që Shqipëria do të jetë vendi mikëprites i samitit të ardhshëm./ET
Ministri i Financave, Petrit Malaj, bëri të ditur se Shqipëria ka rritur në mënyrë të konsiderueshme investimet në sektorin e mbrojtjes, në përmbushje të angazhimeve të saj si vend anëtar i NATO-s.
Sipas Malajt, buxheti për mbrojtjen ka njohur një rritje të vazhdueshme gjatë viteve të fundit, duke kaluar nga 24.1 miliardë lekë në vitin 2020 në 52.6 miliardë lekë në vitin 2025, ndërsa për vitin aktual ka arritur në 69.2 miliardë lekë.
“Shqipëria vijon të përmbushë me përgjegjësi angazhimet e saj në kuadër të NATO-s, duke rritur në mënyrë të qëndrueshme investimet për mbrojtjen dhe sigurinë”, deklaroi Malaj.
Ministri theksoi se këto investime synojnë modernizimin e Forcave të Armatosura, rritjen e kapaciteteve operacionale dhe forcimin e rolit të Shqipërisë në sigurinë kolektive të Aleancës. Ai nënvizoi se vendi vijon të respektojë me përgjegjësi detyrimet e marra në kuadër të NATO-s, duke e konsideruar mbrojtjen dhe sigurinë si një prioritet strategjik.
Të dhënat e publikuara tregojnë një rritje të qëndrueshme të financimeve për mbrojtjen në vitet e fundit, në funksion të forcimit të sigurisë kombëtare dhe përmbushjes së objektivave të vendosura nga Aleanca.
Naiel Aguilera, 20-vjeçarja nga Paraguai, është shndërruar në një nga personazhet më të komentuara të Botërorit 2026, pasi pamjet e saj nga tribunat u bënë virale në rrjetet sociale. Bukuria e saj bëri që shumë përdorues të dyshonin se imazhet ishin krijuar me inteligjencë artificiale, por modelja sqaroi se është një person real.
Aguilera është studente e psikologjisë, modele dhe fituese e titullit “Miss Teen Paraguay 2022”. Ajo ka treguar se nuk e kishte imagjinuar kurrë se do të fitonte famë ndërkombëtare vetëm nga prania në tribunat e një ndeshjeje të Botërorit.
Pas viralizimit të fotove dhe videove të saj, profili i Naiel Aguilerës në rrjetet sociale njohu një rritje të ndjeshme të ndjekësve, ndërsa modelja ka nisur të tërheqë interesin e markave të modës dhe mediave. Ajo ka deklaruar se synon të vazhdojë karrierën në modeling dhe ëndërron të ecë një ditë në pasarelën e Victoria’s Secret, si edhe të përfaqësojë vendin e saj në Miss Universe.
Liderët e vendeve anëtare të NATO-s miratuan këtë të martë Deklaratën e Samitit të Ankarasë, ku riafirmuan angazhimin për mbrojtjen kolektive sipas Nenit 5 të Traktatit të Uashingtonit, duke theksuar se një sulm ndaj një aleati konsiderohet sulm ndaj të gjithë Aleancës.
Në deklaratë thuhet se uniteti, solidariteti dhe forca kolektive mbeten baza e paqes, sigurisë dhe prosperitetit për rreth një miliard qytetarë të vendeve anëtare, ndërsa NATO konfirmon se do të vijojë qasjen e saj të mbrojtjes dhe parandalimit në të gjitha drejtimet.
Liderët e Aleancës vlerësuan se Rusia vazhdon të përbëjë një kërcënim afatgjatë për sigurinë dhe stabilitetin euroatlantik, ndërsa terrorizmi mbetet një rrezik i vazhdueshëm. Në këtë kuadër, u theksua se aleatët po zbatojnë angazhimet e marra në Samitin e Hagës për rritjen e kapaciteteve mbrojtëse.
Sipas deklaratës, gjatë vitit 2025 vendet evropiane të NATO-s dhe Kanadaja rritën investimet në mbrojtje me më shumë se 139 miliardë dollarë. Ndërkohë, në Samitin e Ankarasë u njoftuan mbi 50 miliardë dollarë prokurime të reja ushtarake, si dhe një angazhim për zgjerimin e kapaciteteve të prodhimit të industrisë së mbrojtjes, përshpejtimin e inovacionit dhe heqjen e pengesave në tregtinë e pajisjeve ushtarake mes aleatëve.
Deklarata thekson gjithashtu se aleatët evropianë dhe Kanadaja, në bashkëpunim me Shtetet e Bashkuara, do të marrin përgjegjësi më të mëdha për mbrojtjen e Aleancës. NATO nënvizon se aftësitë e saj parandaluese mbështeten në një kombinim të forcave bërthamore, konvencionale dhe sistemeve të mbrojtjes raketore, të mbështetura nga kapacitetet në hapësirë dhe ato kibernetike.
Në dokument parashikohet rritja e investimeve në aftësitë ushtarake, përfshirë goditjet me precizion në distancë, mbrojtjen e integruar ajrore dhe raketore, sistemet pa pilot, teknologjitë e avancuara, inteligjencën ushtarake, si dhe zhvillimin e një infrastrukture të përbashkët transatlantike për operacionet ushtarake dhe përdorimin e modeleve të avancuara të inteligjencës artificiale.
Një pjesë e rëndësishme e deklaratës i kushtohet Ukrainës. Liderët e NATO-s theksojnë se Ukraina kontribuon në sigurinë transatlantike dhe riafirmojnë mbështetjen e palëkundur për mbrojtjen e lirisë, sovranitetit dhe integritetit territorial të saj.
Aleatët njoftuan se për vitin 2026 do të ofrojnë 70 miliardë euro në pajisje ushtarake, ndihmë dhe trajnime për Ukrainën, duke u angazhuar gjithashtu që në vitin 2027 të ruajnë të paktën të njëjtin nivel mbështetjeje. Në deklaratë mirëpritet edhe vendimi i Bashkimit Evropian për financimin shumëvjeçar të Ukrainës përmes mekanizmit “Ukraine Support Loan”.
Në përfundim, NATO thekson se Aleanca do të vazhdojë t’u përgjigjet sfidave të konkurrencës strategjike, kërcënimeve hibride dhe paqëndrueshmërisë globale. Liderët ritheksojnë se Irani nuk duhet të zotërojë kurrë armë bërthamore dhe i bëjnë thirrje Teheranit të respektojë plotësisht lirinë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit.
Deklarata mbyllet me falënderimin për mikpritjen e Turqisë si vend organizator i samitit dhe me angazhimin për takimin e ardhshëm të Aleancës./et
Dita e dytë e samitit të Ankarasë nisi me pritjet zyrtare të krerëve të shteteve anëtare të Aleancës, të cilët bënë edhe fotot e rastit në krah të Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s dhe Presidentit të Turqisë.
The Guardian ka publikuar disa nga fotografitë pikante të kësaj ceremonie, ku në qendër të vëmendjes ka vendosur atletet e bardha të kryeministrit Edi Rama, që ka zgjedhur të thyejë kodin e ngurtë të veshjes zyrtare me stilin e tij tashmë “karakteristik”.
“Në një tjetër moment nga “moda e NATO-s”, kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, u shfaq me atletet e tij karakteristike, ngjyrë të bardhë”, shkruan The Guardian, duke e rreshtuar Ramën si një nga thyesit më të mëdhenj të tabuve të modës në diplomacinë botërore./et
Nga fundi i shekullit të 19-të në SHBA, çdo vëzhgues serioz e kishte kuptuar se pushteti ekonomik nuk shndërrohej vetvetiu, e aq më pak lehtësisht, në kapital politik dhe autoritet kulturor. Prandaj, ndryshe nga oligarkët e sotëm, disa prej kapitalistëve të Epokës së Artë mësuan se si të bëheshin një klasë sunduese.
