Portugalia ka siguruar kualifikimin në fazën e radhës të Kupës së Botës 2026, pasi mposhti me përmbysje Kroacinë me rezultatin 2-1 në një ndeshje spektakolare të zhvilluar në Toronto, e vlefshme për 1/16 e finaleve. Kroatët kaluan të parët në epërsi në minutën e 52-të me Ivan Perišić, por reagimi i luzitanëve nuk vonoi. Në minutën e 67-të, Cristiano Ronaldo barazoi shifrat nga pika e bardhë e…
Më 3 korrik 1883 u lind Franz Kafka, shkrimtar dhe romancier hebre me origjinë çeke
Nga Leonard Veizi
Gjatë viteve të zymta të diktaturës komuniste në Shqipëri, Franc Kafka ishte një prej atyre autorëve të mbuluar nga një vello e rëndë censure. Emri i tij qarkullonte pothuajse si një legjendë urbane midis intelektualëve, i shoqëruar herë pas here nga ndonjë citim i vakët e i padetajuar mbi veprat e tij madhore, të cilat shiheshin me dyshim nga regjimi. Të diskutoje rreth krijimtarisë së tij apo të kërkoje librat e tij të ndaluar nënkuptonte të rrezikoje lirinë; represioni ishte një kërcënim real që mbështillte çdo përpjekje për t’u qasur ndaj modernizmit evropian.
Dy lexime kontradiktore
Kur erdhi viti 1990 dhe era e ndryshimeve nisi të frynte, lajmi se Kafka po botohej më në fund në shqip – duke nisur me kryeveprën e tij “Metamorfoza” – ngjalli një kuriozitet të jashtëzakonshëm. Nxitova të blija një kopje, me padurimin e dikujt që po prekte një mollë të ndaluar prej dekadash. Por përballja e parë me tekstin la një shije të çuditshme. Pas leximit të parë mbeta i zhgënjyer. Kujtoj që thashë me vete, me një lloj naiviteti të çastit: “Ky na qenka Kafka?! Dhe të mendosh që mund të kishte represion e burg nëse diskutoje rreth krijimtarisë së tij…” Libri m’u duk i pakuptueshëm, pothuajse banal në absurditetin e tij sipërfaqësor, dhe përfundoi në një cep të bibliotekës sime.
Mirëpo, kryeveprat kanë një veti magjike: ato nuk të shqisen nga mendja, edhe kur mendon se i ke refuzuar. Rreth gjashtë muaj më vonë, gjatë një bisede të ngrohtë e interesante mes shokësh, ku diskutohej mbi letërsinë dhe ekzistencën, diçka ndryshoi. Në mes të bisedës, si një rrufe në qiell të hapur, m’u ndërmend Gregor Zamza – ai njeriu që zgjohet një mëngjes i shndërruar në një insekt gjigant. I shtyrë nga një impuls i brendshëm, lashë gjithçka në mes, u përshëndeta me miqtë dhe nxitova për në shtëpi. Shkova drejt e te biblioteka e familjes, ku “Metamorfoza”, ndonëse e papërblyer me pëlqimin tim të parë, pushonte ende në një vend të dukshëm.
E rilexova. Dhe aty, teksa ktheja faqet, m’u shfaq për herë të parë personaliteti i vërtetë i autorit.
Kafka, nëpunësi që pa absurditetin nga brenda
Franc Kafka nuk ishte bohemi i zhurmshëm që shoqëria pret nga një gjeni. Ishte një djalë i dobët nga Praga, hebre në Perandorinë Austro-Hungareze, që ditën punonte si jurist në një kompani sigurimesh kundër aksidenteve në punë. Çdo ditë shihte dosje njerëzish të shtypur nga makineritë, nga rregulloret, nga shefat. Netëve, në dhomën e tij të ngushtë në shtëpinë e babait autoritar, shkruante. Shkruante me ankthin e njeriut që e ndien veten fajtor pa ditur për çfarë. Shkruante me humor të zi, me saktësi klinike, për gjyqe që s’marrin fund kurrë, për kështjella ku s’hyn dot, për baballarë-gjykatës dhe bij të dënuar.
Ai vetë nuk besonte shumë te vetja si shkrimtar. Jetoi vetëm 40 vjet – mes viteve 1883–1924 – dhe në testament i kërkoi mikut të tij, Maks Brod, t’i digjte të gjitha dorëshkrimet e pabotuara. Brod nuk e zbatoi amanetin. Falë asaj “tradhtie” miqësore, sot kemi “Procesin”, “Kështjellën”, “Letrën babait” – dëshmi të një njeriu që e ndjeu modernitetin si një labirint burokratik, ku individi është vetëm një insekt përballë sistemit. Kafka nuk bënte deklarata të mëdha politike. Por e gjithë vepra e tij është një radiografi e ankthit, e fajit pa emër dhe e tjetërsimit që lind kur njeriu shndërrohet në një numër brenda një mekanizmi.
