Edukimi medial në Finlandë konsiderohet si një nga modelet më të suksesshme në Evropë.

Megjithatë, sipas kryetarit të Shoqatës Finlandeze për Edukim Mediatik, Dr. Lauri Palsa, suksesi nuk lidhet me një formulë të vetme, por me një qasje të integruar dhe afatgjatë.

Në një intervistë për Telegrafin, Palsa thekson se në Finlandë ekziston një politikë kombëtare për edukimin mediatik, e cila përfshin jo vetëm sistemin arsimor, por edhe sektorin publik, shoqërinë civile dhe sektorin privat.

- YouTube www.youtube.com

“Ne kemi një politikë kombëtare për shkrim-leximin mediatik. Ajo nuk i drejtohet vetëm sistemit arsimor, por përfshin sektorin publik, shoqërinë civile dhe sektorin privat”, shprehet ai.

Palsa ka mbi 15 vjet përvojë në këtë fushë dhe ka qenë i përfshirë drejtpërdrejt në hartimin e politikave shtetërore për zhvillimin e edukimit mediatik në Finlandë.

Edukimi mediatik si kompetencë ndërkurrikulare

Një nga veçoritë kryesore të modelit finlandez është se edukimi mediatik nuk është lëndë e veçantë, por pjesë e të ashtuquajturave kompetenca ndërkurrikulare.

Kjo nënkupton se çdo mësues, pavarësisht lëndës që ligjëron – qoftë gjuhë, histori apo arte – është përgjegjës për zhvillimin e edukimit mediatik si pjesë e konceptit të “multiliteracisë”.

“Edukimi mediatik nuk është diçka që mësohet me një orë të vetme mësimi, por kërkon kohë dhe perspektiva të ndryshme”, thekson Palsa.

Sipas tij, edukimi mediatik ka qenë pjesë e sistemit arsimor finlandez prej dekadash.

“Që në vitet 1970 flitej për edukimin mbi mediat masive dhe për propagandën. Idetë themelore janë të njëjta edhe sot, por mjedisi mediatik ka ndryshuar rrënjësisht”, shton ai.

Lauri Palsa dhe kryredaktori i Telegrafit, Muhamet Hajrullahu.Foto: Ridvan Slivova

Autonomia e mësuesve dhe zhvillimi profesional

Palsa thekson se nuk ekziston një model unik i edukimit mediatik në Finlandë. Shkollat dhe mësuesit gëzojnë autonomi të madhe pedagogjike, çka nënkupton se qasja mund të ndryshojë nga një klasë në tjetrën.

“Nuk ka një model të vetëm. Në një shkollë dhe në një klasë, pedagogjia mund të jetë krejtësisht ndryshe nga një tjetër, sepse mësuesit kanë autonomi të madhe”, shprehet ai

Ai vë theks të veçantë në zhvillimin profesional të mësuesve, duke i konsideruar ata ekspertë të nxënësve të tyre dhe të realitetit mediatik në të cilin jetojnë fëmijët

“Mësuesit janë ekspertë të nxënësve të tyre. Ata e dinë si lidhet media me jetën e tyre dhe mund të gjejnë zgjidhjet e duhura”, thotë Palsa.

Në praktikë, kjo nënkupton analizën e lajmeve, reklamave apo postimeve në rrjete sociale, por edhe shfrytëzimin e situatave konkrete që lindin gjatë diskutimeve në klasë.

Edukimi mediatik nis që në fëmijëri të hershme

Një tjetër element kyç i modelit finlandez është fillimi i hershëm i edukimit mediatik. Ai është pjesë e kurrikulës kombëtare që nga arsimi fillor (nga mosha 7 vjeç), por përfshihet edhe në arsimin parashkollor dhe në edukimin e hershëm.

“Edukimi mediatik fillon shumë herët. Ai është pjesë e kurrikulës kombëtare dhe përfshihet edhe në edukimin e hershëm, që nga çerdhet”, thekson ai.

Në çerdhe dhe kopshte, edukimi mediatik zhvillohet përmes lojës dhe nuk matet me teste, por udhëhiqet nga kurrikula si orientim pedagogjik.

Vizita në Kosovë dhe bashkëpunimi

Gjatë vizitës së tij në Kosovë, Palsa shprehet i impresionuar nga energjia dhe interesi për këtë fushë.

“Jam shumë i impresionuar nga energjia dhe interesi që shoh për edukimin mediatik. Ka shumë të rinj të aftë në aspektin digjital, të interesuar për teknologjitë dhe për rolin e edukimit mediatik në të ardhmen. Ky është një potencial i madh”, shton Palsa.

Sipas tij, edukimi mediatik lidhet ngushtë me strukturat demokratike të shoqërisë.

Ai thekson rëndësinë e lirisë së shprehjes, lirisë së medias, cilësisë së arsimit dhe besimit në institucione si kushte thelbësore për një kulturë të shëndoshë mediatike.

“Qytetarët me shkrim-lexim mediatik e kuptojnë rolin e medias së lirë në një shoqëri demokratike dhe kanë aftësinë për të marrë pjesë aktive në të”, thekson ai.

Sa i përket mundësisë për aplikimin e modelit finlandez në Kosovë, Palsa shprehet se nuk beson në “kopjim mekanik” të një modeli nga një vend në tjetrin.

“Nuk mendoj se ekziston një model që mund të kopjohet dhe të ngjitet në një kontekst tjetër. Do të ishte më e vlefshme të mendojmë çfarë mund të mësojë Finlanda nga Kosova”, thekson ai.

Sipas tij, mjedisi mediatik është në ndryshim të vazhdueshëm dhe kërkon zgjidhje të reja e fleksibile.

“Mjedisi mediatik po ndryshon vazhdimisht. Ne duhet të bashkëpunojmë, të ndajmë përvoja dhe të zhvillojmë zgjidhje të reja për të ardhmen”, përfundon Palsa. /Telegrafi/.

Ish-kryetari i Komisionit të Pavarur të Mediave, Jeton Mehmeti, ka ngritur shqetësimin për qëndrueshmërinë financiare të mediave në Kosovë, duke theksuar se situata është veçanërisht e vështirë për mediat lokale.

Në “Përballje Podcast”, Mehmeti tha se shumë radio dhe televizione lokale operojnë me buxhete tepër modeste, të pamjaftueshme për zhvillim të qëndrueshëm.

