07:00 Histori/ 9 Qershor 1999 – “Traktati i Kumanovës”, dita kur mori fund Lufta e Kosovës
Përgatiti: Leonard Veizi
Më 9 qershor 1999, në qytetin e Kumanovës në Maqedoninë e Veriut të sotme, përfaqësues të Republikës Federative të Jugosllavisë dhe të Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO) nënshkruan marrëveshjen ushtarako-teknike që hyri në histori si Traktati i Kumanovës. Dokumenti shënoi fundin praktik të Luftës së Kosovës dhe hapi rrugën për tërheqjen e forcave jugosllave nga territori i Kosovës, si dhe vendosjen e një pranie ndërkombëtare të sigurisë.
Pas 78 ditësh bombardimesh ajrore të NATO-s kundër objektivave ushtarake jugosllave, Beogradi pranoi kushtet që parashikonin largimin e ushtrisë dhe policisë serbe nga Kosova. Marrëveshja u bë pikë kthese jo vetëm për konfliktin, por edhe për historinë moderne të Ballkanit.
Lufta që ndryshoi Kosovën
Lufta e Kosovës kishte shpërthyer më 28 shkurt 1998 dhe zgjati deri më 11 qershor 1999. Në qendër të saj ishte përplasja midis forcave jugosllave të drejtuara nga regjimi i presidentit serb Slobodan Millosheviç dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), një formacion i armatosur shqiptar që synonte çlirimin e Kosovës nga kontrolli serb.
Konflikti u përshkallëzua shpejt. Operacionet ushtarake serbe në zonat me shumicë shqiptare u shoqëruan me dëbime masive të popullsisë civile, shkatërrime vendbanimesh dhe vrasje që tërhoqën vëmendjen e komunitetit ndërkombëtar. Qindra mijëra shqiptarë të Kosovës u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre, duke krijuar një nga krizat më të mëdha humanitare në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore.
Ndërhyrja e NATO-s
Pasi përpjekjet diplomatike për një zgjidhje paqësore dështuan, NATO nisi më 24 mars 1999 fushatën ajrore kundër objektivave ushtarake dhe strategjike jugosllave. Ishte hera e parë që aleanca ndërhynte ushtarakisht në një konflikt pa një mandat të drejtpërdrejtë nga Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara.
Bombardimet vazhduan për 78 ditë dhe ushtruan presion të vazhdueshëm mbi regjimin e Beogradit. Paralelisht, në terren, UÇK-ja vazhdonte përballjen me forcat jugosllave, ndërsa kriza humanitare thellohej.
Marrëveshja e Kumanovës
Nën presionin ushtarak dhe diplomatik, Jugosllavia pranoi kushtet e NATO-s. Më 9 qershor 1999 u nënshkrua marrëveshja që parashikonte:
Tërheqjen e plotë të forcave ushtarake, policore dhe paramilitare jugosllave nga Kosova.
Krijimin e një zone sigurie përgjatë kufirit administrativ.
Vendosjen në Kosovë të forcës shumëkombëshe të NATO-s, të njohur si KFOR.
Kthimin gradual të refugjatëve dhe të personave të zhvendosur.
Dy ditë më vonë, më 11 qershor, trupat e para të KFOR-it hynë në Kosovë, ndërsa forcat jugosllave nisën largimin nga territori.
Një kapitull i ri
Për shqiptarët e Kosovës, Traktati i Kumanovës u perceptua si fundi i një periudhe represioni dhe fillimi i një epoke të re. Brenda pak javësh, qindra mijëra refugjatë u kthyen në shtëpitë e tyre pas muajsh të tërë në kampe dhe strehime të përkohshme në Shqipëri, Maqedoni dhe vende të tjera.
Megjithëse marrëveshja nuk e zgjidhi menjëherë statusin politik të Kosovës, ajo krijoi kushtet për administrimin ndërkombëtar të territorit nën mandatin e Kombeve të Bashkuara. Kjo rrugë do të çonte më vonë në shpalljen e pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008.
Sot, Traktati i Kumanovës konsiderohet një nga dokumentet më të rëndësishme në historinë moderne të shqiptarëve, sepse i dha fund luftës, mundësoi kthimin e popullsisë së dëbuar dhe hapi rrugën drejt ndërtimit të institucioneve të Kosovës së pasluftës.