“Oligarkia” është tanimë një emër i njohur për vëllazërinë e miliarderëve që e pranojnë haptas dallimin, ose më saktë konfliktin, mes interesave të tyre dhe mirëqenies së përgjithshme ekonomike, të paktën deri në pikën ku pranohet se mirëqenia e përgjithshme vjen nga barazia politike, që është në vetvete një element i demokracisë. Ata dhe bashkëpunëtorët e tyre heqin dorë nga çdo pretendim për të udhëhqeur shoqërinë ose kulturën, pavarësisht blerjes së votave, veshjeve, mbrëmjeve gala dhe medias prej tyre. Pas një shekulli, shumica e njerëzve ka për t’i kujtuar si sociopatë, pretendimet e të cilëve ndaj të ardhmes ishin sa qesharake aq edhe sipërfaqësore – fëmijënore me një fjalë – sepse donin pushtet, por jo përgjegjësi.
Zotërit tanë potencialë feudale janë mjaft të çiltër kur shpjegojnë se si dhe përse pasuria e tyre marramendëse iu jep të drejtën e të pozicionuarit më lartë dhe me një zë më të fortë politik se sa qytetarët me më pak fuqi blerëse. Pasi kanë vendosur se barazia politike ju kërcënon lirinë, ata tregohen gjithashtu të sinqertë kur thonë se aprovimi nga të qeverisurit – parimi i detyrimit politik specific për format moderne të qeverisjes – përbën një pengesë ndaj progresit ashtu siç e imagjinojnë ata. Dhe nëse do t’i besonim fjalës së tyre, progresi për ta nënkupton zhvillimin socioekonomik dhe teknologjik që lejohet dhe kërkohet nga “tregjet e lira.”
Këta oligarkë krahasohen shpesh me baronët grabitqartë të Sheteteve të Bashkuara të fundshekullit të 19-të, të cilët thuhet se e gjetën rrugën drejt pasurimit të madh përmes aventurave të rrezikshme, duke korruptuar zyrtarë publikë, si edhe duke shfrytëzuar punëtorë, vejusha dhe fëmijë jetimë. Duke shpikur korporata të mëdha, baronët grabitqarë zëvendësuar konkurrencën e shëndetshme mes kompanive me monopole qiraje – të ashtuquajturat “truste” në fjalorin bashkëkohor – si Standard Oil, American Telephone and Telegraph, General Electric, apo US Steel.
Megjithatë, krahasimi me të ashtuquajutrën Epokë të Artë është fatkeq, e madje i rremë, pasi fundshekulli i 19-të në fakt nuk ishte një moment pabarazie në rritje. Nuk ishte as një moment triumfi për “biznesin e madh” – apo, për ta përgjithësuar me termat e ofruar nga historiani i ndjerë Hauard Zinn, nuk qe një moment i mposhtjes së pashmangshme të “popullit” në Duart e forcave mbi ta. Për të qenë të sinqertë, Epoka e Artë ishte një epokë përplasjesh klasore epike, të cilat hera-herës u shndërruan në luftëra me armë mes kapitalit dhe punës; por në shumicën e rasteve, nga rreth viteve 1880-1900, kur vetëm 10% e krahut të punës përfaqësohej nga sindikatat, punëtorët dolën fitimtarë nga këto përlasje. Në fakt, sido që ta përllogarisim, punëtorët ishin duke e fituar luftën e klasave të këtij momenti formativ, të paktën deri në fund të viteve 1890-të.
Sipas raporteve zyrtare të Komisionerit të Punës në SHBA, punëtorët triumfuan në shumicën e grevave dhe protestave mes viteve 1881 dhe 1905. Ndërkaq, puëtorët e industrisë ruajtën kontrollin e tyre mbi makineritë e prodhimit, pavarësisht përpjekjeve të shumta të manaxherëve për t’i zëvendësuar ata. Si përfundim, u pa një ndryshim mbresëlënës në të ardhura nga kapitali drejt krahut të punës – pagat reale jobujqësore u rritën teksa fitimet u ulën – pavarësisht kundërshtimeve të ashpra nga manaxherët. Ky transformim në të ardhura është krejt e kundërta e asaj çfarë ka ndodhur në SHBA dhe kudo tjetër gjatë epokës së neoliberalizmit (nga 1973 e deri tani.)
Të gjithë për një
Por ndoshta dallimi më i rëndësishëm mes asaj periudhe dhe kohës sonë qëndron te botëkuptimi, te vizioni i ri për botën, që po merrte formë mes kapitalistëve të Epokës së Artë. Ndryshe nga “tech bros” të sotëm, ata e kuptonin se fitimet e tyre nuk mund të justifikoheshin vetvetiu si produkt i punës së palodhur, kalkulimeve të zgjuara, ndërmarrjes së rrezikut apo inteligjencës superiore. Prandaj, ata kuptonin se pyetja nuk ishte nëse tregu duhej rindërtuar, por si duhej rindërtuar; dhe kjo, sipas tyre, nënkuptonte si duheshin rregulluar tregjet në mënyrë që t’i shërbenin mirëqenies së përgjithshme. Ata kishin pushuar së menduari se liria e tyre mund të reduktohej te e drejta natyrore e pronës. Si pasojë, manipulimi i forcave të tregut, qoftë përmes rregullimit shtetëror, qoftë përmes organizimit të punëtorëve, nuk u dukej më domosdoshmërisht si cenim i lirisë së kontratës, pra si kërcënim vdekjeprurës ndaj vetë lirisë.
Ky botëkuptim i ri nuk ishte ndonjë altruizëm i ndriçuar, as “konservatorizëm i dhembshur”. Nga mesi i viteve 1890, kur fermerët dhe punëtorët dukej se kishin rënë dakord se kapitalistët që kontrollonin “trustet” ishin rritje parazitare mbi trupin politik, kapitalistët nuk mund të dilnin në ndonjë përfundim tjetër. Mjaft prej tyre e kuptuan se, nëse nuk pranonin dhe nuk vepronin sipas intuitës që ushqente revoltën e masave — se tepricat e prodhuara nga industria moderne duheshin ndarë mes të gjitha shtresave shoqërore — atëherë do të humbnin çdo pretendim për legjitimitet dhe, bashkë me të, çdo pretendim për udhëheqje në çështjet ekonomike, shoqërore apo politike.
Edhe një herë, rendi i ri nuk ishte altruizëm i mundësuar nga zgjime morale apo impulse të reja filantropike. Ishte një vlerësim realist i asaj që prodhonte lëvizshmëri shoqërore dhe, për rrjedhojë, stabilitet shoqëror, konsensus politik dhe parashikueshmëri ekonomike — secila prej tyre një përbërëse thelbësore e sjelljes racionale të tregut në afat të gjatë. Ishte gjithashtu një vlerësim realist se kush do ta fitonte luftën e klasave në afat të shkurtër. Nga fundi i shekullit të 19-të, për çdo vëzhgues të vëmendshëm ishte e qartë se fuqia e tregut nuk përkthehej automatikisht, madje as lehtësisht, në kapital politik dhe autoritet kulturor.