“Kemi një situatë jo shumë të mirë të qëndrueshmërisë së mediave në vendin tonë. Mediat lokale, sidomos radio dhe televizionet lokale, kanë një buxhet tepër modest, me të cilin funksionojnë vetëm aty për aty”, tha ai shkruan Telegrafi.

Sipas tij, kjo situatë shpesh i detyron mediat lokale të hyjnë në kontrata me komuna për monitorimin dhe përcjelljen e aktiviteteve protokollare.

Mediat në Kosovë mes pronësisë së paqartë dhe krizës financiare – çfarë thotë Jeton Mehmeti?

“Shpesh detyrohen të hyjnë në kontrata me komunat për të përcjellë aktivitetet e tyre protokollare, si një lloj zëdhënieje jozyrtare, gjë që mund të ndikojë në pavarësinë editoriale”, deklaron Mehmeti.

Mehmeti bëri dallimin mes mediave lokale dhe një kategorie tjetër biznesesh mediale që, sipas tij, kanë avantazh financiar – operatorët kabllorë apo operatorët e shpërndarjes.

“Këta operatorë marrin të hyra nga klientët, sepse ofrojnë pako televizive, dhe disa prej tyre kanë arritur të krijojnë edhe televizione të vetat.”

Ai theksoi se kjo situatë ka krijuar rrezik për koncentrim medial, pasi operatorët me fuqi financiare mund të blinin televizione të tjera dhe të dominonin tregun.

- YouTube www.youtube.com

Për të parandaluar këtë, Mehmeti tha se gjatë mandatit të tij në KPM është hartuar një rregullore që ndalon koncentrimin medial.

“Kemi ndaluar koncentrimin apo monopolin medial. Operatorët e shpërndarjes mund të kenë vetëm një televizion gjeneralistik.”

Sipas tij, ky kufizim është vendosur për të shmangur përqendrimin e tregut në duart e një grupi të caktuar biznesesh.

“E kemi thënë që në maksimum mund të kenë vetëm një licencë për një televizion gjeneralistik, në mënyrë që të mos koncentrohet tregu medial në duart e një grupi të caktuar njerëzish.”

Mehmeti theksoi se qëndrueshmëria financiare dhe pluralizmi medial janë të ndërlidhura drejtpërdrejt me pavarësinë editoriale dhe me funksionimin e shëndetshëm të demokracisë në vend. /Telegrafi/.

Shtetet e Bashkuara të Amerikës i kanë dhuruar Kosovës një skaner mobil Rapiscan, prodhim amerikan, në vlerë prej 3 milionë dollarësh, për të forcuar sigurinë kufitare.

Ambasada Amerikane në Kosovë kishte bërë të ditur se luftimi i trafikimit të paligjshëm dhe parandalimi i përhapjes së mallrave të falsifikuara i bën bizneset amerikane dhe kosovare më të forta dhe më konkurruese.

“Kjo teknologji rrit kapacitetet e zbulimit, mbështet tregtinë e ligjshme dhe avancon interesat e përbashkëta të sigurisë dhe zhvillimit ekonomik”, thuhej në njoftimin e Ambasadës Amerikane.

Nga fotografitë e publikuara nga Ambasada amerikane në ceremoninë e dhurimit të pajisjes ishin të pranishëm e ngarkuara me punë e Ambasadës së Shteteve të Bashkuara, Anu Prattipati; ministri i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla; ministri i Financave, Hekuran Murati si dhe Drejtori i Përgjithshëm i Doganës, Agron Llugaliu.

Ceremonia e inaugurimit të skanerit mobil, investim në forcimin e kontrolleve doganore dhe rritjen e sigurisë kufitare, u mbajt në pikëkalimin kufitar në Merdar.

Ndërsa dje falë këtij skaneri, siç merr vesh Telegrafi, janë zbuluar rreth një milion euro të padeklaruara në pikë-kalimin kufitar “Merdar”, gjatë një kontrolli të detajuar të kryer nga zyrtarët e Doganës së Kosovës.

1 milion euro në veturë, kontrolli në kufi dhe arrestimi i të dyshuarve – gjithçka nga rasti i shpëlarjes së parave

Sipas njoftimit zyrtar, automjeti është selektuar për kontroll në hyrje të territorit të Republikës së Kosovës, bazuar në analizën e riskut dhe procedurat standarde operative.

Dogana bëri të ditur se automjeti fillimisht është kontrolluar përmes pajisjes së skanimit me rreze X (X-Ray), ku janë identifikuar indikacione për ekzistimin e një hapësire të dyshimtë të modifikuar në dyshemenë e tij.

Tre të arrestuar pas konfiskimit të një milion eurove në Merdar - automjeti hynte nga Serbia në Kosovë

“Pas indikacioneve të para nga skaneri, është kërkuar asistencë nga zyrtarët e Policisë Kufitare, të cilët kanë ofruar mbështetje teknike përmes pajisjes fibroskopike”, thuhet në njoftim.

Siç merr vesh Telegrafi janë ndaluar tre persona, ndërsa automjeti ishte duke hyrë nga Serbia në territorin e Republikës së Kosovës.

Në mesin e të arrestuarve sipas mediave në Shqipëri është një efektiv policie pranë komisariatit nr.5 në Tiranë.

Çfarë është skaneri Rapiscan?

Skanerët Rapiscan janë sisteme të avancuara të kontrollit të sigurisë, të prodhuara nga kompania amerikane Rapiscan Systems, e specializuar në teknologji zbulimi.

Ata përdoren gjerësisht në pikat kufitare dhe doganat, në porte dhe aeroporte, në objekte qeveritare dhe ushtarake, si dhe në infrastrukturë kritike.

SHBA i dhuron Kosovës një skaner për siguri kufitare në vlerë 3 milionë dollarë

Në varësi të modelit, skanerët Rapiscan mund të zbulojnë armë dhe mjete shpërthyese, drogë dhe kontrabandë, mallra të falsifikuara ose të padeklaruara, si dhe objekte të fshehura në automjete, kontejnerë apo bagazhe.