Rileximi nga një këndvështrim i ri
Këtë herë, me sytë e zhveshur nga paragjykimet, e rilexova. Dhe aty u habita me veten. Teksti m’u hap si një dimension i ri, plot dritëhije mbi tjetërsimin njerëzor, vetminë, burokratizmin mbytës të jetës dhe brishtësinë e qenies. Kuptova se Gregor Zamza nuk ishte vetëm një insekt. Ishte nëpunësi Kafka që s’guxonte t’i thoshte “jo” babait. Ishte punëtori që aksidentohet dhe harrohet nga shteti. Isha unë që për gjashtë muaj e lashë librin në pluhur, sepse ende nuk kisha fituar mjetet kulturore dhe përvojën e nevojshme për ta lexuar Kafkën. Vitet e izolimit kishin lënë gjurmën e tyre edhe te lexuesi.
Nga ai rilexim i dytë dola menjëherë në dy përfundime të prera: e para, që Kafka ishte një gjeni i padiskutueshëm; dhe e dyta, që unë, në leximin tim të parë, kisha qenë thjesht një idiot. E kisha lexuar, por nuk e kisha kuptuar fare ashpërsinë dhe thellësinë e të vërtetave të tij.
Prej atij çasti transformues, Franc Kafka u kthye për mua në një pikë të rëndësishme orientimi, jo vetëm letrar, por edhe filozofik. Marrëdhënia ime me veprën e tij u kthye në një lloj misioni. Sa herë që miqtë më vizitonin ose bisedonim për libra, unë ua sugjeroja “Metamorfozën” si një lexim të domosdoshëm. Ndikimi ishte aq i madh, sa m’u desh ta blija dhe ta zëvendësoja atë libër plot shtatë a tetë herë. Ua jepja miqve me dëshirën që të përjetonin të njëjtën tronditje intelektuale që kisha përjetuar edhe unë, dhe ata, të magjepsur nga universi kafkaesk, nuk ma kthenin më kurrë.
Por, në fund të fundit, ky është fati i librave të mëdhenj: ata nuk i përkasin askujt, sepse u përkasin të gjithëve.
Mot gjatë ditës së sotme parashihet me reshje shiu, dhe vranësira të shpërndara. Në disa zona të izoluara vranësirat mund të sjellin reshje të shkurtra lokale dhe diell.
Temperaturat minimale do të jenë 13–16°C, derisa ato maksimale do të lëvizin nga 25 deri në 28°C.
Era do të fryjë nga veriperëndimi me shpejtësi 1–5 m/s.
Ndeshja mes Portugalisë dhe Kroacisë u mbyll në mënyrë dramatike, pasi një gol i Kroacisë në fund të ndeshjes u anulua pas verifikimit me VAR, duke sjellë përfundimin e ëndrrave të tyre në Kupën e Botës. Cristiano Ronaldo kishte shënuar më parë golin e tij të parë në fazën nokaut për përfaqësuesen e tij dhe […]
Një grup banorësh lokalë, mbështetur nga organizata joqeveritare vendase dhe ndërkombëtare, ka paraqitur padi për të ndaluar projektin e një minierë gëlqerore dhe ndërtimin e një fabrike çimentoje në Malet Kendeng të Java Qendrore. Ankesat argumentojnë se projekti, i propozuar nga Heidelberg Materials dhe filialja e saj lokale Indocement, mund të dëmtojë një ekosistem të […]
Hekurudha historike me avull që kalon përmes Alpeve zvicerane shënon 100-vjetorin, me lokomotiva të vjetra që po përdoren për të sjellë turistë nëpër peizazhe malore të jashtëzakonshme. Kalimi i Furka, në lartësi prej 2,431 metrash, njihet për kthesat e tij të mprehta që u shfaqën në filmin “Goldfinger” të James Bond; një tren me avull […]
Në fazën nokaut të Botërorit 2026, penalltitë po luajnë një rol vendimtar. Gjatë turneut janë ekzekutuar 13 penallti gjatë lojës së rregullt, ndërsa dy ndeshje të raundit të 32 u përcaktuan me goditje nga pika e bardhë. Sipas sports.yahoo, penalltia jepet kur një shkelje ose prekje me dorë ndodh brenda zonës së rreptësisë; ajo zëvendëson […]
Presidenti amerikan Donald Trump, megjithëse ka kritikuar dhe denigruar shpesh disa udhëheqës evropianë, vendosi të marrë pjesë në samitin e NATO-s në Ankarë pas thirrjes së presidentit turk Recep Tayyip Erdogan. Pjesëmarrja e tij, e siguruar kryesisht përmes lidhjeve personale me Erdoganin, mund të shoqërohet me hapa konkretë në fushën e mbrojtjes që i japin […]
Presidenti Vladimir Putin ka minimizuar ndikimin e mungesave të karburantit në Rusi, ndërkohë që forcat ruse kanë shtuar sulmet ndaj objektivave në Ukrainë. Ai e ka përshkruar situatën si “jo kritike”, ka hedhur poshtë propozimet për një armëpushim dhe ka deklaruar se lufta do të vazhdojë deri në arritjen e objektivave të Kremlinit. Gjatë natës, […]
Tifozët e Kupës së Botës po shfrytëzojnë udhëtimin për të provuar kuzhinat lokale, duke i dhënë edhe një dimension tjetër eksperiencës sportive. Vizitorët e huaj shijojnë specialitete që shkojnë nga poutine kanadeze dhe lobster roll në Boston, te barbecue-ja texane, tacos në Meksikë dhe zinxhirë ushqimorë që nuk i gjejnë në vendet e tyre. Sipas […]
Login