Ndryshe nga oligarkët e kohës sonë, pra, disa kapitalistë të Epokës së Artë mësuan të shndërroheshin në klasë sunduese. Për të huazuar fjalorin e E. Digby Baltzell-it, ata mësuan të nxirrnin nga radhët e biznesit të madh dhe të vogël një “elitë integruese të qëllimeve”, të besueshme, e cila më pas rekrutoi intelektualë, gazetarë, akademikë, fermerë dhe sindikalistë në kauzën e saj, duke u bërë kështu e aftë të ndërmjetësonte mes klasave shoqërore.
Kauza e tyre ishte “reforma” në kuptimin më të gjerë të fjalës, sepse ajo niste, por nuk mund të përfundonte, me rindërtimin e tregjeve dhe riorganizimin e procesit të punës, të dyja të mundësuara nga shpikja e formave të reja ligjore të korporatës. Kauza e reformës në këtë kuptim ishte shoqërore, ideologjike, politike, madje edhe kulturore, jo thjesht ekonomike; dhe kështu kuptohej nga të gjitha palët e koalicionit ndërklasor që bëri të mundura arritjet e Erës Progresiste gjatë dy dekadave të para të shekullit të 20-të. Ajo nënkuptonte një rinegocim të marrëdhënieve klasore, një ripërkufizim të punës, një riorientim të liberalizmit, një rirreshtim të partive dhe një rishikim të roleve gjinore — fillimisht, kalimin nga lëvizja e grave te feminizmi si emër i ndryshimeve të dukshme ose të dëshirueshme në rolet dhe pozitën shoqërore të grave.
Shteti administrativ që mbeti si trashëgimi e kësaj epoke — sot i dënuar me vdekje si nga armiqtë e ekspertizës, ashtu edhe nga miqtë e “tregjeve të lira” — mbështetej mbi supozimin e përbashkët se tregjet nuk vetërregulloheshin dhe se, po të liheshin pa mbikëqyrje, forcat e tregut do ta shkatërronin një shoqëri të mbajtur bashkë nga prodhimi dhe shkëmbimi i mallrave. Këto forca të pabindura, për rrjedhojë, duheshin rregulluar ose menaxhuar në emër të mirëqenies së përgjithshme.
Institucionet e reja që i shërbyen këtij qëllimi përfshinin Sistemin e Rezervës Federale, Komisionin Federal të Tregtisë dhe Administratën e Ushqimit dhe Barnave. Ato nuk iu nënshtruan “kapjes nga elitat”, sepse ishin, pjesërisht, vepër e një elite të re integruese të qëllimeve, e cila kishte interes të drejtpërdrejtë në mirëqenien e përgjithshme.
Pasuri demokratike
Klasa sunduese që u formua gjatë Erës Progresiste kishte përballë baronët grabitqarë të Epokës së Artë. Ashtu si oligarkët e kohës sonë, baronët grabitqarë e kuptonin shoqërinë e tregut si një hapësirë plaçkitjeje. Zgjerimi i pasurive të tyre — dhe bashkë me të, i lirisë së tyre — kërkonte, sipas tyre, nxjerrjen e pasurisë nga shumica, si në shkallë lokale, ashtu edhe globale, dhe pothuajse me siguri nënkuptonte vdekjen e demokracisë si shërbëtore e mirëqenies së përgjithshme. Rimishërimi i tyre sot shfaqet në formën me jelekë Patagonia të orakujve të Silicon Valley-t, si Marc Andreessen, miliarderi i kapitalit sipërmarrës që plagjiarizon manifestet fashiste të fillimshekullit të 20-të sepse, siç e shpjegon vetë me kënaqësi, nuk preferon të inspektojë përmbajtjen e kafkës së tij.
Kapitalistët që e kuptonin se premtimi i jetës amerikane nuk ishte i shkruar në fund të bilancit financiar, e dinin mirë se çfarë kishin përballë në Epokën e Artë. Henry Lee Higginson, veteran i Luftës Civile, bankier investimesh dhe filantrop i palodhur, e përmblodhi këtë vetëdije në vitin 1915: “Nga viti 1868 deri më 1898 pati këto frikëra dhe pasiguri të vazhdueshme, të cilat u dhanë kumarxhinjve një mundësi të madhe nëse dinin të hamendësonin saktë, ndërsa njerëzit e ndershëm i mbanin në dyshim dhe shpesh në agoni. Ata nuk mund të bënin biznes siç duhej dhe i kujtoj të gjitha ato vite me tmerr.”
E vërteta e dukshme, por e papranuar, që qëndron brenda idesë se jetojmë në një Epokë të re të Artë, nuk është se kapitalistët kanë mbledhur sërish një oligarki të plotfuqishme të vendosur për të plaçkitur, apo se ne, populli, jemi të dënuar të humbasim përballë kësaj klike keqdashëse, sipas logjikës së hekurt historike të përqafuar nga figura të së majtës si Zinn-i dhe ekonomisti Thomas Piketty. E vërteta është se baronët grabitqarë të kohës sonë — “broligarkë” si Peter Thiel, manjatë mediash si David Ellison, idiotë të dobishëm si Curtis Yarvin, apo palaço gjithëkompetentë si Elon Musk — tani përballen me të njëjtin lloj zemërimi, përqeshjeje dhe përçmimi që diskreditoi oligarkët e Epokës së Artë dhe bëri të mundura arritjet e Erës Progresiste.
Sondazhet mbi çështjen e inteligjencës artificiale janë vetëm treguesi më i fundit i neverisë bashkëkohore ndaj asaj që baronët e sotëm grabitqarë thonë se duan: më shumë para, më shumë pushtet, më shumë respekt dhe, në fund, burime të mjaftueshme për t’u shkëputur nga planeti Tokë. Në fakt, çdo sondazh i kryer që nga viti 2016, kur senatori amerikan Bernie Sanders hyri në garën presidenciale paraprake, tregon se një shumicë ndërklasore dhe shumë-racore amerikanësh mbështet atë që vetë Sanders e quan socializëm demokratik. Kjo shumicë është ende tepër centrifugale për ta njohur veten si bartëse të elementeve të një koalicioni të ri progresist, por ajo është realiteti i pagabueshëm i kohës sonë.
Kjo gjendje e opinionit publik dhe e mundësisë elektorale do të sugjeronte nevojën për një elitë të re integruese të qëllimeve, që përfaqëson këtë shumicë të shumëllojshme. Ajo do të vepronte mbi supozime të ngjashme me ato që qëndronin në themel të pararendëses së saj nga Era Progresiste: se mirëqenia e përgjithshme i shërbehet më mirë nga një demokraci më bujare; se konflikti mes interesave të oligarkëve dhe kërkesave të mirëqenies së përgjithshme është, për këtë arsye, i pashmangshëm; se tregjet nuk janë realitete të jashtme ekonomike ndaj të cilave ne duhet të përshtatim jetët tona, por janë ndërtime kulturore që mund t’u nënshtrohen qëllimeve tona shoqërore; se pyetja para nesh nuk është nëse tregjet duhen rindërtuar, por si duhen rindërtuar në mënyrë që të shpërndajnë të mirat me efikasitet dhe drejtësi; dhe se tepricat e prodhuara nga tregje të tilla duhen ndarë mes të gjitha shtresave shoqërore.
Në një kohë përqendrimi të paprecedentë pasurie — kur asetet e një personi të vetëm barazohen me 1% të PBB-së botërore — garantimi i mirëqenies së përgjithshme bëhet i pamundur. Por rëndësia gjithnjë e më e madhe elektorale e “përballueshmërisë” pasqyron një shqetësim të përhapur gjerësisht, i cili nuk mund të adresohet pa zgjeruar fushën e demokracisë. Që kjo të ndodhë, oligarkët e rinj duhet të ndjekin fatin e baronëve grabitqarë — në heshtje ose jo.