Shumica e skanerëve Rapiscan përdorin teknologji me rreze X (përfshirë rreze X me energji të lartë për ngarkesa të mëdha) dhe softuer të avancuar analizues, i cili identifikon forma, dendësi dhe materiale. /Telegrafi/

Rreth një milion euro të padeklaruara janë zbuluar sot në pikëkalimin kufitar "Merdar", gjatë një kontrolli të detajuar të kryer nga zyrtarët e Doganës së Kosovës.

Sipas njoftimit zyrtar, automjeti është selektuar për kontroll në hyrje të territorit të Republikës së Kosovës, bazuar në analizën e riskut dhe procedurat standarde operative.

Dogana bëri të ditur se automjeti fillimisht është kontrolluar përmes pajisjes së skanimit me rreze X (X-Ray), ku janë identifikuar indikacione për ekzistimin e një hapësire të dyshimtë të modifikuar në dyshemenë e tij.

“Pas indikacioneve të para nga skaneri, është kërkuar asistencë nga zyrtarët e Policisë Kufitare, të cilët kanë ofruar mbështetje teknike përmes pajisjes fibroskopike”, thuhet në njoftim.

Gjatë kontrollit të përbashkët, dyshimet janë konfirmuar me zbulimin e mjeteve monetare të padeklaruara, të fshehura në një hapësirë të improvizuar brenda automjetit.

Sipas vlerësimeve fillestare, shuma e mjeteve monetare dyshohet të jetë rreth 1,000,000 (një milion) euro.

Njësitë hetimore të Doganës kanë dalë menjëherë në vendin e ngjarjes, ndërsa prokurori kompetent është njoftuar dhe, në koordinim me të, po ndërmerren veprime të mëtejme hetimore në përputhje me autorizimet ligjore.

Dogana e Kosovës theksoi se përdorimi i teknologjisë së avancuar të kontrollit, si skanerët X-Ray, mbetet një nga mjetet kyçe për zbulimin e rasteve të kontrabandës dhe parandalimin e veprimtarive të kundërligjshme financiare. /Telegrafi/

Në episodin e tetë të “Përballje Podcast”, ish-kryetari i Komisionit të Pavarur të Mediave, Jeton Mehmeti, ka folur për madhësinë reale të tregut të reklamave në Kosovë dhe ndikimin e tij në stabilitetin financiar të mediave.

Sipas Mehmetit, i cili është edhe njohës i fushës së mediave, tregu i reklamave në Kosovë sillet rreth 15 milionë euro në vit shumë që duhet të ndahet mes një numri të madh mediash.

“Se si operojnë në një treg që supozohet të ketë rreth pesëmbëdhjetë milionë euro reklama në vit, është pak e vështirë të kenë qëndrueshmëri financiare të gjitha këto.”

Mehmeti përmendi se në Kosovë operojnë dhjetëra televizione, mbi njëqind televizione përmes operatorëve kabllorë, dhjetëra radio dhe operatorë të shpërndarjes, çka e bën konkurrencën shumë të madhe për një treg relativisht të vogël reklamash.

Sipas tij, më të prekura nga kjo situatë janë sidomos mediat lokale, të cilat varen pothuajse tërësisht nga reklamat komunale ose nga bizneset lokale.

“Mediat lokale, sidomos radio dhe televizionet lokale, kanë një buxhet tepër modest.”

Ai paralajmëroi se varësia nga kontratat me komuna për përcjelljen e aktiviteteve zyrtare mund të ndikojë në pavarësinë editoriale të këtyre mediave.

- YouTube www.youtube.com

Mehmeti theksoi se një industri mediale e dobët financiarisht e ka të vështirë të përmbushë rolin e saj në demokraci.

“Një industri mediale e fuqishme dhe e qëndrueshme financiarisht është një industri që ndihmon në nivelin e demokracisë në vendin tonë", ka deklaruar ai.

Mediat në Kosovë mes pronësisë së paqartë dhe krizës financiare – çfarë thotë Jeton Mehmeti?

Sipas tij, përballë një tregu të kufizuar reklamash dhe konkurrencës në rritje, nevojiten politika publike dhe mekanizma mbështetës që do të ndihmonin në ruajtjen e pluralizmit dhe pavarësisë së mediave në Kosovë. /Telegrafi/.

Në rrjetet sociale kanë nisur të qarkullojnë disa fotografi që paraqesin figura publike vendore dhe ndërkombëtare në situata apo takime që nuk janë të konfirmuara nga burime zyrtare.

Së fundi, ka pasur edhe reagime nga disa deputetë të Kosovës, të cilët kanë deklaruar se qëndrimet apo deklaratat e tyre janë paraqitur në konotacion të gabuar.

Së fundmi është publikuar një postim me fotografi në rrjete sociale që pretendon se miliarderi i teknologjisë, Elon Musk, ka zhvilluar një takim me Presidenten e Kosovës, Vjosa Osmani, gjatë një vizite në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku thuhet se ai ka premtuar investime “qindra milionëshe” në Kosovë. Postimi shoqërohet me një fotografi që paraqet dy figurat në një ambient zyrtar.

Megjithatë, deri më tani nuk ka asnjë njoftim zyrtar nga Presidenca e Kosovës apo nga vetë Musk për një takim apo për ndonjë investim të tillë. Lajmi nuk është raportuar nga media kredibile ndërkombëtare apo vendore.

Në një tjetër rast është shpërndarë një imazh ku deputetja Janina Ymeri nga LDK paraqitet me një bluzë me mbishkrim politik. Edhe ky imazh dyshohet se është manipuluar apo krijuar me inteligjencë artificiale, pasi nuk ekziston asnjë konfirmim apo pamje autentike nga aktivitetet publike të saj që dëshmon se ajo është shfaqur me një mesazh të tillë.

Për këtë ka reaguar edhe vetë deputetja Ymeri në një postim në Facebook duke e quajtur këtë të manipuluar dhe jo real.

Po ashtu, në qarkullim janë edhe imazhe të tjera me përmbajtje politike, të cilat dyshohet se janë krijuar ose manipuluar përmes inteligjencës artificiale. Ekspertët e komunikimit digjital paralajmërojnë se teknologjitë gjeneruese kanë bërë të mundur krijimin e fotografive realiste, të cilat mund të përdoren për të keqinformuar opinionin publik.

As kjo fotografi e as deklaratat e zyrtarëve të LDK-së nuk janë të vërteta dhe reale.