James Livingston, ështëProfesor Emeritus i Historisë në Universitetin Rutgers, autor i gjashtë librave, përfshirë “No More Work: Why Full Employment Is a Bad Idea”, si edhe i librit të ardhshëm “The Intellectual Earthquake: How Pragmatism Changed the World”, 1898–2008 (Tërmeti intelektual: Si e ndryshoi pragmatizmi botën, 1898–2008, University of Chicago Press).-ad
Autoritetet në Barcelonë po zgjerojnë projektet e gjelbërimit urban, duke hequr shtresat e asfaltit në disa rrugë dhe sheshe për t’i rikthyer më shumë hapësirë tokës, ujërave të shiut dhe bimësisë.
Nisma synon ta bëjë qytetin më të përgatitur për përballimin e valëve të të nxehtit dhe reshjeve intensive, që janë bërë gjithnjë e më të shpeshta si pasojë e ndryshimeve klimatike.
Sipas ekspertëve, sipërfaqet e asfaltuara pengojnë përthithjen natyrore të ujit të shiut, grumbullojnë nxehtësi dhe përkeqësojnë cilësinë e mjedisit urban. Rikthimi i tokës së lirë dhe mbjellja e pemëve lejojnë infiltrimin e ujit nëntokësor, ulin temperaturën e qytetit dhe krijojnë kushte më të favorshme për biodiversitetin.
Një nga projektet më të njohura të Barcelonës është ai i superblloqeve (Superilles), i cili kufizon qarkullimin e automjeteve në zona të caktuara, duke i shndërruar ato në hapësira të gjelbra dhe miqësore për këmbësorët dhe çiklistët.
Përmes krijimit të parqeve të reja, zgjerimit të sipërfaqeve të gjelbra dhe projekteve të rinatyralizimit, Barcelona po konsiderohet një model për ndërtimin e qyteteve më të gjelbra, më të freskëta dhe më rezistente ndaj efekteve të ndryshimeve klimatike./et
Qeveria japoneze ka paraqitur një strategji të rishikuar për zhvillimin e robotikës, sipas së cilës rreth 10 milionë robotë duhet të vendosen në vend në funksione të ndryshme deri në vitin 2040, kryesisht për shkak të mungesës së fuqisë punëtore në vend.
Ministri i Ekonomisë, Tregtisë dhe Industrisë, Ryosei Akazawa, njoftoi se strategjia është zgjeruar në 18 fusha.
Përveç aplikimit tradicional të robotëve në industri, strategjia është zgjeruar për herë të parë në kujdesin shëndetësor dhe prodhimin e ushqimit dhe pijeve./ad
Presidenti amerikan, Donald Trump këtë të mërkurë nga Ankaraja u tha aleatëve të NATO-s se do që t’a mbajë SHBA-në në aleancë. Kjo deklaratë e tij erdhi në një takim të liderëve në Ankara të mërkurën, tha një burim i njohur me bisedimet për Reuters.
Brenda takimit të mbyllur të samitit, ai tha gjithashtu se SHBA-të ishin të përgatitura të vazhdonin shitjen e armëve te aleatët, pavarësisht se si do të përdoreshin ato, tha burimi duke kërkuar anonimitet.
Burimi citoi Trumpin t’u ketë thënë udhëheqësve të NATO-s: “Ne duam të qëndrojmë me ju”.
Trump nuk i përsëriti kritikat e tij ndaj aleatit të NATO-s, Spanjës, as njoftimin e tij për përfundimin e një marrëveshjeje të përkohshme armëpushimi me Iranin gjatë takimit, tha burimi. As nuk e përmendi çështjen e Groenlandës, e cila ka shkaktuar fërkime brenda bllokut, shtoi burimi.
Udhëheqësi amerikan më parë kishte urdhëruar ndërprerjen e tregtisë me Spanjën për shkak të shpenzimeve të mbrojtjes dhe luftës në Iran./et
Presidenti amerikan ka kërcënuar edhe një herë se do të ndërpresë lidhjet tregtare me partnerët e tij iberikë, eksportet e të cilëve në Amerikë përbëjnë nën 5% të bilancit të tyre tregtar. A mund të shkojë Trump më tej se tarifat?
“Ne nuk duam më të bëjmë asnjë lloj biznesi me Spanjën. Do të doja që kjo të ndalet. Spanja është një partner i tmerrshëm në NATO. Ata nuk marrin pjesë, nuk paguajnë. Unë nuk dua të kem asnjë lidhje me Spanjën. Ndërpritni të gjitha tregtitë me Spanjën, ju lutem, përfshirë vizitat”, deklaroi Donald Trump edhe një herë gjatë një konference të përbashkët për shtyp pas takimit të NATO-s në Ankara, përpara një Mark Rutte të palëkundur .
Si ish-kryeministër i Holandës, sekretari i përgjithshëm i Aleancës Atlantike mund t’i kishte kujtuar presidentit amerikan se kompetencat tregtare për shtetet anëtare të Bashkimit Evropian i përkasin Komisionit, megjithëse me disa nuanca .
Që nga krijimi i tregut të vetëm në vitin 1993, vendimet tarifore, marrëveshjet tregtare dhe masat e tjera kanë qenë kompetencë ekskluzive e BE-së. Çdo veprim shtrëngues kundër njërit prej 27 vendeve do të kishte një ndikim të drejtpërdrejtë tek të tjerët dhe, me shumë gjasa, do të shkaktonte një përgjigje të përbashkët.
Flukset tregtare midis dy prej këtyre vendeve as nuk konsiderohen eksporte, por “furnizime brenda Komunitetit” . Kjo ndërvarësi do të thotë gjithashtu se një kulturë portokalli valenciane mund të përpunohet në një vend tjetër evropian përpara se të dërgohet në SHBA, gjë që e bën çdo veprim të njëanshëm jashtëzakonisht të vështirë për t’u zbatuar.
“Qeveria federale e SHBA-së e di se si menaxhohen marrëdhëniet tregtare të BE-së dhe nuk është e interesuar të ndërpresë lidhjet tregtare”, u përgjigj Teresa Ribera , shefja e Konkurrencës së BE-së dhe ish-ministre nën Pedro Sánchez, marsin e kaluar kur u pyet për këtë çështje pasi Trump kërcënoi përsëri Spanjën.
Alternativa – domethënë që Brukseli të mos reagonte ndaj një sulmi ekonomik ndaj njërit prej anëtarëve të tij – do të minonte vetë projektin e tregut të vetëm , pasi do të përbënte shpërfillje të traktateve të bllokut duke e trajtuar një shtet anëtar sikur të mos i përkiste BE-së.
Shifrat: një deficit tregtar që aktualisht rëndon mbi Spanjën
Edhe nëse nuk do të ishte kështu, Trump do të kishte më shumë për të humbur nëse do t’i zbatonte kërcënimet e tij. Që nga viti 2025, vetëm 4.9% e eksporteve të mallrave të Spanjës shkojnë në Shtetet e Bashkuara, me një vlerë prej rreth 18 miliardë eurosh , një pjesë që e bën vendin më pak të varur se, për shembull, Italia (10.7%) ose Gjermania (9.9%).
Në të kundërt, eksportet amerikane në Spanjë arrijnë në rreth 23 miliardë euro , që teknikisht do të thotë se gjigandi i Amerikës së Veriut ka një suficit tregtar në këtë rrugë . Megjithatë, eksportet në Spanjë përbëjnë vetëm rreth 1.2% të totalit të eksporteve të SHBA-së.