Rritja e përmbajtjeve të tilla në rrjetet sociale ka shtuar nevojën për verifikim të informacionit përmes burimeve zyrtare dhe mediave të besueshme. Qytetarëve u rekomandohet që të tregojnë kujdes para se të shpërndajnë përmbajtje që nuk ka konfirmim institucional apo burim të qartë.

Institucionet dhe organizatat që merren me monitorimin e dezinformimit vazhdojnë të bëjnë thirrje për rritjen e edukimit medial dhe digjital, në mënyrë që të parandalohet përhapja e lajmeve të rreme dhe përmbajtjeve të manipuluara./Telegrafi/.

Në episodin e tetë të serisë “Integriteti Medial dhe Demokracia në Kosovë”, në "Përballje Podcast" i ftuar ishte ish-kryetari i Komisionit të Pavarur të Mediave, Jeton Mehmeti, i cili foli për transparencën e pronësisë, qëndrueshmërinë financiare dhe sfidat e mediave në Kosovë në raport me standardet evropiane.

Mehmeti theksoi se transparenca e pronësisë nuk është vetëm çështje teknike, por kriter thelbësor i demokracisë.

- YouTube www.youtube.com

“Nuk është vetëm çështje teknike pronësia apo transparenca e pronësisë së mediave, por realisht ndikon edhe në vetë cilësinë e demokracisë, sepse qytetarët kanë të drejtë të dinë se kush qëndron mbrapa mediave, kush janë pronarët dhe si financohen", tha Mehmeti.

Ai bëri të ditur se gjatë mandatit të tij në KPM janë evidentuar rreth 35 raste ku pronësia e mediave të licencuara nuk përputhej me të dhënat në Agjencinë për Regjistrimin e Bizneseve, çka ka çuar në ndërmarrjen e masave konkrete, përfshirë hartimin e rregullores për transparencën e pronësisë dhe ndalimin e koncentrimit medial, si dhe krijimin e një databaze publike për mediat e licencuara.

Jeton Mehmeti dhe kryedaktori i Telegrafit, Muhamet Hajrullahu.Foto: Ridvan Slivova

Në kontekstin evropian, Mehmeti përmendi kërkesat e European Media Freedom Act, duke theksuar se në të ardhmen pritet të kërkohet deklarimi edhe i “pronarëve përfitues” dhe metodave tjera.

“Bashkimi Evropian i kushton shumë rëndësi jo vetëm pronarëve legjitimë, por edhe pronarëve përfitues, në mënyrë që të dihet rrethi më i gjerë që mund të ketë ndikim në vendimet redaksionale.”

Sa i përket stabilitetit financiar, Mehmeti tha se tregu medial në Kosovë është i fragmentuar dhe me të hyra të kufizuara.

“Kemi një situatë jo shumë të mirë të qëndrueshmërisë së mediave në vendin tonë… mediat lokale, sidomos radio dhe televizionet lokale, kanë një buxhet tepër modest”, ka deklaruar ai në “Përballje Podcast” me kryeredaktorin e Telegrafit, Muhamet Hajrullahu.

Ai shtoi se varësia nga reklamat lokale (komunale) apo nga burime të kufizuara financimi mund të ndikojë në pavarësinë editoriale, ndërsa konkurrenca me rrjetet sociale e ka ngushtuar edhe më shumë tregun tradicional të reklamave.

Një nga propozimet kryesore të tij ishte krijimi i një fondi për pluralizëm medial.

“Të hyrat që KPM-ja i inkason në baza vjetore t’u kthehen përsëri mediave, por në formë projektesh, përmes garës dhe konkurrimit.”

Sipas tij, ky fond do të mund të mbështeste mediat lokale, ato nacionale dhe mediat e reja, duke forcuar pluralizmin dhe pavarësinë.

Në fund, Mehmeti theksoi rolin thelbësor të mediave në demokraci.

“Një industri mediale e fuqishme dhe e qëndrueshme financiarisht është një industri që ndihmon në nivelin e demokracisë në vendin tonë… mediat janë zë i qytetarëve dhe duhet të jenë nën vëzhgim të gjitha institucionet publike.”

Episodi trajton gjithashtu ndikimin e inteligjencës artificiale, nevojën për përafrim me direktivat e BE-së dhe domosdoshmërinë e vullnetit politik për të krijuar politika të qëndrueshme që mbështesin median si shtyllë të demokracisë.

Ky është episodi i tetë i serisë “Përballje Podcast” (“Integriteti Medial dhe Demokracia në Kosovë”), që synon të nxisë debat për rolin e mediave, sfidat e besueshmërisë dhe ndikimin e dezinformimit gjatë fushatave zgjedhore në Kosovë. /Telegrafi/.

Modelet e Inteligjencës Artificiale nuk japin gjithmonë përgjigje të sakta dhe mund të ndryshojnë varësisht nga vendi prej nga bëhet pyetja.

Kështu u shpreh Hyrije Mehmeti, hulumtuese në Hibrid.info, gjatë diskutimit në “Përballje Podcast”, ku prezantoi gjetjet e raportit “Versioni i së vërtetës sipas Chatbot-it”.

Sipas saj, në kuadër të raportit janë analizuar tre modele të mëdha chatbot-ësh, duke u bërë 100 pyetje për secilin model mbi tema që lidhen me Kosovën, Ballkanin Perëndimor dhe çështje globale.

“Të dhënat tregojnë që botët jo gjithmonë japin përgjigje të saktë. Shpesh përfshijnë elemente që mund ta çorientojnë lexuesin”, tha Mehmeti.

Një nga gjetjet më domethënëse ishte se e njëjta pyetje, e bërë nga vende të ndryshme të rajonit, ka kthyer përgjigje të ndryshme nga i njëjti model.

“Rezulton që e njëjta pyetje, e bërë nga vende të ndryshme të Ballkanit Perëndimor, kthen përgjigje të ndryshme nga i njëjti model”, theksoi ajo.

Hoti: Dezinformimi shpërndahet gjashtë herë më shumë se informacioni i saktë

Mehmeti paralajmëroi se ekziston rreziku që qytetarët ta trajtojnë Inteligjencën Artificiale si burim primar informacioni, pa verifikim shtesë.

Ajo nënvizoi se edukimi medial dhe dixhital është thelbësor, ndërsa mediat duhet të jenë transparente kur përdorin përmbajtje të gjeneruar me Inteligjencë Artificiale.