Disa sektorë janë më të ekspozuar se të tjerët , siç e shpjeguam në këtë analizë të mëparshme . Mallrat kapitale dhe gjysmë-prodhimet, të tilla si makineritë industriale dhe produktet kimike, përbëjnë më shumë se gjysmën e eksporteve spanjolle në SHBA, ndërsa produktet ushqimore përfaqësojnë rreth 18% .
Brenda këtyre sektorëve, eksportet e motorëve dhe materialeve të ndërtimit janë ndër mallrat spanjolle më të kërkuara në SHBA. Sa i përket ushqimeve, vajrat dhe yndyrnat, përfshirë vajin e ullirit, përfaqësojnë rreth 14% të eksporteve spanjolle që kalojnë Atlantikun.
Sa i përket tarifave, Seksioni 122 i Aktit Ndërkombëtar të Fuqive Ekonomike të Emergjencës vendos kufizime në fuqitë presidenciale të Trump : një limit prej 15% dhe një kohëzgjatje maksimale prej 150 ditësh për masat tarifore, pas së cilës ai do të kishte nevojë që Kongresi t’i zgjaste ato. Seksionet 232 dhe 301 kërkojnë hetime zyrtare paraprake, duke e zgjatur procedurën.
Masa të tjera të njëanshme potencialisht të zbatueshme
Përtej politikës tregtare, Trump mund të vendosë sanksione individuale ndaj personave juridikë ose fizikë nëpërmjet Byrosë së tij të Industrisë dhe Sigurisë ose Departamentit të Thesarit, siç ndodhi me raportuesen Francesca Albanese, pa kaluar nëpër mbikëqyrjen e Kongresit. Kjo mund të përfshijë kufizime diplomatike, kufizime në shërbimet bankare dhe ndalime udhëtimi që prekin si subjektet publike ashtu edhe ato private.
Departamenti i Tregtisë mund të kufizojë gjithashtu shitjen e teknologjisë amerikane (gjysmëpërçues, softuerë, komponentë mbrojtës) te kompani specifike spanjolle përmes të ashtuquajturës “Lista e Entiteteve” . Historikisht ka pasur lista të rastësishme në vendet e BE-së, por për arsye sigurie kombëtare , siç janë kompanitë fiktive të lidhura me Rusinë ose Iranin. Shumica dërrmuese e sanksioneve aktuale synojnë Kinën.
Megjithatë, Spanja gëzon një status të privilegjuar sipas Rregulloreve të Administratës së Eksportit të SHBA-së ( EAR ). Ajo është e listuar në grupin e vendeve A:5 (së bashku me Gjermaninë, Francën, Italinë, Mbretërinë e Bashkuar, Japoninë dhe Korenë e Jugut), e cila merr trajtimin më të favorshëm për licencat e eksportit ./ad
Ministri në detyrë i Infrastrukturës dhe Transportit, Dimal Basha, ka bërë të ditur se ka marrë një vendim për kufizimin e përkohshëm të lëvizjes së automjeteve për transport mallrash me masë totale mbi 20 tonë, me synimin për të mbrojtur infrastrukturën rrugore dhe për të shtuar sigurinë në komunikacion gjatë ditëve me temperatura të larta.
Në një postim në Facebook, ai njoftoi se vendimi përcakton qartë temperaturat dhe oraret kur këto kufizime do të hyjnë në fuqi.
“Sot kam marrë vendim për vendosjen e kufizimeve të përkohshme të qarkullimit për automjetet e transportit të mallrave me masë totale mbi 20 tonë, me qëllim të mbrojtjes së infrastrukturës rrugore gjatë temperaturave të larta dhe rritjes së sigurisë në komunikacion”, ka shkruar Basha.
Sipas tij, në autoudhë masa do të zbatohet në ato ditë kur temperatura maksimale e parashikuar arrin 32 gradë Celsius ose më shumë, në periudhën nga ora 11:00 deri në 17:30.
“Në autoudhë, kufizimi do të zbatohet në ditët kur parashikohet temperaturë maksimale 32°C ose më e lartë, në intervalin 11:00–17:30”, ka bërë të ditur ai.
Ndërkohë, në rrugët nacionale, rajonale dhe lidhëse, kufizimi do të vlejë në ditët kur temperatura maksimale e parashikuar shkon në 35 gradë Celsius ose më lart, po në të njëjtin orar, nga 11:00 deri në 17:30.
“Në rrugët nacionale, rajonale dhe lidhëse, kufizimi do të zbatohet në ditët kur parashikohet temperaturë maksimale 35°C ose më e lartë, po ashtu në intervalin 11:00–17:30”, ka theksuar Basha.
Ai ka shtuar se Ministria e Infrastrukturës dhe Transportit do të publikojë çdo ditë, pas orës 16:00, njoftimin zyrtar për të bërë të ditur nëse kufizimet do të zbatohen apo jo për ditën pasuese, duke u mbështetur në parashikimet më të fundit të Institutit Meteorologjik të Kosovës.
“Ky vendim synon mbrojtjen e rrugëve nga dëmtimet që shkaktohen nga temperaturat e larta dhe ngarkesat e rënda, duke garantuar njëkohësisht siguri më të madhe për të gjithë pjesëmarrësit në trafik”, ka deklaruar ministri në detyrë.
Prokuroria Themelore Publike për Ndjekjen Penale të Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit ka dorëzuar në Gjykatën Themelore Penale të Shkupit një aktakuzë ndaj tre personave, të cilët ngarkohen secili me nga një vepër penale për “Shkaktimi i Falimentimit të Bankës”. Po ashtu, sipas njoftimit të Prokurorisë Publike, është ngritur aktakuzë edhe ndaj një personi tjetër për veprën penale “Punë e Pakujdesshme në Shërbim”.
Në aktakuzë thuhet se i pandehuri i parë, në cilësinë e Kryetarit të Bordit të Drejtorëve dhe anëtarit të Bordit të Kreditit, i pandehuri i dytë si Kryetar i Bordit të Kreditit, si dhe i pandehuri i tretë si Kryetar i Komitetit të Menaxhimit të Riskut dhe anëtar i Bordit të Drejtorëve, gjatë periudhës nga viti 2013 deri në gjysmën e dytë të vitit 2019, kanë vepruar në kundërshtim me dispozitat e Ligjit për Bankat dhe me aktet e brendshme të bankës.
Sipas Prokurorisë, ata kanë miratuar kredi për persona juridikë të besueshëm dhe për persona të lidhur me ta, pa analiza përkatëse dhe pa kolateralin e nevojshëm. Po ashtu, në aktakuzë përmendet se kanë fshehur gjendjen reale financiare dhe rreziqet, ndërsa në Bankën Popullore kanë raportuar të dhëna të pasakta. Me këto veprime, ata kanë ndikuar në përkeqësimin e ndjeshëm të situatës financiare të Eurostandard Bank SHA Shkup.
Më tej theksohet se me këto veprime ata kanë kontribuar në falimentimin e bankës, si edhe në dëmtimin e kreditorëve në vlerën prej 1.662.417.664 denarësh.
Ndërkaq, sipas aktakuzës, i pandehuri i katërt, në detyrën e Kryetarit të Bordit Mbikëqyrës të Eurostandard Bank SHA Shkup, në periudhën nga viti 2013 deri në vitin 2019, i ka ushtruar në mënyrë neglizhente kompetencat e tij dhe nuk ka kryer mbikëqyrjen e duhur, duke vepruar kështu në kundërshtim me detyrimet e përcaktuara në Ligjin Bankar.
Njoftimi i Prokurorisë shton se, me këtë qasje, ai ka bërë të mundur miratimin e kredive problematike, marrjen e rreziqeve të tepërta kreditore, paraqitjen e pasaktë të gjendjes financiare të bankës, si dhe moszbatimin e procedurave ligjore dhe të brendshme të kreditimit. Në këtë mënyrë, ai ka kontribuar në krijimin e një insolvence të dukshme, në uljen e fondeve të veta të bankës dhe në falimentimin e saj me forcën e ligjit.
Zlatko Dalic ka vendosur të largohet nga drejtimi i kombëtares së Kroacisë. Trajneri 59-vjeçar ka paraqitur dorëheqjen pas 9 vitesh në pankinën e përfaqësueses ballkanase, një vendim që erdhi pas eliminimit nga Botërori 2026.
Disfata 2-1 kundër Portugalisë në 1/32-at, e ardhur në limite, duket se ka ndikuar te Dalic, i cili më pas bëri publik vendimin për t’u tërhequr. Ai mori në dorë ekipin përfaqësues të Kroacisë në vitin 2017, duke e udhëhequr në 11 ndeshje.
Një nga kulmet e periudhës së tij ishte viti 2018, kur arriti ta çonte Kroacinë deri në finalen e madhe të Kupës së Botës, një sukses i jashtëzakonshëm për një kombëtare surprizë. Dalic ka lënë gjurmë edhe në Shqipëri, pasi më herët ka drejtuar Dinamon, me të cilën fitoi Superkupën.
Gjithmonë kam thënë se nuk ka nder më të madh sesa të drejtosh kombëtaren e vendit tënd dhe se nuk mund të kem një punë më të rëndësishme, më të përgjegjshme dhe më të bukur se kjo. Nuk mund ta përshkruaj sa krenar jam për çdo fitore, për çdo kualifikim, për tri medaljet, për netët e mëdha të futbollit kroat, por mbi të gjitha për unitetin që arritëm të ndërtojmë brenda ekipit dhe me popullin kroat, gjë që u dëshmua më së miri në pritjet madhështore dhe të paharrueshme.
Është e pamundur të arrish suksese të tilla pa cilësi, pa punë të palodhur dhe pa besim në atë që bën. Prandaj, nga zemra falënderoj të gjithë ata që investuan dijen dhe energjinë e tyre në këto arritje të përbashkëta. Trajnerët dhe bashkëpunëtorët në stafin teknik, mjekët, fizioterapistët, përgjegjësit e materialeve dhe të gjithë ekipin logjistik të Federatës Kroate të Futbollit, i cili na ka mbështetur gjithmonë në mënyrë të shkëlqyer. Falënderoj drejtuesit e Federatës për mbështetjen, tifozët për përkrahjen e jashtëzakonshme gjatë këtij rrugëtimi, si dhe të gjitha ato media që ndihmuan në krijimin e një atmosfere pozitive. Dhe, në fund, falënderoj familjen time, pa mbështetjen e së cilës asgjë nga kjo nuk do të kishte qenë e mundur për mua.
Kam qenë thellësisht i privilegjuar që drejtova futbollistë kaq të shkëlqyer dhe njerëz me kaq shumë vlera, nga kapiteni Modriç, te të gjithë veteranët që ishin me mua që nga Rusia, e deri te të rinjtë që i përfshimë gradualisht në kombëtare dhe që me kalimin e kohës morën, e vazhdojnë të marrin, role gjithnjë e më të rëndësishme. U jam pafundësisht mirënjohës që e vendosën Kroacinë mbi gjithçka, që me sjelljen, përkushtimin dhe qasjen e tyre treguan gjithmonë se çfarë përfaqëson kultura e kombëtares kroate. Kroacia ka një të ardhme të ndritur me ta dhe, për sa kohë që kombëtarja do të mbetet e shenjtë për ta, ashtu siç ka qenë për brezat e mëparshëm, Kroacia do të jetë e fortë, konkurruese dhe e aftë të përballet me këdo.
Falënderoj presidentin Kustiç për mbështetjen e jashtëzakonshme, bashkëpunimin e shkëlqyer dhe besimin që të vazhdoja më tej. Mbështetja që mora gjatë ditëve të fundit më shtyu ta rishqyrtoja vendimin për t’u larguar, por… ka ardhur koha. Sado që ende ndiej ambicie dhe dëshirë për të shkruar suksese të reja me Kroacinë, ndiej se ky është momenti i duhur për të mbyllur këtë epokë të jashtëzakonshme. Largohem me zemrën plot, krenar për kontributin tim në sukseset më të mëdha të futbollit kroat në histori, ndërsa pasardhësit tim, kombëtares dhe futbollit kroat u uroj shumë suksese të reja, në të cilat besoj thellësisht.
Kupa e Botës sjell gjithmonë histori të paharrueshme, mes tyre edhe ato të skuadrave surprizë që tejkalojnë çdo parashikim, si Koreja e Veriut në 1966, Bullgaria në 1994 apo Maroku në 2022. Pikërisht këto rrëfime janë ndër arsyet pse turneu mbetet kaq i veçantë.
Megjithatë, po aq të forta janë edhe momentet kur ekipet e mëdha, të mbushura me vetëbesim para nisjes së kompeticionit, shemben në sytë e gjithë botës dhe largohen shumë më herët nga sa ishte menduar.
Këtu renditen disa nga emrat më të mëdhenj që shkuan në Kupën e Botës me bindjen se mund të ngjiteshin deri në majë, por që përfunduan të eliminuar para kohe, shpesh edhe në mënyrën më poshtëruese të mundshme.
1930 — Brazili e nis keq rrugëtimin si superfuqi e Botërorit
Në edicionin e parë të Kupës së Botës, Brazili hynte mes favoritëve, por aventura e tij mori fund që në grupe pas humbjes 2-0 përballë ish-Jugosllavisë. Triumfi 4-0 kundër Bolivisë nuk i mjaftoi për të avancuar, duke e kthyer këtë në një nga zhgënjimet më të mëdha të fazës së hershme të turneut. Po ashtu, edhe Paraguai, nën-kampion i Amerikës së Jugut, mbeti poshtë pritshmërive pasi u eliminua pas disfatës me SHBA-në.
1934 — Argjentina dështon menjëherë në Itali
Edhe pse konsiderohej mes pretendentëve kryesorë, Argjentina u ndal që në start në Botërorin e Italisë, duke humbur 3-2 ndaj Suedisë në raundin e parë. As Brazili nuk bëri më mirë, pasi u mposht nga Spanja në ndeshjen hapëse, ndërsa të dyja skuadrat e Amerikës së Jugut e mbyllën pjesëmarrjen pa asnjë fitore.
1938 — Gjermania zhgënjen pas Anschluss
Pas aneksimit të Austrisë, Gjermania shihej si një skuadër me ambicie të mëdha, por u nxor jashtë nga Zvicra pas një barazimi dhe më pas një ndeshjeje përsëritëse. Në të njëjtin turne, edhe Rumania pësoi një eliminim të papritur nga Kuba, në një tjetër rezultat tronditës.
1950 — Anglia turpërohet nga SHBA-ja
Me hyrjen e saj të parë në Kupën e Botës, Anglia konsiderohej ndër ekipet më të forta të momentit, por humbja 1-0 ndaj SHBA-së u kthye në goditjen që i kushtoi eliminimin në grupe. Pas daljes së anglezëve, Brazili u pa si favoriti kryesor, por në fund humbi finalen me Uruguain në një prej surprizave më të mëdha në historinë e futbollit.
1954 — Hungaria e Puskas ndalet në fund
“Magjarët Magjikë” të Ferenc Puskas kishin vendosur dominim në futbollin botëror dhe hynë në finale si favoritë absolutë, por pësuan humbje 3-2 ndaj Gjermanisë Perëndimore, ndonëse kishin kaluar në avantazh 2-0. Për shumë njerëz, ky mbetet dështimi më i madh i një skuadre që dukej thuajse e pathyeshme.