- YouTube www.youtube.com

“Pavarësisht nëse një media e shpërndan një lajm të rremë duke përdorur inteligjencë artificiale, përgjegjësia nuk largohet”, deklaroi Mehmeti. /Telegrafi/.

Inteligjenca Artificiale përshpejton proceset, por nëse trajnohet me përmbajtje të pasakta, prodhon informacion të pasaktë.

Kështu u shpreh Mërgim Hoti nga Fakulteti i Inxhinierisë Elektrike dhe Kompjuterike në Universitetin e Prishtinës, gjatë diskutimit në “Përballje Podcast” shkruan Telegrafi.

Ai theksoi se IA nuk duhet parë si kërcënim.

“Inteligjenca artificiale është tashmë pjesë e jetës sonë. Nuk duhet të shihet si pengesë, por si diçka që na ka përshpejtu procedurat tona dhe aktivitetet e përditshme,” tha Hoti.

Megjithatë, ai paralajmëroi për përmasat e përhapjes së dezinformimit në epokën digjitale.

“Dezinformimi shpërndahet rreth gjashtë herë më shumë sesa informacioni i saktë për shkak të përdorimit të inteligjencës artificiale,” theksoi ai.

Inteligjenca Artificiale po e fuqizon dezinformimin – çfarë paralajmërojnë Hoti dhe Mehmeti?

Sipas Hotit, mënyra se si trajnohen modelet e IA-së është vendimtare për cilësinë e përgjigjeve.

“Nëse është trajnu me dezinformata, mos prit që kemi marrë informacion të saktë,” u shpreh ai.

Ai shpjegoi se IA funksionon mbi bazën e algoritmeve dhe të dhënave statistikore, duke shtuar se gjithmonë duhet të ketë verifikim njerëzor pas çdo sistemi.

- YouTube www.youtube.com

“Gjithmonë pas një modeli të AI-së duhet me qëndru një person që vërteton nëse modeli ka pas huqje apo gabime,” tha Hoti.

Në fund, ai paralajmëroi se e ardhmja e integritetit të informacionit mund të karakterizohet nga një përballje teknologjike.

“Do të jetë një luftë mes një AI që dezinformon dhe një AI tjetër që tenton me largu informacionet e pasakta,” përfundoi Hoti./Telegrafi/.

Ministri i Mbrojtjes, Ejup Maqedonci, ka rrëfyer një episod nga koha kur ishte pjesë e Forcës së Sigurisë së Kosovës, gjatë një trajnimi në Japoni, ku pas një lëndimi iu ofrua kompensim financiar prej rreth 30 mijë dollarësh për ndërprerjen e programit, por ai vendosi ta refuzojë.

Në “Përballje Podcast”, Maqedonci tregoi se sipas rregullave të trajnimit, nëse një pjesëmarrës nuk mund të vazhdonte për tri ditë, ishte i detyruar ta ndërpriste programin dhe të pranonte kompensimin.

“Pikë së pari duhet të jetë interes arritja e objektivit për çka je atje”, tha ai.

Sipas tij, gjatë asaj periudhe as nuk e kishte menduar marrjen e parave.

“Unë mund të them lirisht që gjatë asaj periudhe as nuk e kam menduar këtë pjesën e marrjes së kompensimit tridhjetë mijë dollarësh. Për mua ka qenë shumë jetike që të më lejohet që të vazhdoj trajnimin”, u shpreh Maqedonci.

- YouTube www.youtube.com

Ai tregoi se kompensimi i ishte ofruar nga një zyrtare e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Japonisë, e cila ishte përgjegjëse për programin.

“Mua më është ofruar që ta nënshkruaj ndërprerjen. Kam kërkuar prej saj kohë deri të nesërmen që të deklarohem”, rrëfeu ai.

Megjithatë, sipas tij, kërkesa për kohë nuk kishte të bënte me pranimin e parave.

“Ideja pse kam kërkuar kohë asesi nuk lidhej me atë që unë do të pranoja t’i merrja tridhjetë mijë dollarët. Ideja ishte se si ta bindja që të më lejonte të vazhdoja trajnimin”, tha ministri.

Shërbimi ushtarak në Kosovë - vullnetar apo i detyrueshëm? Flet ministri Maqedonci

Në një moment, ai kishte vendosur të shprehet qartë për këtë.

“I pata thënë që në qoftë se është e nevojshme, me një këmbë do ta vazhdoj trajnimin, mirëpo unë dëshiroj ta përfundoj trajnimin dhe të kthehem në Kosovë me diplomë. Nuk është qëllimi im të kthehem me para”, deklaroi Maqedonci.

Ai theksoi se kjo duhet të jetë qasje e çdo ushtaraku dhe zyrtari shtetëror – që prioritet të jetë përmbushja e misionit dhe arritja e objektivit, jo përfitimi financiar./Telegrafi/.

Inteligjenca artificiale dhe integriteti i informacionit ishte tema e radhës në “Përballje Podcast" në Telegrafi.com

Në këtë podcast u diskutua se si po ndryshon mënyra e prodhimit dhe marrjes së informacionit. A është Inteligjenca Artificiale rrezik për median dhe integritetin e informacionit, apo thjesht një teknologji që përshpejton proceset ekzistuese?

Mërgim Hoti, asistent universitar nga FIEK-UP dhe Hyrije Mehmeti, hulumtuese në Hibrid.info theksuan se Inteligjenca Artificiale nuk është kërcënim në vetvete, por mënyra se si përdoret dhe mungesa e rregullimit mund të rrezikojnë integritetin e informacionit.

- YouTube www.youtube.com

Mërgim Hoti nga Fakulteti i Inxhinierisë Elektrike dhe Kompjuterike në Universitetin e Prishtinës tha se Inteligjenca Artificiale tashmë është pjesë e përditshmërisë dhe duhet parë si mjet ndihmës.

“Inteligjenca artificiale është tashmë pjesë e jetës sonë. Nuk duhet të shihet si pengesë, por si diçka që na ka përshpejtu procedurat tona dhe aktivitetet e përditshme”, u shpreh Hoti në “Përballje Podcast” me kryeredaktorin e Telegrafit, Muhamet Hajrullahu.

Mërgim Hoti nga FIEK (UP) Foto: Ridvan Slivova

Megjithatë, ai theksoi se teknologjia mund të përshpejtojë edhe përhapjen e përmbajtjeve të pasakta.

“Dezinformimi shpërndahet rreth gjashtë herë më shumë sesa informacioni i saktë për shkak të përdorimit të inteligjencës artificiale”, deklaroi ai, duke iu referuar publikimeve shkencore.

Sipas Hotit, Inteligjenca Artificiale funksionon mbi bazën e algoritmeve dhe të dhënave me të cilat trajnohet.

“Nëse është trajnu me dezinformata, mos prit që kemi marrë informacion të saktë”, theksoi ai, duke shtuar se pas çdo modeli duhet të qëndrojë gjithmonë një verifikim njerëzor.

Nga ana tjetër, Hyrije Mehmeti nga Hibrid.info prezantoi gjetjet e raportit “Versioni i së vërtetës sipas Chatbot-it”, ku janë analizuar tre modele të mëdha chatbot-ësh për çështje që lidhen me Kosovën, Ballkanin Perëndimor dhe temat globale.

“Të dhënat tregojnë që botët jo gjithmonë japin përgjigje të saktë. Shpesh përfshijnë elemente që mund ta çorientojnë lexuesin”, tha Mehmeti, shkruan Telegrafi.

Hyrije Mehmeti nga HIBRID.infoFoto: Ridvan Slivova

Një nga gjetjet më të rëndësishme ishte se e njëjta pyetje, e bërë nga vende të ndryshme, kthen përgjigje të ndryshme.

“Rezulton që e njëjta pyetje, e bërë nga vende të ndryshme të Ballkanit Perëndimor, kthen përgjigje të ndryshme nga i njëjti model”, theksoi ajo.

Sipas saj, kjo dëshmon se konteksti gjeografik dhe mënyra e formulimit të pyetjes ndikojnë në përgjigjen e chatbot-it.

Mehmeti nënvizoi edhe rëndësinë e transparencës në media.

“Pavarësisht nëse një media e shpërndan një lajm të rremë duke përdorur inteligjencë artificiale, përgjegjësia nuk largohet. Duhet të jemi transparentë kur përdorim IA”, deklaroi ajo.

Të dy ekspertët theksuan se edukimi medial dhe edukimi dixhital janë thelbësorë për qytetarët, në mënyrë që të dallojnë përmbajtjet e gjeneruara me Inteligjencë Artificiale.

Mërgim Hoti e Hyrije Mehmeti me kryredaktorin e Telegrafit, Muhamet HajrullahuFoto: Ridvan Slivova

Në fund, Hoti paralajmëroi se e ardhmja mund të karakterizohet nga një përballje mes sistemeve të Inteligjencës Artificiale.

“Do të jetë një luftë mes një AI që dezinformon dhe një AI tjetër që tenton me largu informacionet e pasakta”, tha ai.

Diskutimi përfundoi me thirrjen për bashkëpunim ndërmjet mediave, universiteteve dhe shoqërisë civile, si dhe për harmonizim gradual me standardet evropiane, në mënyrë që përdorimi i Inteligjencës Artificiale në Kosovë të mbetet etik, transparent dhe në funksion të së vërtetës. /Telegrafi/

Kanë mbetur edhe disa ditë për zgjedhjen e presidentit të Republikës së Kosovës, sipas afateve kushtetuese. Kryeministri i vendit, Albin Kurti ka nisur takimet me drejtues të partive në opozitë për koordinim parlamentar sa i përket zgjedhjes së presidentit të ri.

Kanë mbetur edhe disa ditë për zgjedhjen e presidentit të Republikës së Kosovës, sipas afateve kushtetuese. Kryeministri i vendit, Albin Kurti ka nisur takimet me drejtues të partive në opozitë për koordinim parlamentar sa i përket zgjedhjes së presidentit të ri.

Kreu LVV-së, Albin Kurti, ka bërë të ditur se të hënë (sot) do të takohet me udhëheqësin e LDK-së, Lumir Abdixhiku, për të vazhduar koordinimin parlamentar lidhur me zgjedhjen e kryetarit të Kosovës.

Të dielën, Kurti është takuar me kryetarin e PDK-së, Bedri Hamza. Kryeministri ka thënë se gjatë takimit e ka falënderuar liderin e opozitës për bashkëpunimin e deritanishëm në votimin e marrëveshjeve ndërkombëtare.

Kurti takohet me Hamzën: Diskutohet bashkëpunimi qeveri-opozitë dhe zgjedhja e presidentit

Temë e bisedës ishte zgjedhja e presidentit për çfarë kanë mbetur vetëm edhe 10 ditë kohë në bazë të afateve kushtetuese, bëri të ditur Zyra e Kryeministrit.

Kryetari i PDK-së Bedri Hamza pas takimimit me kryeministrin, Albin Kurti, për zgjedhjen e presidentit, tha se kjo nuk është çështje vetëm e një partie, por e të gjithëve si përfaqësues të zgjedhur të popullit./KP/.

Ministri i Mbrojtjes, Ejup Maqedonci, ka deklaruar se Kosova nuk do të aplikojë shërbim të detyrueshëm ushtarak, por do të zhvillojë modelin e shërbimit vullnetar në kuadër të Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK).

Në “Përballje Podcast”, ai theksoi se koncepti i mbrojtjes gjithëpërfshirëse parasheh përfshirjen e qytetarëve në mënyrë vullnetare, duke rritur kapacitetet rezervë të vendit.

“Secili qytetar i Kosovës do të ketë mundësinë që të regjistrohet dhe të jetë vullnetar në Forcën e Sigurisë së Kosovës”, deklaroi Maqedonci shkruan Telegrafi.

- YouTube youtu.be

Ai sqaroi se kjo nuk nënkupton rikthimin e shërbimit të detyrueshëm ushtarak në të ardhmen.

“Bëhet fjalë për shërbim vullnetar, jo të detyruar”, deklaroi ministri.

Sipas tij, ideja është që Kosova të ndërtojë një sistem rezervë që mund të aktivizohet në rast nevoje, duke u bazuar në praktika të vendeve të NATO-s.

“Koncepti i mbrojtjes gjithëpërfshirëse nënkupton që të kemi kapacitete shtesë përveç personelit aktiv, në mënyrë që në rast nevoje të kemi qytetarë të trajnuar që mund të angazhohen”, u shpreh ai.