1958 dhe 1962 — Argjentina dhe pritja e pafund për ndeshjet me eliminim direkt
Si kampione e Amerikës së Jugut, Argjentina pritej të bënte paraqitje të madhe në 1958, por e mbylli grupin në vendin e fundit. Edhe katër vjet më pas, në 1962, ajo u eliminua sërish në fazën e grupeve. Në këtë mënyrë, Albiceleste kaloi 36 vjet pa fituar asnjë ndeshje me eliminim direkt në Kupën e Botës. Në të njëjtën periudhë, edhe Spanja, Hungaria dhe ish-Bashkimi Sovjetik hynë te zhgënjimet më të mëdha.
1966 — Brazili ndalet sërish që në nisje
Kampionët në fuqi të Brazilit, të cilët konsideroheshin sërish favoritë për trofeun, u eliminuan në grupe pas humbjeve ndaj Hungarisë dhe Portugalisë, ndërsa Pele u godit vazhdimisht me faulle. Një largim i hershëm pati edhe Italia, e cila u befasua nga Koreja e Veriut.
1970 — Çekosllovakia bie plotësisht
Pas statusit si finaliste e Kupës së Botës 1962, Çekosllovakia hyri me pritshmëri të larta, por humbi të tre ndeshjet dhe e mbylli grupin në fund. Edhe Anglia nuk mundi ta ruante peshën e saj, duke u eliminuar në çerekfinale.
1974 — Italia rrëzohet herët
Italia mbërriti në Gjermani si një ndër skuadrat më të kuotuara, por u ndal që në fazën e grupeve pas humbjes ndaj Polonisë. Ndërkohë, edhe Uruguai, kampion i Amerikës së Jugut, e mbylli garën në vendin e fundit të grupit të vet.
1978 — Gjermania Perëndimore humbet vrullin
Kampionia në fuqi, Gjermania Perëndimore, nuk ia doli të kapërcente fazën e dytë të grupeve dhe u largua shumë më shpejt nga sa pritej. Në Argjentinë zhgënjyen gjithashtu edhe Spanja dhe Skocia.
1982 — Argjentina ngec
Me statusin e kampiones në fuqi dhe me Diego Maradonën në përbërje, Argjentina u eliminua në fazën e dytë të grupeve pas humbjeve ndaj Italisë dhe Brazilit. As Spanja, si vend organizator, nuk arriti të përmbushte pritjet e larta.
1986 — Portugalia shpërdoron fillimin e mirë
Portugalia e nisi turneun me fitore ndaj Anglisë, por më pas humbjet kundër Polonisë dhe Marokut e lanë jashtë që në fazën e grupeve. Një ekip nga i cili pritej shumë e mbylli rrugëtimin para kohe.
1990 — Suedia dështon plotësisht
Pasi kishte lënë përshtypje të mira në kualifikuese, Suedia humbi të tre takimet dhe u eliminua pa marrë asnjë pikë. Po ashtu, edhe Bashkimi Sovjetik i dha fund para kohe pjesëmarrjes së fundit të tij në historinë e Kupës së Botës.
1994 — Kolumbia zhgënjen, Gjermania rrëzohet
Kolumbia shihej si një nga skuadrat më premtuese të atij Botërori, por e mbylli grupin në fund pas dy humbjeve. Nga ana tjetër, Gjermania, kampione në fuqi, u eliminua në çerekfinale nga Bullgaria në një prej surprizave më të mëdha të turneut.
1998 — Spanja mbetet jashtë objektivave
Spanja hyri në turne si favorite për të fituar grupin, por humbja ndaj Nigerisë dhe rezultatet e tjera e lanë jashtë fazës me eliminim direkt. Edhe Gjermania nuk ishte në lartësinë e pritjeve, pasi u mposht qartë nga Kroacia në çerekfinale.
2002 — Katastrofa e Francës
Franca, që mbante njëkohësisht titullin kampion bote dhe Evrope, kaloi një turne katastrofik duke u eliminuar pa asnjë fitore dhe pa shënuar asnjë gol. Edhe Argjentina, Portugalia dhe Italia dështuan, por goditja më e madhe mbeti largimi i francezëve.
2006 — Holanda nuk i justifikon pritjet
Me një skuadër të mbushur me yje, Holanda shihej si pretendente për trofeun, por u ndal në 1/8-tën e finales nga Portugalia në ndeshjen e njohur si “Beteja e Nurembergut”. Në mesin e zhgënjimeve të atij Botërori ishin edhe Republika Çeke dhe Serbia e Mali i Zi.
2010 — Mbrojtja e dobët e titullit nga Italia
Italia dhe Franca, dy finalistet e vitit 2006, u eliminuan që në fazën e grupeve. Kampionët italianë nuk fituan asnjë ndeshje dhe e mbyllën grupin në vendin e fundit, në një nga mbrojtjet më të dobëta të titullit që është parë ndonjëherë.
2014 — Spanja shembet, Brazili poshtërohet
Si kampione në fuqi dhe një nga favoritët për trofeun, Spanja u eliminua pas humbjeve të rënda ndaj Holandës dhe Kilit. Ndërkohë, Brazili përjetoi një nga netët më të errëta të historisë së tij me humbjen 7-1 ndaj Gjermanisë në gjysmëfinale.
2018 dhe 2022 — Gjermania në krizë të thellë
Gjermania u eliminua në fazën e grupeve në dy Botërorë radhazi, diçka e paprecedentë për një prej kombëtareve më të suksesshme në histori. Në dy turnetë e fundit zhgënjyen edhe Spanja dhe Belgjika, të cilat nuk arritën të përmbushnin pritshmëritë.
Turqia 2026 — Rënie e rëndë e turqve
Turqia u pa si një nga “kuajt e errët” të Kupës së Botës 2026, por u eliminua pas humbjeve ndaj Australisë dhe Paraguait. Ndonëse regjistroi 62 gjuajtje dhe dominoi lojën, skuadra nuk realizoi asnjë gol në dy ndeshjet e para. Fitorja 3-2 ndaj SHBA-së në takimin e fundit vlejti vetëm për statistikë, pasi eliminimi ishte vulosur tashmë.
Pas certifikimit të rezultateve të zgjedhjeve të 7 qershorit, nënkryetarja e Aleancës, Time Kadrijaj, i ka kërkuar kreut të Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, që të nisë angazhim serioz për dialog politik me partitë parlamentare në funksion të krijimit të institucioneve të reja.
Ajo deklaroi për KosovaPress se, tashmë kur procesi i certifikimit ka përfunduar, nuk ka më vend për shtyrje dhe barra i takon LVV-së, si fituese e zgjedhjeve, që të sigurojë përkrahjen e domosdoshme politike, sidomos për çështjen e presidentit.
Sipas Kadrijajt, deri në këtë fazë nuk është vërejtur asnjë hap konkret nga Kurti për të ndërtuar një marrëveshje me partitë e tjera politike. Ajo theksoi se këto bisedime është dashur të kishin filluar edhe para certifikimit, pasi rezultati për ulëset në Kuvend ka qenë i njohur.
Kadrijaj: S’kemi parë angazhim të Kurtit për dialog politik për formimin e institucioneve të reja
“Mirë që u certifikuan, domethënë u shqyrtuan të gjitha ankesat të cilat kanë pasur individët e caktuar për procesin zgjedhor. Tash s’ka mbetur hapësirë tjetër, domethënë duhet të thirret seanca e konstituimit të Kuvendit dhe duhet të vazhdojmë me konstituimin e Kuvendit. Mirëpo ne nuk kemi parë ndonjë lëvizje që është bërë nga Lëvizja Vetëvendosje dhe nga Albin Kurti. E kemi parë që kohët e fundit po merret me simpoziume dhe me vizita në Greqi, që nuk janë të rralla këto vizita. Nuk e kemi parë ndonjë angazhim, së paku deri tash, që ka vullnet për krijimin e qeverisë, po ju e dini që problematike është edhe zgjedhja e presidentit, në të cilën kërkohet të ketë 80 deputetë në sallë”, thotë ajo.
Kadrijaj vlerëson se Vetëvendosje duhet të synojë një dakordim më të gjerë politik, duke qenë se për procedurat që lidhen me zgjedhjen e presidentit nevojitet prania e 80 deputetëve në sallë.
Ajo përsëriti se Aleanca nuk ka synim të bëhet pjesë e një ekzekutivi të drejtuar nga Albin Kurti. Megjithatë, sipas saj, partia mund të japë kontribut në procesin e zgjedhjes së presidentit, nëse realizohen kërkesat e saj.
Një nga kërkesat që Aleanca ka paraqitur është edhe pranimi i gazit amerikan, çështje për të cilën qeveria Kurti deri më tani ka shfaqur rezerva.
Kadrijaj: Nuk hyjmë në qeveri me Kurtin, të plotësohen kërkesat tona që të qëndrojmë për presidentin
“Aleanca ka dhënë qëndrimet e veta, ne nuk kemi ambicie që të jemi pjesë e qeverisë bashkë me Albin Kurtin. Mirëpo, për hir të zgjidhjes së situatës politike, ngërçit politik, shkuarjes në zgjedhje të njëpasnjëshme, domethënë për një vjet e gjysmë i kemi pasur tri palë zgjedhje, atëherë duhet zoti Kurti të gjejë një konsensus, ndonjë emër konsensual ose të ketë ndonjë marrëveshje politike me partitë me të cilat mundet me siguru që t’i ketë 80 vota në sallë. Aleanca e ka treguar qëndrimin e saj. Qëndrimi i Aleancës është i saktë, i kemi dhënë gjashtë pika në të cilat ne ndoshta do të qëndrojmë në sallë, që janë pika dominante dhe që janë pika në interes të Kosovës. Nëse i plotëson ato, do të qëndrojmë në sallë, pa kërkuar asgjë në këmbim”, deklaron Kadrijaj.
Sipas saj, Aleanca është e gatshme të zhvillojë diskutime me Kurtin për temën e presidentit, si dhe për kërkesat që kjo parti i ka paraqitur.
Aleanca e hapur për të diskutuar me Kurtin për çështjen e presidentit
“Meqenëse i kemi parashtruar ato pyetje ose ato kërkesa që i ka pasur Aleanca, normal që duhet të diskutohet. Do të shohim në këto ditët në vazhdim, veç duhet të ketë lëvizje intensive nga Albin Kurti. Thashë, deri tash ka mundur me pas lëvizje edhe para certifikimit të zgjedhjeve, s’ka qenë e nevojshme që të pritet, sepse rezultatet në fund të fundit janë ditur. Ulëset për partitë politike janë ditur dhe s’ka pasur nevojë që zoti Kurti dhe Lëvizja Vetëvendosje me e prit pas certifikimit të zgjedhjeve, sepse në fakt certifikimi i zgjedhjeve nuk ka sjellë ose këto ankesat nuk kanë sjellë ndonjë ndryshim në ulëse për partitë politike”, shton ajo.
Kadrijaj ngriti shqetësimin se, nëse mungon dialogu politik dhe nuk arrihet një marrëveshje mes partive, vendi mund të përballet sërish me bllokim institucional dhe me zgjedhje të reja.
A ka rrezik për zgjedhje të reja? Kadrijaj: Mund të përsëriten skenarët e kaluar
“E thashë edhe këtë. Meqenëse nuk kemi pasur entuziazëm ose s’kemi pasur ndonjë angazhim, është rreziku që të përsëriten skenarët e herëve të kaluara, sepse ndoshta zoti Kurti do t’i sigurojë 61 vota për qeveri, por s’i ka 80 vota për fillimin dhe për çështjen e zgjedhjes së presidentit. Thashë, këtu duhet të ketë ndonjë marrëveshje politike qoftë me LDK-në, qoftë me PDK-në, apo do të ketë marrëveshje për një kandidat konsensual. Nëse e garanton Lëvizja Vetëvendosje që plotësohen gjashtë kushtet që i ka vendosur Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës, ne sigurisht që, meqenëse zoti Gjini i ka prezantuar, do të qëndrojmë në sallë. Në të kundërtën, nëse s’plotësohen kushtet, s’kemi arsye të qëndrojmë në sallë”, potencon ajo.
Të mërkurën, KQZ certifikoi rezultatet e zgjedhjeve të 7 qershorit. Në këto zgjedhje, Lëvizja Vetëvendosje u rendit e para me 47.13%, duke siguruar 53 ulëse në Kuvend. Partia Demokratike e Kosovës doli e dyta me 19.44%, apo 22 deputetë. Lidhja Demokratike e Kosovës mori 16.69% dhe 18 ulëse, ndërsa Aleanca fitoi 6.74% dhe shtatë ulëse. Komunitetet joshumicë kanë siguruar 20 ulëse.
Me certifikimin e rezultateve i hapet rruga ngritjes së institucioneve të reja, ndërsa Kuvendi ka afat tridhjetë ditë për t’u mbledhur dhe për t’u konstituuar.
Për herë të dytë Nuno Mendesh dhe Lamine Jamal ishin kokë më kokë, por portugezi duroi deri në minutën e 54-të. Lojtari i PSG-së u largua nga fusha i dëmtuar, pasi u stërmundua duke ndjekur vazhdimisht nga pas Laminen.
Ishte, në fakt, i vetmi veprim në të cilin Jamal mund të përfitonte. Pikërisht në këtë moment filloi shqetësimi. Disa minuta më vonë, ai shkoi në tokë dhe kërkoi një ndryshim. Ndikimi i Nunos ishte i jashtëzakonshëm.
Tre goditje të fituara, pesë duele të fituara dhe pesë rikuperime për të forcuar mbrojtjen e një Portugalie që ishte në gjendje t’i rezistonte shansave të Spanjës.
Për të mos përmendur shtesat e tij në sulm ose vlerën e tij nga goditjet standard, ai pati një veprim që përfundoi në traversë pasi Pedro Porro devijoi.
Ai kujtonte ndeshjen kryesore të finales së Ligës së Kombeve, një vit më parë, ku lojtari i PSG-së ishte gjithashtu i jashtëzakonshëm kundër Lamine Jamal.
“Nuno Mendesh është një nga mbrojtësit e majtë më të mirë në botë. Më pëlqen të luaj kundër tij sepse është një duel i vërtetë një-në-një”, kishte thënë Lamine në pamje paraprake, duke rrëfyer se ai ishte mbrojtësi më i ashpër me të cilin ishte përballur ndonjëherë.
Nuno Mendesh e pranoi sfidën: “Ai është një lojtar me shumë cilësi, ne do të përballemi me njëri-tjetrin dhe do të jetë një duel i mirë. Më pëlqen të luaj kundër tij, ai është i ri, ka shumë cilësi dhe mund të bëjë një ndryshim. Është gjithmonë një duel i mirë”, tha ai para ndeshjes, por më pas me siguri do të jetë penduar për ato fjalë.
Login