450 milionë euro investime, Maqedonci: FSK-ja sot në mesin e ushtrive më të forta në rajon

Maqedonci shtoi se FSK-ja aktualisht ka kapacitete materiale që e mbështesin këtë koncept.

“Ne sot kemi katërfish më shumë pushkë individuale sesa personel aktiv”, tha ai, duke nënvizuar se kjo është pjesë e planifikimit për mbrojtjen gjithëpërfshirëse.

Ministri theksoi se përfshirja e qytetarëve do të jetë e rregulluar me ligj dhe do të shoqërohet me trajnim të duhur.

“Qëllimi nuk është militarizimi i shoqërisë, por rritja e gatishmërisë dhe ndërgjegjësimit për mbrojtjen e vendit”, deklaroi ai.

Sipas Maqedoncit, FSK mbetet një forcë profesionale dhe standardet e saj janë të harmonizuara me praktikat e NATO-s, ndërsa modeli i rezervave do të shërbejë si shtesë për forcimin e kapaciteteve mbrojtëse të Kosovës./Telegrafi/

Ministri i Mbrojtjes, Ejup Maqedonci, ka deklaruar se sulmi në Banjskë ishte tentativë për destabilizim të Kosovës dhe se burimi i kërcënimeve në rajon mbetet qasja hegjemoniste e Serbisë.

Në “Përballje Podcast” në Telegrafi, ai theksoi se rreziku për Ballkanin Perëndimor nuk është i izoluar.

“Baza e vërtetë e çdo kërcënimi për siguri në Ballkanin Perëndimor qëndron te qasja hegjemoniste që politika në Serbi vazhdon ta ketë”, deklaroi Maqedonci.

Duke folur për ngjarjet në Banjskë, ai e cilësoi sulmin si përpjekje për okupim të pjesës veriore të vendit.

“Sulmi i Banjskës ishte tentativë për okupimin e pjesës veriore të vendit tonë nga grupe terroriste dhe kriminale të mbështetura nga Serbia”, u shpreh ai.

Maqedonci i përgjigjet Vuçiqit dhe Ushtrisë së Serbisë: Bashkëpunimi me Shqipërinë e Kroacinë nuk është kërcënim për askënd

Ministri shtoi se fakti që grupi i armatosur vazhdon të strehohet në Serbi paraqet kërcënim të vazhdueshëm për rajonin.

“Ky grup vazhdon të strehohet dhe të mbështetet nga strukturat politike dhe të sigurisë në Serbi, dhe kjo paraqet kërcënim jo vetëm për ne, por për gjithë Ballkanin Perëndimor”, tha ai.

- YouTube www.youtube.com

Maqedonci kërkoi dorëzimin e Milan Radoiçiqit tek autoritetet e Kosovës.

“Serbia duhet ta dorëzojë grupin e Radoiçiqit te autoritetet tona”, deklaroi ministri.

Ai theksoi se përballë këtyre rreziqeve kërkohet vigjilencë e shtuar dhe veprime më të forta diplomatike nga partnerët ndërkombëtarë. /Telegrafi/

Ministri i Mbrojtjes, Ejup Maqedonci, ka deklaruar se Ministria e Mbrojtjes nuk ka pasur asnjë përfshirje në testimin, vlerësimin apo dhënien e lejeve për dronin e njohur si “Skifteri”, pas diskutimeve dhe interesimit publik për këtë çështje.

Në “Përballje Podcast”, Maqedonci sqaroi se Ministria kishte organizuar një aktivitet për vlerësimin e inovatorëve të dronëve në Kosovë, por se ky aktivitet nuk kishte të bënte me dronin në fjalë, shkruan Telegrafi.

“Ne gjatë muajit tetor të vitit të kaluar, së bashku me Odën Ekonomike Amerikane dhe Ambasadën e Shteteve të Bashkuara, kemi organizuar një aktivitet të vlerësimit të inovatorëve të mundshëm në Kosovë”, tha ai.

Sipas ministrit, vlerësimi kishte të bënte me dronë të vegjël me helika dhe jo me dronë me krahë, siç është prezantuar “Skifteri”.

“Ne nuk kemi bërë në asnjë rast asnjë vlerësim të një droni të quajtur Skifter”, deklaroi Maqedonci.

Ai theksoi se Ministria e Mbrojtjes nuk ka qenë e përfshirë në asnjë fazë të këtij projekti.

“Ne si Ministri e Mbrojtjes nuk kemi asnjë përfshirje as në aspektin e dhënies së lejes, as në testim, as në vlerësim të këtij droni”, u shpreh ai, transmeton Telegrafi.

- YouTube www.youtube.com

Maqedonci sqaroi gjithashtu se lejet për fluturim nuk janë përgjegjësi e Ministrisë së Mbrojtjes.

“Aq më pak në dhënien e lejes për fluturim, që është përgjegjësi e KFOR-it”, theksoi ministri.

Ai shtoi se Kosova ka nevojë për rregullativa më të qarta në fushën e prodhimit dhe përdorimit të dronëve, duke inkurajuar inovatorët që të bashkërendojnë me institucionet përkatëse në të ardhmen.

450 milionë euro investime, Maqedonci: FSK-ja sot në mesin e ushtrive më të forta në rajon

Sipas tij, Ministria e Mbrojtjes mbetet e hapur për bashkëpunim me inovatorët vendorë, por çdo projekt duhet të kalojë nëpër procedura dhe koordinim institucional. /Telegrafi/

Duke folur për bashkëpunimin trelateral Kosovë–Shqipëri–Kroaci, ministri i Mbrojtjes, Ejup Maqedonci, tha se ky bashkëpunim nuk ka për qëllim kërcënimin e askujt, përfshirë Serbinë, shkruan Telegrafi.

“Në asnjë rast ne nuk kemi krijuar këtë bashkëpunim për të kërcënuar askënd”, deklaroi ai, duke shtuar se sivjet do të mbahet një ushtrim i përbashkët ushtarak mes tri vendeve.

Duke folur për deklaratën e përbashkët të nënshkruar mes Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë në fushën e mbrojtjes, Maqedonci theksoi se ky bashkëpunim nuk është i drejtuar kundër asnjë shteti.

“Ne në asnjë rast kur kemi nënshkruar atë deklaratë të përbashkët nuk kemi pasur synim që të adresojmë një kërcënim specifik”, u shpreh ai.

Sipas tij, tri vendet ndajnë interesa dhe vlera të përbashkëta dhe synojnë rritjen e bashkëpunimit përmes trajnimeve dhe ushtrimeve të përbashkëta.

- YouTube www.youtube.com

“Jemi dakorduar që të rrisim bashkëpunimin në shumë fusha, duke filluar nga trajnimet dhe ushtrimet e përbashkëta. Sivjet do të ketë ushtrim të përbashkët të tri vendeve për herë të parë, në mënyrë të organizuar dhe të sinkronizuar bashkërisht”, tha Maqedonci në “Përballje Podcast” me kryeredaktorin e Telegrafit, Muhamet Hajrullahu.

Ejup Maqedonci në "Përballje Podcast" me kryredaktorin e Telegrafit, Muhamet Hajrullahu.Foto: Korab Basha

Ai konfirmoi se ideja është që ushtrimi i parë i përbashkët të mbahet në Kroaci.

Ministri reagoi edhe ndaj deklarimeve nga presidenti i Serbisë dhe zyrtarë të Ushtrisë serbe, të cilët e cilësuan këtë bashkëpunim si kërcënim.

“Në asnjë rast ne nuk kemi krijuar këtë bashkëpunim për të kërcënuar askënd”, përsëriti ai.

Maqedonci hodhi poshtë edhe pretendimet se modernizimi i Forcës së Sigurisë së Kosovës përbën rrezik për serbët e Kosovës.

“Ne nuk armatosemi dhe nuk përgatitemi për të kërcënuar askënd, dhe veçanërisht komunitetin serb në Kosovë”, tha ai.

Ministri shtoi se serbët janë qytetarë të Republikës së Kosovës dhe pjesë e shtetit.

“Serbët e Kosovës janë qytetarë të Republikës së Kosovës dhe ne kemi obligim t’i mbrojmë ata siç mbrojmë të gjitha komunitetet”, u shpreh Maqedonci, transmeton Telegrafi.

Ai theksoi se edhe brenda Forcës së Sigurisë së Kosovës ka pjesëtarë nga komuniteti serb, duke nënvizuar se FSK është institucion i të gjithë qytetarëve të vendit.

Sipas tij, pretendimet nga Serbia përbëjnë më shumë përpjekje për rritje tensionesh sesa reflektim të realitetit në terren.

“Deklarata të tilla kanë synim destabilizim dhe rritje tensionesh”, theksoi ai, duke shtuar se misioni i FSK-së është mbrojtja e territorit dhe e të gjithë qytetarëve, pa dallim etnie.

Synimi është NATO

Në fund, Maqedonci theksoi se të gjitha reformat dhe investimet në FSK kanë një qëllim strategjik.

“Qëllimi ynë është që kapacitetet tona të jenë kompatibile me NATO-n”, deklaroi ai, duke e cilësuar anëtarësimin në Aleancën Veri-Atlantike si objektiv strategjik të Kosovës. /Telegrafi/

Ministri i Mbrojtjes, Ejup Maqedonci, ka deklaruar se 18 vjet pas shpalljes së pavarësisë, Kosova ka ndërtuar një ushtri moderne, profesionale dhe në përputhje me standardet e NATO-s, duke theksuar se vetëm në katër vitet e fundit janë investuar mbi 450 milionë euro në sisteme armatimi.

Në një diskutim në “Përballje Podcast” me kryeredaktorin Muhamet Hajrullahu, Maqedonci tha se progresi më i madh në sektorin e mbrojtjes është arritur në vitet e fundit.

- YouTube www.youtube.com

“Janë investuar mbi katërqind e pesëdhjetë milionë euro vetëm për blerje të sistemeve të armatimit”, deklaroi ai, duke shtuar se investimet kanë përfshirë edhe infrastrukturë, trajnime brenda dhe jashtë vendit, si dhe baza të reja ushtarake.

Sipas tij, sot Kosova ka një ushtri profesionale dhe të pajisur me sisteme moderne.

“Sot Kosova qëndron të paktën në mes vendeve më të forcuara ushtarakisht në rajonin e Ballkanit Perëndimor, duke përjashtuar Serbinë”, u shpreh Maqedonci.

Ejup Maqedonci - Ministër i MbrojtjesFoto: Korab Basha

Modernizimi: artileri, sisteme antitank dhe dronë

Maqedonci konfirmoi se Kosova ka kontraktuar sistemin amerikan të artilerisë 105 mm “Hawkeye”, duke theksuar se është vendi i parë jashtë SHBA-së që e ka prokuruar këtë sistem.

“Ne jemi vendi i parë që ka prokuruar këtë sistem jashtë Shteteve të Bashkuara të Amerikës”, tha ai.

Ai bëri të ditur se FSK-ja posedon tri sisteme antitank dhe është në pritje të sistemit të katërt.

“Tashmë Forca e Sigurisë së Kosovës nuk është pa sisteme antitank”, theksoi ministri.

Në aspektin ajror, ai përmendi dronët Bayraktar TB2, sistemin amerikan Puma dhe dronët kamikazë, ndërsa konfirmoi se janë në proces për blerjen e helikopterëve multifunksionalë.

“Ne jemi në progres dhe në proces të blerjes së helikopterëve”, u shpreh ai.

Ejup Maqedonci dhe kryredaktori i Telegrafit, Muhamet HajrullahuFoto: Ridvan Slivova

Mbrojtja gjithëpërfshirëse dhe rezervat vullnetare

Ministri bëri të ditur se FSK-ja aktualisht ka katërfish më shumë pushkë individuale sesa personel aktiv, në funksion të programit të mbrojtjes gjithëpërfshirëse.

“Secili qytetar i Kosovës do të ketë mundësinë që të regjistrohet dhe të jetë vullnetar në Forcën e Sigurisë së Kosovës”, tha ai, duke sqaruar se bëhet fjalë për shërbim vullnetar, jo të detyruar.

Maqedonci ka folur edhe për tema si bashkëpunimi me Shqipërinë e Kroacinë si dhe kërkesën për dorëzimin e grupit të Radoiçiqit pas sulmit në Banjskë. /Telegrafi/